Nhan đề còn gửi gắm một ý nghĩa sâu sắc: Đó là sự cảnh tỉnh con người khi không làm chủ được hoàn cảnh, không làm chủ được bản thân để lối sống dung tục tầm thường lấn át lối sống tha[r]
Trang 1Tiết 86
Tiết : 86 Hồn Trơng Ba, da hàng thịt
Lu Quang Vũ
-1- mục tiêu bài học.
a- Kiến thức: Giúp học sinh hiểu:
-Bi kịch của con ngời khi bị đặt vào nghịch cảnh: Phải sống nhờ, sống vay mợn, sống tạm bợ và trái với tự nhiên khiến tâm hồn nhân hậu, thanh cao bị nhiễm độc và tha hoá bởi sự lấn át của thể xác thô lỗ, phàm tục.
- Cảm nhận đợc vẻ đẹp tâm hồn của những ngời lao động trong cuộc đấu tranh chống lại
sự giả tạo và dung tục, bảo vệ quyền sống đích thực cùng khát vọng hoàn thiện nhân cách
- Thấy đợc kịch Lu Quang Vũ đặc sắc trên nhiều phơng tiện: Sự hấp dẫn của kịch bản văn học và nghệ thuật sân khấu; sự kết hợp giữa tính hiện đại với các giá trị truyền thống; sự phê phán mạnh mẽ quyết liệt và chất trữ tình đằm thắm bay bổng.
b- Kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng đọc hiểu văn bản kịch.
c- Thái độ: Trân trọng giá trị nghệ thuật đích thực, bồi dỡng, hoàn thiện nhân cách.
2 Chuẩn bị của thầy và trò
a- Giáo viên: SGK, SGV, bài soạn, bảng phụ.
b- Học sinh: SGK, SBT, vở ghi, vở soạn.
3- Tiến trình lên lớp:
a- Kiểm tra bài cũ: Trong chơng trình lớp 10, 11 các em đã đợc học trích đoạn những
vở kịch nào? Em có ấn tợng gì về những vở kịch ấy?
b- Bài mới:
"Hồn Trơng Ba, da hàng thịt" là một trong số rất nhiều những vở kịch nổi tiếng của
nhà viết kịch tài ba Lu Quang Vũ Vở kịch mang ý nghĩa phê phán và tinh thần nhân văn sâu sắc Đoạn trích thuộc cảnh cuối cùng cũng là cảnh tập trung nhất chủ đề đối thoại của ngòi bút LQV.
Hoạt động của giỏo viờn và học
Hoạt động 1: GV hướng dẫn HS
tỡm hiểu về tỏc giả, tỏc phẩm.
Thao tỏc 1: Tỡm hiểu chung về
tỏc giả.
?H: Nêu những nét chính về tác giả
L-u QL-uang Vũ và tác phẩm Hồn Trơng
Ba, da hàng thịt, đoạn trích SGK.
+ HS làm việc cỏ nhõn rồi trỡnh
bày
+ GV chốt lại
GV giới thiệu :
Với những vở kịch gõy chấn động
dư luận: Lời núi dối cuối cựng,
Chết cho điều chưa cú, Hồn
Trương Ba, da hàng thịt…, Kịch
của ụng phản ỏnh nhiều vấn đề
núng bỏng cú tớnh chất thời sự của
đời sống Đúng gúp thiết thực vào
cụng cuộc đấu tranh đổi mới đất
nước
I Giới thiệu :
1 Tỏc giả :
- Lưu Quang Vũ là một tài năng đa dạng : làm thơ, sỏng
tỏc văn xuụi, vẽ tranh, soạn kịch
- Kịch là phần đúng gúp đặc sắc nhất của Lưu Quang Vũ
Lưu Quang Vũ trở thành 1 hiện tượng đặc biệt của sõn
khấu, kịch trường những năm 80 của thế kỉ trước, nhà
sọan kịch tài năng nhất của nền văn học nghệ thuật hiện đại.
- Tỏc phẩm chớnh: SGK
=>Lưu Quang Vũ được tặng giải thưởng Hồ Chớ Minh về văn học nghệ thuật năm 2000
2 Tỏc phẩm :
Trang 2Thao tác 2: Tìm hiểu chung về
vở kịch.
