- Sù viÖc trong v¨n tù sù ®îc s¾p xÕp theo trËt tù diÔn biÕn sao cho thÓ hiÖn ®îc t tưởng, chủ đề mà GV lưu ý : Đối với những sự việc chưa có nguyên nhân thì có thể người kể muốn dùng[r]
Trang 1Tuần 3 Tiết 9 - Bài 3: Sơn Tinh - Thuỷ Tinh
( Truyền thuyết )
Ngày soạn ; Ngày dạy :
I Mục tiêu bài học
- Gv giúp học sinh hiểu : Truyền thuyết Sơn Tinh - Thuỷ Tinh nhằm giải thích hiện tượng lũ lụt xâyra ở Châu thổ Bắc Bộ thời các Vua hùng dựng nước và khát vọng của người Việt cổ trong việc giải thích hiện tượng lũ lụt ,bảo vệ cuộc sống của mình
- Rèn cho các em kỹ năng đọc ,cảm thụ và phân tích nhân vật
- Bồi dưỡng cho học sinh ý chí quyết tâm chế ngự thiên tai ,hạn hán lũ lụt
II Chuẩn bị
- Thầy : Tranh minh hoạ cảnh giao chiến Sơn Tinh và Thuỷ Tinh
Nghiên cứu bài soạn giáo án
- Trò : soạn bài theo câu hỏi sgk ,đọc ,tóm tắt bài trước khi đến lớp
III Hoạt động dạy và học
A ổn định tổ chức (1') : Kiểm tra số lượng học sinh
B Kiểm tra bài cũ (3') :
? Nêu đặc điểm cơ bản của văn bản tự sự ?
? Kể một số văn bản thuộc phương thức biểu đạt tự sự mà em biết?
C Bài mới
Gv giới thiệu bài : Cho học sinh xem đoạn băng cảnh lũ lụt ở miền Trung năm 1999 hoặc đồng bằng sông Cửu Long năm 2000 cảnh nhân dân ta chống lũ lụt
Gv : Nước ta là một nước nằm chạy đọc Biển Đông Thái Bình Dương ,hằng năm nhân dân ta ,đặc biệt là nhân dân miền bắc phải đối phó với bão lũ lụt khủng khiếp
để tồn tại chúng ta phải sống ,phải chiến đấu với lũ lụt Cuộc chiến đấu trường kỳ gian chuân ấy ,đã được nhân dân ta thần thoại hoá trong truyền thuyết : Sơn Tinh - Thuỷ Tinh Giờ học hôm nay chúng ta sẽ đọc và tìm hiểu
Trang 2Gv gọi học sinh đọc chú thích 1 /sgk -33.
? Truyện Sơn Tinh - Thuỷ Tinh thuộc thể loại truyện cổ
dân gian nào ?
? Truyện kể về thời đại lịch sử nào ?
? Nhắc lại khái niệm truyền thuyết ?
Gv ở văn bản Sơn Tinh -Thuỷ Tinh vốn là có cốt lõi từ thể
loại thần thoại cổ nhưng đã được lịch sử hoá thành một
truyền thuyết
Truyền thuyết ddược gắn với thời đại Hùng Vương thứ 18
và trở thành một tác phẩm quan trọng trong chuỗi truyền
thuyết về thời các Vua hùng
Gv hướng dẫn học sinh đọc : -Đọc đoạn đầu chậm rãi ở
đoạn đàu , đọc nhanh gấp gáp ở đoạn sau :tả cuộc giao
chiến giữa hai thần
- Đọc đoạn cuối đọc giọng kể chậm rãi
Gv đọc mẫu - học sinh đọc - kể
Gv có thể cho học sinh đóng vai các nhân vật : hùng
Vương ,sơn Tinh - Thuỷ Tinh ,người kể ruyện để đọc
Gv văn bản có một số từ khó xem phần chú thích em hãy
cho biết nghĩa
+ Cồn : Dải đất (cát ) nổi lên giữa sông hoặc bờ biển
+Ván (cơm nếp ) : Mâm
+ Nệp (Bánh Chưng ) : Cặp ( đôi )
Gv Cho học sinh đọc những từ còn lại sgk /33
? Chỉ ra những sự việc chính trong văn bản ?
- Vua Hùng kén rể
- Sơn Tinh - Thuỷ Tinh đén cầu hôn
- Vua Hùng ra điều kiện chọn rể
- Sơn Tinh đén trước lấy mị Nương
- Thuỷ Tinh đến sau ,thua cuộc nổi giận dâng nước đánh
Sơn tinh
- Hai thần đánh nhau hằng tháng trời ,cuối cùng Thuỷ Tinh
thua phải rút quân về - Hằng năm Thuỷ tinh dâng nưpớc
đánh Sơn Tinh nhưng đều thua cuộc
Gv ghi bảng phụ
? Dựa vào những sự việc chính này em hãy kể tóm tắt văn
bản ?
? Qua phần kể của bạn ,em thấy văn bản có thể chia làm
mấy đoạn ,nêu nội dung từng đoạn ?
- Gọi Hs nhận xét bổ xung.
? Trong truyện có mấy nhân vật ? là những nhâ vật nào?
? Trong các nhân vật đó nhân vật nào là nhân vật chính? nhân
vật nào là nhân vật phụ?
