Nh÷ng ngµy th¸ng xa con, l·o sèng trong nçi lo ©u, phiÒn muén v× th¬ng nhí con, v× cha lµm trßn bæn phËn cña ngêi cha.. Kh«ng ngêi th©n thÝch, l·o ph¶i kÕt b¹n chia sÎ cïng cËu vµng.[r]
Trang 1Các văn bản truyện ký Việt Nam hiện đại
Bài 1: Văn bản Tôi đi học
2 Tác phẩm:
- Tôi đi học in trong tập truyện ngắn Quê mẹ(1941), thuộc thể loại hồi ký: ghi lạinhững kỷ niệm đẹp của tuổi thơ trong buổi tịu trờng
II/ Phân tích tác phẩm
1 Tâm trạng của chú bé trong buổi tựu trờng
a Trên đờng tới trờng:
- Là buổi sớm đầy sơng thu và gió lạnh chú bé cảm thấy mình trang trọng và đứng
đắn trong chiếc áo vải dù đen dài – Lòng chú tng bừng, rộn rã khi đợc mẹ âu yếm nắmtay dắt di trên con đờng dài và hẹp – Cậu bé cảm thấy mình xúc động, bỡ ngỡ, lạ lùng– Chú suy nghĩ về sự thay đổi – Chú bâng khuâng thấy mình đã lớn
b Tâm trạng của cậu bé khi đứng trớc sân trờng
- Ngạc nhiên, bỡ ngỡ, vì sân trờng hôm nay thật khác lạ, đông vui quá - Nhớ lại
tr-ớc đâythấy ngôi trờng cao ráo sạch sẽ hơn các nhà trong làng Nhng lần này lại thấy ngôitrờng vừa xinh xắn, oai nghiêm đĩnh đạc hơn – Chú lo sợ vẩn vơ, sợ hãi khép nép bênngời thân – Chú cảm thấy trơ trọi, lúng túng, vụng về – Khi nghe ông đốc gọi tên,chú bé giật mình, lúng túng , tim nh ngừng đập oà khócnức nở
c Tâm trạng của cậu bé khi dự buổi học đầu tiên.
- Khi vào lớp học, cảm xúc bâng khuâng, hồi hộp dâng lên man mác trong lòngcậu Cậu cảm thấy một mùi hơng lạ bay lên Thấy gì trong lớp cũng lạ lạ hay hay rồinhìn bàn ghế rồi lạm nhận đó là của mình
2 Hình ảnh ngời mẹ
- Hình ảnh ngời mẹ là hình ảnh thân thơng nhất của em bé trong buổi tựu trờng.Ngời mẹ đã in đậm trong những kỷ niệm mơn man của tuổi thơ khiến cậu bé nhớ mãi.Hình ảnh ngời mẹ luôn sánh đôi cùng nhân vật tôi trong buổi tựu trờng Khi thấy các bạnmang sách vở, tôi thèm thuồng muồn thử sức mình thì ngời mẹ cúi đầu nhìn con, cặp mắt
âu yếm, giọn nói dịu dàng “thôi để mẹ cầm cho ” làm cậu bé vô cùng hạnh phúc Bàn tay
mẹ là biểu tợng cho tình thơng, sự săn sóc động viên khích lệ Mẹ luôn đi sát bên contrai , lúc thì cầm tay, mẹ đẩy con lên phía trớc , lúc bàn tay mẹ nhẹ nhàng xoa mái tóc củacon
Vì sao Nguyên Hồng đợc đánh giá là nhà văn của phụ nữ và trẻ em
Đề tài: Nhìn vào sự nghiệp sáng tác của Nguyên Hồng, ngời đọc dễ nhận thấy hai
đề tài này đã xuyên suốt hầu hết các sáng tác của nhà văn: Những ngày thơ ấu, Hai nhànghỉ, Bỉ vỏ
Hoàn cảnh: Gia đình và bản thân đã ảnh hởng sâu sắc đến sáng tác của nhà văn.Bản thân là một đứa trẻ mồ côi sống trong sự thiếu thốn cả về vật chất lẫn tinh thần lạicòn bị gia đình và xã hội ghẻ lạnh
Nguyên Hồng đợc đánh giá là nhà văn của phụ nữ và trẻ em không phải vì ôngviết nhiều về nhân vật này Điều quan trọng ông viết về họ bằng tất cả tấm lòng tài năng
và tâm huyết của nhà văn chân chính Mỗi trang viết của ông là sự đồng cảm mãnh liệtcủa ngời nghệ sỹ , dờng nh nghệ sỹ đã hoà nhập vào nhân vật mà thơng cảm mà xót xa
đau đớn, hay sung sớng, hả hê
2 Nguyên Hồng là nhà văn của phụ nữ
a Nhà văn đã thấu hiểu và đồng cảm sâu sắc cho nỗi bất hạnh của ngời phụ nữ
Thấu hiểu nỗi khổ về vật chất của ngời phụ nữ Sau khi chồng chết vì nợ nần cùngtúng quá, mẹ Hồng phải bỏ đi tha hơng cầu thực, buôn bán ngợc xuôi để kiếm sống Sự
Trang 2vất vả, lam lũ đã khiến ngời phụ nữ xuân sắc một thời trở nên tiều tụy đáng thơng “Mẹ tôi
ăn mặc rách rới, gầy rạc đi ”…
Thấu hiểu nỗi đau đớn về tinh thần của ngời phụ nữ : Hủ tục ép duyên đã khiến mẹHồng phải chấp nhận cuộc hôn nhân không tình yêu với ngời đàn ông gấp đôi tuổi củamình Vì sự yên ấm của gia đình, ngời phụ nữ này phải sống âm thầm nh một cái bóngbên ngời chồng nghiện ngập Những thành kiến xã hội và gia đình khiến mẹ Hồng phải
bỏ con đi tha hơng cầu thực , sinh nở vụng trộm dấu diếm
b Nhà văn còn ngợi ca vẻ đẹp tâm hồn, đức tính cao quý của ngời phụ nữ:
Giàu tình yêu thơng con Gặp lại con sau bao ngày xa cách, mẹ Hồng xúc động
đến nghẹn ngào Trong tiếng khóc sụt sùi của ngời mẹ, ngời đọc nh cảm nhận đợc nỗi xót
xa ân hận cũng nh niềm sung sớng vô hạn vì đợc gặp con Bằng cử chỉ dịu dàng âu yếmxoa đầu, vuốt ve, gãi rôm mẹ bù đắp cho Hồng những tình cảm thiếu vắng sau bao ngày
xa cách
