II kiến thức chuẩn: 1/ Kiến thức : - Sơ giản về tác giả Thạch Lam - Phong vị đặc sắc, nét đẹp văn hóa truyền thống của Hà Nội trong món quà độc đáo, giản dị: cốm - Cảm nhận tinh tế, cảm [r]
Trang 1Tuần : 15 Ngày soạn: Ngày dạy:
Tiết : 57
MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON : CỐM
Thạch Lam
-I Mục tiêu :
-Cĩ hi ểu biết bước đầu về thể văn tùy bút
- Cảm nhận được phong vị đặc sắc, nét đẹp văn hĩa trong một thứ quà độc đáo và giản dị qua lối viết tùy bút tài hoa, độc đáocủa nhà văn Thạch Lam.
II kiến thức chuẩn:
1/ Kiến thức :
- Sơ giản về tác giả Thạch Lam
- Phong vị đặc sắc, nét đẹp văn hĩa truyền thống của Hà Nội trong mĩn quà độc đáo, giản dị: cốm
- Cảm nhận tinh tế, cảm xúc nhẹ nhàn, lời văn duyên dáng, thanh nhã, giàu sức biểu cảm của nhà văn Thạch Lam trong văn bản
2/ Kĩ năng:
- Đọc-hiểu văn bản tùy bút cĩ sử dụng các yếu tố mêu tả và biểu cảm
- Sử dụng các yếu tố biểu cảm giới thiệu một sản vật của quê hương.
III Hướng dẫn thực hiện
* Ổn định :
Kiểm diện, trật tự
* Kiểm tra :
(?) Học thuộc lòng bài thơ :Tiếng
gà trưa Giới thiệu tác giả, thể
thơ và nội dung tư tưởng, nghệ
huật của bài thơ ?
* Giới thiệu bài:
* VN là 1 đất nước văn hiến.Văn
hoá truyền thống VN thể hiện
ngay ở những thứ quà bánh giản
dị mà đặc sắc, độc đáo của từng
vùng, miền Nếu Nam Bộ có bánh
tét, hủ tíu thì Huế có bún bò, giò
heo, cơm hến vá các loại chè,
Nghệ Tĩnh có kẹo cu đơ…Nói đến
quà bánh Hà Nội cổ truyền thì
không hể quên được món phở,
bún ốc… và đặc biệt thanh nhã
như cốm Vòng Cốm Vòng mùa
thu được Thạch Lam thể hiện rất
thành công trong “ Hà Nội 36 phố
* Lớp trưởng báo cáo
- Học sinh trả bài
-Nghe và ghi tựa bài vào tập
HĐ 1: Khởi động :
Trang 2phường” Để hiểu rõ về cốm, một
đặc sản quý báo của người VN,
chúng ta sẽ cùng nhau phân tích
qua:Một thứ quà của lúa non :
Cốm.
* Hướng dẫn đọc: Giọng thật tình
cảm tha thiết, trầm lắng,
chậm,êm
-Đọc đoạn 1,2 Gọi 2 HS đọc tiếp
2 đoạn còn lại
-Hướng dẫn giải thích từ khó
trang 17
(?) Em hãy cho biết đôi nét về tác
giả Thạch Lam ? Giới thiệu đôi
nét về tác phẩm?
(?) Em có thể nói những hiểu biết
của em về thể tuỳ bút?
(?) Bài tuỳ bút này nói về cái gì ?
(?) Để nói về đối tượng ấy, tác
giả đã sử dụng những phương
thức biểu đạt nào? ( miêu tả,
thuyết minh, biểu cảm, bình
luận) Phương thức nào là chủ yếu
?
