Tuần 29. Hồn Trương Ba, da hàng thịt

Tuy nhiên, Hồn vẫn nói lên được tiếng nói của mình, dù chỉ là yếu ớt đau khổ… - Tác giả muốn cảnh báo: khi con người phải sống trong dung tục thì sớm hay muộn những phẩm chất tốt đẹp cũn

Lưu Quang Vũ

- Xác đắc thắng hơn nhiều, Hồn bế tắc, lúng túng, đau khổ Tuy nhiên, Hồn vẫn nói lên được tiếng nói của mình, dù chỉ là yếu ớt đau khổ…

- Tác giả muốn cảnh báo: khi con người phải sống trong dung tục thì sớm hay muộn những phẩm chất tốt đẹp cũng sẽ bị cái dung tục ngự trị, lấn át và tàn phá Vì thế, phải đấu tranh để loại bỏ sự dung tục, giả tạo để cuộc sống trở nên tươi sáng hơn, đẹp đẽ và nhân văn hơn.

KIỂM TRA BÀI CŨ

Trong màn đối thoại giữa hồn Trương Ba

và xác hàng thịt, ưu thế thuộc về ai? Qua

đó, nhà viết kịch muốn gửi gắm điều

gì?

II Đọc – hiểu đoạn trích

1 Đọc.

2 Nội dung đoạn trích

a Màn đối thoại giữa Hồn Trương Bà và xác hàng thịt.

b Màn đối thoại giữa Hồn Trương Ba và người thân:

Trước sự tha hoá và biến đổi của Trương Ba, người thân trong gia đình có những phản ứng ra sao ?

Nguyên nhân?

- Vợ Trương Ba: Buồn bã đau khổ muốn chết, đòi bỏ đi, định nhường chồng cho cô hàng thịt Bởi ngày càng nh n th y s thay ận thấy sự thay đổi ấy sự thay đổi ự thay đổi đổi của i

chồng và au kh đ ổi trước tình cảnh chồng

chung.

“Ông bây giờ còn biết đến ai nữa!”; “ Ông đâu còn là ông nữa”;

“Tôi sẽ đi biệt để ông được thảnh thơi với cô hàng thịt”.

b Màn đối thoại giữa Hồn Trương Ba và người thân:

- Chị con dâu: Thông cảm và xót thương Thấu hiểu nhưng đau lòng nhận thấy bố ngày một

đổi khác.

“Con sợ lắm, bởi con cảm thấy, đau đớn

thấy…mỗi ngày thầy một đổi khác, mất mát dần, tất cả cứ lệch lạc, nhoà mờ

dần đến nỗi có lúc chính con cũng không nhận ra thầy nữa”

- Cháu Gái: Quyết liệt và dữ dội Tâm hồn

trẻ thơ vốn trong sạch, không chấp nhận

sự tầm thường dung tục.

“Ông nội tôi chết rồi nếu ông nội tôi hiện hồn

về ông nội tôi sẽ bóp cổ ông”; “ông chiết cây cam bàn tay giết lợn của ông làm gãy tiệt cái chồi non, chân ông to bè như cái xẻng, giẫm lên nát cả cây

sâm quý mới ươm! Ông nội tôi đời nào phũ

phàng như vậy!”

b Màn đối thoại giữa hồn Trương Ba và người thân:

2 Nội dung đoạn trích

a Màn đối thoại giữa Hồn Trương Bà và xác hàng thịt.

Trước những phản ứng của người thân, Trương Ba có thái độ, tâm trạng như thế

nào ? Nguyên nhân?

- Thái độ, tâm trạng của Trương Ba:

+ Vẻ mặt: Thẫn thờ, lặng ngắt như tảng đá + Cử chỉ: Tay ôm đầu

+ Điệu bộ: Run rẩy,lập cập.

+ Giọng điệu: Nhẫn nhục, cầu cứu -> Vô

cùng đau đớn, bế tắc.

=> Bi kịch được đẩy đến đỉnh điểm buộc

nhân vật phải đứng trước một sự lựa chọn.

+ Nguyên nhân: Bởi hơn ai hết, Trương Ba hiểu những gì mình đã, đang và sẽ làm cho người

thân là rất tệ hại mặc dù ông không hề muốn.

b Màn đối thoại giữa hồn Trương Ba và người thân:

- Những câu hỏi mang tính tự vấn.

“ Nhưng lẽ nào ta lại chịu thua mày, khuất phục

mày và tự đánh mất mình? Nhưng có thật là không còn cách nào khác?”

-> Bộc lộ thái độ quyết liệt trong tranh đấu.

- Đi đến khẳng định dứt khoát:

“Không cần cái đời sống do mày mang lại! Không cần!”

-> Quyết định không chung sống với thể xác dung tục của hàng thịt.

* Màn độc thoại nội tâm của Trương Ba:

So sánh với tâm trạng và thái độ của Trương Ba ở

phần kết màn đối thoại với hàng thịt:

Màn đối thoại

với xác hàng thịt:

Tuyệt vọng,

Bất lực cam chịu.

Chấp nhận chung

sống với xác

thịt dung tục.

Màn đối thoại Với người thân:

Vô cùng đau đớn song kiên quyết, dứt khoát không sống chung với xác thịt dung tục.