c Là ngời phụ nữ trọng nghĩa tình
Dẫu chẳng mặn mà với cha Hồng song vốn là ngời trọng đạo nghĩa, mẹ Hồng vẫntrở về trong ngày dỗ để tởng nhớ ngời chồng đã khuất
d Nhà văn còn bênh vực, bảo vệ ngời phụ nữ:
Bảo vệ quyền bình đẳng và tự do , cảm thông vời mẹ Hồng khi cha đoạn tangchồng đã tìm hạnh phúc riêng
Tóm lại: Đúng nh một nhà phê bình đã nhận xét “Cảm hứng chủ đạo bậc nhất trong sángtạo nghệ thuật của tác giả Những ngày thơ ấu lại chính là niềm cảm thơng vô hạn đối vớingời mẹ Những dòng viết về mẹ là những dòng tình cảm thiết tha của nhà văn Khôngphải ngẫu nhiên khi mở đầu tập hồi ký Những ngày thơ ấu, nhà văn lại viết lời đề từ ngắngọn và kính cẩn: Kính tặng mẹ tôi” Có lẽ hình ảnh ngời mẹ đã trở thành nguồn mạchcảm xúc vô tận cho sáng tác của Nguyên Hồng để rồi ông viết văn học bằng tình cảmthiêng liêng và thành kính nhất
2 Nguyên Hồng là nhà văn của trẻ thơ.
a Nhà văn thấu hiểu và đồng cảm sâu sắc cho nỗi khổ, nội bất hạh của trẻ thơ.
Nhà văn thấu hiểu nỗi thống khổ cả vạt chất lẫn tinh thần : Cả thời thơ ấu củaHồngđợc hởng những d vị ngọt ngào thì ít mà đau khổ thì không sao kể xiết : Mồ côi cha,thiếu bàn tay chăm sóc của mẹ, phải ăn nhờ ở đậu ngời thân Gia đình và xã hội đãkhông cho em đợc sống cuộc sống thực sự của trẻ thơ nghĩa là đợc ăn ngon, và sốngtrong tình yêu thơng đùm bọc của cha mẹ, ngời thân Nhà văn còn thấu hiểu cả nhữngtâm sự đau đớn của chú bé khi bị bà cô xúc phạm
b Nhà văn trân trọng, ngợi ca phẩm chất cao quý của trẻ thơ:
Tình yêu thơng mẹ sâu sắc mãnh liệt Luôn nhớ nhung về mẹ Chỉ mới nghe bà côhỏi “Hồng, mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mợ mày không?”, lập tức, trong ký ứccủa Hồng trỗi dậy hình ảnh ngời mẹ
Hồng luôn tin tởng khẳng định tình cảm của mẹ dành cho mình Dẫu xa cách mẹcả về thời gian, không gian, dù bà cô có tính ma độc địa đến đâu thì Hồng cũng quyếtbảo vệ đến cùng tình cảm của mình dành cho mẹ Hồng luôn hiểu và cảm thông sâu sắccho tình cảnh cũng nh nỗi đau của mẹ Trong khi xã hội và ngời thân hùa nhau tìm cáchtrừng phạt mẹ thì bé Hồng với trái tim bao dung và nhân hậu yêu thơng mẹ sâu nặng đãnhận thấy mẹ chỉ là nạn nhân đáng thơng của những cổ tục phong kiến kia Em đã khóccho nỗi đau của ngời phụ nữ khát khao yêu thơng mà không đợc trọn vẹn Hồng căm thùnhững cổ tục đó: “Giá những cổ tục kia là một vật nh thôi”
Hồng luôn khao khát đợc gặp mẹ Nỗi niềm thơng nhớ mẹ nung nấu tích tụ quabao tháng ngày đã khiến tình cảm của đứa con dành cho mẹ nh một niềm tín ngỡngthiêng liêng, thành kính Trái tim của Hồng nh đang rớm máu, rạn nứt vì nhớ mẹ Vì thếthoáng thấy ngời mẹ ngồi trên xe, em đã nhận ra mẹ, em vui mừng cất tiếng gọi mẹ màbấy lâu em đã cất dấu ở trong lòng
c Sung sớng khi đợc sống trong lòng mẹ
Lòng vui sớng đợc toát lên từ những cử chi vội vã bối rối từ giọt nớc mắt giận hờn,hạnh phúc tức tởi, mãn nguyện
d Nhà thơ thấu hiẻu những khao khát muôn đời của trẻ thơ:
Khao khát đợc sống trong tình thơng yêu che chở của mẹ, đợc sống trong lòng mẹ
Bài 3: Nam Cao và tác phẩm lão Hạc
Trang 3A Cuộc đời, con ngời Nam Cao
1 Cuộc đời
Ông xuất thân trong gia đình trung nông Ông là ngời con trai cả trong gia đình
đông anh em, ông là ngời duy nhất đợc học hành chu đáo Học xong trung học, ông vàoSài Gòn kiếm sống 3 năm chuyến đi này đã ảnh hởng không nhỏ đến việc sáng tác củanhà văn Vì ốm đau, ông trở về quê dạy học , rồi sống vất vởng bằng nghề viết văn Cuộc
đời của một giáo khổ trờng t, của một nhà văn nghèo đã ảnh hởng sâu sắc đến phong cáchviết văn của Nam cao Sau cách mạng, Nam Cao tiếp tục sáng tác phục vụ kháng chiến.Năm 1951, trên đờng đi công tác, nhà văn đã hi sinh
2 Con ngời Nam Cao
Hiền lành, ít nói, lạnh lùng Là nhà văn luôn gắn bó sâu nặng với quê hơng vànhững ngời nghèo khổ Mỗi trang viết của nhà văn là trang viết đày cảm động về con ng-
ời quê hơng
3 Quan điểm sáng tác:
4 Phong cách viết truyện ngắn của Nam Cao.
Truyện của Nam Cao rất mực chân thực , thẫm đẫm chất trữ tình, đậm đà chất triết
lý Nam cao đặc biệt sắc sảo trong việc khám phá và diễn tả những quá trình tâm lý phứctạp của nhân vật Ngôn ngữ của Nam cao gần với ngôn ngữ ngời nông dân Bắc bộ
b Nỗi khổ về tinh thần.