- Nêu 1 số VD để HS thấy cảm
xúc cũng thấm sâu vào các chi
tiết miêu tả và nhận xét, bình
luận
VD: “ Dưới ánh nắng… trong sạch
của trời”
“ Cốm là thức quà… đồng
quê nội cỏ An Nam”
(?) Cho biết bố cục của bài ? ( bài
văn có mấy đoạn ? nội dung chính
của mỗi đoạn? )
-Nghe
-Đọc
-Cá nhân
-Cá nhân (dựa vào chú thích)
* Cá nhân: Nói về phong vị đặc
sắc, nét đẹp văn hoá trong 1 thứ quà độc đáo và giản dị của dân tộc là cốm
* Cá nhân: Trong bài văn có
những đoạn miêu tả, kể, nhận xét, bình luận nhưng nởi bật vẫn là yếu tố trữ tình là việc biểu hiện trực tiếp cảm xúc của tác giả
-Nghe
-Thảo luận: Mạch cảm xúc và
liên tưởng khá tự do nhưng vẫn hợp lí
Bố cục + Đoạn 1: “… thuyền rồng”
Từ hương thơm của lúa non gợi nhớ đến cốm và sự hình thành hạt cốm từ những tinh tuý của thiên nhiên và sự khéo léo của con người
HĐ 2: Đọc- Hiểu văn bản :
I /Tìm hiểu chung:
1)Tác giả : Chú thích
( ) SGK/Tr 161.
2)Thể loại : Tuỳ bút
Trang 3+ Đoạn 2:“ Cốm là…nhũn nhặn”
Phát hiện và ca ngợi giá trị của cốm- thức dâng đặc biệt
-Cho HS đọc đoạn 1
(?) Tác giả mở đầu bài viết về
cốm bằng những hình ảnh và chi
tiết nào?
(?) Em có nhận xét gì về cách
dẫn nhập vào bài tuỳ bút của tác
giả?
(?) Trong đoạn văn này, tác giả
đã huy động giác quan nào là chủ
yếu để cảm nhận về đối tượng?
(?) Em hãy tìm những từ ngữ đặc
biệt là tính từ miêu tả tinh tế
hương thơm và cảm giác ở đoạn
này?
(?) Em có nhận xét gì về cách
dùng từ ngữ của tác giả và âm
điệu của đoạn văn?
-Dẫn dắt: Nhưng để có hạt cốm
còn cần đến công sức, sự khéo
léo của con người Vì vậy, tiếp
liền sau đoạn mở đầu, tác giả nói
đến nghề làm cốm nổi tiếng nhất
là ở làng Vòng
-Cho HS đọc đoạn 2
(?) Nhà văn có đi sâu vào tả cách
thanh khiết của trời đất và đã trở thành 1 sản phẩm chứa đựng giá trị văn hoá gắn liền với phong tục sêu tết của dân tộc
+ Đoạn 3: : “Đoạn cuối” Bàn về
sự thưởng thức cốm Ý nghĩa sâu
sa trong việc hưởng thụ 1 thứ sản phẩm kết tinh nhiều giá thiên nhiên, trời đất, lời đề nghị của tác giả với những người mua và thưởng thức món quà này
-Đọc
-Cá nhân: Hương thơm của lá sen trong làn gió mùa hạ lướt qua vừng sen trên mặt hồ gợi nhắc đến hương vị của cốm, thứ quà đặc biệt từ lúa non
Cách dẫn nhập rất tự nhiên, gợi cảm
- Tác giả dùng nhiều cảm giác Đặc biệt là khứu giác để cảm nhận hương thơm thanh khiết của lá sen và lúa non
- Lướt qua, thấm nhuần, thanh
nhã, tinh khiết, thơm mát, trắng thơm, phảng phát, trong sạch…
Miêu tả thấm đậm cảm xúc
của tác giả, từ ngữ chọn lọc tinh tế, câu văn có nhịp điệu gần như
1 đoạn văn xuôi
-Nghe
-Đọc
+ Không tả tỉ mĩ kỉ thuật làm cốm mà chỉ cho biết đó là cả 1 nghệ
II Tìm hiểu văn bản:
A/ Nội dung:
1)Sự hình thành của hạt cốm:
- Từ ngữ chọn lọc tinh tế
Cốm là thứ quà đặc biệt của lúa non và sự khéo léo của con người
Trang 4thức, kỉ thuật làm cốm hay
không? Chủ yếu ông dừng
lạiquan sát và miêu tả cái gì? Vì
sao ?
thuật “với 1 loạt cách chế biến, những cách thức làm truyền từ đời này sang đời khác, một sự trân
-Cho HS đọc đoạn 3
(?) Nêu ý chính của đoạn này?
