Bài thơ được mở ra với hình ảnh bếp lửa từ đó gợi về những kỉ niệm tuổi thơ được sống bên bà, hiện lên hình ảnh bà với sự chăm sóc, lo toan vất vả và tình thương trìu mến dành cho đứa c[r]
Trang 1Ngày soạn: Ngày dạy:
TiÕt 56
V¨n b¶n: BÕp löa
- B»ng ViÖt -
1 MỤC TIÊU.
a Về kiến thức.
- Những hiểu biết bước đầu về tác giả Bằng Việt va hoàn cảnh ra đời của bài thơ
- Những cảm xúc chân thành của tác giả và hình ảnh người bà giàu tình thương, giàu đức hi sinh
- Việc sử dụng kết hợp các yếu tố tự sự, miêu tả, bình luận trong tác phẩm trữ tình
b Về kỹ năng.
- Nhận diện, phân tích được các yếu tố miêu tả, tự sự, bình luận và biểu cảm trong bài thơ
- Liên hệ để thấy được nỗi nhớ về người bà trong hoàn cảnh tác giả đang ở
xa tổ quốc có mlh chặt chẽ với những tình cảm với quê hương, đất nước
c Về thái độ Ủng hộ tình yêu thương kính trọng người thân trong gia đình
2 CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS.
a Chuẩn bị của GV: Nghiên cứu soạn giảng
b Chuẩn bị của HS: Chuẩn bị bài theo hướng dẫn của thầy
3 TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
a Kiểm tra bài cũ.(5 ’ )
* Câu hỏi.
? Đọc thuộc lòng bài thơ Đoàn thuyền đánh cá? Nội dung chính của bài thơ?
* Đáp án:
- Bài thơ đã khắc hoạ nhiều hình ảnh đẹp tráng lệ, thể hiện sự hài hoà giữa thiên nhiên và con người lao động, bộc lộ niềm vui niềm tự hào của nhà thơ trước đất nước và cuộc sống
Trang 2b Dạy nội dung bài mới.
* Vào bài (1’)
->Trong bài thơ Tiếng gà trưa của Xuân Quỳnh anh lính trẻ trên đường hành quân xa nghe tiếng gà gáy trưa, chợt tuổi thơ ùa về với những kỉ niệm cùng người bà thân yêu…Một anh thanh niên đang du học ở nước ngoài sống trong mọi điều kiện hiện đại…vẫn nhớ về bà với hình ảnh thân thương bếp lửa…
?
?
G
V
?
Nêu những nét khái quát về TG?
->Khai thác những kỉ niệm và mơ ước của
tuổi trẻ nên gần gũi với bạn đọc trẻ, nhất là
trong nhà trường Hiện nay ông là chủ tịch
hội liên hiệp văn học nghệ thuật Hà Nội
Hoàn cảnh ra đời của bài thơ?
Lúc này TG đang là sinh viên ngành luật
học tập ở nước ngoài
Nêu yêu cầu đọc: chậm rãi, lắng đọng, xúc
động bồi hồi
- HS đọc, NX
Bài thơ là lời của nhân vật nào, nói với ai
và về điều gì?
Bài thơ được mở ra với hình ảnh bếp lửa
từ đó gợi về những kỉ niệm tuổi thơ được
sống bên bà, hiện lên hình ảnh bà với sự
chăm sóc, lo toan vất vả và tình thương trìu
mến dành cho đứa cháu Từ kỉ niệm, đứa
cháu nay đã trưởng thành suy ngẫm và thấu
hiểu về cuộc đời bà về lẽ sống giản dị mà
cao quý của bà Cuối cùng người cháu
I Đọc và tìm hiểu chung.(8 ’ )
1 Vài nét về TG, TP.
- Bằng Việt (Nguyễn Việt Bằng) sinh 1941 - Quê Hà Tây
- Thuộc thế hệ các n.thơ trưởng thành trong thời kì chống Mĩ
- Thơ BV trong trẻo mượt mà
- Bài thơ sáng tác năm 1963, in trong tập “ Hương cây - Bếp lửa”
2 Đọc bài thơ.
Trang 3?
?
?
muốn gửi niềm mong nhớ về với bà Bài
thơ là lời của người cháu ở nơi xa nhớ về bà
và những kỉ niệm với bà, nói lên lòng kính
yêu và những suy ngẫm về bà
Bố cục bài thơ?
