TÂM THẦN PHÂN LIỆT (tâm THẦN học)

- Bleuler E.: Dùng thuật ngữ “tâm thần phân liệtschizophrenia” để chỉ các rối loạn chủ yếu trong bệnh mất trí sớmdementia precox.. : nêu triệu chứng hàng đầu để chẩn đoán TTPL như ảo tha

TÂM THẦN PHÂN LIỆT

- Bleuler E.: Dùng thuật ngữ “tâm thần phân

liệt(schizophrenia)” để chỉ các rối loạn chủ yếu trong bệnh mất trí sớm(dementia precox).

- Schneider K : nêu triệu chứng hàng đầu để chẩn đoán TTPL như ảo thanh, hoang tưởng bị chi phối, tâm thần vận động…

2

KHÁI NIỆM

- ICD-10F: là một nhóm rối loạn tâm thần nặng biểu

hiện ở rối loạn tri giác, tư duy, cảm xúc, tự kỉ…bệnh

có xu hhướng mạn tính….

- Bách khoa thư bệnh học VN: bệnh tâm thần nặng

nhất và phổ biến xu hướng tiến triển ngày càng

nặng, trở nên mạn tính….

- Kaplan & Sadock’s Synópí ò Psychiatry: có thể bao

gồn một nhóm các rối loạn có căn nguyên di truyền biểu hiện lâm sàng, đáp ứng điều trị, tiến triển tiên lượng rất đa dạng…

3

Khái niệm hiện nay :

- Được thảo luận như một bệnh tâm thần riêng biệt để tiện dụng trong thực hành

- Thực chất không phải là một bệnh mà gồm một tập hợp các rối loạn tâm thần có liên quan với yếu tố di truyền

- Biểu hiện rối loạn tư duy, tri giác, cảm xúc, hành vi đa dạng và giảm sút chức năng xã hội.

Chưa được biết rõ nguyên nhân & cơ chế gây bênh, tiến triển có xu hứng nặng và mạn tính

4

DỊCH TỄ HỌC

- Tỉ lệ mắc bệnh toàn cầu khoảng 1%, VN khoảng 0,7- 1%

- Nam nữ có khả năng mắc bệnh tương đương,

nhưng nữ có xu hướng phát bệnh muộn hơn

- Nguy cơ cá thể sinh vào mùa đông xuân bị bệnh cao hơn.

- Nghèo đói, thất học, suy dinh dương, nghiện, mẹ bị bệnh lúc mang thai có thể mắc bệnh cao hơn

5

BỆNH CĂN & BỆNH SINH

Vai trò của yếu tố di truyền:

-Bằng chứng NC về quần thể:

▪ Chung trong dân chúng :1%

▪ Anh em ruột : 8%; Anh em sinh đôi khác : 12%; cùng trứng: 47%.

▪ Bố và mẹ cùng bị bênh: 40%

Như vậy có thể thấy nguy cơ mắc bệnh tăng theo mức

độ huyết thống.

6

Vai trò của yếu tố hóa sinh

thần kinh

- Serotonin: tăng quá mức gây triệu chứng dương

BỆNH CĂN & BỆNH SINH

Những rối loạn về hình thái học não bộ:

- Dãn rộng não thất

- Teo vỏ não, amygdal, hippocampus, limbic…

- Mất tính đối xứng, giảm mật độ tổ chức não.

……

Nhưng các rối loạn này không đặc trưng cho bệnh TTPL

mà còn thấy trong nhiều bệnh thần kinh khác.

28

Các rối loạn về hoạt tính điện TK, miễn dịch TK , nội

tiết TK, rối loạn chuyển hóa nguyên tố đa vi lượng cũng được tìm thấy và đang còn tiếp tục nghiên

cứu.

29

LÂM SÀNG

Những rối loạn chính

- Rối loạn tư duy;

- Rối loạn tri giác;

- Rối loạn cảm xúc;

- Rối loạn hành vi;

- Tính thiếu hòa hợp & tự kỉ;

- Giảm sút thế năng tâm thần & sa sút chức năng xã hội, nghề nghiệp.

