Qua đó làm nổi bật được t×nh yªu lín lao mµ chó bÐ Hång dµnh cho mẹ; đồng thời cũng vạch trần được tâm địa: độc ác, xấu xa của bà cô- Đại diện cho một hạng người vô lương tâm -Biết yêu t[r]
Trang 1Ngày soạn:
Ngày dạy:
Bài 1-Tiết 1.2
Văn bản: TÔI ĐI HọC
(Thanh Tịnh) A- Mục tiêu bài học: giúp HS
- Cảm nhận được tâm trạng hồi hộp,cảm giác bỡ ngỡ của nv “tôi” ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời
- Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh
B- Chuẩn bị:
- Đồ dùng: Tranh ảnh về ngày khai trường
- Những điều cần lưu ý: Gv cần khơi gợi cho HS cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ và trang trọng của nv “tôi” ở từng thời điểm
C- Tiến trình tổ chức dạy và học:
I- ổn định tổ chức:
II- Kiểm tra :
Bài đầu tiên của chương trình Ngữ văn 7 là bài gì? của ai ?
Yêu cầu: Cổng trường mở ra - Lí Lan
III- Bài mới :
Học bài CTMR của Lí Lan, hẳn mỗi chúng ta không quên tấm lòng người mẹ trong ngày đầu dẫn con đi học Người mẹ ấy bồi hồi sao xuyến vì đang
được sống lại những kỉ niệm của ngày đầu tiên đi học Trong cuộc đời mỗi con người, những kỉ niệm tuổi học trò thường được lưu giữ bền lâu trong trí nhớ Truyện ngắn Tôi đi học đã diễn tả được những kỉ niệm ấy
Hoạt động của thầy – trò Nội dung kiến thức
- Dựa vào chú thích*,em hãy nêu 1 vài nét về tác
giả ?
- Gv: Thanh Tịnh sinh ngày 11.12.1911 tậi Huế,
mất ngày 17.7.1988 tại Hà Nội Trong sự nghiệp
sáng tác của mình, ông đã có nhiều đóng góp trong
các lĩnh vực: truyện ngắn, truyện dài, thơ, ca dao,
I.Giới thiệu tác giả- Tác phẩm:
1 Tác giả:Thanh Tịnh (1911-1988 )
- Quê ở Huế
- Từng dạy học, viết báo, làm thơ
Trang 2bút kí văn học, song có lẽ thành công hơn cả là
truyện ngắn và thơ
- Em hãy nêu xuất xứ của tác phẩm ?
- Hướng dẫn đọc: giọng hơi buồn, lắng sâu
- Gv đọc- Hs đọc- Gv nhận xét
- Hs đọc thầm chú thích trong sgk- chú ý chú thích
2,6,7
- Ông đốc là DT chung hay riêng?
- Lạm nhận có phải là nhận bừa, nhận vơ không ?
- Truyện có những nhân vật nào ? Ai là nhân vật
chính ? Vì sao ? (vì được nói đến nhiều nhất)
* Bố cục: 3 phần
- Từ đầu -> trên ngọn núi: Tâm trạng nv “tôi trên
đường tới trường
- Tiếp -> cả ngày nữa: Tâm trạng của nv “tôi” lúc ở
s/trường
- Còn lại: Tâm trạng của nv “tôi” trong lớp học
- Mạch truyện được kể theo dòng hôì tưởng của nv
“tôi”, theo trình tự thời gian của buổi tựu
trường.Vậy ta có thể chia văn bản ra thành mấy
phần ? Mỗi phần từ đâu đến đâu ? ý của từng phần ?
- Hs đọc phần 1- Phần em vừa đọc nói về nội dung
gì ?
- Trên đường tới trường, nhân vật “tôi” đã thấy con
đường và cảnh vật xung quanh như thế nào ? (con
đường quen- thấy lạ; cảnh vật xung quanh- có sự
thay đổi)
- Những câu văn nào diễn tả điều đó ?
- Vì sao con đường quen lại trở thành lạ và cảnh vật
chung quanh lại thay đổi? (vì trong lòng nhân vật
“tôi” có sự thay đổi lớn: hôm nay tôi đi học.)
- Sự kiện hôm nay tôi đi học có ý nghĩa gì ?