(Chỉ bằng 1 câu, tác giả đã khái
quát những giá trị đặc sắc chứa
đựng trong hạt cốm rất bìng dị,
khiêm nhường Hãy tìm câu đó?)
(?) Tác giả đã nhận xét và bình
luận ntn về tục lệ dùng hồng, cốm
quà đồ sêu tết của nhân dân ta?
Em có đồng tình với lời nhận xét
và bình luận này không?
(?) Sự hoà hợp, tương xứng của 2
thứ ấy được phân tích trên những
phương diện nào?
(?) Ở cuối đoạn 2, nhân nói về
tập tục tốt đẹp của dân tộc, tác
giả còn thể hiện quan điểm gì của
mình?
-Cho HS đọc đoạn cuối
(?) Cho biết nội dung đoạn cuối?
trọng và khe khắt, giữ gìn”
+ Tác giả tập trung vào hình ảnh những cô gái hàng cốm với dấu hiệu đặc biệt là những chiếc đòn cong vút…
-Đọc
-Cá nhân: “ cốm là thức quà riêng biệt… An Nam”
+ Việc dùng cốm làm lể vật sêu tết thật thích hợp và có ý vị sâu
xa bởi cốm là thức dâng của trời đất , mang trong nó hương vị vừa thanh nhã, vừa đậm đà của đồng quê nội cỏ Nó thích hợp với việc nghi lễ của 1 xứ sở nông nghiệp lúa nước như nước ta Thứ lễ vật ấy cùng với hồng lại càng hoà hợp , tốt đôi, biểu trưng cho sự gắn bó, hài hoà trong tình yêu đôi lứa
-Từ 2 phương diện:
+ Màu sắc: Tác giả chú ý so sánh màu sắc của hồng và cốm với màu ngọc thạch và ngọc lựu già làm cho 2 thứ sản vật ấy càng trở nên cao quý
+Hương vị: Một thứ thanh đạm, một ngọt sắc, 2 vị nâng đỡ nhau
- Tác giả bình luận, phê phán thói chuộng ngoại, bắt chước người ngoài Những kẻ mới giàu có vô học không biết thưỏng thức và trân trọng những sản vật cao quý, kín đáo và nhũn nhặn của truyền thống dân tộc
-Đọc
2)Giá trị đặc sắc của cốm:
- Nhận xét, bình luận
Cốm bình dị, khiêm nhường, một sản phẩm chứa đựng giá trị văn hoá gắn liền với phong tục của dân tộc
3) Bàn về sự thưởng thức cốm:
Trang 5(?) Sự tinh tế và thái độ trân trọng
của tác giả trong việc thưởng thức
1 món quà bình dị đã được thể
hiện ntn?
-Cá nhân
“ Aên cốm phải ăn… thảo mộc”
Cốm là 1 thứ quà bình dị, chẳng có gì cầu kì, tưởng chừng như không cần phải bàn về việc ăn
(?) Trước khi đưa ra lời đề nghị
với những người mua, tác giả đã
đưa ra 1 hình ảnh cho chúng ta
thấy được sự hoà quyện của thiên
nhiên hết sức tinh tế, đẹp đẽ, bay
bổng Theo em đó là hình ảnh
nào?
(?) Và bài tuỳ bút được kết thúc
bằng lời đề nghị những người mua
cốm, em có suy nghĩ gì về lời đề
nghị này?
(?) Từ đoạn này, em có suy nghĩ
gì về văn hoá và ẩm thực, về
những đặc điểm của nghệ thuật
ẩm thực của dân tộc ?
(?) Em có cảm nhận ntn về nhận
xét của tác giả: “ Cốm là thức ăn
riêng biệt…An Nam” ?