32

Triệu chứng dương tính

Hoang tưởng

Ảo giác

Rối loạn trong ngôn ngữ và cộng đồng

Rối loạn cấu trúc ngôn ngữ

Rối loạn hành vi

Hành vi căn trương lực

Hung bạo, kích động

Tư duy phân cắt

Hạn chế khả năng tư duy, ngôn ngữ; hành vi có mục đích; mất hứng thú,; giảm chú ý…

CHẨN ĐOÁN

Chẩn đoán xác định theo ICD-10 F(WHO):

a Tư duy vang thành tiếng, tư duy bị áp đặt, bị đánh cắp và tư duy bị phát thanh.

b Các hoang tưởng bị kiểm tra, bị chi phối hay bị động, có liên quan với vận động thân thể hay các chi hoặc có liên quan với những ý nghĩ, hành vi hay cảm giác đặc biệt, tri giác hoang tưởng.

c Các ảo thanh bình phẩm về hành vi của bệnh nhân hay thảo luận với nhau về bệnh nhân hoặc các loại ảo thanh khác xuất phát từ một bộ phận của thân thể.

d Các loại hoang tưởng dai dẳng khác không thích hợp …

Cần 1 hoặc2 triệu chứng ở trên(nếu không rõ rết)

37

Chẩn đoán xác định theo ICD-10 F(WHO):

e Ảo giác dai dẳng bất cứ loại nào, có đi kèm theo

hoang tưởng thoáng qua hay chưa hoàn chỉnh, hoặc kèm theo ý tưởng quá dai dẳng hoặc xuất hiện hàng ngày trong nhiều tuần hay nhiều tháng.

f Tư duy gián đoạn hay thêm từ khi nói, tư duy không liên quan hay ngôn ngữ bịa đặt.

g Tác phong căng trương lực như kích động, giữ

nguyên dáng hay uốn sáp, phủ định, không nói, hay sững sờ.

h Các triệu chứng âm tính như vô cảm, ngôn ngữ

nghèo nàn, các cảm xúc cùn mòn

Hoặc 2 triệu chứng từ mục e đến h.

38

Chẩn đoán xác định theo ICD-10 F(WHO):

Tiêu chẩn về thời gian: các triệu chứng phải tồn tại

trên 1 tháng…

Không sử dụng hoặc nhiễm độc hay cai các chất ma

túy, không có bệnh não thực thể, không có cơn

hưng hoặc trầm cảm rõ rệt.

39

CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT

Loạn thần thực thể Loạn thần do sử dụng chất

Rối loạn khí sắc Các loạn thần khác …

40

TIẾN TRIỂN VÀ TIÊN LƯỢNG

Tiến triển:

- Từng cơn không có các triệu chứng di chứng giữa các giai

đoạn (tiến triển từng cơn).

- Từng cơn với các triệu chứng di chứng tồn tại giữa các

giai đoạn.

- Bệnh phát liên tục

- Cơn bệnh duy nhất và đang hồi phục một phần

- Tiến triển khác hoặc tiến triển không đặc hiệu

41

Khởi bệnh âm thầm

Tự kỉ, tự xa lánh

Có ruột thịt bị TTPL

Triệu chứng âm tính…

42

NHẬP VIỆN

- Khởi phát, cấp tính…

- Có hành vi kích động, hoang tưởng, ảo giác nặng,

bỏ ăn, không tự phục vụ bản thân.

- Có ý tương và hành vi tự sát; hành vi vô tổ chức

nặng ảnh hưởng tới bản thân và xã hội.

43

ĐIỀU TRỊ

Mục đích:

- Điều chỉnh rối loạn cấp tính;

- Điều trị củng cố giai đoạn thuyên giảm,

mạn tính;

- Phòng chống tái phát;

- Tái thích ứng, phục hồi chức năng xã hội…

44

Nguyên tắc điều trị:

- Xác định triệu chứng cần phải khắc phục;

- Chọn thuốc trước đây đã dùng có hiệu quả; cân

nhắc tác dụng phụ, chi phí và khả năng đáp ứng với thuốc mới;

- Thời gian dùng thuốc để có được hiệu quả rõ rệt là 4-6 tuần; nếu không có tác dụng thay bằng thuốc

nhóm khác…

46

Nguyên tắc điều trị:

- Có thể kết hơp hai hay nhiều hơn các thuốc khác

nhóm trong điều trị bệnh nhân kháng trị.

- Duy trì liều thuốc thấp nhất có hiệu quả;

- Kết hợp tâm lý- tái thích ứng xã hội.

- Trước khi dùng thuốc phải kiểm tra các xét nghiệm thường qui Theo dõi và điều chỉnh tác dụng phụ.

47

Liệu pháp hóa dược

Thuốc an thần kinh cổ điển

Liệu pháp hóa dược

Thuốc an thần kinh không đặc hiệu

Liệu pháp gây co giật bằng điện

Điều trị tâm lý tái thích ứng xã hội

PHÒNG BỆNH

Cần tuyên truyền phổ biến kiến thức về bệnh TTPL,

khắc phục định kiến sai lầm, để phát hiện và điều trị sớm.

Cần chú ý đến những yếu tố thuận lợi, nguy cơ để

tránh bệnh, hoạch kích hoạt bệnh.

Điều trị củng cố, có chế độ làm việc, nghỉ phù hợp để phòng bệnh tái phát.

52