- Sáng tác nhiều truyện ngắn và thơ
- Sáng tác của ông đậm nét trữ tình, toát lên vẻ đằm thắm, nhẹ nhàng mà sâu lắng, tình cảm êm dịu trong trẻo
- Là văn bản nhật dụng
- Là truyện ngắn in trong tập Quê mẹ
II Đọc – Tìm hiểu chú thích:
40
Trang 3(Đây là một sự kiện lớn, một sự đổi thay quan
trrọng, đánh dấu bước ngoặt của tuổi thơ tác giả.)
- Em có nhận xét gì về NT miêu tả của tác giả ở
đọan văn này ? (Miêu tả cảnh vật thông qua cái
nhìn tâm trạng của nhân vật)
- Việc học hành gắn với sách vở, bút thước, những
việc đó đã được tác giả kể lại bằng những chi tiết
nào ?
- Tất cả những chi tiết trên, cho em hiểu gì về nhân
vật “tôi” ?
Thảo luận:
- Khi nhớ lại ý nghĩ chỉ có người thạo mới cầm nổi
bút, thước, tác giả viết: ý nghĩ ấy thoáng qua trong
trí tôi nhẹ nhàng như một làn mây lướt trên ngọn
núi Biện pháp NT nào được sử dụng trong câu văn
? Nó có tác dụng gì trong việc thể hiện nội dung
đoạn văn ?
- Gv: ý nghĩ của một em nhỏ mới cắp sách tới
trường thật thơ ngây trong sáng và hồn nhiên
- Đi hết con đường làng, cậu học trò nhỏ tới sân
trường Khi đứng ở sân trường nhân vật “tôi” có tâm
trạng gì ?
- Hs đọc:“Trước sân trường lo sợ vẩn vơ ”
-Đv m.tả cảnh gì ?
-Em hãy tìm những chi tiết miêu tả cảnh trước sân
trường làng Mĩ L í ?
- Em có nhận xét gì về những từ ngữ mà tác giả lựa
chọn để miêu tả ? Việc lựa chọn đó có tác dụng gì ?
- Cảnh tượng ấy có ý nghĩa gì?
- Trường Mĩ Lí được so sánh với hình ảnh nào ?
I- Tâm trạng nv “tôi” trên đường tới trường:
- Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên thấy lạ Cảnh vật chung quanh tôi
đều thay đổi
- Hai quyển vở mới đang ở trên tay tôi đã bắt đầu thấy nặng
- Tôi muốn thử sức mình :-Mẹ đưa bút thước cho con cầm
=> Là người yêu thiên nhiên, có ý thức trong việc
Trang 4Hình ảnh ấy có ý nghĩa gì? (Trường Mĩ Lí vừa sinh
sắn vừa oai nghiêm như cái đình làng Hoà Hiệp
-> Hình ảnh so sánh diễn tả sự trang nghiêm của
mái trường.)
- Gv:Tiếp đó là cảnh những học trò nhỏ lần đầu tiên
đến trường Gv đọc “Cũng như tôi trong các lớp.”
- Những học trò nhỏ được miêu tả qua những chi
tiết nào ?
- Em có nhận xét gì về biện pháp NT mà tác giả sử
dụng ở đoạn này ?
- Hình ảnh so sánh ấy có ý nghĩa gì ?
- Gv: Hình ảnh so sánh của tác giả thật tinh tế, nó
vừa tả đúng tâm trạng nhân vật, vừa gợi cho người
đọc liên tưởng về một thời tuổi nhỏ đứng trước mái
trường thân yêu Mái trường đẹp như một tổ ấm, HS
ngây thơ, hồn nhiên như một cánh chim đầy khát
vọng và biết bao bồi hồi lo lắng nhìn bầu trời rộng,
nghĩ tới những chân trời học vấn mênh mông
- Tiếp theo là cảnh gì ?
- Những chi tiết nào miêu tả tâm trạng của nv “tôi”
khi nghe ông đốc đọc tên mình ?
- Các từ ngữ được lựa chọn để miêu tả có gì đáng
chú ý ?