(?) Em hãy nêu những nét đặc sắc
về bài tuỳ bút là gì?
cốm Aáy thế mà tác giả đã có 1 cái nhìn thấu đáo và 1 thái độ văn hoá khi nói về sự thướng thức một món ăn bình dị như cốm
+ Hình ảnh: “ Chúng ta nói rằng trời sinh ra lá sen… chút bụi nào”
Quả thật ông có sự quan sát và nhận xét tinh tế, nhạy cảm, tỉ mĩ,
kỉ lưỡng
- Ngoài vấn đề phải biết nâng niu, trân trọng những giá trị được két tinh ở cốm cái chính mà tác giả nói tới là cái nhìn văn hoá với việc ẩm thực
-Thảo luận:
Truyền thống văn hoá ẩm thực của người VN rất phong phú, đa dạng, độc đáo, không chỉ ở những thức ăn, bánh trái thay đổi theo mùa, theo tuần tiết trong năm mà còn quan trọng ở cách ăn uống, cách thưởng thức sao cho sành điệu
-Thảo luận:
+ Chỉ có đất nước ta mới có thứ quà đặc biệt này
+ Đây là thức ăn được kết tinh từ hạt ngọc do trời ban tặng.Nó là sản phẩm do chính bàn tay những người nông dân VN, có mặt khắp làng quê VN
-Cá nhân:
+ Từ ngữ chọn lọc tinh tế
+ Lối diễn đạt nhẹ nhàng mà sâu sắc thiên về cảm xúc
+ Cảm xúc gắn liền với miêu tả, nhận xét, bình luận
Ngoài việc nâng niu, trân trọng giá trị được kết tinh ở cốm cái chính là cái nhìn văn hoá với việc ẩm thực
B/ Nghệ thuật:
- Lời văn trang trọng, tinh
tế, đầy cảm xúc, giàu chất thơ
- Chọn lộc chi tiết gợi nhiều liên tưởng, kỉ niệm
Trang 6(?) Tóm lại, vấn đề mà tác giả
muốn trình bày với chúng ta qua
bài tuỳ bút này là gì?
-yêu cầu HS đọc to phần ghi nhớ
-Cá nhân
-Đọc ghi nhớ và tự ghi bài
- Sáng tạo trong lời văn xen kể và tả chậm rãi, ngẫm nghĩ, mang nặng tính chất tâm tình, nhắc nhỡ nhẹ nhàng
C/ Ý nghĩa văn bản
Ghi nhớ SGK/Tr 163
Bài văn là sự thể hiện thành cơng những cảm giác lắng đọng tinh tế mà sâu sắc của Thạch Lam về văn hĩa và lối sống của người Hà Nội
* Học thuộc lòng 1 đoạn văn yêu
thích trong bài
* Học ghi nhớ, bài ghi
* Sưu tầm những câu thơ nói đến
cốm
* Nắm được thể loại tuỳ bút, tác
giả, tác phẩm
-Soạn bài: Chơi chữ
+ Trả lời những câu hỏi trong bài
+ Tìm thêm VD
Trang 7uần :15 Ngày soạn: Ngày dạy:
Tiết :59
I Mục tiêu :
-Hi ểu thế nào là phép chơi chữ và tác dụng của phép chơi chữ.
- Nắm được các lối chơi chữ.
- Biết vận dụng phép chơi chữ
II kiến thức chuẩn:
1/ Kiến thức :
- Khái niệm chơi chữ.
- Các lối chơi chữ
- Tác dụng của phép chơi chữ
2/ Kĩ năng:
- Nhận biết phép chơi chữ
- Chỉ rõ cách nĩi chơi chữ trong VB
III Hướng dẫn thực hiện
* Ổn định :
Kiểm diện, trật tự
* Kiểm tra :
(?)Điệp ngữ và tác dụng của điệp
ngữ ?
(?) Các dạng điệp ngữ?Cho ví du
?