-GV: Cung cấp hoàn cảnh sáng tác
của tác phẩm
+ Hãy giới thiệu xuất xứ ?
+ HS giới thiệu
+ GV chốt lại
- Từ một cốt truyện dân gian, tác
giả đã xây dựng thành một vở kịch
nói hiện đại, đặt ra nhiều vấn đề
mới mẻ có ý nghĩa tư tưởng, triết lí
và nhân văn sâu sắc
-GV hướng dẫn HS ôn lại kiến
thức về kịch
-GV hướng dẫn HS tóm tắt tác
phẩm
+ GV gọi HS tóm tắt vở kịch
- GV Giới thiệu
+ Khi nhập vào xác hàng thịt,
Trương Ba bắt đầu thay đổi tâm
tính mọi người xa lánh, bản thân
đau khổ chấp nhận cái chết để giải
thoát
+ Phần kết : Hồn Trương Ba nhập
vào màu xanh cỏ cây trong vườn,
trò chuyện với vợ, cu Tị và bé Gái
Tình huống kịch đẩy lên đến mức
cao nhất, xung đột kịch đến đỉnh
điểm
- Thao tác 3: Tìm hiểu về đoạn
trich
- Tóm tắt đoạn trích
a) Thể loại : Kịch
- Phản ánh cuộc sống bằng những khám phá, phát hiện những mâu thuẫn xung đột trong đời sống rồi diễn đạt bằng hành động và ngôn ngữ đối thoại
- Quá trình vận động của vở kịch gồm 4 giai đoạn: Thắt nút phát triển cao trào mở nút
b) Hoàn cảnh sáng tác :
- Viết 1981, được công diễn 1984
c Nguồn gốc và sự sáng tạo cốt truyện
- Vở kịch được hư cấu 1 cách sáng tạo từ 1 cốt truyện dân gian Tgiả mượn truyện dân gian, nhưng có nhiều sáng tạo:
+ Ở truyện dân gian Hồn Trương Ba cứ việc sống trong xác anh hàng thịt một cách bình thường
+ Ở tp LQV đó sáng tạo:
* Diễn tả tâm trạng trớ trêu, nỗi đau khổ dày vò của Trương Ba
* Quyết định cuối cùng giàu tính nhân văn
c) Tóm tắt vở kịch: Gồm 7 cảnh
3 Đoạn trích:
- Trích từ cảnh 7 và phần kết của vở kịch
- Thuộc phần cao trào và mở nút trong quá trình vận động
Trang 3Hoạt động 2 : Hướng dẫn HS đọc
hiểu văn bản
Gọi HS đọc phần đối thoại giữa
hồn Trương Ba và xỏc hàng thịt
(phõn vai đọc) Chỳ ý:
- Lời dẫn tỏc giả: Giọng chậm rói
- Trương Ba: Giọng đau khổ
- Hàng thịt : Giọng đắc thắng
GV tổ chức cho HS tỡm hiểu,
thảo luận phần đầu của đoạn
trớch theo một số cõu hỏi:
Cuộc đối thoại giữa 2 nhõn vật
Túm lược xung đột kịch ở những cảnh trước :
hàng thịt
Tr ú n h ờ
Thích uống
r ợu, thô lỗ, cộc cằn.
Ham bán thịt, Không mặn mà với chơi cờ;
n ớc cờ không còn khoáng hoạt
nh tr ớc.
Có thú vui tao nhã, trí tuệ,
N ớc cờ
đi khoáng hoạt.
Nhân hậu , Trong sạch, Ngay thẳng.
Tr ơng Ba ý thức đ ợc điều đó
Nh ng không thể giải quyết!
Nguyờn nhõn xung đột kịch ở cảnh 7
II Đọc hiểu văn bản :
1 Đọc:
* Bố cục và xung đột kịch
Lớp 1: Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xỏc hàng thịt
Lớp 2: Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và những người thõn
Xung đột với những người xung quanh
Lớp 3: Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba với
Đế Thớch
Tỏc nhõn
Kết Trương Ba lựa chọn cỏi chết
Giải thoỏt
Xung đột bản thõn
- Xung đột cơ bản: Xung đột giữa linh hồn và thể xỏc ở con người.
2 Tỡm hiểu văn bản.
Trang 4Hồn – Xác bắt đầu trong hoàn
cảnh, tình huống nào ?