? Mối quan hệ giữa các nhân vật như thế nào?
Chuyển : Để hiểu nội dung , ý nghĩa văn bản, ta chuyển sang ý
III
- Hs đọc chú thích 2,3,4,5
Gv Bố cục của văn bản gồm 3 phần :mở đầu câu chuyện
,diễn biến truyện ,kết thúc truyện tương ứng với 3 phần
của văn bản tự sự nhưng là phần mở bài ,thân bài ,kết bài
các em cần chú ý không nhằm lẫn chúng ta sẽ tìm hiểu
văn bản theo bố cục ba phần :
? Trong phần mở đầu truyện, tác giả cho biết chuyện xảy
ra trong hoàn cảnh nào?
- Vua Hùng vương thứ 18 có người con gái là Mỵ Nương ,
đã đến tuổi lấy chồng , vua muốn kén cho con gái yêu
người chồng xứng đáng
? Theo em , người chồng xứng đáng mà vua Hùng định
kén cho con là người như thế nào?
- Có tài, có đức, thông minh , nhân hậu
? Trong phần mở đầu , nhân vật được đưa ra để giới thiệu
là nhân vật nào?
- Vua Hùng và Mỵ Nương
? Qua cách giới thiệu đó em biết được gì về mỗi nhân vật?
? Em có cảm nhận gì về Mỵ Nương, con gái Vua Hùng
qua lời giới thiệu ngắn gọn đó?
- Nhân vật không nói nhiều song người đọc dễ dàng cảm
mến , yêu quý Mỵ Nương , người con gái đáng trọng
? Cách giới thiệu nhân vật của văn bản có gì khác với văn
bản " Con Rồng Cháu Tiên"?
- Văn bản ST - TT giới thiệu nhân vật chính và nêu hoàn
cảnh trực tiếp nảy sinh diễn biến truyện
GV: Đây cũng là một cách mở đầu khi viết văn bản tự sự,
không nhất thiết là nhân vật chính
GV: Cho học sinh kể tóm tắt diễn biến nội dung truyện
? Trong phần diễn biến câu chuyện , có bao nhiêu sự việc
xảy ra? là những sự việc gì?
- Sơn Tinh - Thuỷ Tinh đến cầu hôn
- Vua Hùng ra điều kiện chọn rể
+ Sơn Tinh đến trước lấy được Mỵ Nương
+ Thuỷ Tinh đến sau tức giận , dâng nước đánh Sơn Tinh +
Hai thần giao đấu , Thuỷ Tinh thua cuộc phải rút quân
GV: KHi biết tin vua Hùng có ý định kén rể , có 2 chàng
trai cùng đến cầu hôn
? Em giải thích nghĩa của từ " cầu hôn " ?
- Cầu : Tìm kiếm, xin
- Hôn : lấy vợ , lấy chồng xin được lấy làm vợ
GV: Đây là 1 từ mượn ( Hán Việt )
-? Theo em nếu they từ " cầu hôn " bằng cụm từ " xin
đươck lấy vợ " thì câu văn sẽ thay đổi như thế nào?
- ý nghĩa không thay đổi nhưng mất đi sắc thái trang
trọng
GV: Như vậy, ở đây sự việc dùng từ Hán Việt có tác dụng
làm cho lời kể thêm trang trọng , nghiêm
? Trong hai chàng trai đến câu hôn Mỵ Nương người thứ
nhất tên là gì? Tác giả dân gian đã giới thiệu chàng như thế
nào?
- Gọi Hs - Sơn Tinh chỉ tay về phía đông , phía đông nổi
cồn bãi, chỉ tay về phía tây, mọc lên những núi đồi
? Còn người thứ hai là ai? chàng có tài năng như thế nào?
? Em có nhận xét gì về 2 cháng trai này?
GV: Chính sự ngang tài , ngang sức này khiến vua Hùng
Vương rất băn khoăn không biết chọn ai cho xứng đáng ,
đành mời các Lạc hầu đến bàn bạc
? Em hiểu lạc hầu là ai? họ là những người như thế nào?
- Lạc hầu : Chức danh chỉ các vị quan cao nhất giúp vua
Hùng trông coi việc nước
? Sau khi đã bàn bạc kĩ lưỡng , vua Hùng đã làm gì?
- Phán với hai chàng trai
+ Phán : truyền bảo
? Nhà vua đã phán như thế nào? - Đọc lời nhà vua
GV: Trong lời phán , nhà vua đã đưa ra điều kiện về những
thứ sính lễ ( lễ vật xin cưới )
? Sính lễ nhà vua yêu cầu gồm những gì?
- "Một trăm ván cơm nếp một đôi"
Gv: Cùng với các thứ sính lễ là điều kiện : " Ngày mai ai
đem đến trước sẽ cho cưới con ta "
? Em có nhận xét gì về điều kiện chọn rể của nhà vua?