* Giới thiệu bài:
* Trong cuộc sống, đôi lúc để
tăng sắc thái dí dỏm, hài hước
hoặc để tăng thêm phần hấp dẫn,
thú vị người ta dùng lối chơi chữ
Vậy, chơi chữ không phải là công
việc của văn chương mà còn
mang lại điều thú vị trong cuộc
sống hằng ngày Như vậy chơi
chữ là gì? Để giúp các em hiểu
thế nào là chơi chữ và cách vận
dụng nó trong đời sống, chúng ta
cùng nhau tìm hiểu phép Chơi
chữ.
* Lớp trưởng báo cáo
- Học sinh trả bài
-Nghe và ghi tựa bài vào tập
HĐ 1: Khởi động :
Trang 8-Treo bảng phụ bài ca dao.
-Cho HS đọc
(?) Em có nhận xét gì về nghĩa
của các từ Lợi trong bài ca dao?
-Quan sát, đọc
* Cá nhân:
+ Lợi trong lời của bà già là:
HĐ2: Hình thành kiến thức
Tìm hiểu chung:
1) Thế nào chơi chữ?
(?) Em có nhận xét gì về câu trả
lời của thầy bói ở cuối bài?
(?) Việc vận dụng từ lợi ở cuối
bài là vận dụng hiện tượng gì của
từ?
(?) Việc vận dụng từ ngữ như vậy
có tác dụng gì?
(?) Từ những tìm hiểu trên, em
hiểu thế nào là chơi chữ?
* Treo bảng phụ đưa thêm VD
giúp HS hiểu rõ hơn phần ghi
nhớ:
- “ Trùng trục như con bò thui
Chín mắt, chín mũi, chín đuôi,
chín đầu”
……….
(?) Câu này chơi chữ chổ nào?
Dựa trên hiện tượng gì?
(?) Ngoài lối chơi chữ dựa trên
hiện tượng đồng âm, còn những
lối chơi chữ khác Em hãy chỉ ra
những lối chơi chữ ở các VD mục
2 ?
-Cho HS đọc VD
- Chốt lại, nêu thêm VD
(?) Như vậy, về cơ bản có mấy
thuận lợi, lợi lộc
+ Lợi trong câu trả lời của thầy
bói đã chuyển sang danh từ:
nướu
Trả lời gián tiếp đượm chất hài hước mà không cay độc
-Đồng âm ( đánh tráo ngữ nghĩa)
Gây cảm giác bất ngờ, thú vị
-Cá nhân: Ghi nhớ Ghi bài
-Quan sát, đọc
-Cá nhân: Chín : Không phải con
số 9 mà là thui chín Đồng âm
-Nghe
-Đọc, Thảo luận trả lời, nhận xét, bổ sung:
1) “ ranh tướng” danh tướng
Dùng lối trại âm (gần âm)
để giễu cợt Na Va
2) Điệp âm
3) Nói lái
4) Trái nghĩa:
Sầu riêng >< vui chung -Cá nhân: 5 cách (ghi nhớ) + Trong văn thơ, đặc biệt trong
Chơi chữ là lợi
dụng đặc sắc về âm, về nghĩa của từ ngữ để tạo sắc thái biểu cảm, hài hước… làm câu văn hấp dẫn và thú vị
2)Các lối chơi chữ:
- Dùng từ ngữ đồng âm.
- Dùng lối nói trại âm
- Dùng cách điệp âm.
- Dùng lối nói lái.
- Dùng từ ngữ trái
nghĩa, gần nghĩa, đồng nghĩa.
Trang 9cách chơi chữ ?
(?) Chơi chữ thường được sử dụng
trong những trường hợp nào?
-Cho HS đọc ghi nhớ
** Lưu ý: Chơi chữ phải phù hợp
với hoàn cảnh giao tiếp, tránh lối
văn thơ trào phúng, câu đối, câu đố
-Đọc và ghi bài
dụng trong cuộc sống
chơi chữ với dụng ý xấu, đùa giỡn
1 cách vô ý thức, thiếu văn hoá
hằng ngày, trong văn thơ, đặc biệt là trong thơ văn trào phúng, trong câu đối, câu đố…
-Cho HS đọc bài thơ
(?) Trong bài thơ, tác giả đã dùng
từ ngữ nào để chơi chữ ?