- Thảo luận:
Theo em, cuộc đối thoại giữa hồn
Trương Ba và xác hàng thịt diễn ra
như thế nào?
Nhận xét cuộc đối thoại giữa hồn
Trương Ba và xác hàng thịt ở các
phương diện: Cử chỉ, xưng hô,
giọng điệu, vị thế, mục đích.?
+ GV chốt ý
Tâm trạng của Trương Ba: cay
đắng uất ức, tuyệt vọng khi thấm
thía nhận thấy mình đã lâm vào 1
hoàn cảnh trớ trêu: được sống
nhưng phải nhờ xác kẻ khác và bị
thể xác đó điều khiển, khiến tâm
hồn ngày càng bị tha hóa mà không
có cách gì làm thay đổi được Cao
trào của bi kịch được đẩy lên cao
hơn
+ Hàm ý tác giả muốn gửi gắm
qua đoạn đối thoại này?
+ HS trả lời cá nhân
+ GV chốt lại và bình:
Một tâm hồn tỉnh táo là tâm hồn
phải luôn cảnh giác, phải luôn luôn
đấu tranh để vượt lên những đòi
hỏi sai lạc của thể xác Một triết lí
2.1: Nhan đề: Lối sống của Trương Ba và anh hàng thịt trái ngược nhau Tên gọi của vở kịch đã thâu tóm được những mâu thuẫn, xung đột bên trong của một con người
2.2 Nhân vật Trương Ba a) Tâm trạng Trương Ba trước khi diễn ra cuộc đối thoại:
- Hành động: Ngồi ôm đầu một hồi lâu rồi đứng vụt dậy -> Hồn đang ở trạng thái u uất, bế tắc cùng nỗi đau khổ, dằn vặt, quẫn bách đến cùng cực
- Lời độc thoại: -> Các câu cảm thán ngắn, lời văn dồn
dập, thể hiện trạng thái căng thẳng, bức bách của tâm hồn
Tâm trạng: Đau khổ, chán ghét cuộc sống vay mượn,
“bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo”
- Mục đích:
Phủ định sự lệ thuộc của linh hồn vào xác thịt , coi xác thịt chỉ là cái vỏ bề ngoài, không có ý nghĩa
Khẳng định linh hồn vẫn
có đời sống riêng: nguyên vẹn trong sạch, thẳng thắn
- Cử chỉ :
Ôm đầu, đứng vụt dậy,
nhìn chân tay, bịt tai lại
Uất ức, tức giận, bất lực
- Xưng hô:
Mày – Ta
Khinh bỉ, xem thường
- Giọng điệu:
Giận dữ, khinh bỉ, mắng
mỏ, đồng thời ngậm ngùi tuyệt vọng
- Vị thế:
Bị động, kháng cự yếu ớt, đuối lí, tuyệt vọng Người thua cuộc, chấp nhận trở lại xác hàng thịt
Mục đích:
Khẳng định sự âm u, đui
mù của thể xác có sức mạnh ghê gớm, có khả năng điều khiển linh hồn cao khiết Dồn Trương Ba vào thế đuối lí buộc phải thỏa hiệp, quy phục
- Cử chỉ :
Lắc đầu
Tỏ vẻ thương hại
- Xưng hô :
Ông – Tôi
Ngang hàng, thách thức
- Giọng điệu:
Ngạo nghễ thách thức, thì thầm ranh mãnh
- Vị thế:
Chủ động đặt nhiều câu hỏi phản biện Kẻ thắng thế, buộc được hồn Trương Ba quy phục mình
Trang 5được đưa ra khi con người sống
chung dung tục sẽ bị dung tục lấn
át Làm thế nào để bảo vệ , hoàn
thiện nhân cách là 1 vấn đề lớn
Là ẩn dụ về cuộc đấu tranh giữa tâm hồn và thể xác trong
1 con người Đó là tiếng nói của bản năng và những tác động ghê gớm vào linh hồn Linh hồn luôn đấu tranh để vượt lên những đòi hỏi không chính đáng của thể xác
- Cảnh báo khi con người sống chung với dung tục, sẽ bị
cái dung tục lấn át, thắng thế và tàn phá những gì tốt đẹp cao quý trong con người
4 Củng cố
- N¾m ®ưîc ý nghÜa nh©n sinh cña t¸c phÈm
- T×m xem kÞch
5 Hướng dẫn chuẩn bị bài
Soạn bài : Rèn luyện kĩ năng viết mở bài, kết bài trovăn nghị luận
- Yêu cầu và cách viết phần mở bài?