- Gv: Nó gợi cho người đọc chúng ta nhớ lại những
kỉ niệm tuổi thơ đẹp đẽ Nó giúp ta hiểu sâu hơn nỗi
lòng nhân vật và tài năng kể truyện của tác giả
- Hình ảnh mái trường gắn liền với hình ảnh ông
đốc Vậy hình ảnh ông đốc được nhớ lại qua những
chi tiết nào ?
học tập, không muốn thua kém bạn bè
-> Hình ảnh so sánh làm nổi rõ tầm quan trọng của việc đi học và khơi gợi khát vọng vươn tới những
đỉnh cao
2 Tâm trạng nhân vật
“tôi” lúc ở sân trường:
* Trước sân trường làng
Mĩ Lí:
- Dầy đặc cả người, người nào quần áo cũng sạch sẽ, gương mặt cũng tươi vui
và sáng sủa
-> Sử dụng một loạt các từ láy gợi tả làm hiện lên quang cảnh đông vui, nhộn nhịp và náo nức
=> Phản ánh không khí
đặc biệt của ngày khai trường
Trang 5- Dưới con mắt của nv “tôi”, ông đốc là người ntn ?
- Các chi tiết trên cho ta thấy tác giả đã nhớ tới ông
đốc với những tình cảm nào?
- Gv đọc “Tôi cảm thấy tóc tôi,“
- Vì sao đám học trò lại khóc? (Khóc vì lo sợ và
cũng khóc vì sung sướng.)
- Gv: Đó là những giọt nước mắt của sự tiếc nối
những ngày chơi đùa thoải mái, là sự lưu luyến
những người thân và đó cũng là dấu hiệu của sự
trưởng thành
- Các từ: khóc, nước nở, thút thít là những từ có
nghĩa khái quát ở các cấp độ khác nhau Vậy thế
nào là cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ - chúng ta
sẽ học ở bài Tiếng Việt sau
-Hs đọc phần 3
- Khi sắp hàng đợi vào lớp, nv “tôi” đã cảm thấy
điều gì ? Vì sao ? (chưa lần nào thấy xa mẹ như lần
này- vì từ nay phải tự mình làm tất cả, không có mẹ
ở bên cạnh như ở nhà nữa)
- Khi vào lớp học nv “tôi” có cảm giác gì? (cảm
giác vừa lạ vừa quen)- Những câu văn nào đã nói
lên điều đó ?
- Vì sao nv “tôi” lại có cảm giác lạ? (cảm giác lạ vì
lần đầu tiên được vào lớp học nên cái gì cũng thấy
lạ)
- Những cảm giác vừa quen vừa lạ cho ta thấy được
tình cảm gì của nv “tôi”?
- Gv đọc: Một con chim non -> hết
- Đv cho em hiểu gì về nv “tôi” ?
* Những học trò nhỏ:
- Mấy cậu học trò mới bỡ ngỡ Họ như con chim con muốn bay, nhưng còn ngập ngừng e sợ
-> Hình ảnh so sánh sinh
động
=> Gợi tả tân trạng ngỡ ngàng, sợ sệt và e ngại
* Nghe ông đốc đọc tên từng học trò mới:
- Tôi cảm thấy như quả tim tôi ngừng đập
- Nghe gọi đến tên, tôi tự nhiên giật mình và lúng túng
-> Sử dụng nhiều ĐT đặc tả những giây phút xúc
Trang 6Bài văn có những nét đặc sắc gì về ND và NT ?
-Hs đọc ghi nhớ
- Viết bài văn ngắn ghi lại ấn tượng của em trong
buổi đến trường khai giảng lần đầu tiên ?
động khó quên của mỗi
đời người
* Ông đốc:
- Các em phải gắng học để thầy mẹ được vui lòng và
để thầy dạy được sung sướng
- Nhìn chúng tôi bằng cặp mắt hiền từ và cảm động
- Tươi cười nhẫn nại chờ chúng tôi
-> Là người thầy rất yêu thương HS, quan tâm tới HS
=> Yêu thương, quí trọng, tin tưởng và biết ơn người thầy của mình
3 Tâm trạng của hân nậtv “tôi” trong lớp học:
- Một mùi hương lạ xông lên Trông hình gì cũng thấy lạ Tôi nhìn người bạn ngồi bên tôi không cảm thấy sự xa lạ chút nào.=> Yêu mến, gắn bó với bạn bè và trường lớp Yêu thiên nhiên, yêu tuổi thơ
* Ghi nhớ: Sgk (9 )
* Luyện tập:
IV/ Củng cố:
IV- Hướng dẫn học bài :
- Học thuộc ghi nhớ, làm tiếp bài còn lại.- Soạn bài:Trong lòng mẹ (Đọc VB, đọc chú thích và trả lời những câu hỏi trong phần Đọc – Hiểu VB)
Trang 7Soạn :
Giảng :
Bài I- Tiết 3:
CấP Độ KHáI QUáT NGHĩA
CủA Từ NGữ
A- Mục tiêu bài học: Giúp HS
- Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mqh về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
- Rèn luyện tư duy trong việc nhận thức mqh giữa cái chungvà cái riêng
B- Chuẩn bị:
- Đồ dùng: Bảng phụ
- Những điều cần lưu ý: Nghĩa của từ có tính khái quát nhưng trong một ngôn ngữ, phạm vi khái quát nghĩa của từ không giống nhau Có những từ có phạm vi khái quát rộng, có những từ có phạm vi khái quát hẹp hơn
C- Tiến trình tổ chức dạy và học :
I -ổn định tổ chức:
II- Kiểm tra :
III- Bài mới:
Đọc đv: “Một cậu đứng đầu ôm mặt khóc Tôi bất giác quay lưng lại rồi dúi
đầu vào lòng mẹ tôi nức nở khóc.Tôi nghe sau lưng tôi, trong đám học trò mới, vài tếng thút thít đang ngập ngừng trong cổ.”
