- 2 nhân vật (Bác Hồ và anh đội viên) -> nhân vật trung tâm là Bác Hồ: được miêu tả qua cái nhìn và cảm nghĩ của anh đội viên và qua lời đối thoại của hai người. Dù chia đoạn theo c[r]
Trang 1Ngày soạn: 10/4/2020
Ngày giảng: 13/4/2020
Tiết 89, 90 - Văn bản
BUỔI HỌC CUỐI CÙNG (Chuyện của một em bé người An- dát)
<An – phông - xơ Đô - Đê>
A Mục tiêu
- Giúp HS nắm được
1 Kiến thức:
- Cốt truyện, nhân vật, tình huống truyện, người kể chuyện, lời đối thoại, độc thoại trong tác phẩm
- ý nghĩa, giá trị của tiếng nói dân tộc
- Nắm được tác dụng của một số biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong truyện
2 Kĩ năng:
- Kể tóm tắt truyện Tìm hiểu, phân tích nhân vật Ph răng, thầy giáo Ha men qua ngoại hình, ngôn ngữ, cử chỉ, hành động
- Trình bày đc suy nghĩ của bản thân về ngôn ngữ dân tộc nói chung và ngôn ngữ dân tộc mình nói riêng
- Rèn kĩ năng sử dụng đúng ngôn ngữ dân tộc khi nói và viết, đặc biệt là trong giao tiếp hàng ngày
3 Thái độ
- Giáo dục đạo đức: GD lòng yêu nước, tình yêu, lòng tự hào về tiếng nói dân tộc, biết trân trọng tình yêu quê hương với nhiều khía cạnh khác nhau
- Rèn phẩm chất tự lập, tự chủ, có trách nhiệm với cộng đồng, có tinh thần vượt khó
- Giáo dục giá trị sống: YÊU THƯƠNG, TÔN TRỌNG, TRÁCH NHIỆM, HÒA BÌNH
4 Năng lực cần hình thành cho học sinh:
- Giải quyết vấn đề, tư duy, giao tiếp, hợp tác, sử dụng ngôn ngữ, tiếp nhận văn bản (nghe, đọc), tạo lập văn bản (nói, viết nội dung văn bản, rút ra bài học )
B Chuẩn bị
- SGK, SGV, bài soạn, tranh ảnh minh hoạ, tài liệu tham khảo
C Phương pháp
- Phương pháp qui nạp - giảng bình
D Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học và giáo dục
1 ổn định tổ chức (1’)
2 Kiểm tra bài cũ (5’):
? Qua đoạn trích “Vượt thác” tác giả muốn nhắn gửi chúng ta điều gì?
Trang 2- Qua việc ca ngợi thiên nhiên, đất nước, con người lao động, tác giả muốn kín đáo nói về tình yêu đất nước, dân tộc
3 Bài mới:
G dẫn dắt vào bài.(1’)
Hoạt động 1 (5’) Tìm hiểu TG, TP.
- Mục tiêu: Tìm hiểu những nét chính
về tác giả, tác phẩm
- Phương pháp vấn đáp tái hiện,
thuyết trình
- KT: Động não
?) Trình bày những hiểu biết của em về
tác giả?
- Là nhà văn lỗi lạc của nước Pháp thế kỉ
19 có nhiều truyện ngắn tiêu biểu
- Truyện thấm đượm chất đồng dao, dân
ca, nhẹ nhàng, trong sáng
- GV bổ sung: Ông còn viết kịch, tiểu
thuyết nhưng nổi bật nhất là truyện ngắn
(Những bức thư từ cối xay gió của tôi
1869, Chuyện kể ngày thứ 2 – 1873)
- Truyện của ông thấm đượm chất đồng
dao, dân ca nhẹ nhàng, trong sáng diễn
tả tình yêu quê hương đất nước
?) Nêu xuất xứ, nội dung đoạn trích?
- 1 HS nêu:
- Trích trong tập truyện ngắn “Chuyện kể
ngày thứ 2” – 1873
- Kể về buổi học cuối cùng bằng tiếng
Pháp của một lớp học thuộc làng quê
vùng Andát
*GV: Chiến tranh Pháp – Phổ (1870 –
1871) Pháp thua trận -> Vùng An dát của
Pháp cắt cho Phổ -> HS phải học tiếng
Đức (ngôn ngữ của Phổ)
- Truyện nói lên nỗi đau của người
dân và khẳng định: yêu tiếng mẹ đẻ là
yêu nước, giữ tiếng nói dân tộc là chìa
khoá giải phóng dân tộc
I Tìm hiểu chung.
1 Tác giả:
An-phông-xơ Đô-đê (1840 – 1897), là nhà văn Pháp, tác giả của nhiều tập truyện ngắn nổi tiếng
2 Văn bản
- Viết vào thời điểm hai vùng An- dát và Lo- ren bị cắt cho quân Phổ
II Đọc, hiểu văn bản.