Đó là nỗi đau cả ngời chồng mát vợ, ngời cha mất con Những ngày tháng xa con,lão sống trong nỗi lo âu, phiền muộn vì thơng nhớ con, vì cha làm tròn bổn phận của ngờicha Còn gì xót xa hơn khi tuổi già gần đất xa trời lão phải sống trong cô độc Khôngngời thân thích, lão phải kết bạn chia sẻ cùng cậu vàng
Nỗi đau, niềm ân hận của lão khi bán con chó Đau đớn đến mức miệng lão méoxệch đi Khổ sở, đau xót buộc lão phải tìm đến cái chết nh một sự giải thoát Lão đãchọn cái chết thật dữ dội Lão Hạc sống thì mỏi mòn, cầm chừng qua ngày, chết thì thêthảm Cuộc đời ngời nông dân nh lão Hạc đã không có lối thoát
2 Con trai lão Hạc
Vì nghèo đói, không có đợc hạnh phúc bình dị nh mình mong muốn khiến anhphẫn chí, bỏ làng đi đồn điền cao su với một giấc mộng viển vông có bạc trăm mới về.Nghèo đói đã đẩy anh vào tấn bi kịch không có lối thoát
Không chỉ giúp ta hiểu đợc nỗi đau trực tiếp của ngời nông dân Truyện còn giúp tahiểu đợc căn nguyên sâu xa nỗi đau của họ Đó chính là sự nghèo đói và những hủ tụcphong kiến lạc hậu
II Truyện ngắn Lão Hạc giúp ta hiểu đợc vẻ đẹp tâm hồn cao quý của ngời nông dân
1 Lòng nhân hậu
Con đi xa, bao tình cảm chất chứa trong lòng lão dành cả cho cậu vàng Lão coi nó
nh con, cu mang, chăm chút nh một đứa cháu nội bé bỏng côi cút : lão bắt rận, tắm , cho
nó ăn bàng bát nh nhà giầu, âu yếm, trò chuyện gọi nó là cậu vàng, rồi lão mắng yêu, cngnựng Có thể nói tình cảm của lão dành cho nó nh tình cảm của ngời cha đối với ngờicon
Nhng tình thế đờng cùng, buộc lão phải bán cậu vàng Bán chó là một chuyện ờng tình thế mà với lão lại là cả một quá trình đắn đo do dự Lão cói đó là một sự lừa gạt,
Trang 4th-một tội tình không thể tha thứ Lão đã đau đớn, đã khóc, đã xng tội với ông giáo , mong
đợc dịu bớy nỗi dằng xé trong tâm can
Tự huỷ diệt niềm vui của chính mình, nhng lại sám hối vì danh dự làm ngời khi đốidiện trớc con vật Lão đã tự vẫn Trên đời có bao nhiêu cái chết nhẹ nhàng, vậy mà lãochọn cho mình cái chết thật đau đớn, vật vã dờng nh lão muốn tự trừng phạt mình trớccon chó yêu dấu
Lão sống vì con, chết cũng vì con: Bao nhiêu tiền bòn đợc lão đều dành dụm chocon Đói khát, cơ cực song lão vẫn giữ mảnh vờn đến cùng cho con trai để lo cho tơng laicủa con
Hoàn cảnh cùng cực, buộc lão phải đứng trớc sự lựa chọn nghiệt ngã : Nếu sống,lão sẽ lỗi đạo làm cha Còn muốn trọn đạo làm cha thi phải chết Và lão đã quyên sinhkhông phải lão không quý mạng sông, mà vì danh dự làm ngời, danh dự làm cha Sự hysinh của lão quá âm thầm, lớn lao
3 Vẻ đẹp của lòng tự trọng và nhân cách cao cả
Đối với ông giáo ngời mà Lão Hạc tin tởng quý trọng , cung luôn giữ ý để khỏi bịcoi thờng Dù đói khát cơ cực, nhng lão dứt khoát từ chối sự giúp đỡ của ông giáo , rồi
ông cố xa dần vì không muốn mang tiếng lợi dụng lòng tốt của ngời khác Trớc khi tìm
đến cái chết, lão đã toan tính sắp đặt cho mình chu đáo Lão chỉ có thể yên lòng nhắmmắt khi đã gửi ông giáo giữ trọn mảnh vờn, và tiền làm ma Con ngời hiền hậu ấy, cũng làcon ngời giầu lòng tự trọng Họ thà chết chứ quyết không làm bậy Trong xã hội đầy rẫynhơ nhuốc thì tự ý thức cao về nhân phẩm nh lão Hạc quả là điều đáng trọng
III Truyện giúp ta hiểu sự tha hoá biến chất của một bộ phận tầng lớp nông dân trong xã hội đơng thời : Binh T vì miếng ăn mà sinh ra làm liều bản chất lu manh đã
chiến thắng nhân cách trong sạch của con ngời Vợ ông giáo vì nghèo đói cùng quấn màsinh ra ích kỷ nhỏ nhen, tàn nhẫn, vô cảm trớc nỗi đau của ngời khác
Đề số 2
Phân tích cách nhìn ngời nông dân của Nam Cao qua truyện ngắn Lão Hạc?