- Vua kén rể bằng cách thi tài dâng lễ vật sớm, thời gian
tìm kiếm ngắn, lễ vật vừa trang nghiêm vừa giản dị , vừa
truyền thống vừa quí hiếm
GV: Những lễ vật vua nêu ra có những thứ bình dị như
bánh chưng, cơm nếp, nhưng cũng có những thứ hiếm hoi,
kỳ lạ : Voi chín ngà, gà chín cựa , ngựa chín hồng mao
Tuy kỳ lạ song nó là sản phẩm của nghề nông trồng lúa
nước, sản vật quí của chốn sơn lâm, mang đặc điểm cơ
bản của dân tộc sống bằng nghề lúa nước
Gv; Đồ sính lễ vua nêu ra thực sự là một thử thách đày khó
khăn để hai chàng trai thi tài đấu sức ,xong với thời gian
chỉ không đầy một ngày ,các chàng trai có thể tìm kiếm
đầy đủ Điều đó khẳng định một lần nữa tài năng của cả
hai người
? Tuy nhiên , trong cuộc thi tài vẫn có người đến trước
,người đến sau Vậy ai đã thực hiện trước được điều kiện
của Vua Hùng ?
? Em hiểu "rước " nghĩa là như thế nào ?
- Rước : đón : Tổ chức đoàn người đông ,ăn mặc sang
trọng ,tưng bừng trong không khí vui khấn khởi
Gv : Còn Thuỷ Tinh dù tìm đủ lễ vật xong đến chậm
không lấy được vợ
? Theo em,trong khi ra điều kiện kén rể ,Vua Hùng đã có
sự lựa chọn rể cho con gái mình vì sao em biết ?
- Nếu tinh ý ta có thể nhận thấy Vua Hùng đã ngầm ý chọn
Sơn Tinh vì tất cả sính lễ Vua nêu ra là những thứ có ở trên
cạn ,không phải ở dưới nước ,thuận lợi cho Sơn Tinh tìm
kiếm ở xứ sở mình
?Theo em, sự thiên vị của Vua Hùng gây bất lợi cho Thuỷ
tinh phản ánh điều gì ?
- Thái độ căm ghét của người Việt cổ đối với lũ lụt
Coi chúng là kẻ thù chỉ đem tai hoạ, coi núi rừng là quê
hương , có lợi là ân nhân
GV: Mô típ kén rể bằng cách thi tài , từ những điều kiện
do bố vợ đặt ra là vấn đề phổ biến trong nhiều truyền
thuyết cổ tích việt nam
- Gọi Hs đọc sgk tr 32: " Thuỷ Tinh đến sau đành rút
quân "
? Nêu nội dung của đoạn chuyện
? sau khi Sơn Tinh tưng bừng rước Mỵ Nương về núi ,
Thuỷ Tinh có thái độ như thế nào?
- Đùng đùng nổi giận đem quân đánh Sơn Tinh
? Thuỷ Tinh đã chủ động dâng nước đánh Sơn Tinh như
thế nào, em hãy tưởng tượng và miêu tả những hành động
của Thuỷ Tinh?
- Thần hô mưa , gọi gió , làm thành dông bão , nước ngập
ruộng đồng, nước tràn nhà cửa , nước dâng lên lưng đồi ,
sườn núi , thành Phong Châu như nổi lềnh bềnh trên một
biển nước
? Em có nhận xét gì về cuộc tấn công của Thuỷ Tinh?
GV: Đó là sự kỳ ảo hoá cảnh lũ lụt vẫn thường xảy ra ở
đồng bằng châu thổ Sông Hồng hàng năm Hiện tượng tự
nhiên , hiện thực khách quan đã được giải thích một cách
lý thú ngây thơ như thế
? Trước sự tấn công dữ dội của Thuỷ Tinh, Sơn Tinh đã đối
phó như thế nào?
- Sơn Tinh không hề nao núng: Dùng phép lạ bốc từng quả
đồi, dời từng dãy núi dựng thành luỹ đất ngăn dòng nước
lũ
? Qua chi tiết trên em có nhận xét gì về sự đối phó của Sơn
Tinh
GV: Sơn Tinh đã thể hiện rõ sức mạnh thần kỳ của mình
trong cuộc giao chiến
? Câu văn " Nước dâng cao bao nhiêu bấy nhiêu " , dân
gian kể với hàm ý gì?
- Thể hiện nổi bật hơn cuộc chiến đấu giằng co quyết liệt
không phân thắng bại
- Thể hiện ý chí quyết tâm bền bỉ , sẵn sàng đối phó kịp
thời và nhất định chiến thắng bão lũ
GV: Bức tranh miêu tả cuộc giao chiến vừa hoành tráng
vừa hiện thực , vừa giàu chất thơ , nhằm khẳng định sức
mạnh của con người trước thiên nhiên hoang dã: Đắp đê
chống lũ bão là một kỳ công vĩ đại của nhân dân ta trong
trường kỳ lịch sử , đã được huyền thoại hoá như thế đấy
? Em có nhận xét gì về cách miêu tả sức mạnh thần kỳ của
mỗi nhân vật đó, người xưa nhằm mục đích gì?
GV: Đó cũng còn là mơ ước chiến thắng thiên tai để bảo
toàn cuộc sống của nhân dân
? Truyện có kết thúc như thế nào?
- Hàng năm Thuỷ Tinh dâng nước lên đánh Sơn Tinh
- Đánh mỏi mệt, chán chê không thắng , nổi giận rút quân
về
? Kết thúc truyện như thế phản ánh sự thực gì?
? Qua tìm hiểu văn bản " ST- TT " em cảm nhận được điều
gì về những thành công của tác giả dân gian trong cách
xây dựng nhân vật và cách nêu các sự việc?