Hoạt động 2 (10’)
Đọc , tóm tắt vb và tìm hiểu chú thích
- Mục tiêu: Rèn cho học sinh kĩ năng đọc, kể
tóm tắt và biết xác định nghĩa của một số từ
1 Đọc, chú thích
Trang 3- PP đọc, tái hiện, vấn đáp KT động não
- Hình thức tổ chức:học cá nhân, dạy học phân hóa
HS nêu cách đọc văn bản: Giọng điệu, nhịp
điệu biến đổi theo cái nhìn và tâm trạng của
Phrăng: Đoạn cuối: dồn dập, căng thẳng, xúc
động
- 3 HS đọc
?) Hãy kể tóm tắt văn bản?
- G hướng dẫn H tìm hiểu một số chú thích
sgk
Hoạt động 3.1 (23’) Tìm hiểu văn bản
- Mục tiêu: Qua hoạt động giúp HS xác định
được kết cấu, bố cục,biết phân tích, khai
thác nội dung, nghệ thuật văn bản theo
tuyến nhân vật Từ đó có nhận thức đúng về
kiểu nhân vật, về giá trị của truyện
- PP vấn đáp, trực quan, tái hiện, nêu và g/quyết
t/huống có vấn đề, giảng bình KT động não, trình bày,
giao nhiệm vụ
- Hình thức tổ chức: Phân tích, cắt nghĩa văn
bản thông qua các câu hỏi Học theo cá
nhân.
?) Cho biết hoàn cảnh, thời gian, địa điểm
diễn ra câu chuyện?
- Buổi học bằng tiếng Pháp cuối cùng của
một trường thuộc Andát sau chiến tranh Pháp
- Phổ (1870 - 1871)
*GV: An dát và Loren là 2 vùng đất sát biên
giới nước Phổ -> Pháp phải cắt cho Phổ
?) Em hiểu như thế nào về tên “Buổi học cuối
cùng”?
- Sau buổi học này chính quyền Phổ không
cho tiếp tục dạy bằng tiếng Pháp -> Đây là
buổi học bằng tiếng Pháp cuối cùng
?) Văn bản chia thành mấy phần? - 3 phần
- P1: Từ đầu -> vắng mặt con: Trước buổi học,
quang cảnh trên đường và ở trường
- P2: Tiếp -> buổi học cuối cùng này: Diễn
biến của buổi học cuối cùng
- P3: Còn lại: Cảnh kết thúc buổi học cuối
2 Kết cấu, bố cục
- Bố cục: 3 phần
Trang 4?) Truyện được kể bằng lời của nhân vật nào?
Thuộc ngôi thứ mấy? Tác dụng?
- Nhân vật Phrăng -> ngôi thứ nhất -> thể
hiện tâm trạng, suy nghĩ của nhân vật, người
chứng kiến, tham gia vào sự việc
?) Truyện có những nhân vật nào? Đâu là
nhân vật chính?
- Nhân vật chính: Phrăng và thầy Ha – men
- Còn một số nhân vật phụ chỉ xuất hiện
thoáng qua
*GV: Phân tích văn bản thông qua phân tích
các nhân vật
?) ý nghĩ và tâm trạng của Phrăng vào buổi
sáng trước giờ học được miêu tả như thế
nào? Vì sao có tâm trạng đó?
- Phrăng là một chú bé còn ham chơi, vô tư,
không chăm chỉ học tập -> Định trốn học, ra
chơi ngoài đồng, vội chạy đến trường Vì: trễ
học, bài chưa học, sợ thầy quở phạt
?) Đã bao giờ em có tâm trạng đó chưa? Vì
sao?
- 3 HS phát biểu
?) Quang cảnh buổi sáng hôm ấy có gì khác
lạ?
(Trên đường, ở trường, không khí lớp học)
- Trời: ấm, trong trẻo
- Ven rừng, cánh đồng, tiếng sáo hót
- Lính Phổ: đang tập
- Cảnh trường: yên tĩnh, trang nghiêm
- Mọi người: lặng lẽ, buồn rầu
=> báo hiệu sự khác thường đặc biệt và rất
nghiêm trọng
?) ý nghĩ và tâm trạng của Phrăng diễn biến
như thế nào trong buổi học cuối cùng?
- Choáng váng, sững sờ (vì hiểu được nguyên
nhân của sự khác lạ )
-> Tiếc nuối, ân hận (về sự lười nhác học tập)
-> xấu hổ, tự giận mình (không biết qui tắc
phân từ)
-> hiểu được ý nghĩa thiêng liêng của việc
học tiếng Pháp mong được học tập nhưng
không còn cơ hội
? Vì sao trong buổi học này Frăng lại cảm
3 Phân tích
a) Chú bé Phrăng
- Lúc đầu còn ham chơi, lười học nhưng qua buổi học cuối cùng Phrăng đã hiểu được giá trị
ý nghĩa thiêng liêng của tiếng
Trang 5thấy dễ hiểu, dễ thuộc đến vậy?