Hớng dẫn:
1 Xuất phát từ quan điểm Nghệ thuật vị nhân sinh :“ ” Cách nhìn của nhà văn là
cách nhìn của một con ngời luôn thấu hiểu , đồng cảm với nỗi đau khổ của ngời khác Nhà văn luôn thấu hiểu nỗi khổ về vật chất và tinh thầnh của ngời nông dân Là ngờisống gần gũi , gắn bó với ngời nông dân Nam Cao đã nhìn sâu hơn vào nỗi đau tinh thầncủa nhà văn
2 Bằng cái nhìn yêu thơng trân trọng, Nam Cao đã nhận ra vẻ đẹp tâm hồn
đáng quý của lão Hạc trong cuộc sống không phải giành cho con ngời.
a Nhà văn nhận thấy từ thẳm sâu tâm hồn lão Hạc tấm lòng nhân hậu thật đáng quý
Nam Cao đã nhận ra tình cảm thân thiết máu thịt của con ngời dành cho con ngời.Nam Cao còn phát hiện ra nỗi ân hận cao thợng và đức tính trung thực của LãoHạc qua việc bán con chó
Nhà văn càn nhận thấy ở ngời cha còm cõi xơ xác nh lão Hạc tình yêu thơng consâu nặng
Trang 5b Với phơng chấm cố tìm mà hiểu, Nam Cao đã phát hiện ra đằng sau vẻ ngoài xấu
xí gàn dở của Lão Hạc là lòng tự trọng và nhân cách trong sạch của lão Hạc
Mở rộng: Có thể so sánh cách nhìn trân trọng đối với ngời nông dân của Nam Cao
và cách nhìn có phần miệt thị, khinh bỉ ngời nông dân của Vũ Trọng Phụng Trong tiểuthuyết Vỡ đê, Vũ Trọng Phụng tả ngời nông dân nh những con ngời không có ý thứckhông cảm xúc, coi họ nh những bọn ngời xấu xa, đểu cáng Thấy đợc cái nhìn của NamCao là cái nhìn tiến bộ và nhân đạo sâu sắc
3 Là cách nhìn có chiều sau tràn đầy lạc quan tin tởng.
Nam Cao nhìn ngời nông dân không phải bằng thứ tình cảm dửng dng của kẻ trênhớng xuống dới, càng không phải là hời hợt phiến diện
Nam Cao luôn đào sâu, tìm tòi khám phá những ẩn khuất trong tâm hồn của lãoHạc, từ đó phát hiện ra nét đẹp đáng quý :Đó là cái nhìn đầy lạc quan tin tởng vào phẩmhạnh tốt đẹp của ngời nông dân
Trớc cách mạng, không ít nhân vật của Nam cao đều bị hoàn cảnh khuất phục, làmthay đổi nhân hình lẫn nhân tính Vậy mà kì diệu thay hoàn cảnh khắc nghiệt đã khôngkhiến một lão Hạc lơng thiện thay đổi đợc bản tính tốt đẹp
Lão đã bảo toàn nhân cách cao cả của mình để tìm đến cái chết : “Không cuộc đờicha hẳn đã đấng buồn ” thể hiện niềm tin của nhà văn vào nhân cách vào sự tồn tạikiên cờng vào cái tốt
Đề số 3
Đọc mỗi tác phẩm văn chơng, sau mỗi trang sách, ta đọc đợc cả nỗi niềm bănkhoăn trăn trở của tác giả về số phận con ngơi Dựa vào những hiểu biết về Lão Hạc, vàCô bé bán diêm hãy làm sáng tỏ nỗi niềm đó
Đây là những băn khoăn trăn trở của Nam Cao đợc thể hiện qua những triết lý chuachát của lão Hạc về kiếp ngời “khiếp chẳng hạn” và qua những triết lý của ông giáo:
“Cuộc dời cứ buồn theo một nghĩa khác”
Ôi cuộc đời này hình nh không còn chỗ đứng cho những con ngời trung thực, lơngthiện nh lão Hạc Đó là điều khiến Nam Cao vô cùng day dứt
Những băn khoăn trăn trở của Nam Cao về những tấn bi kịch không có lối thoátcủa tầng lớp thanh niên nông thôn lúc bấy giờ, điển hình là anh con trai lão Hạc
Cuộc sống cùng quẫn, nghèo đói khiến anh không có nổi hạnh phúc bình gị nhmình mong muốn bỏ đi đồn điền cao su với suy nghĩ viển vông : “Có bạc trăm mới về”
II Những băn khoăn trăn trở của Nam Cao về số phận ngời trí thức trong xã hội
đ-ơng thời
Ông giáo là ngời có nhiều chữ nghĩa, giàu ớc mơ khát vọng cao đẹp có nhân cách
đáng quý song lại sống trong cảnh nghèo dói Từ Sài Gòn trở về quê hơng, cả gia tài của
ông chỉ có một va ly đựng toàn sách cũ ông đã bán dần những quyển sách mà ông vẫnnân niu quý trọng
Đây là nỗi đu khổ đối với ngơi trí thức bởi sách là một phần của đời ông Vậy mà giờ
đây vấn đề miếng cơm manh áo đã dập tắt những ớc vọng trong sáng đẩy ông vào thảmcảnh “Sống mòn ” không có lối thoát
Qua tấn bi kịch của ông giáo Nam Cao không khỏi day dứt về số phận ngời tri thứctrog xã hội đơng thời Họ mang trong mình ớc mơ hoài bão cao đẹp và kháy vọng nghềnghiệp
Tóm lại thông qua số phận ngời nông dân, ngời trí thức, Nam Cao muốn cất lêntiếng kiêu cứu
bài 4:
Củng cố : Từ tợng hình, từ tợng thanh
Trang 6Bài 1:
Tìm các từ tợng thanh gợi tả:
- Tiếng nớc chảy: róc rách, tí tách, ào ào, rào rào, ầm ầm, tong tong, thánh thót
- Tiếng gió thổi: ù ù, vù vù, hiu hiu, vi vu, ào ào,
- Tiếng cời nói: khanh khách, ồm ồm, lanh lảnh, khà khà, khì khì, hì hì, oang oang,khúch khích, rả rích, ríu rít, khàn khàn, hà hà, hô hố,
- Tiếng bớc chân: rón rén, huỳnh huỵch, rầm rập, rậm rịch, thậm thịch, lệt bệt, loẹtquoẹt,
Bài 2:
Trong các từ sau đây, từ nào là từ tợng hình,từ nào là từ tợng thanh: réo rắt, dềnhdàng,dìu dặt, thập thò, mấp mô, sầm sập, ghập ghềnh, đờ đẫn, ú ớ, rộn ràng, th ờn thợt, lọ mọ,lạo xạo, lụ khụ
Mà đế quốc là loài dơi hốt hoảng
Đêm tàn bay chập choạng dới chân Ngời.”