? Câu chuyện " ST- TT " phản ánh điều gì?
? Em hãy đóng vai một trong số các nhân vật của truyện
để kể chuyện?
I Giới thiệu văn bản (5').
- Văn bản Sơn Tinh - Thuỷ Tinh thuộc truyền thuyết kể về thời đại Vua Hùng Vương thứ 18
II đọc và tìm hiểu bố cục văn bản (10').
- Bố cục : 3 phần + 1, Từ đầu xứng
đáng
- Vua Hùng có ý định kén rể
+ 2, Tiếp rút quân
- Cuộc giao chiến giữa 2
vị thần + 3, Còn lại : Cuộc giao chiến hàng năm vẫn tiếp tục
III/ Tìm hiểu chi tiết văn bản
a, Mở đầu câu chuyện (5'):
- Giới thiệu hoàn cảnh truyện và các nhân vật
- Vua Hùng có người con gái đẹp, muốn kén chồng xứng đáng cho con
- Mỵ Nương xinh đẹp tuyệt trần , hiền dịu, nết
na
b, Diễn biến truyện (14' )
- Có 2 chàng trai đến cầu hôn
+ Sơn Tinh ở vùng núi Tản có tài lạ Là chúa non cao
+ Thuỷ Tinh : tài năng không kém : Chúa vùng nước thẳm Cả hai đều ngang sức ngang tài xứng đáng làm rể vua Hùng
- Sơn Tinh mang đầy đủ
lễ vật đến trước rước Mỵ Nương về núi
* Cuộc chiến đấu giữa hai thần.
- Cuộc tấn công của Thuỷ Tinh thật nhanh chóng và khủng khiếp như một cơn giận điên cuồng , cơn ghen mù quáng
- Sơn Tinh không hề nao núng chống cự kiên cường quyết liệt , càng
đánh càng mạnh
- Sức mạnh của Sơn Tinh
và Thuỷ Tinh là những phép lạ kỳ ảo do trí tưởng tượng của người xưa sáng tạo ra nhằm giải thích hiện tượng mưa, gió, bão lũ tàn phá của thiên nhiên và sức mạnh chống thiên tai của dân tộc
3, Kết thúc truyện ( 3' )
- Ca ngợi công lao các vua Hùng trong chống thiên tai
- Giải thích hiện tượng
lũ lụt ở Miền Bắc nước
ta hàng năm
* ý nghĩa :
- Tinh thần bền bỉ , kiên cường chống lũ bão để sống tồn tại và phát triển
lè lẽ sống tất yếu của con người
IV/ Tổng kết
1, Nghệ thuật :
- Truyện kể hấp dẫn, các
sự việc lô gíc chặt chẽ,
có nhiều chi tiết hoang
đường, kỳ ảo
ước mơ của người Việt
cổ muốn chế ngự thiên tai
Lop6.net
Trang 3V/ Luyện tập :
? Học truyền thuyết " Sơn Tinh- Thuỷ Tinh " em có suy nghĩ gì về việc nhà nước và nhân dân ta hiện nay đang tích cực xây dựng, củng cố đê điều , nghiêm cấm nạn chặt phá rừng trồng thêm rừng ?
GV gợi ý : Có thể nói rằng nhân dân Việt nam chúng ta hiện nay chính là những
chàng Sơn Tinh của thời đại mới, đang làm tất cả để đẩy lùi lũ lụt , ngăn chặn nó, khắc phục nó , vượt qua chiến thắng
Mặt khác , nạn lâm tặc, nạn chặt phá rừng đầu nguồn bừa bãi, nạn cháy rừng trên qui mô lớn ở vùng U Minh những năm gần đây đã và đang trở thành hiểm hoạ để cho Thuỷ Tinh, Thuỷ quái lại thả sức hoành hành , gây nên những trận lũ lụt khủng khiếp Bảo vệ rừng , bảo vệ môi trường là bảo vệ chính cuộc sống yên bình của chúng ta trong hiện tại và trong tương lai
D Củng cố ( 1' )
? Tóm tắt những chi tiết chính của truyện?
? Nêu nội dung, ý nghĩa của truyện?
E Hướng dẫn về nhà ( 1' )
- Học nắm chắc các sự việc chính trong truyện
- Hiểu được nội dung, ý nghĩa của truyện
- Tìm hiểu trước bài " Nghĩa của từ "
IV/ Rút kinh nghiệm.
Tuần 3 Tiết 10 : Nghĩa của từ
I Mục tiêu bài học
- Giúp học sinh năm vững :Thế nào là nghĩa của từ, một số cáhc giải nghĩa của từ
- Tích hợp với phần văn ở văn bản ST- TT với phần tập làm văn ở khái niệm : Sự việc
và nhân vật trong văn tự sự
- Luyện kỹ năng giải thích nghĩa của từ để dùng từ một cách có ý thức trong khi nói, viết
II/ Chuẩn bị :
- Thầy : Chọn một số từ trong văn bản đã học để học sinh giải thích, ghi sẵn bảng phụ hoặc đèn chiếu
- Trò : Tìm hiểu trước bài, đọc sgk
III/ Tiến trình tổ chức hoạt động dạy và học.
A/ ổn định tổ chức ( 1' ) : Kiểm tra số lượng.