+ Khổ đầu => Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn
cho dòng hồi tưởng cảm xúc về bà
+ Khổ 2,3,4,5 => Hồi tưởng kỉ niệm tuổi
thơ sống bên bà và h/ả bà gắn bó với h/ả
bếp lửa
+ Khổ 6 => Suy ngẫm về bà và cuộc đời bà
+ Khổ cuối=> người cháu đã trưởng thành
đi xa nhưng không nguôi nhớ về bà
- Chọn hướng PT:
Phân tích: 29 câu đầu
12 câu cuối
Sự hồi tưởng về kỉ niệm thời thơ ấu của
nguời cháu được bắt đầu từ h/ả nào?
Hình ảnh bếp lửa được miêu tả ntn?
Chờn vờn? ấp iu?
Gợi ngọn lửa không định hình khi to, khi
nhỏ khi lên, khi xuống, ấp iu hàm ý nhỏ bé,
thầm kín
Đây là hình ảnh sống động quen thuộc
với nếp sinh hoạt bao đời nay ở làng quê
VN Bếp lửa…còn gợi lên một bàn tay ấm
áp kiên nhẫn khéo léo và tấm lòng chi chút
của người nhóm lửa Từ “ấp iu” đã miêu tả
chính xác công việc nhóm bếp cụ thể =>mở
đầu bài thơ là sự hồi tưởng được bắt đầu từ
3- Bố cục: 4 phần
II- Phân tích.
1- Những kỉ niệm thời thơ ấu.(10 ’ )
- Một bếp lửa:
+chờn vờn sương sớm
+ấp iu nồng đượm
Trang 4?
?
?
?
một hình ảnh thân thương ấm áp về một bếp
lửa Hồi tưởng những gì đã qua, đã xa
nhưng vẫn còn mạnh mẽ và da diết
Sự hồi tưởng về bếp lửa gợi cho người cháu
nhớ về ai?
Người bà đã ghi lại dấu ấn mãnh liệt
trong tâm tưởng của người cháu, nhớ về bà
người cháu nhớ lại một chuỗi những kỉ
niệm về tình bà cháu
Tìm những chi tiết diễn tả những kỉ niệm
thời thơ ấu của TG?
Qua những kỉ niệm trên em hiểu gì về hoàn
cảnh nước ta bấy giờ Tuổi thơ của người
cháu là tuổi thơ ra sao?
tuổi thơ của người cháu có bóng đen ghê
rợn đau buồn của nạn đói năm 1945 Có
mối lo giặc tàn phá làng xóm, có các h/c
điển hình của các gia đình VN…cháu sống
trong sự cưu mang dạy dỗ của bà, sớm phải
có ý thức tự lập, sớm phải lo toan
Em có suy nghĩ gì về khoảng thời gian 8
năm cháu cùng bà nhóm lửa?
Trọn vẹn tuổi thơ người cháu đã sống
cạnh bà một tuổi thơ đầy nỗi gian truân
thiếu thốn nhưng bù lại người cháu đã được
sống trọn vẹn trong tình yêu thương của bà
Kỉ niệm về bà và những năm tháng tuổi thơ
- Nhớ bà: “ Cháu thương bà…nắng mưa”
- 4 tuổi – quen mùi khói
- Là năm – đói mòn đói mỏi
- Khói hun nhèm mắt cháu
- Tám năm ròng cùng bà nhóm lửa
Trang 5?
?
?
?
của t/g luôn được gắn với h/ả nào?
Tại sao khi nghĩ về những kỉ niệm đó sống
mũi ngưòi cháu vẫn cay?
dường như cái cảm giác cay ở sống mũi
vì khói năm xưa còn đọng mãi khiến người
cháu hôm nay mủi lòng Cảm xúc hiện tại
và kỉ niệm năm xưa hoà lẫn với nhau- dòng
thơ vẫn thực mà tràn đầy cảm xúc
Hình ảnh bếp lửa có ý nghĩa gì mà gợi xúc
động đến như vậy?
Bếp lửa gắn chặt với h/ả bà Bếp lửa
hiện diện nhờ tình bà ấm áp, như chỗ dựa
tinh thần, như sự cưu mang đùm bọc chăm
chút của bà Bà đã gánh trên vai trọng trách
lớn lao thay bố mẹ cháu nuôi dạy cháu nên
người
Khi người cháu viết thư cho bố người bà
đã dặn dò điều gì? Tại sao?
Đức hi sinh của người mẹ VN phần
buồn lo bà gánh hết nhường lại niềm vui
cho con cháu
Bếp lửa quê hương, bếp lửa của tình bà
cháu lại gợi thêm , một sự liên tưởng khác-
đó là sự xuất hiện của h/ả nào?
NT? Tác dụng?
Tiếng chim quen thuộc của những cánh
đồng quê mỗi độ vào hè tiếng chim như
giục giã, như khắc khoải một điều gì da diết
- Bà- bếp lửa
- Tu hú – sao mà da diết
- chẳng đến ở cùng bà….cánh đồng xa?
NT điệp từ, câu hỏi tu từ
Như giục giã, khắc khoải, gợi cảnh vắng vể và nhớ mong của hai
bà cháu
Trang 6?
?
lắm, khiến lòng người trỗi dậy những hoài
niệm nhớ mong Tác giả nghĩ thương bà
của mình hơn bao giờ hết bây giờ cháu đã
đi xa còn lại một mình bà với bếp lửa sớm
chiều ai sẽ chăm sóc bà lúc ốm đau, cả cuộc
đời bà vất vả vì con vì cháu vậy mà bây giờ
bà phải sống trong cảnh cô đơn… Thương
bà quá người cháu đã thốt lên: “Tu hú ơi…
Xa?” câu hỏi tu từ có chút trách móc con
chim vô tình chỉ gợi sự cô vắng mà không
đến san sẻ với bà đã nói lên sự kín đáo tế
nhị của người cháu giành cho bà
- GV đọc đoạn thơ: “Rồi sớm……
……… Dai dẳng”
Nét NT đặc sắc của những chi tiết trên?
Ngọn lửa ở đây có ý nghĩa gì?
Có bếp lửa ắt sẽ có ngọn lửa Dòng
sông của tình bà cháu đã đổ vào biển cả của
tình yêu nước
Qua PT đoạn thơ K/N của người cháu là
KN gì?
Cả đoạn thơ là sự hồi tưởng về một kỉ
niệm đã qua câu thơ mộc mạc chân tình có
- Sớm- bếp lửa bà cháu
- Ngọn lửa – lòng bà ủ sẵn
- chứa niềm tin dai dẳng
NT điệp từ, ẩn dụ
Tình yêu thương cháy bỏng bà dành cho cháu niềm tin vào CM vào đứa cháu
=> Kỉ niệm thân thiết gần gũi luôn gắn với hình ảnh bếp lửa và hình
Trang 7?
?
?
chỗ như lời nói bình thường nhưng lại toả
sáng lay động hồn ta Đó là thứ a/s của tình
bà cháu 20 đã trôi qua sống giữa nơi phồn
hoa đô hội hàng vạn dặm mà nhà thơ vẫn
nhớ về một bếp lửa của tuổi thơ, nhớ rành
rọt, nhớ ngọn ngành thật không ai cũng biết
nhớ như vậy Trân trọng tình cảm đó
Đọc 12 câu cuối
Đoạn thơ này TG đưa ta trở về với thực
tại, thời gian đã trôi qua mấy chục năm rồi
mà người bà vẫn như xưa…
Lận đận?
Nằm trong cả hai chữ này
Đoạn thơ đã diễn tả hành động gì của bà?
Nghệ thuật? Tác dụng?
Hình ảnh “bà” ôm trùm cả đoạn thơ
Điệp từ nhóm được nhắc lại 4 lần mang 4 ý
nghĩa khác nhau, bồi đắp cao dần, toả sáng
dần2 nét “kì lạ” và “thiêng liêng” của bếp
lửa
- Nhóm bếp lửa… bếp thật, ngọn lửa, hơi
ấm
- Nhóm niềm yêu thương… Bà truyền
cho cháu tình ruột thịt nồng đượm
ảnh người bà
2.Cảm nghĩ của cháu về cuộc đời
bà (10 ’ )
- Lận đận đời bà
- Thói quen dạy sớm
Vất vả, tần tảo, đức hi sinh
- Nhóm:
+ bếp lửa + niềm yêu thương + nồi xôi, gạo mới + tâm tình tuổi nhỏ
- Kì lạ - thiêng liêng - bếp lửa
NT: điệp từ nhóm diễn tả cảm xúc dạt dào
Trang 8?
?
?
?
?
- Nhóm nồi xôi…Bà mở rộng tấm lòng
đoàn kết gắn bó với làng xóm quê hương
- Nhóm …tâm tình tuổi nhỏ Bà đã thức
tỉnh tâm hồn đứa cháu…
Đời bà lận đận biết mấy nắng mưa nhưng
bà là cội nguồn của niềm vui cùng với bếp
lửa quê hương là điều kì diệu thiêng liêng
trong lòng cháu
- HS đọc khổ cuối
Người cháu lúc này đang ở đâu? Nghĩ gì về
bà?
Đứa cháu năm xưa giờ đã lớn khôn, được
chắp cánh bay xa…nhưng vẫn không thể
quên ngọn lửa của bà, ngọn lửa ấy thành kỉ
niệm ấm lòng thành “niềm tin dai dẳng”
“thiêng liêng kì diệu” nâng bước cháu trên
suốt chặng đường dài
Câu hỏi tu từ cuối bài có ý nghĩa gì?
Hình ảnh bếp lửa được nhắc lại bao nhiêu
lần trong bài thơ? Mỗi lần nhắc đến bếp lửa
lại có hình ảnh của ai?
Hiện diện cùng bếp lửa là bà - người
PNVN với vẻ đẹp tần tảo đức hi sinh…bếp
lửa gắn với cái khó khăn gian khổ của cuộc
đời bà Trong cái khó khăn gian khổ ấy bà
đã nhóm lên niềm vui, sự sống, niềm yêu
thương chăm chút dành cho con cháu và
mọi người
Bếp lửa có ý nghĩa như thế nào?
- Cháu ở nơi xa: có khói, có lửa, có niềm vui…
- Không quên nhắc nhở: Sớm mai này…nhóm bếp lên chưa?
Câu hỏi tu từ khắc sâu nỗi nhớ thương da diết của người cháu đối với bà
- Bếp lửa( 10 lần) – Bà
Trang 9? Tình cảm của người cháu đối với bà?
Nét đặc sắc về nghệ thuật
Nội dung
- Bếp lửa: + Ý nghĩa thực
+ Biểu tượng cho sức sống bền bỉ của con người
=> Lòng biết ơn và những cảm xúc sâu lắng chân thành
III Tổng kết – Ghi nhớ.(5 ’ )
1 Nghệ thuật.
- Điệp từ, điệp hình ảnh, từ ngữ chọn lọc, câu hỏi tu từ
2 Nội dung.
- Nỗi nhớ của người đi xa và lòng kính yêu, biết ơn bà của người cháu
c Củng cố, luyện tập: (3)
- Làm BTSGKT146
Bài thơ còn mang một ý nghĩa triết lí thầm kín: những gì thân thiết nhất của tuổi thơ mỗi con người đều có sức toả sáng nâng đỡ con người suốt hành trình dài rộng của cuộc đời lòng yêu nước bắt nguồn từ chính lòng yêu quý ông
bà cha mẹ, người thân
d Hướng dẫn HS tự học ở nhà.(1 ’ )
- Nắm tác giả- tác phẩm
- Phân tích những kỉ niệm thời thơ ấu của người cháu
- Học thuộc lòng bài thơ
- Chuẩn bị bài cho tiết sau: Đọc thêm Khúc hát ru những em bé…
* RÚT KINH NGHIỆM SAU KHI GIẢNG ……….
……….
……….
……….
……….
……….
……….
Trang 10Ngày soạn: Ngày dạy:
TiÕt 57
lín trªn lng mÑ
-NguyÔn Khoa
1 MỤC TIÊU
a Về kiến thức:Hs cần nắm được:
- Tác giả và hoàn cảnh ra đời của bài thơ
- Tình cảm của bà mẹ Tà-ôi dành cho con gắn chặt ới tình yêu quê hương đất nước và niềmtin vào sự tất thắng của cách mạng
- Nghệ thuật ẩn dụ, phóng đại, h/a thơ mang tính biểu tượng, âm hưởng của những khúc hát ru tha thiết, trìu mến
b Về kỹ năng: Rèn cho Hs các kĩ năng:
- Nhận diện các yếu tố ngôn ngữ, h/ảnh mang màu sắc dân gian trong bài thơ
- Phân tích được mạch cảm xúc trữ tình trong bài thơ qua những khúc hát ru của nguwòi mẹ, của tcs giả
- Cảm nhận được tinh thần kháng chiến của nd ta thời chống Mĩ
c Về thái độ.
- Tiếp tục giáo dục HS tình yêu thương kính trọng người bà người mẹ
2 CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS
a Chuẩn bị của GV: Nghiên cứu soạn giảng
b Chuẩn bị của HS: chuẩn bị bài theo HD SGK.
3 TIẾN TRÌNH BÀI DẠY.
a Kiểm tra bài cũ (3’) kiểm tra sự chuẩn bị của HS )
b Dạy nội dung bài mới.
I Tìm hiểu chung (10’)
1 Vài nét về TG, TP.
- Nguyễn Khoa Điềm sinh năm 1943, ở Huế
Trang 11?
?
?
?
?
Nêu yêu cầu đọc: đúng nhịp điệu, lời ru
trìu mến tha thiết thể hiện tình thương con
và ước vọng của người mẹ
Hình ảnh người mẹ được diễn tả trong ba
đoạn thơ như thế nào?
Công việc của mẹ được diễn tả như thế
nào?
Nghệ thuật? Hình dung chân dung người
mẹ DT Tà ôi trong bài thơ?
Tìm những lời nói hình ảnh thể hiện tình
yêu thương con của người mẹ DT Tà ôi?
Em có nhận xét gì về sự khác thường trong
giấc ngủ và lời ru em Cu tai của mẹ?
- Bài thơ được sáng tác năm1971
2 Đọc bài thơ.
II Phân tích.
1 Hình ảnh người mẹ dân tộc
Tà ôi (10’)
- Mẹ: + Giã gạo nuôi bộ đội
+ Tỉa bắp trên núi
+ Đạp rừng chuyển lán
+ Địu con tham gia kháng chiến
- Vất vả:
+ Mồ hôi rơi + Vai gầy
+ Lưng núi to, lưng mẹ nhỏ + Trực tiếp tham gia chiến đấu
NT: nhân hoá, đối lập, tương phản
=> Chân dung một người mẹ dân tộc Tà ôi lam lũ cần cù chịu khó và rất yêu nước
1 Tình yêu thương con của người mẹ Tà ôi (15)
- Em Cu tai……
… lưng mẹ
Trang 12?
?
?
?
?
?
Tình thương con sâu sắc của mẹ được thể
hiện ở hình ảnh thơ nào?
Nghệ thuật? Tác dụng?
Từ tình yêu thương con sâu sắc người mẹ
Tà ôi mong muốn điều gì?
Nghệ thuật? Tác dụng?
Tình yêu thương con của bà mẹ Tà ôi con
gắn với tình cảm gì
NT, TD?
Ngoài hình ảnh mẹ và em nhỏ, chúng ta
còn thấy những ai tham gia vào công việc
đánh Mĩ được nhắc đến trong bài thơ
- Nhịp chày nghiêng, giấc ngủ em nghiêng
- Vai làm gối, lưng đưa nôi, tim hát thành lời
- Mẹ thương A- kay
Ngủ trên lưng mẹ, mẹ ru con khi
mẹ đang làm việc
- Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi Mặt trời của mẹ em nằm trên lưng
NT ẩn dụ =>Tình yêu thương con sâu sắc và niềm hi vọng lớn lao của người mẹ đối với đứa con
- Mẹ mong:
+ Con mơ: *hạt gạo trắng ngần
* hạt bắp lên đều
*được thấy Bác Hồ + Con lớn: * vung chày lún sân
* phát 10 ka lưi
* làm người tự do
NT điệp ngữ =>Tình yêu thương con sâu sắc, hi vọng tin tưởng vào con và ước mong cho con trở thành người mạnh mẽ và làm người tự do
- Mẹ thương Akay:
+ Mẹ thương bộ đội
+ Mẹ thương làng đói
+ Mẹ thương đất nước
NT điệp từ, điệp câu => Tình thương con của bà mẹ Tà ôi gắn với tình thương dân làng đất nước
Trang 13- Bộ đội, dân làng…
=> Toàn dân đánh Mĩ với ý chí giành độc lập, tự do
III Tổng kết – Ghi nhớ.(1)
c Củng cố, luyện tập (4)
- HS đọc phần tổng kết đã làm tại lớp
- Nhận xét về hình ảnh người mẹ?
d Hướng dẫn HS tự học ở nhà.(2 ’ )
- Học thuộc lòng 2 bài thơ
- Nắm giá trị nội dung, nghệ thuật
- Phân tích một số câu thơ mà em thích
- Chuẩn bị bài cho tiết sau: Ánh trăng
* RÚT KINH NGHIỆM SAU KHI GIẢNG
……….
……….
……….
……….
……….
……….
……….*
……….
……….
……….