( Tố Hữu)
( *các từ : ung dung, mênh mông, thanh thản, rực rỡ, hốt hoảng, chập choạng này đặt
trong ngữ cảnh gắn liền với sự vật, hành động làm cho sự vật, hành động trở nên cụthể hơn, tác động vào nhận thức của con ngời mạnh mẽ hơn)
- Đáp ứng đúng mục đích và yêu cầu tóm tắt
- Phản ánh trung thành nội dung của văn bản chính, không thêm bớt, không chêmxen ý kiến bình luận của ngời tóm tắt…
- Phải có tính hoàn chỉnh
- Phải có tính cân đối
5/ Muốn tóm tắt đợc văn bản tự sự, cần đọc kĩ để hiểu đúng chủ đề của văn bản, xác
định nội dung chính cần tóm tắt, sắp xếp các nội dung ấy theo một trình tự hợp lý, sau
đó viết thành văn bản tóm tắt
II/ Luyện tập:
Bài 1
Trang 7Hãy tóm tắt đoạn trích Tức nớc vỡ bờ.
( * GV tham khảo 2 bản tóm tắt dới đây:
- “ Gần đến ngày giỗ đầu của cha mà mẹ Hồng vẫn cha về, ngời cô đã gọi Hồng
đến nói chuyện Lời lẽ ngời cô rất ngọt ngào nhng không giấu nổi ý định xúcxiểm độc ác Hồng rất đau lòng và căm giận những cổ tục lạc hậu đã đầy đọa mẹmình.Đến ngày giỗ cha, mẹ Hồng đã trở về Vừa tan học, Hồng đợc mẹ đón lên
xe, ôm vào lòng Hồng mừng vì thấy mẹ không đến nỗi còm cõi, xơ xác nh ngời
ta kể Cậu cảm thấy hạnh phúc, êm dịu vô cùng khi đợc ở trong lòng mẹ.”
- “ Chị Dậu nấu xong nồi cháo thì anh Dậu cũng vừ tỉnh lại Cháo đã hơinguội.Anh Dậu run rẩy vừa định húp bát cháo thì cai lệ ập đến với roi song, taythớc, dây thừng Chúng thúc ép nhà anh Dậu nộp su Chị Dậu van nài xin khất.Cai lệ quát mắng dọa dỡ nhà, đánh chị Dậu rồi xông đến trói anh Dậu Không thểchịu đợc, chi Dậu vùng lên đánh lại tên cai lệ và ngời nhà lý trởng.”
2 Tóm tắt văn bản Lão Hạc“ ”
(* “Lão Hạc là một nông dân nghèo Gia tài của lão chỉ có mảnh vờn Vợ lão mất từlâu Con trai lão không đủ tiền cới vợ đã phẫn chí bỏ đi đồn điền cao su để lại cho lãocon chó Vàng làm bạn ở quê nhà, cuộc sống ngày càng khó khăn Laoc Hạc bị mộttrận ốm khủng khiếp, sau đó không kiếm ra việc làm, lão phải bán con Vàng dù rất
đau đớn Tiền bán chó và số tiền dành dụm đợc lâu nay, lão gửi ông giáo nhờ lo việc
ma chay khi lão nằm xuống Lão còn nhờ ông giáo trông nom và giữ hộ mảnh vờn chocon trai sau này Lão quyết không đụng đến một đồng nào trong số tiền dành dụm đónên sống lay lắt bằng rau cỏ cho qua ngày
Một hôm, lão xin Binh T ít bả chó nói là để đánh bả con chó lạ hay sang vờn nhàmình Mọi ngời, nhất là ông giáo đều rất buồn khi nghe chuyện này Chỉ đến khi lãoHạc chết một cách đột ngột và dữ dội, ông giáo mới hiểu ra Cả làng không ai hay vìsao lão chết chỉ trừ có ông giáo và Binh T.”)
đó nhiều khi yếu tố hiện thực lại xuất hiện rất đậm nét
2 Sự bất hạnh của em bé bán diêm và thế giơí mộng tởng của em -> tấm lòng yêu
th-ơng của nhà văn trớc một số phận bất hạnh
3 Nghệ thuật tơng phản đặc biệt là sự đan xen, chuyển hóa giữa mộng và thực, cách
kể chuyện giản dị nhng truyền cảm và đầy ấn tợng đối với ngời đọc
2 Hãy chỉ ra sự chuyển hóa giữa mộng và thực trong truyện?
( *Thế giới mộng tởng của em bé trớc tiên đợc dệt lên từ những chất liệu rất thực: lò
s-ởi, ngỗng quay….đây là những cảnh sinh hoạt rất thực đang bao quanh em, mọi ngời
có nhng em thì không -> cái thực đã thành mộng tởng, chỉ trong mộng tởng, em mớitìm đợc cái thực đã mất; còn ngời bà đã mất nhng với em hình ảnh bà hiện lên rấtthực…)
3, Theo em, kết thúc truyện có phải là kết thúc có hậu không? Vì sao?