B: Kiểm tra bài cũ ( 3' )
? Thế nào là từ ? xét về mặt cấu tạo người ta chia từ ra làm mấy loại? Đó là những loại nào?
C: Bài mới :
GV: Ghi ví dụ trang 35 ra bảng phụ hoặc đèn chiếu
? Đọc các ví dụ trên và cho biết chúng có mặt trong văn
bản nào đã học
- Văn bản Sơn Tinh- Thuỷ Tinh, Văn bản Thánh Gióng ,
Con rồng Cháu Tiên
I/Nghĩa của từ là gì ( 21' )
1, Ví dụ :
a, Tập quán : Thói quen của một cộng đồng ( địa
Trang 4? Từ tập quán gồm ấy tiếng?
- Gồm 2 tiếng
? Nhắc lại định nghĩa của từ?
? xét về mặt cấu tạo , từ tập quán là loại từ gì?
- Từ ghép
GV: Ta nhìn rõ từ một tiếng , từ 2 tiếng hay nhiều tiếng
các âm của từ khi đọc lên đó là hình thức của từ
? Thành phần chú thích ở sau dấu hai chấm giúp ta hiểu
gì về từ đó?
- Nội dung thông báo cái khái niệm mà từ biểu thị
GV: Đó là bộ phận nghĩa của từ
? Vậy nếu lấy dấu hai chấm làm chuẩn thì các ví dụ
trong sgk tr.35 gồm mấy phần? là những phần nào?
- Hai phần :
+ Phần bên trái là các từ in đậm cần giải nghĩa gọi là
hình thức
+ Phần bên phải là nội dung giải thích nghĩa của từ gọi
là nội dung
GV: Cho Hs đọc phần giải thích nghĩa của từ tập quán
? Trong 2 câu văn sau đây hai từ tập quán và thói quen
có thể thay thế cho nhau không? tại sao?
a, Người Việt nam có tập quán ăn trầu
b, Bạn Nam có thói quen ăn quà vặt
Gợi ý : Câu a có thể dùng cả hai từ
Câu b Chỉ dùng được từ "thói quen"vì không thể nói :
Bạn Nam có tập quán ăn quà vặt
Lý do : Tập quán có ý nghĩa rộng thường gắn với chủ
thể là số đông
Thói quen có ý nghĩa hẹp , thường gắn với chủ thể là
một cá nhân
? Vậy từ tập quán đã được giải thích ý nghĩa bằng cách
nào?
- Giải thích bằng cách diễn tả khái niệm mà từ biểu thị
? hãy giải thích các từ : Cây, đi , già, theo cách trên và
cho ví dụ ?
phương, dân tộc ) được hình thành từ lâu trong đời sống được mọi người làm theo
* Bài tập nhanh
- Cây : Một loại thực vật có
rẽ, thân , cành , lá rõ rệt
Ví dụ : cây mít, cây na
- Đi : Hoạt động rời chỗ bằng chân , tốc độ bình thường Hai bàn chân đồng thời nhấc khỏi mặt đất
Ví dụ : Đi chợ, đi xem, đi họp vv
- Từ già : Chỉ tính chất của
sự vật phát triển đến giai
đoạn cao hoặc giai đoạn cuối
VD: Cau già, người già ,
Trang 5GV cho Hs đọc to phần giải nghĩa từ " lẫm liệt" trên
bảng phụ hoặc đèn chiếu
? Hùng dũng ,oai nghiêm ,lẫm liệt có thể thay thế cho
nhau được không ?vì sao ?
- Tư thế lẫm liệt của người anh hùng
- Tư thế hùng dũng
- Tư thế oai nghiêm
Gv gợi ý : Trong trường hợp trên ,ba từ có thể thay thế
cho nhau được
- Vì chung không làm cho nội dung thông báo ( nội
dung miêu tả ) và sắc thái ý nghĩa ( trang trọng ) của câu
thay đổi
? Khi sử dụng từ ,có những từ có thể dùng để thay thế
cho nhau được ta gọi chúng là những từ như thế nào ?
- Từ đồng nghĩa
? Vậy ở đây em thấy ,từ :" lẫm liệt "được giải nghĩa
bằng cách nào ?
- Giải thích bằng cách dùng từ đồng nghĩa
Gv gợi ý :- Trung thực :Thật thà ,thẳng thắn
Vd : anh Nam là người trung thực
( Thật thà ,thẳng thắn )
- Dũng cảm : Can đảm ,quả cảm
Vd : Anh đông là người dũng cảm
( Can đảm ,quả cảm )
- Phân minh : Rõ ràng ,minh bạch
Vd : anh Ba là người có thái độ yêu ghét phân minh
( rõ ràng ,minh bạch )
- Gv gọi học sinh đọc ,nhận xét về cách giải nghĩa từ
?Em có nhận xét gì về cách giải thích nghã của từ :"Nao
núng "?