- Buổi cuối cg cậu đc học tiếng P- tiếng mẹ
đẻ=> t/y nc, yêu tiếng nói dân tộc trỗi dậy
trong lòng cậu
*GV: Từ hình ảnh rất cảm động của các cụ
già, từ lời lẽ và thái độ ân cần, tha thiết và
đau xót của thầy Hamen Tất cả đã tác động
mạnh mẽ đến nhận thức và tình cảm, suy
nghĩ của Phrăng
?) Nêu nhận xét, đánh giá về Phrăng?
- Vừa là người kể vừa có vai trò thể hiện chủ
đề tư tưởng của văn bản (thấm thía, gần gũi
hơn)
? Trong học tập các em cần có thái độ ntn?
Rút ra bài học cho bản thân sau khi học về
Frăng?
nói dân tộc, biết được yêu tiếng nói dân tộc là biểu hiện của lòng yêu nước
Tiết 2
1 ổn định tổ chức (1’)
2 Kiểm tra bài cũ (5’)
? Kể tóm tắt truyện và phân tích nhân vật chú bé Phrăng?
3 Bài mới (1’)
Hoạt động 3.2(18’)
? Nhân vật thầy giáo Hamen trong buổi học
cuối cùng được miêu tả như thế nào? (chú ý
trang phục, cử chỉ, lời nói, thái độ)
- Trang phục: trang trọng, khác thường (mũ, áo
-> dùng trong những buổi lễ trang trọng) -> ý
nghĩa hệ trọng của buổi học
- Thái độ với học sinh
+ Lời lẽ: dịu dàng (nhắc nhở mà không quở
mắng học sinh)
+ Nhiệt tình, kiên nhần giảng bài
- Lời nói: tha thiết, xúc động, sâu sắc về việc
học tiếng Pháp -> bộc lộ tình yêu nước sâu
đậm và tự hào về tiếng nói của dân tộc mình
?) Em hiểu như thế nào về chi tiết “chìa
khoá tù”?
- Giá trị thiêng liêng và sức mạnh to lớn của
ngôn ngữ dân tộc trong cuộc đấu tranh giành
tự do -> Đập tan gông xiềng nô lệ, thu phục
lãnh thổ
*GV: Liên hệ thời Bắc thuộc và Pháp thuộc
b) Thầy giáo Hamen
Trang 6Tiếng Việt vẫn được giữ gìn và phát triển
* HS đọc đoạn cuối “Bỗng đồng hồ ”
?) Hình ảnh thầy Hamen ở những giây phút
cuối cùng đặc biệt và cảm động như thế nào?
- Tiếng chuông nhà thờ điểm 12 tiếng
- Tiếng kèn của bọn Phổ vang lên
=> báo hiệu giờ phút cuối cùng của buổi học
bằng tiếng Pháp
- Thầy Hamen: người tái nhợt, nghẹn ngào, dồn
sức mạnh viết lên bảng “Nước Pháp muôn
năm”
=> đau đớn, xúc động lên đến cực điểm -> thể
hiện tấm lòng yêu tổ quốc sâu đậm của thầy
Hamen
?) Cảm nghĩ của em về thầy Hamen?
- Là một thầy giáo hết lòng vì sự nghiệp giáo
dục
- Là một công dân yêu tổ quốc
?) Các nhân vật phụ được giới thiệu như thế
nào?
- Các cụ già (cụ Hôde): Tập đánh vần, nâng niu
quyển sách cũ
- Lũ trẻ nhỏ: chăm chú tập đánh vần
=> tình cảm thiêng liêng, trân trọng đối với
tiếng nói dân tộc
Hoạt động 5 (5p) Tổng kết
- Mục tiêu: Giúp HS tổng hợp lại những giá trị
nghệ thuật, nội dung nổi bật của truyện
Tích hợp kĩ năng sống: năng lực giao tiếp, phản
hồi, lắng nghe tích cực, trình bày suy nghĩ/ ý
tưởng, cảm nhận của bản thân về những giá trị
nội dung và nghệ thuật của truyện.
- PP vấn đáp KT động não.
- Hình thức tổ chức: học theo cá nhân, phân
hóa
?) Hãy nêu tư tưởng chủ đề và nghệ thuật nổi
bật làm nên thành công của câu chuyện?