( *Không, vì truyện cổ tích thờng kết thúc có hậu, nhân vật tìm đợc hạnh phúc ngaytrong hiện thực còn cô bé tìm thấy hạnh phúc trong mộng tuởng và chết trong cô đơn,giá lạnh, trong một thế giới mà chẳng ai biết về nó -> nỗi xót xa làm day dứt ngời
đọc)
Trang 8
III Những băn khoăn của An- đéc xen về số phận trẻ em nghèo
Một cô bé nhỏ xinh, ngoan ngoãn đáng đợc sống đầy đủ lại phải chịu nhiều bấthạnh trái ngang
Từ khi gia đình tiêu tán, gia đình em phải sống chui rúc trong xó tối tăm Cô phảibàn diêm để kiếm sống Em bị bỏ đói, rét đầu trần chân đi đất cứ lang thang trong
đêm tối Rét buốt đã khiến đôi bàn tay em cứng đờ ra, chân bầm tím Em thiếu sự quantâm tình thơng của gia đình và xã hội
Bà nội và mẹ cô những ngời thơng yêu em thì đã lần lợt ra đi Chỗ dựa tinh thầncuối cùng của em là ngời cha, nhng cha lại lạnh lùng tàn nhẫn, khiến em luôn sống trong
sợ hãi không muốn về nhà
Ngời đời thì lạnh lùng nhẫn tâm, vô cảm trớc tình cảnh của em, không ai đoái hoài
đến lời chào của cô ngời ta còn diễu cợt trên nỗi đau của em Nhà văn day dứt trớc cáichết của cô bé, nhà văn đã cổ tích sự ra đi của em trong thanh thản, mãn nguyện
bài 14 Giá trị nhân đạo trong các tác phẩm
văn học nớc ngoài
A Mục tiêu cần đạt
- Nắm đợc t tởng nhân đạo của các tác giả khi phản ánh số phận bất hạnh và những vẻ
đẹp tâm hồn của các nhân vật qua các tác phẩm “ Cô bé bán diêm”; “ Chiếc lá cuốicùng”
- Rèn kỹ năng phân tích văn học
B Nội dung.
I Kến thức cơ bản.
1 Cô bé bán diêm.
a Khung cảnh lạnh giá của đêm giao thừa.
- Ngoài trời gió tuyết, ma lạnh >< Các ngôi nhà ấm áp, sực nức mùi ngỗng quay
- Cô bé nhớ về dĩ vãng tơi đẹp, bà nội hiền từ nhân hậu >< thực tại: đói, rét
b Những ánh lửa diêm và thế giới ảo mộng.
- Que diêm thứ nhất: H/a lò sởi ấm áp gắn với thực tại phải chống chọi cái giá rét khắcnghiệt Cô bé vui thích khi đợc chứng kiến ánh sáng của ngọn lửa, mở ra 1 thế giới ảo t-ởng huy hoàng
- Que diêm thứ hai: Bàn ăn và ngỗng quay – bụng đói cồn cào -> chống chọi với cái đóibằng giấc mơ
- Que diêm thứ ba: H/a cây thông Nô-en – khát khao đợc vui chơi của tuổi thơ sớm phảichịu thiệt thòi vì hoàn cảnh nghèo khổ
- Que diêm thứ t: Em bé đợc gặp lại bà nội đã khuất Thực ra đây không còn là ảo mộng
mà là sự thực trớc phút em bé bị chết rét Nhng tấm lòng nhà văn đã dể em cónhữngkhoảnh khắc hạnh phúc đợc sống trong tình thơng
- ánh sáng huy hoàng đón em về trời cùng bà chính là lời tiễn đa đầy thơng cảm dành cho
1 em bé ngoan
c Buổi sáng đầu năm mới.
- Sự vô cảm của mọi ngời trớc cái chết của em bé
- Tình cảm của nhà văn đợc bộc lộ trực tiếp -> an ủi cho số phận bất hạnh
=> Bức thông điệp giàu tình ngời
đậm những bất hạnh của em bé trong thế giới hiện thực)
2 Hãy chỉ ra sự chuyển hóa giữa mộng và thực trong truyện?
(Thế giới mộng tởng của em bé trớc tiên đợc dệt lên từ những chất liệu rất thực: lòsởi, ngỗng quay….đây là những cảnh sinh hoạt rất thực đang bao quanh em, mọi ngời có
Trang 9nhng em thì không -> cái thực đã thành mộng tởng, chỉ trong mộng tởng, em mới tìm
đ-ợc cái thực đã mất; còn ngời bà đã mất nhng với em hình ảnh bà hiện lên rất thực…)
3 Theo em, kết thúc truyện có phải là kết thúc có hậu không? Vì sao?
(Không, vì truyện cổ tích thờng kết thúc có hậu, nhân vật tìm đợc hạnh phúc ngaytrong hiện thực còn cô bé tìm thấy hạnh phúc trong mộng tuởng và chết trong cô đơn, giálạnh, trong một thế giới mà chẳng ai biết về nó -> nỗi xót xa làm day dứt lòng ngời
Bài về nhà:
Truyện “Cô bé bán diêm” của An-đéc-xen là một câu chuyện xúc động, chan chứa tìnhcảm nhân ái Hãy phân tích truyện để làm sáng rõ
2 Chiếc lá cuối cùng.
a Khung cảnh mùa đông và tình cảnh tuyệt vọng của Giôn-xi:
- Nỗi sợ hãi ám ảnh tâm trạng Xiu và cụ Bơ-men trong đêm ma gió
- Niềm tin kì quặc của Giôn-xi khi phó thác cuộc đời vào chiếc lá thờng xuân
b Tình huống đảo ngợc thứ nhất:
- Tâm trạng đau khổ và hồi hộp của Xiu khi phải mở cửa cho Giôn-xi Sự bất ngờ ngoài
dự kiến: chiếc lá cuối cùng vẫn còn trên tờng -> hy vọng trở lại
- Tâm trạng chờ đợi héo hắt của Giôn-xi -> tuyệt vọng, thiếu niềm tin vào sự sống Thờigian là nỗi ám ảnh của Giôn-xi
- Chiếc lá vẫn ở trên tờng: thức tỉnh ý chí sống của Giôn-xi, giúp cô vợt qua bệnh tật-> Thiên nhiên thua chiếc lá, định mệnh thua ý chí con ngời
c Tình huống đảo ngợc thứ 2:
- Tâm trạng Xiu: từ hồi hộp lo lắng đến khi hiểu rõ sự thật là sự hòa trộn tình yêu thơng
và cảm phục trớc tấm lòng cao cả của cụ bơ-men
- Sự hi sinh từ 1 hành động lừa dối cao cả
-> Nghệ thuật có thể thức tỉnh niềm tin của con ngời
=> Tác phẩm là sự khẳng định cho ý nghĩa cao cả của sự sống Là lời ca ngợi và kínhtrọng trớc nhân cách cao đẹp của ngời nghệ sĩ dám hi sinh vì đồng loại
Bài tập:
1 Giôn -xi đã nói khi ngắm nhìn chiếc lá mà cụ Bơ-men vẽ: Muốn chết là một tội” nhng cụ Bơ-men đã đánh đổi sinh mạng của mình để vẽ nên chiếc lá này Điều tởng
nh mâu thuẫn này đã gây cho em những suy nghĩ gì?
( HS có thể có nhiều lý giải nhng nhìn chung có thể trả lời bằng gợi ý: Cụ Bơ-menlựa chọn cái chết vì ngời khác, cái chết ấy gieo mầm cho sự sống, nó hồi sinh ý thức sốngcho Giôn- xi… )
2 Bí mật về chiếc lá cuối cùng chỉ đợc tiết lộ ở phần kết của câu chuyện Hãy chỉ ra ý nghĩa nghệ thuật của cách kết thúc truyện này?
( - Tạo ra sự bất ngờ cho ngời đọc, khiến cho truyện trở nên hấp dẫn đến những dòng cuốicùng
- Giúp ta chứng kiến sự lo lắng, quan tâm đến xót xa của Xiu giành cho Giôn- xi
- Khiến ta nghĩ tới một triết lý thật đẹp và giàu tính nhân văn: cuộc sống còn ẩn chứabao điều đẹp đẽ mà chúng ta cha biết đến ….)
- Thán từ là từ loại đặc biệt chuyên biểu thị cảm xúc trực tiếp do ngời nói tự bộc
lộ , không tham gia cấu tạo cụm từ, cũng không kết hợp đợc với cụm từ trong câu
> đứng tách rời, biệt lập so với các thành phần khác trong cấu tạo câu
Trang 10- Tình thái từ là những từ đặt thêm vào câu để biểu thị mục đích nói trong các kiểucâu nghi vấn, cầu khiến, cảm thán > đứng cuối câu, không tách khỏi cấu tạo câu,không thể làm thành một câu đặc biệt nh thán từ.
II/ Luyện tập:
Bài 1:
Chỉ ra các trợ từ trong các câu sau:
a Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn:hôm nay tôi đi học
b Mấy cậu đi trớc ôm sách vở nhiều lại kèm cả bút thớc nữa
c Đột nhiên lão bảo tôi:
- Này! Thằng cháu nhà tôi, đến một năm nay, chẳng có giấy má gì đấy, ông giáo ạ!
( Nam Cao)
a Chỉ nghe tiếng hót líu lo mà không thấy bóng chim đâu
b Ngời nhà lý trởng hình nh không dám hành hạ một ngời ốm năng, sợ hoặcxảy ra sự gì, hắn cứ lóng ngóng ngơ ngác, muón nói mà không dám nói
c Tôi quên cả mẹ tôi đứng sau tôi Nghe gọi đến tên, tôi tự nhiên giật mình vàlúng túng
d – Có lẽ tôi bán con chó đấy, ông giáo ạ!
e Tôi chỉ ốm có một trận đấy thôi Một trận đúng hai tháng mời tám ngày, ônggiáo ạ!
( * từ gạch chân)
Bài 2:
Tìm các thán từ trong những câu sau đây:
a Vâng! Ông giáo dạy phải!
b Vâng, cháu cũng đã nghĩ nh cụ
c Này, bảo bác ấy có trốn đi đâu thì trốn
d Này! Thằng cháu nhà tôi, đến một năm nay, chẳng có giấy má gì đấy, ônggiáo ạ!
- à! Thì ra lão đang nghĩ đến thằng con lão
e ấy! Sự đời lại cứ thờng nh vậy đấy
Bài 3:
Chỉ ra các tình thái từ đợc dùng trong các câu sau:
a Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vásắm sửa cho và thăm em bé chứ
b Con nín đi! Mợ đã về với các con rồi mà
- Giúp học sinh rèn luyện kỹ năng viết văn sự kết hợp với miêu tả, biểu cảm
- Rèn chính tả, cách diễn đạt, cách trình bày đoạn văn
B/ Nội dung:
Bài 1
Cho đoạn văn sau:
Trang 11“ Kim đồng hồ nhích dần đến con số 12 Mặt trời đã đứng bóng Cái nắng hè gaygắt đến khó chịu, lại thêm từmg đợt gió Lào quạt dữ dội Ngoài vờn, hàng chuối dờng
nh cũng đang rũ xuống Tôi nhìn ra ngõ, giờ này mẹ vẫn cha về Hôm nào cũng vậy,
mẹ thờng đi làm về rất muộn Cơ quan thì xa, chiếc xe đạp cũ và cái dáng gầy của mẹphải chống chọi với nắng, với gió Lào, vất vả lắm mới vợt qua đợc cả quãng đờng dài.Nghĩ đến đó, tự nhiên tôi thấy cay cay nơi khóe mắt, và trong lòng tôi chợt thổn thức:Làm sao con có thể chia sẻ nỗi nhọc nhằn của mẹ, mẹ ơi!”
Đọc đoạn văn, Đạt cho đó là phơng thức miêu tả, Long cho đó là phơng thức tự
sự, Quang cho đó là phơng thức biểu cảm Khi nghe các bạn phát biểu, cô giáo nhậnxét: Cha có ý kiến nào đúng
Theo em, vì sao cô giáo nhận xét nh vậy? Phải trả lời nh thế nào cho đúng?