- Giống cách giải thích nghĩa từ "lẫm liệt"
Gv: Ngoài hai cách trên ,chúng ta còn có cách thứ ba
Gv chia học sinh ra thành ba nhóm mỗi nhóm cử một
đại diện
Gv gợi ý : Cao thượng : Không nhỏ nhen ,ti tiện ,đê hèn
,hèn hạ ,lèm nhèm
- Sáng sủa : Tối tăm ,hắc ám ,âm u ,u am ,nhem nhuốc
- Nhẵn nhụi : Sù sì ,nham nhở ,mấp mô , lổm nhổm ,lởm
chởm
Gv : Nếu giải thích ý nghĩa ba từ trên ta có thể dùng
những từ trái nghĩa đó
? Và do vậy ,từ ví dụ ta có thể rút ra cách giải nghĩa từ
bằng cách nào ?hoặc các từ trên đã được giải thích ý
chuối già
b Lẫm liệt : hùng dũng
,oai nghiêm
- giải thích từ bằng cách dùng từ đồng nghĩa
* Bài tập nhanh
Hãy giải thích các từ : Trung thực ,dũng cảm ,phân minh ,theo cách tren
và cho ví dụ
c Nao núng : Lung lay không vững lòng tin ở mình nữa
* Bài tập nhanh :
Tìm từ trái nghĩa với các từ sau : Cao thượng ,sáng sủa ,nhẵn nhụi
- Cao thượng : Không ti tiện nhỏ nhen ,hèn hạ
Trang 6nghĩa như thế nào ?
? mỗi chú thích cho ba từ gồm mấy bộ phận ? là những
bộ phận nào ?
- Hai bộ phận : Từ và ý nghĩa của từ
? Bộ phận nào trong chú thích nêu ý nghĩa của từ ?
- Bộ phận sau dấu hai chấm
? Nghĩa của từ ứng với phần nào trong mô hình dưới
đây?
- ứng với phần nội dung
Gv chốt : Nội dung là cái đựng trong hình thức của từ
- Nội dung là cái có từ lâu đời ( Là ý nghĩa vôvs có
trong từ )
Vậy chúng ta tìm hiểu nghĩa của từ chính là để sử dụng
từ cho đúng
Vd : - Từ cây
+ hình thức : Là từ đơn chỉ có một tiếng
+ Nội dung : Chỉ một loại thực vật
- Từ xe đạp
+ Hình thức : Là từ ghép hai tiếng
+ Nội dung : Chỉ một loại phương tiện phải đạp bằng
chân mới di chuyển được
? Từ mô hgình và những ví dụ trên ,em hiểu thế nào là
nghĩa của từ ?
Gv gợi ý :
- Thuyền : sự vật ,phương tiện ,giao thông ,đường thuỷ
Vd: Thuyền đi trên sông
- Đánh : Hoạt động của chủ thể tác động lên đối tượng
nào đó
Vd : Nhân dân ta đánh giặc giữ nước
- Thơm : Tính chất của sự vật ,đặc trưng về mùi vị
Vd Hoa hồng toả hương thơm ngào ngạt
- với : Chỉ quan hệ giữa hai hoặc nhiều đối tượng
Vd : Tôi với anh cùng đến Hà Nội
GV : Ghi bài tập ra bảng phụ hoặc đèn chiếu
? đọc bài tập và nêu yêu cầu bài tập ?
- điền vào ô trông cho phù hợp
Gv Bài tập đã cho ta bộ phận nghĩa của từ tức là nội
dung chứa đựng trong từ
? Phần ta phải điền vào là bộ phận nào ?
- Bộ phận hình thức là từ cần điền
Gv Dấu là chỗ ta phải điền cho thích hợp
Gv gọi học sinh lên bảng điền
- Giải thích từ trái nghĩa
+ Mô hình về từ
Hình thức Nội dung Vd: Từ cây ,từ xe đạp
2 Kết luận : Nghĩa của từ
là nội dung( sự vật ,tính chất ,hoạt động ,quan hệ ) mà từ biểu thị
* Bài tập nhanh : Hãy giải thích ý nghĩa của các từ : thuyền ,đánh ,thơm ,với ? Cho ví dụ ?
II luyện tập ( 28' )
1 Bài tập 1 /36
Điền vào ô trống cho thích hợp
a Học hành
b Học lỏm
c Học tập
Trang 7Gv cho học sinh đọc bài tập và nêu yêu cầu bài tập
? Ba từ trên có đặc điểm gì giống nhau ?
- Đều có tiếng : " trung " ,khác nhau những nét nghĩa
? Nêu các thực hiện bài tập ?
- Phần ( ) cần điền là từ ngữ còn phần đã cho là nội
dung ý nghĩa
Gv gọi học sinh làm trên bảng
? Nêu yêu cầu bài tập ?
- Chọn từ điền vào chỗ trống trong đoạn văn sau
+ đoạn văn
a Chung ta thà ( hi sinh ) tất cả chứ nhất định không
chịu mất nước ,không chịu làm nô lệ
b Trong trận chiến đấu vừa qua ,nhiều đồng chí đã anh
dũng ( hi sinh )
? Vì sao cả hai trường hợp ta đều chọn từ : hi sinh
- Đây là hai từ phù hợp nhất mang sắc thái trân trọng
kính yêu đối với con người ,chiến sĩ đã lấy cái chết để
bảo vệ tổ quốc Sự ra đi của họ là chính nghĩa ,lý tưởng
cao đẹp
Gv Chốt : Qua giờ học hôm nay ,chúng ta hiểu rõ thế
nào là nghĩa của từ và vai trò của việc chọn từ trong sử
dụng ngôn ngữ Muốn hiểu sử dụng có hiệu quả từ ngữ
phải biết cách lựa chọn từ
d Học hỏi
2 Bài tập 2/36.
- Điền từ trung gian ,trung niên ,trung bình vào chỗ trống cho phù hựp
a.trung bình
b trung gian
c trung niên
3 Bài tập 3 /36.
Cho các từ : Chết ,mất ,hi sinh ,từ trần ,bỏ mạng
D Củng cố (1')
?Em hiểu thế nào là nghĩa của từ ?