=> Đỉnh điểm của bi kịch nhân vật không thoả hiệp mà đấu tranh mạnh mẽ quyết liệt -> vẻ đẹp tâm hồn cao quý của người lao động trong cuộc đấu tranh với cái dung tục tự hoàn thiện nhân cách.

c Màn đối thoại với Đế Thích:

Quan niệm của

Đế Thích

Quan niệm của Trương Ba

Khuyên Trương

Ba chấp nhận vì

thế giới vốn

không toàn vẹn: “

Dưới đất, trên

trời đều thế cả”

Không chấp nhận cái cảnh phải sống bên trong một đằng bên ngoài một nẻo, muốn được

là mình “toàn vẹn”

=> Đế Thích có cái nhìn quan liêu hời hợt về cuộc sống con người nói chung và với Trương Ba nói riêng

Trương Ba trách Đế

Thích, người đem

lại cho mình sự

sống ‘’Ông chỉ nghĩ

đơn giản là cho tôi

sống còn sống như

thế nào thì ông

đúng không?

Trương Ba trách Đế Thích, người đem lại cho mình sự sống “Ông chỉ nghĩ đơn giản là cho tôi sống còn sống như thế nào thì ông chẳng cần biết” là rất thẳng thắn và hoàn toàn

đúng đắn.

->Lòng tốt hời hợt thì chẳng đem lại điều gì thực sự có ý nghĩa cho ai mà

sự vô tâm còn tệ hại hơn, nó đẩy người khác vào nghịch cảnh, vào bi

kịch

Đế Thích định cho

hồn Trương Ba

nhập vào xác cu

Tị, Trương Ba đã

từ chối Vì sao?

Trương Ba cương quyết từ chối, không chấp nhận cái cảnh sống giả tạo, mà theo ông chỉ có lợi cho đám

chức sắc, không chấp nhận cảnh sống mà theo ông

còn “ khổ hơn là cái chết”

->Khát vọng mãnh liệt của con người trong cuộc đấu tranh quyết liệt chống lại sự dung tục, giả tạo để bảo vệ quyền được sống toàn vẹn hợp với lẽ tự nhiên cùng sự hoàn thiện nhân cách.

d Màn kết:

Nêu ý nghĩa của hình ảnh

màu xanh lá vườn

và lời nói của mọi người?

Hồn Trương Ba hoá thân vào các sự vật thân

thương, tồn tại vĩnh viễn bên cạnh những người thân yêu của mình.

*Ý nghĩa:

- Cuộc sống tuần hoàn theo quy luật của muôn đời.

- Sự bất tử của linh hồn trong sự sống và trong lòng mọi người.

d Màn kết.

Lời Trương Ba:

- Tôi vẫn ở liền ngay bên bà đây, ngay trên bậc cửa nhà ta,

trong ánh lửa bà nấu cơm, cầu ao bà vo gạo, trong cái cơi

bà đựng trầu, con dao bà giẫy cỏ…

- Không phải mượn thân ai cả, tôi vẫn ở đây, trong vườn cây nhà ta, trong những điều tốt lành của cuộc đời, trong mỗi trái cây cái Gái nâng niu…

Lời của cái Gái

- Cho nó mọc thành cây mới Ông nội tớ bảo vậy Những cây sẽ nối nhau mà lớn khôn Mãi mãi…

Em có nhận xét gì

về ngôn ngữ của

nhân vật

nhân vật ?

=> Ngôn ngữ nhân vật nhẹ nhàng, sâu lắng giàu chất

trữ tình, đằm thắm bay bổng.

Màn kết với chất thơ sâ

u

g

h

đi

g

à

Nội dung

Bi kịch của con người

khi bị đặt vào nghịch

cảnh: Phải sống nhờ,

sống vay mượn, sống

tạm bợ và trái với tự

nhiên khiến tâm hồn nhân

hậu, thanh cao bị nhiễm

độc và tha hoá bởi sự lấn

át của thể xác thô lỗ,

phàm tục.

III TỔNG KẾT:

Vẻ đẹp tâm hồn của những người lao động trong cuộc đấu tranh chống lại sự giả tạo và dung tục, bảo vệ quyền được sống đích thực cùng khát vọng hoàn thiện nhân cách.

Nghệ thuật:

(đặc sắc trên nhiều phương diện)

Sự sáng tạo

từ dân gian;

dụng ngôn

ngữ kịch…

phán mạnh

liệt và chất

đằm thắm, bay bổng

Sự kết hợp

hiện đại và các giá trị truyền

thống

III TỔNG KẾT:

III Ghi nhớ: (SGK)

IV LUYỆN TẬP:

Gợi ý cách giải:

Hai hình tượng hồn Trương Ba và xác hàng thịt ở đây mang ý nghĩa ẩn dụ Một bên đại diện cho sự trong sạch, nhân hậu và khát vọng sống thanh cao, xứng đáng với danh nghĩa con người và một bên là sự tầm thường dung tục Cả hai tồn tại trong cùng một con người Điều đáng trân trọng là con người luôn biết đấu tranh chống lại sự dung tục để hoàn thiện nhân cách

Bài học:

Cần phải ý thức sâu sắc giá trị sự sống: sống đúng là mình, trọn vẹn với giá trị mình vốn có và luôn tự mình đấu tranh với những nghịch cảnh để hoàn thiện nhân cách và vươn tới những giá trị tinh thần cao quý

V HƯỚNG DẪN HỌC TẬP Ở NHÀ:

- Làm bài tập SGK TR154

- Soạn bài tiếp theo