- Yêu cầu và cách viết phần kết bài?
Nhan đề Hồn Trương Ba da hàng thịt là một hình tượng nghệ thuật, phản ánh một hiện thực cuộc sống con người khi bị rơi vào nghịch cảnh, phải sống giả tạo bên ngoài một đằng, bên trong một nẻo, không được sống đích thực là chính mình Nhan đề còn gửi gắm một ý nghĩa sâu sắc: Đó là sự cảnh tỉnh con người khi không làm chủ được hoàn cảnh, không làm chủ được bản thân để lối sống dung tục tầm thường lấn át lối sống
thanh cao trong sáng, để thể xác sai khiến linh hồn, để những ham muốn bản năng thấp kém làm cho nhân cách lệch lạc, nhoà mờ khiến tâm hồn và thể xác không còn là một thể hài hoà thống nhất.
Nhan đề đã thâu tóm cả giá trị phản ánh hiện thực lẫn nội dung nhân đạo của tác phẩm.
Đọc – hiểu văn bản
Câu hỏi khám phá:Theo em hồn Trương Ba đã có những hành động như thế nào?
Trả lời:
Độc thoại với chính mình
Đối thoại với xác hàng thịt
Trang 6 Đối thoại với mọi người tron gia đình.
Câu hỏi khám phá: Trương Ba có những tâm sự gì trước khi đối thoại với xác hàng thịt?
+ Hành động ôm đầu => trạng thái u uất, bế tắc, không lối thoát => Đau khổ, dằn vặt, quẫn bách đến cùng cực, không thể chịu đựng dày vò hơn được nữa (vụt đứng dậy) => những dòng độc thoại đầy nước mắt
+ Lời nói: phủ định “Không! Không! Tôi không muốn sống như thế này mãi” thể hiện tâm trạng:
Chán cái chỗ ở không phải của tôi lắm rồi
Sợ cái thân thể kềnh càng thô lỗ và muốn rời xa ngày “tức khắc”
Khao khát “tách ra cái xác này, dù chỉ một lát”
Nhận xét: các câu cảm thán, ngắn => lời văn dồn dập, hối thúc => trạng thái căng thẳng, bức bách
Câu hỏi đọc – hiểu:Theo em, cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt diễn ra như thế
nào?
Câu hỏi gợi ý: mục đích, hoàn cảnh, cách xưng hô, giọng điệu, cử chỉ, vị thế?
– Mục đích:
Phủ định sự lệ thuộc của linh hồn vào xác thịt ,
coi xác thịt chỉ là cái vỏ bề ngoài, không có ý
nghĩa Khẳng định linh hồn vẫn có đời sống
riêng: nguyên vẹn trong sạch, thẳng thắn
– Cử chỉ :
Ôm đầu, đứng vụt dậy, nhìn chân tay, bịt tai lại
à Uất ức, tức giận, bất lực
– Xưng hô:
Mày – Ta
à Khinh bỉ, xem thường
– Giọng điệu:
Giận dữ, khinh bỉ, mắng mỏ, đồng thời ngậm
ngùi tuyệt vọng
– Vị thế:
Bị động, kháng cự yếu ớt, đuối lí, tuyệt vọng à
Người thua cuộc, chấp nhận trở lại xác hàng thịt
– Mục đích:
Khẳng định sự âm u, đui mù của thể xác có sức mạnh ghê gớm, có khả năng điều khiển linh hồn cao khiết Dồn Trương Ba vào thế đuối lí buộc phải thỏa hiệp, quy phục
– Cử chỉ :
Lắc đầu
à Tỏ vẻ thương hại
– Xưng hô :
Ông – Tôi
à Ngang hàng, thách thức
Trang 7– Giọng điệu:
Ngạo nghễ thách thức, thì thầm ranh mãnh
– Vị thế:
Chủ động đặt nhiều câu hỏi phản biện à Kẻ thắng thế, buộc được hồn Trương Ba quy phục mình