? Giải thích nghĩa của một số từ : Tâu ,Trượng ,sứ giả
E Hướng dẫn học bài ( 1')
- Nắm chắc nội dung bài học
- Làm lại các bài tập
- tìm hiểu tiếp cách giải nghĩa của từ
IV Rút kinh nghiệm
Tuần 3 Tiết 11 : Nghĩa của từ ( tiếp )
Ngày soạn : Ngày dạy :
I/ Mục tiêu cần đạt : Như tiết trước.
II/ Chuẩn bị : Thầy : Bảng phụ ghi hệ thống các bài tập về cách giải nghĩa của từ
- Trò : Tìm hiểu trước bài học
III/ Hoạt động dạy và học.
A: ổn định tổ chức : Kiểm tra số lượng.
B: Kiểm tra
Trang 8? Thế nào là nghĩa của từ? Làm bài tập 3 / 36.
? Hãy giải nghĩa từ " cầu hôn "
- Xin lấy làm vợ
C: Bài mới :
Giới thiệu : Giờ trước chúng ta đã tìm hiểu nghĩa của từ, để tìm hiểu xem có thể giải thích từ về nghĩa bằng những cách nào giờ học hôm nay chúng ta nghiên cứu trươc
- Cho Hs quan sát lại cách giải nghĩa của từ trên bảng
phụ
? Hãy cho biết trong 3 ví dụ trên , từ "tập quán" được giải
thích bằng cách nào?
- Trình bày khái niệm mà từ biểu thị
- Đưa ra những từ đồng nghĩa hoặc trái nghĩa với các từ
cần giải thích
? Như vậy qua các ví dụ đã tìm hiểu em cho biết có mấy
cách giải thích nghĩa của từ, đó là những cách nào?
GV: Ngoài 2 cách giải thích từ trong thực tế còn có cách
giải thích thứ ba đó là giải thích từ bằng cách miêu tả sự
vật , hành động mà từ biểu thị
VD: Chạy : Hoạt động dời chỗ bằng chân
BT nhanh : Giải nghĩa từ " trung thực " và nêu cách giải
thích ?
- trung thực : Thật thà , thẳng thắn, ngay thật
- Trái nghĩa : Dối trá , lươn lẹo trí trá
? Đọc lại các chú thích văn bản " Sơn tinh - Thuỷ Tinh "
cho biết mỗi chú thích giải nghĩa từ theo cách nào?
+ Chú thích 1 : Sơn Tinh : Thần núi Thuỷ Tinh : Thần
nước
Sơn : núi ; thuỷ : nước , tinh : thần linh
- Cách giải thích bằng cách dịch từ Hán Việt sang từ
thuần Việt
+ Chú thích 2: Cầu hôn : Xin được lấy làm vợ
Giải thích bằng cách trình bày khái niệm mà từ biểu thị
-+Chú thích 3 : Tản viên : Núi cao , trên đỉnh ngọn toả ra
như cái tán nên gọi là Tản viên
- Giải thích bằng miêu tả đặc điểm của sự vật
+ Chú thích 4 : Lạc , lạc hầu : Chức danh
- Giải thích bằng cách trình bày khái niệm mà từ biểu
thị
+ Chú thích 5: Phán : Truyền bảo
- Giải thích bằng từ đồng nghĩa
+ Chú thích 6 : Sính lễ : Lễ vật nhà trai đem đến nhà gái
III/ Cách giải thích nghĩa của từ ( 10' )
VD: - Tập quán
- Lẫm liệt
- Nao núng
Kết luận : Có 2 cách
chính để giải nghĩa của từ :
- Trình bày khái niệm mà
từ biểu thị
- Đưa ra những từ đồng nghĩa , trái nghĩa với từ cần giải thích
III/ Luyện tập
* Bài tập 1:
- Sơn Tinh - Thuỷ Tinh
- Cầu hôn
- Tản Viên
- Lạc hầu
Trang 9- Giải thích bằng cách trình bày khái niệm mà từ biểu thị.
+ Chú thích 7 : Tâu : thưa , trìng
- Giải thicvhs bằng cách đồng nghĩa
+ Hồng mao : Bờm ngựa
- Giải thích bằng khái niệm mà từ biểu thị
+ Nao núng : Giải thích bằng từ đồng nghĩa
Nao núng - lung nay
- Giải thích bằng từ đồng nghĩa
* Bài tập 2 : Bài 4/ 36 ( 7' )
? Giải thích nghĩa các từ sau theo cách đã biết?
- Giếng, rung rinh, hèn nhát
? Nêu yêu cầu của bài tập?
? Ta có những cách giải thích nào?