Bài 2
Cho đoạn văn tự sự sau:
“ Sáng nay, gió muà đông bắc tràn về Vậy mà khi đi học, tôi lại quên mang theo
áo ấm Bỗng nhiên, tôi nhìn thấy mẹ xuất hiện với chiếc áo len trên tay Mẹ xin phépcô giáo cho tôi ra ngoaì lớp rồi giục tôi mặc áo Đây là cái áo mẹ đã đan tặng tôi từmùa đông năm ngoái Khoác chiếc áo vào, tôi thấy thật ấm áp Tôi muốn nói thànhlời: “ Con cảm ơn mẹ!”
Hãy bổ sung thêm phơng thức miêu tả và biểu cảm để viết lại đoạn văn trên cho sinh động ( không thay đổi đề tài đoạn văn).
Bài 3:
Hãy chuyển những câu kể sau đây thành những câu kể có đan xen yếu tố miêu tả hoặc yếu tố biểu cảm:
a Tôi nhìn theo cái bóng của thằng bé đang khuất dần phía cuối con đờng
b Tôi ngớc nhìn lên, thấy hàng phợng vĩ đã nở hoa tự bao giờ
c Nghe tiếng hò của cô lái đò trong bóng chiều tà, lòng tôi chợt buồn và nhớ quê
d Cô bé lặng lẽ dõi theo cánh chim nhỏ trên bầu trời
(* Mỗi trờng hợp có thể bổ sung 1-2 câu)
Bài 4:
Cho đoạn văn tự sự sau:
“ Một buổi chiều, nh thờng lệ, tôi xách cần câu ra bờ sông Bỗng nhiên tôi nhìnthấy một cậu bé trạc tuổi mình đã ngồi câu ở đó từ bao giờ Tôi định lên tiếng chàolàm quennhng vì ngại nên lại thôi Thế là tôi lặng lẽ lùi xa một quãng, buông câu nhngthỉnh thoảng vẫn liếc mắt nhìn trộm cậu ta Lóng ngóng thế nào, tôi để tuột cả hộpmồi rơi xuống sông Ngán ngẩm, tôi cuốn cần câu, định ra về Cha kịp đứng dậy, tôi
đã nhìn thấy cậu bé đứng sừng sững ngay trớc mặt Trên tay cậu ta là một hộp mồi
đầy Cậu ta lẳng lặng san nửa số mồi cho tôi Thế là chúng tôi làm quen với nhau.”
Hãy thêm các yếu tố miêu tả và biểu cảm để viết lại đoạn văn tự sự trên sao cho sinh động và hấp dẫn hơn.
( *Gợi ý:
- Bổ sung yếu tố miêu tả;
+ Khung cảnh thiên nhiên: nắng, gió, dòng sông, tiếng cá đớp mồi…
+ Hình ảnh ngời bạn mới: gơng mặt, nớc da, mai tóc, trang phục…
- Bổ sung yếu tố biểu cảm: thái độ ngạc nhiên, sự tò mò về cậu bé, sự bực mình khi
1 Truyện Chiếc lá cuối cùng là cuộc chiến đấu để giành lại sự sống cho Giôn xi bằng
tình yêu thơng của Xiu và cụ Bơmen
Trang 122 Quan niệm nhân văn của O Henri về một kiệt tác nghệ thuật qua hình ảnh chiếc lácuối cùng.
3 Nghệ thuật: kết cấu đảo ngợc tình huống hai lần, kết thúc truyện bất ngờ và nhiều
d vị
4
II/ Luyện tập:
1 Giôn -xi đã nói khi ngắm nhìn chiếc lá mà cụ Bơ-men vẽ: Muốn chết là một“
tội nh” ng cụ Bơ-men đã đánh đổi sinh mạng của mình để vẽ nên chiếc lá này.
Điều tởng nh mâu thuẫn này đã gây cho em những suy nghĩ gì?
(* HS có thể có nhiều lý giải nhng nhìn chung có thể trả lời bằng gợi ý : Cụ Bơ-menlựa chọn cái chết vì ngời khác, cái chết ấy gieo mầm cho sự sống, nó hồi sinh ý thứcsống cho Giôn- xi… )
2 Bí mật về chiếc lá cuối cùng chỉ đợc tiết lộ ở phần kết của câu chuyện Hãy chỉ
ra ý nghĩa nghệ thuật của cách kết thúc truyện này?
( - Tạo ra sự bất ngờ cho ngời đọc, khiến cho truyện trở nên hấp dẫn đến những dòngcuối cùng
- Giúp ta chứng kiến sự lo lắng, quan tâm đến xót xa của Xiu giành cho Giôn- xi
- Khiến ta nghĩ tới một triết lý thật đẹp và giàu tính nhân văn: cuộc sống còn ẩnchứa bao điều đẹp đẽ mà chúng ta cha biết đến ….)
- Khi kể về sự việc và con ngời, cần kết hợp với các yếu tố ở miêu tả và biểu cảm
để câu chuyện sinh động và sâu sắc hơn Song chú ý, yếu tố miêu tả và biểu cảmnên sử dụng trong bài sao cho phù hợp
Một bạn HS đã triển khai phần thân bài nh sau:
- ý 1: Gà lai tre không đợc bố mẹ tôi để ý đến ( xen yếu tố biểu cảm)
- ý 2: Lí do gà lai tre xuất hiện ở nhà tôi.( Miêu tả màu lông của gà, dáng vẻ của gà)
- ý 3: em bé ( em tôi) đợc ăn bột quấy với lòng đỏ trứng Cả nhà khen gà lai tre.( miêutả: màu sắc, hình ảnh những quả trứng gà, biểu cảm: qua lời khen của mọi ngời, cảmxúc trào dâng trong tôi)
- ý 4: Bất ngờ phát hiện gà lai tre đẻ trứng, qua một ngày tìm gà vì tởng gà lạc mất( xen yếu tố biểu cảm và miêu tả)
1 Em có tán thành cách triển khai đề bài nh bạn HS trên đây không? Vì sao?
( *sắp xếp ý lộn xộn > sắp xếp lại: 2- 1- 4- 3)
Bài 2
Lập dàn ý cho đề văn: “Hãy kể về một việc em đã làm khiến bố mẹ em rất vui lòng ?”
bài 11 Củng cố văn bản “Hai cây phong”