- Đv trích từ vb nào? của ai?–Tìm từ đồng nghĩa, từ trái nghĩa với từ khóc? Vì sao?- và cho biết chúng có mqh gì với nhau?
(mếu = Khóc >< cười ->mqh đồng nghĩa, trái nghĩa.)
-Từ khóc không chỉ có mqh trái nghĩa với từ cười mà nó còn có mqh khác với các từ nức nở, thút thít.Vậy mqh của chúng ở đây là mqh gì ? Để trả lời được câu hỏi này chúng ta cùng nhau đi tìm hiểu ND bài hôm nay
Hoạt động của thầy – trò Nội dung kiến thức
-Hs quan sát sơ đồ trên bảng phụ
-Nhìn vào sơ đồ ta thấy: Nghĩa của từ
động vật rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa của
các từ thú, chim, cá ? Vì sao ? (Động vật
là sự vật có cảm giác và tự vận động
được; thú, chim, cá đều là động vật
I.Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp:
*Sơ đồ: sgk
1-Từ ngữ nghĩa rộng:
-VD:
Trang 8Phạm vi nghĩa của từ độngvật bao hàm
nghĩa của các từ thú, chim, cá
Vì vậy: )
-Nghĩa của từ thú rộng hơn hay hẹp hơn
nghĩa của các từ voi, hươu ? Vì sao ? (Vì
nghĩa của từ thú bao hàm nghĩa của từ
voi, hươu )
-Gv: Từ động vật, thú, chim, cá được coi
là từ có nghĩa rộng
-Vậy theo em khi nào một từ ngữ được
coi là có nghĩa rộng ?
-Nghĩa của từ voi, hươu rộng hơn hay
hẹp hơn nghĩa của từ thú ? vì sao? (Voi,
hươu là động vật thuộc loài thú, phạm vi
nghĩa của 2 từ này được bao hàm trong
phạm vi nghĩa của từ thú
Vì vậy: )
-Gv: Các từ voi, hươu, ri, sáo là từ nghĩa
hẹp
-Từ ngữ được coi là có nghĩa hẹp khi nào
?
-Gv: Qua PT VD ta thấy nghĩa của từ có
tính chất khái quát Nhưng trong một
ngôn ngữ, phạm vi khái quát nghĩa của từ
không giống nhau: sinh vật bao hàm
nghĩa của động vật và thực vật )
-Nhìn vào sơ đồ, ta thấy từ thú có những
nghĩa gì ? (Từ thú có nghĩa rộng so với từ
voi, hươu nhưng lại có nghĩa hẹp so với
+Nghĩa của từ động vật rộng hơn nghĩa của từ thú, chim, cá
+ Nghĩa của từ thú rộng hơn nghĩa của từ voi, hươu
-Khi phạm vi nghĩa của từ đó bao hàm phạm vi nghĩa của 1 số từ khác
2-Từ ngữ nghĩa hẹp:
-VD:
+Nghĩa của từ voi, hươu hẹp hơn nghĩa của từ thú
+Nghĩ của từ ri, sáo hẹp hơn nghĩa của từ chim
-Khi phạm vi nghĩa của từ ngữ đó
được bao hàm trong phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác
Trang 9từ động vật)
-Gv: Trg trường hợp này từ thú vừa có
nghĩa rộng lại vừa có nghĩa hẹp
-Khi nào thì một từ ngữ được coi là vừa
có nghĩa rộng vừa có nghĩa hẹp ?