-Đánh giá, khẳng định
-Cho HS đọc BT, thảo luận
-Khẳng định
-Nêu yêu cầu
-Đánh giá
-Đọc, nêu yêu cầu
-Đánh giá, khẳng định
-Đọc ,thảo luận, trình bày
-Nhận xét, bổ sung
-Đọc, thảo luận, trình bày
-Nhận xét
-Thi đua giữa các tổ ( trình bày miệng)
-Đọc, thảo luận, trình bày
-Nhận xét, bổ sung
HĐ3: Luyện tập : 3) Luyện tập :
*Bt 1 :Chơi chữ đồng
âm và theo lối dùng các
từ có nghĩa gần gũi
nhau các từ chỉ các loài rắn: liu điu, rắn, hổ lửa, mai gầm, ráo, lằn, trâu lỗ, hổ mang
*Bt 2 :Chơi chữ bằng
lối dùng từ có nghĩa
gần gũi vừa đồng âm:
+ Thịt, mỡ,dò, nem, chả
(những món ăn)
+ Nứa, tre, trúc, hóp
( đều họ nhà tre)
*Bt 3 : HS tự ghi.
*Bt 4 : Bác Hồ dùng từ đồng âm để chơi chữ:
Khổ tận cam lai ( khổ: đắng, tận: hết,
cam: ngọt, lai: đến.) hết khổ sở đến lúc sung sướng
(?) Thế nào là chơi chữ ? cho vd ?
(?) Các lối chơi chữ thường gặp ?
-Học thuộc 2 ghi nhớ
-Sưu tầm thêm 1 số cách chơi chữ
trong sách báo
-Xem và chuẩn bị kĩ bài: Làm
thơ lục bát:
+ Nắm luật thơ lục bát
-HS trả lời
-Nghe và tự ghi nhận
HĐ4 : Củng cố – Dặn dò:
Trang 10Tuần :15 Ngày soạn: Ngày dạy:
Tiết :59,60.
LÀM THƠ LỤC BÁT
I Mục tiêu cần đạt:
Giúp HS :
- HS phân biệt được thơ lục bát với văn vần 6/8 câu lục bát với dòng thơ
- Vẻ đẹp của thơ truyền thống VN với những mẫu mực như ca dao và đỉnh cao như Truyện Kiều Từ đó hứng thú tập làm thơ lục bát
- Phân tích luật thơ lục bát Bước đầu tập làm thơ lục bát đúng luật và có cảm xúc
II Chuẩn bị:
*GVTư liệu thơ ca thuộc thể lục bát + Truyện Kiều.
* HS Nghiên cứu bài trước, tập làm bài thơ lục bát.
III Hướng dẫn thực hiện
* Ổn định :
Kiểm diện, trật tự
* Kiểm tra :
(?)Thế nào là chơi chữ?
(?) Hãy trình bày về sự hiểu biết
của mình về các lối chơi chữ ?
Mỗi loại chi 1 VD để minh hoạ
* Giới thiệu bài:
* Lục bát là thể thơ độc đáo của
dân tộc VN Đó cũng là thể thơ
rất thông dụng trong văn chương
và trong đời sống, Song trong thực
tế nhiều em không nắm được thể
thơ này Khi cần làm thì làm sai
hoặc người khác làm sai cũng
không nhận ra Vì vậy, tập làm
thơ lục bát là 1 yêu cầu chính
đáng Tiết học hôm nay cô sẽ
giúp các em tìm hiểu và làm
thành thạo thể thơ này
* Lớp trưởng báo cáo
- Học sinh trả bài
-Nghe và ghi tựa bài vào tập
HĐ 1: Khởi động :
-Treo bảng phụ bài ca dao và sơ
đồ, cho HS đọc
(?) Cặp câu lục bát mỗi dòng có
mấy tiếng, Vì sao gọi là lục bát?
-Quan sát, đọc
-Cá nhân: Cặp câu lục bát gồm 1câu 6 (lục) tiếng và 1 câu 8 (bát)
HĐ 2 : Hình thành kiến thức :
1) Luật thơ lục bát: