ĐẶT vấn đề TRONG NGHIÊN cứu KHOA học (sức KHỎE CỘNG ĐỒNG)

Nêu được vấn đề gì cần tìm hiểu, giải đáp, cải thiện trong nghiên cứu này.. Đặt vấn đề thuyết phục người đọc SỰ CẦN THIẾT, TÍNH MỚI, LỢI ÍCH của nghiên cứu này...  Tò mò, ham hiểu b

ĐẶT VẤN ĐỀ

TRONG NGHIÊN CỨU KHOA

HỌC

MỤC TIÊU BÀI HỌC2

Sau bài này, sinh viên có khả năng:

1 Nêu được tầm quan trọng của chủ đề NC này.

2 Nêu được vấn đề gì cần tìm hiểu, giải đáp, cải thiện trong nghiên cứu này.

3 Phát biểu đúng cách câu hỏi nghiên cứu.

4 Nêu được tính ứng dụng, lợi ích của NC.

Lập luận hợp lý và có dẫn chứng khoa học

lý do thực hiện đề tài nghiên cứu:

VAI TRÒ CỦA NC DTH TRONG YTCC3

Ví dụ: Đại Dịch tả

1832: 40 000 dân Paris chết

1848: 70 000 dân London chết (1/8 dsố)

VAI TRÒ CỦA NC DTH TRONG YTCC4

Ví dụ: Đại Dịch tả

1850: Hội y học Dịch bệnh (DTH London)

Phương pháp DTH

Từ lý luận

… hành động.

Dịch tả: Lý luận “sai” – hành động

đúng

Hình 1 Minh hoạ dịch tả thế kỷ 19 với lý thuyết rằng bệnh lây qua khí độc

John Snow (thuyết Vi trùng) “về mặt vệ sinh… cũng hữu ích như điều tôi tin “

Dịch tả: Lý luận “sai” – hành động

đúng

Hình 2 Dịch tả tại quảng trường Vàng, London, 1954, cột bơm nước được loại bỏ.

John Snow (thuyết Vi trùng) “về mặt vệ sinh… cũng hữu ích như điều tôi tin “

VAI TRÒ NC DTH TRONG YTCC7

Những NCKH-DTH giúp được gì?

LÝ LUẬN ĐÚNG  HÀNH ĐỘNG ĐÚNG.

 Tỷ suất tử vong của một số bệnh truyền

nhiễm giãm đáng kể, trước khi phát hiện vi

khuẩn và vắc-xin.

Vắc-xin

VAI TRÒ NC DTH TRONG YTCC9

Những NCKH giúp phát hiện được gì?

MÔI TRỪỜNG XH, LỐI SỐNG  SK, SINH HỌC

Ví dụ:

mạch vành (Levin ML, JAMA,1950; Schrek R, CancerR)

- Trọng lượng lúc sinh thấp, dinh dưỡng trẻ em, lối

VAI TRÒ NC DTH TRONG YTCC10

Những NCKH giúp phát hiện được gì?

MÔI TRỪỜNG XH, LỐI SỐNG  SK, SINH

HỌC

 Giảm tỷ suất tử vong ung thư phổi và các

bệnh liên quan đến thuốc lá

 Giãm đáng kể bệnh mạch vành ở mức độ dân số.

 Lão hóa dân số.

Nghiên cứu tại Georgia 1973

Nguyên nhân tử vong:

các hoạt động nghiên cứu liên quan đến

(mô tả) tình hình sức khỏe của một cộng đồng,

(giải thích) nguyên nhân/yếu tố ảnh hưởng của

những vấn đề sức khỏe nằm trong cộng đồng,

(đánh giá) các can thiệp cộng đồng

nhằm áp dụng kiến thức khoa học, có giá trị và

thích hợp trong thực hành y tế công cộng, mục tiêu

chung là cải thiện các chỉ số sức khỏe của cộng

đồng.

Khoa học đã biết vấn đề này đến đâu? Điều gì

chưa rõ?

NC sẽ được thực hiện như thế nào?

Kết quả sẽ được trình bày ntn? Giả thuyết kết quả NC?

ĐẶT VẤN ĐỀ

15

- WHY: Vì sao cần thực hiện nghiên cứu này?

- WHAT: Vấn đề ở đây là gì, cần tìm hiểu gì, cải thiện

gì ?

- WHAT FOR: Kết quả nghiên cứu để làm gì ? Cho ai ?

Ghi chú: Đặt vấn đề không đơn giản chỉ là giới thiệu sẽ nghiên cứu gì.

Đặt vấn đề thuyết phục người đọc

SỰ CẦN THIẾT, TÍNH MỚI, LỢI ÍCH

của nghiên cứu này.

NGHIÊN CỨU XUẤT PHÁT TỪ

ĐÂU?

16

 Tình cờ: câu hỏi xuất hiện trong một tình huống cụ thể,

một cách ‘tình cờ’.

 Tò mò, ham hiểu biết, tìm hiểu: thắc mắc/vướng mắc

gặp phải trong quá trình công tác

 Nhu cầu trong thực hành lâm sàng, cộng đồng: sau khi

phân tích cặn kẽ các thông tin, tìm ra những lỗ hổng kiến

thức, kỹ năng cần bổ sung

 Yêu cầu nghiên cứu có hệ thống và tổ chức: dựa trên

ưu tiên qua thống kê báo cáo số liệu

(ví dụ: Quả táo rơi,

Penicilline)

(ví dụ: nhiễm trùng cơ hội ở người đồng tính, uốn ván rốn trẻ sơ sinh, hạ đường huyết, kỹ thuật chẩn đoán, phẫu thuật mới có thể áp dụng được không,

…?

(ví dụ: chứng minh mối liên hệ giữa thuốc là và

K phổi, dose-effect, đánh giá hiệu quả thuốc, hiệu quả 1 chương trình can thiệp mới trên CĐ, )

 (tỷ lệ mắc và tử vong hàng đầu, dịch bệnh, gánh nặng bệnh tật,…), hiệu quả bảo vệ của vaccin,….

Cái gì chưa biết ?

Phát biểu câu hỏi NC Giả thiết nghiên cứu

Lợi ích, ứng dụng khi trả lời được câu hỏi NC này Mô tả/chứng

minh/phát hiện gì?

Chủ đề nghiên cứu (topic, thème) trong YH: là lĩnh vực về sức khỏe hoặc liên quan đến SK:

• Tình trạng sức khỏe, bệnh tật, tử vong

• Phương tiện chẩn đoán, đo lường SK/Bệnh tật

• Những yếu tố nguy cơ, cản trở đến sức khỏe: KT-TĐ, hành vi sử dụng DVYT/liên quan SK, yếu tố dân số- kinh tế-xã hội, điều kiện vệ sinh, môi trường sống, …

• Những can thiệp y tế (cá nhân, cộng đồng), dự

Tình trạng SK

Nhắc lại: Sức khỏe và các yếu tố ảnh hưởng SK

TT dinh dưỡng, stress, VGSV

B, ung thư, THA ĐTĐ, sảy

thai, SXH, Sởi, TNGT, quan

chuột,…

NỘI DUNG TRÌNH BÀY: Giới thiệu và minh chứng

TẦM QUAN TRỌNG của chủ đề NC:

- MỨC ĐỘ PHỔ BIẾN: tỷ lệ mắc trên thế giới và ở VN,

trên nhóm đối tượng cụ thể,…

- MỨC ĐỘ NGUY HIỂM: tỷ lệ tử vong, biến chứng, tàn

tật, chi phí tổn thất xã hội…

- CHÍNH SÁCH Y TẾ: ưu tiên của ngành y tế, của xã

hội, nghị quyết, kế hoạch 5 năm, chương trình mục tiêu quốc gia…

- …

ĐẶT VẤN

ĐỀ

1- CHỦ ĐỀ NGHIÊN CỨU

VÍ DỤ: CHỦ ĐỀ NGHIÊN CỨU “QUẢN LÝ BỆNH KHÔNG LÂY TẠI TUYẾN YTCS”

nguyên nhân tử vong hàng đầu trên thế giới, đang trở thành vấn đề y tế công cộng ưu tiên tầm quốc tế

(Theo báo cáo tại Hội nghị cấp cao về BKLN của Đại hội đồng LHQ ngày 19-20/9/2011)

xuống còn khoảng 28% năm 2002 và 25.73% năm 2007 thì tỷ lệ mắc bệnh không lây nhiễm ngày càng tăng, từ trên 40% năm 1976 lên tới trên 60% năm 2003 và 60.65 % vào năm 2007

vong Trong đó, tử vong do bệnh tim mạch chiếm 40%, ung thư 14%, bệnh đường hô hấp mạn tính 8% và đái tháo đường 3%

Gánh nặng do bệnh không lây đã vượt quá gánh nặng do bệnh lây nhiễm Theo WHO, bệnh KLN gây

ra 71% tổng gánh nặng bệnh tật ở Việt Nam, gấp 4 lần gánh nặng bệnh tật do bệnh lây nhiễm gây ra

Chính sách y tế:

MTYTQG, trong đó có CT PC BKL, bao gồm 5 dự án thành phần là PC THA, ĐTĐ, PC UT, BV SKTT và BPTNMT Tuy nhiên, các chương trình được quản lý theo hàng dọc cho từng bệnh riêng lẽ, sự phối hợp còn hạn chế và có sự chồng chéo, việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ chung chưa được quan tâm đúng mức Đến tháng 8/2011, CT PC BKLN với 1 tên gọi chung mới được thành lập theo Quyết định số

2812/QĐ-BYT ngày 03/8/2011 của Bộ trưởng Bộ Y tế

nước duy nhất ở khu vực Tây Thái Bình Dương được chọn thực hiện thí điểm chương trình quản lý bệnh không lây ở tuyến phường.

sao?

BÀI TẬP 1: Chọn 1 chủ đề nghiên cứu và lập luận tại sao chọn chủ đề này dựa trên các ý sau: (tìm y văn

2- NÊU VẤN ĐỀ CẦN NGHIÊN CỨU

2- NÊU VẤN ĐỀ CẦN NGHIÊN CỨU

VẤN ĐỀ:

………

Một Chủ đề như thế nào gọi là “Có VẤN ĐỀ”?

- Giảm/tăng đột ngột, ngày càng giảm (Tiêm Sởi)

- Xãy ra trên một nhóm đối tượng cụ thể (UV rốn/tỉnh BP)

- Biểu hiện bất thường (bệnh lạ)

- Khó khăn trong phát hiện, chẩn đoán, điều trị, phòng ngừa, quản lý (muộn, BN không theo đuổi điều trị)

- Biện pháp can thiệp mới chưa rõ hiệu quả, (test, thuốc, gạo lức/ung thư, đội mũ BH)

ĐẶT VẤN

ĐỀ

2- NÊU VẤN ĐỀ CẦN NGHIÊN CỨU

VẤN ĐỀ:

………

Ví dụ: Trong Chủ đề “Bệnh TBMMN”, các vấn đề được tìm thấy (theo hoạt động chăm sóc điều trị) như:

- Khám phát hiện: nhiều BN chưa biết mình bị THA trước đó!

- Cấp cứu: Nhập viện trễ, sơ cứu, cấp cứu trước viện chưa tốt!

- Lâm sàng: Thiếu phương tiện kỹ thuật chẩn đoán chính xác vị trí tổn thương? Trường hợp nào chỉ định tiêu sợi huyết?

- Theo dõi quản lý: Nhiều BN không tuần thủ, không tái khám theo hẹn, giảm CLS do di chứng sau tai biến!

ĐẶT VẤN

ĐỀ

2- NÊU VẤN ĐỀ CẦN NGHIÊN CỨU

ĐẶT VẤN

ĐỀ

Để làm gì? (CSSK)

Điều gì chưa biết?

+ Diễn ra như thế nào? Với ai?

+ Lý do? Nguyên nhân? Yếu tố ảnh hưởng? + Có hiệu quả không?

Chúng ta đang ở đâu  TỔNG QUAN Y VĂN

Ví dụ:

Chủ đề Tăng huyết áp  Tầm quan trọng

Giảm biến chứng, giảm tử vong.

2- NÊU VẤN ĐỀ CẦN NGHIÊN CỨU

ĐẶT VẤN

ĐỀ

Đề xuất biện pháp cải thiện vấn đề

2- NÊU VẤN ĐỀ CẦN NGHIÊN CỨU

ĐẶT VẤN

ĐỀ

TIÊU CHÍ LỰA CHỌN VẤN ĐỀ NGHIÊN

CỨU:

 KHÔNG TRÙNG LẤP: Dựa vào Tổng quan y văn, đã

có các nghiên cứu gì trước đó liên quan đến chủ đề

nghiên cứu? Cho kết quả gì? Còn gì chưa được biết,

chưa được làm rõ?

 LỢI ÍCH: Các dịch vụ y tế đang được sử dụng Những

khó khăn, còn tồn tại chưa được giải quyết, Đánh giá

kỹ thuật mới,…

2- NÊU VẤN ĐỀ CẦN NGHIÊN CỨU

ĐẶT VẤN

ĐỀ

Kiểm tra vấn đề đặt ra của nghiên cứu có tốt hay

Cái gì chưa biết ?

Phát biểu câu hỏi NC Giả thiết nghiên cứu

Lợi ích, ứng dụng khi trả lời được câu hỏi NC này Mô tả/chứng

minh/phát hiện gì?

Có 3 loại nghiên cứu  3 loại câu hỏi nghiên cứu:

1- NGHIÊN CỨU MÔ TẢ: CÁI GÌ? VỚI AI? Ở ĐÂU? KHI

NÀO? BAO NHIÊU?

Ví dụ: Vấn đề NC “Bệnh nhân THA không được quản lý”

- Tỷ lệ bệnh nhân THA được theo dõi quản lý (đi khám định

kỳ) tại các CSYT là bao nhiêu?

- Các lý do bệnh nhân đến/không đi khám bệnh định kỳ để được theo dõi quản lý là gì?

- Đặc điểm KT-VH-XH của nhóm bệnh nhân có/không theo

dõi điều trị như thế nào? Có khác nhau giữa 2 nhóm không?

- Tỷ lệ bệnh nhân THA có tuân thủ điều trị dùng thuốc là

bao nhiêu? Tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu là bao nhiêu?

3-PHÁT BIỂU CÂU HỎI NGHIÊN

CỨU

Có 3 loại nghiên cứu  3 loại câu hỏi nghiên cứu:

2- NGHIÊN CỨU PHÂN TÍCH : YẾU TỐ NÀO ẢNH

HƯỞNG/ LIÊN HỆ ĐẾN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU?

Ví dụ: Vấn đề NC “Bệnh nhân THA không được

Quản lý tốt bệnh nhân THA có làm cải thiện tỷ lệ

sống còn của BN hay không?

3-PHÁT BIỂU CÂU HỎI NGHIÊN

CỨU

Có 3 loại nghiên cứu  3 loại câu hỏi nghiên cứu:

3- NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ CAN THIỆP: CÓ HIỆU QUẢ KHÔNG? CÓ AN TOÀN KHÔNG? CÓ KINH TẾ KHÔNG?

Ví dụ: Vấn đề NC “Đánh giá chương trình can thiệp về Quản lý bệnh nhân THA tại tuyến YTCS”

- Phương án can thiệp mới (A) có hiệu quả (giảm tỷ lệ mắc mới, tỷ lệ biến chứng, tử vong, tăng tuổi thọ, chất lượng

sống) không? Có an toàn (ít biến chứng, tác dụng không mong muốn) không?

- Giữa 2 phương án can thiệp (A) và (B), phương án nào có hiệu quả hơn? Có tính kinh tế (chi phí/ hiệu quả thấp)

hơn?

3-PHÁT BIỂU CÂU HỎI NGHIÊN

CỨU

Có 3 loại nghiên cứu  3 loại câu hỏi nghiên cứu:

3- NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ CAN THIỆP: CÓ HIỆU QUẢ KHÔNG? CÓ AN TOÀN KHÔNG? CÓ KINH TẾ KHÔNG?

Ví dụ: Vấn đề NC “Đánh giá chương trình can thiệp về Quản lý bệnh nhân THA tại tuyến YTCS”

- Phương án can thiệp mới (A) có hiệu quả (giảm tỷ lệ mắc mới, tỷ lệ biến chứng, tử vong, tăng tuổi thọ, chất lượng

sống) không? Có an toàn (ít biến chứng, tác dụng không mong muốn) không?

- Giữa 2 phương án can thiệp (A) và (B), phương án nào có hiệu quả hơn? Có tính kinh tế (chi phí/ hiệu quả thấp)

hơn?

4-LỢI ÍCH CỦA NGHIÊN CỨU

ADWARD HUTH (biên tập viên tạp chí Annals of Internal Medicine)

- Who care (Ai quan tâm)

- So what (Vậy thì sao)

4-LỢI ÍCH CỦA NGHIÊN CỨU