-Tìm ví dụ về từ ngữ có nghĩa rộng, nghĩa
hẹp ?
-Hs đọc ghi nhớ
-Lập sơ đồ thể hiện cấp độ kq của nghĩa
từ ngữ trong mỗi nhóm từ, theo mẫu sơ
đồ trong bài học ?
-Tìm từ ngữ có nghĩa rộng so với nghĩa
của các từ ngữ có ở mỗi nhóm sau đây?
-Tìm các từ ngữ có nghĩa được bao hàm
trong phạm vi nghĩa của mỗi nhóm từ
ngữ sau đây ?
-Chỉ ra những từ ngữ không thuộc phạm
vi nghĩa của mỗi nhóm từ ngữ sau đây ?
3-Từ ngữ vừa có nghĩa rộng vừa
có nghĩa hẹp:
-Một từ ngữ có nghĩa rộng đối với
từ ngữ này, đồng thời có nghĩa hẹp
đối với một từ ngữ khác
-Ví dụ: từ cá có nghĩa rộng so với rô, thu nhưng lại có nghĩa hẹp so với động vật
*Ghi nhớ: sgk-10
II-Luyện tập:
1-Bài 1 (9,10):
2-Bài 2 (10):
a-Khí đốt d-Nhìn
e-Đánh b-Nghệ thuật c-Thức ăn
3-Bài 3 (10):
a-Đạp, máy, ôtô
b-Sắt, đồng, nhôm
4-Bầi 4 (10):
a-Thuốc lào c-Bút điện b-Thủ quĩ d-Hoa tai
IV- Củng cố: Gv hệ thống lại kiến thức qua sơ đồ.
V- Hướng dẫn học bài:
-Học thuộc ghi nhớ, làm bài tập 5 (10)
-Đọc trước bài: Trường từ vựng (Đọc ví dụ, trả lời câu hỏi trong từng phần)
Trang 10Soạn :
Giảng :
Bài 1 – Tiết 4
Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
A-Mục tiêu bài học : Giúp HS
-Nắm được chủ đề của văn bản , tính thống nhất về chủ đề của văn bản
-Biết viết một văn bản bảo đảm tính thống nhất về chủ đề; biết xác định và duy trì đối tượng trình bày, chọn lựa , sắp xếp các phần sao cho văn bản tập trung nêu bật ý kiến, cảm xúc của mình
B- Chuẩn bị:
-Đồ dùng: bảng phụ
-Những điều cần lưu ý: Một văn bản không mạch lạc và không có tính liên kết là văn bản không bảo đảm tính thống nhất về chủ đề Mặt khác, chính đặc trưng thống nhất về chủ đề làm cho văn bản mạch lạc và liên kết chặt chẽ hơn
C- Tiến trình dạy – học :
I- ổn định lớp:
II- Kiểm tra bài cũ :
III- Bài mới :
Hoạt động của thầy – trò Nội dung kiến thức
-Đọc văn bản Tôi đi học
-Văn bản miêu tả những việc đang xảy ra hay đã
xảy ra ? Đó là sự việc gì? (Mtả những việc đã xảy
ra, đó là những hồi tưởng của tác giả về ngày đầu
tiên đi học)
-Tác giả nhớ lại những gì trong buổi tựu trường
đầu tiên ? (Mẹ dẫn đến trường, nghe ông đốc gọi
tên, xếp hàng vào lớp, bài học đầu tiên)
-Những kỉ niệm đó gợi cảm giác gì trong lòng áac
giả ? (Thấy mình đã lớn, đến trường có cảm giác
vừa lạ vừa quen, cảm giác bỡ ngỡ, rut rè, sợ hãi,
cảm thấy xa mẹ)
-Những câu trả lời trên chứa đựng chủ đề của VB
Tôi đi học Vậy chủ đề của VB Tôi đi học là gì ?
-GV: Chủ đề của văn bản là vấn đề chủ chốt,
những ý kiến, những cảm xúc của áac giả được
thể hiện một cách nhất quán trong VB
I-Chủ đề của văn bản
-VB Tôi đi học:
Tác giả nhớ và kể lại những
kỉ niệm của buổi tựu trg đầu tiên (đối tượng) và nêu lên