? Hãy giải thích nghĩa mỗi từ > gọi Hs lên bảng mỗi em một từ
- Hs dưới lớp làm ra vở nháp ( bảng tay
+ Giếng : Hố đào thẳng đứng , sâu vào lòng đất để lấy nước ăn uống , sinh hoạt
- Giải thích bằng cách trình bày khái niệm mà từ biểu thị
+ Rung rinh : Chuyển động nhẹ nhàng, liên tực
- Giải thích bằng cách trình bày khái niệm mà từ biểu thị
+ hèn nhát : Trái với dũng cảm , thiếu can đảm
- Giải thích : Dùng từ trái nghĩa
* Bài tập 3 ( 8' ).
GV cho Hs làm bài tập 5 trong sgk / 36
Đọc truyện sau đây và cho biết giải nghĩa từ " Mất " như nhân vật Nụ có đúng không?
- Hs đọc truyện , nêu yêu cầu bài tập
? trong truyện Nụ đã giải thích " mất " như thế nào?
- Mất : Mình biết nó ở đâu rồi
? Theo em cần giải thích từ " mất" như thế nào?
- Theo nghĩa đen : mmất trái nghĩa với còn
Tuy nhiên trong lời thoại , Cái Nụ lỡ tay đánh rơi ống vôi bạc của cô Chiên sợ mắng
mà nói : " đã biết nó ở đâu rồi " thì không mất Điều thú vị là cách giải thích của Nụ
đã được cô Chiên chấp nhận Như vậy , trong văn cảnh này mất có nghĩa là không mất , nghĩa là vẫn còn
GV: Điều thú vị của bài tập là ở sự thông minh của Nụ
- So với cách giải thích ở bước 1 là sai
- Nhưng đặt trong văn cảnh đây là cách giải thích đúng, thông minh
* Bài tập 4 ( 5' )
- Cho Hs thi làm nhanh bằng cách tổ chức trò chơi gồm 2 đội mỗi đội 1 dãy lớp
- Điền nhanh nghĩa của mỗi từ sau Mỗi thàn viên 1 từ kể tiếp , nhóm nào xong trước
đúng nhất sẽ thắng
Nhóm 1 : Học tập Nhóm 2 : Trung bình
học hỏi trung gian học lỏm trung niên học hành trung điểm
D: Củng cố ( 3' )
? Có mấy cách giải nghĩa từ?
E: Hướng dẫn về nhà ( 2' )
Trang 10- Nắm chắc nội dung bài học.
- Làm các bài tập sgk 6,7 sách bài tập
- Tìm hiểu trước : Sự việc và nhân vật trong văn tự sự
IV/ Rút kinh nghiệm.
Tuần 3 Tiết 12 :Sự việc và nhân vật trong văn tự sự
Ngày soạn : Ngày dạy :
I Mục tiêu cần đạt
- Học sinh nắm được thế nào là sự việc trong văn tự sự Tầm quan trọng của sự việc
và nhân vật
- Biết cách trình bày sự việc và nhân vật trong văn tự sự
- Rèn kỹ năng lựa chọn sự việc phù hợp với chủ đề ,trình bầy sự việc và giới thiẹu nhân vaatj một cách hợp lý
- Bồi dưỡng ý thức tự giác học tập ,tích cực học hỏi để biết cách làm bài
II Chuẩn bị
- Thầy : Ghi ra bảng phụ một số sự việc nhân vật đã học trong một số văn bản trước
- Trò : Ôn tập các văn bản đã học
III Tiến trình hoạt động dạy và học
A ổn định tổ chức (1') :Kiểm tra số lượng của học sinh
B Kiểm tra bài cũ (15')
1 Thế nào là nghĩa của từ ?
2 Nêu cách giải nghĩa của từ ? cho ví dụ ?
C bài mới
Gv giới thiệu bài:ỉơ những văn bản đã học ta thấy trong tác phẩm tự sự bao giờ cũng phải có sự việc ,có người đó là sự việc ( chi tiết ) và nhân vật ,đặc điểm cốt lõi của tác phẩm tự sự Những vai trò ,tinh chất ,đặc điểm của nhân vật và sự việc trong tác phẩm tự sự như thế nào ? Làm thế nào để nhận ra ,làm thế nào để xây xựng cho hay ,cho sống đo9ọng trong bài viết của mình Giờ học hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu
Gv cho h/s nhớ lại một số văn bản đã học
? Em đã được học những văn bản nào ?
- Con Rồng cháu Tiên ,Bánh chưng ,bánh giày ,Sơn Tinh - Thuỷ
Tinh
? Những đvăn bản này có đặc điểm gì giống nhau ?
- Kể về diĩen biến một sự việc từ đầu đến cuối
- Nêu ra một ý nghĩa sâu xa
Gv đó đều là những văn bản tự sự
? Các em đã được học truyền thuyết " Sơn Tinh - Thuỷ Tinh "
Hãy xác định ?
? Sự việc khởi đầu là sự việc gì ?
1 Vua Hùng kén rể
? Những sự việc nào giúp câu chuyện phát triển ?
-2 Sơn Tinh - Thuỷ Tinh đến cầu hôn
3 Vua Hùng ra điều kiện chọn rể
4 Sơn Tinh đến trước lấy Mỵ Nương làm vợ
? Sự việc nào là sự việc cao trào của truyện ?
5 Thuỷ Tinh đến sau ,thua cuộc ,nổi giận ,dâng nước đấnh Sơn
Tinh
6 Hai thần đánh nhau hàng tháng trời , cuối cùng Thuỷ Tinh
I Đặc điểm của
sự việc và nhân vật trong văn tự
sự