- ý nghĩa tư tưởng: phải biết yêu quý, giữ gìn và
học tập tiếng nói của dân tộc nhất là khi đất
nước bị mất tự do vì ngôn ngữ dân tộc vừa là
- Thầy là một công dân yêu nước, nghiêm khắc nhg mẫu mực, trong buổi học cuối cùng thầy đã truyền đến học sinh t/y tiếng Pháp- một biểu hiện của tình yêu tổ quốc
4 Tổng kết
a Nghệ thuật:
- Kể chuyện bằng ngôi thứ nhất
- Xây dựng tình huống truyện độc đáo
- Mtả tâm lí nhân vật qua tâm
trạng, suy nghĩ,
Trang 7tài sản quý báu vừa là phương tiện đấu tranh
giành độc lập
- Nghệ thuật:
+ Kể bằng ngôi thứ nhất: khái quát, thấm thía
+ Miêu tả nhân vật qua ý nghĩ, tâm trạng
(Phrăng), qua ngoại hình, cử chỉ, lời nói
(Hamen)
+ Ngôn ngữ tự nhiên, giọng kể chân thành, xúc
động
? Qua văn bản ta có thể nhận xét gì về tác giả?
- L:à người yêu nước, yêu độc lập tự do, am
hiểu sâu sắc tiếng mẹ đẻ
G khái quát kiến thức
H đọc ghi nhớ
Hoạt động 6(8p : vấn đáp, thực hành)
- HS làm ra phiếu học tập
-> kiểm tra chéo -> 2 HS đọc bài khá nhất
ngoại hình
- Ngôn ngữ tự nhiên, sử dụng câu văn biểu cảm,
từ cảm thán và các h/a so sánh
b Nội dung:
- Bài văn kể về buổi học cuối cùng bằng tiếng Pháp ở vùng An-dát bị quân Phổ chiếm và hình ảnh cảm động của thầy Ha- men qua
đó thể hiện tình yêu đất nước qua một biểu hiện cụ thể: yêu tiếng nói dân tộc
c Ghi nhớ/sgk.
III Luyện tập
1 Đọc thêm(56)
2 BT 2 (56) Viết đoạn văn miêu tả thầy Hamen hoặc Phrăng
3 BT 1 (56)
Kể tóm tắt truyện
4 Củng cố(2p : vấn đáp)
? Tiếng mẹ đẻ có ý nghĩa ntn với mỗi người ?
H đọc phần đọc thêm
5 Hướng dẫn về nhà (5p : thuyết trình)
- Học bài, phân tích các nhân vật, ý nghĩa tư tưởng và nghệ thuật văn bản Tóm tắt đc truyện
- Sưu tầm nhg bài văn, bài thơ bàn về tiếng nói của dân tộc
- Chuẩn bị: “Đêm nay Bác không ngủ”
+ Phân tích hai nhân vật: anh đội viên và Bác Hồ
+ Phân tích nghệ thuật đặc sắc
E Rút kinh nghiệm
Trang 8Ngày soạn: 10/4/2020
Ngày giảng: 14/4/2020
Tiết 91: Tập làm văn
PHƯƠNG PHÁP TẢ NGƯỜI
A Mục tiêu cần đạt
1 Kiến thức : - Giúp HS nắm được :
- cách làm bài văn tả người và bố cục hình thức, thứ tự mtả, cách xây dựng đoạn văn, lời văn trong văn bản tả người
2 Kĩ năng :
- Luyện tập kĩ năng quan sát và lựa chọn, kĩ năng trình bày những điều quan sát, lựa chọn được theo thứ tự hợp lí
- Viết một đoạn văn, bài văn tả người
- Bước đầu có thể trình bày miệng một đoạn hoặc một bài văn tả người trc tập thể lớp
3 Thái độ
- GD ý thức quan sát, trình bày nhg điều quan sát đc một cách khoa học
- GD đạo đức: Giáo dục phẩm chất tự lập, tự tin, tự trọng, có
trách nhiệm với bản thân, có tinh thần vượt khó, yêu quê hương, đất nước, có trách nhiệm với cộng đồng => GD giá trị sống:
TRÁCH NHIỆM, TÔN TRỌNG, YÊU THƯƠNG, TRUNG THỰC, KHOAN DUNG, ĐOÀN KẾT, HỢP TÁC, HÒA BÌNH, TỰ DO
4 Định hướng năng lực cần hình thành cho học sinh:
- Giải quyết vấn đề, tư duy, hợp tác, tạo lập văn bản
B Chuẩn bị
- GV: SGK, SGV, giáo án, tài liệu tham khảo, bảng phụ, tranh ảnh
- HS: Soạn bài, tìm hiểu những văn bản tả người
C Phương pháp
- Phương pháp qui nạp
D Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học và giáo dục
1 ổn định tổ chức (1’)
2 Kiểm tra bài cũ (5’)
? Cho biết yêu cầu và bố cục của một bài văn tả cảnh?
- Muốn tả cảnh: Xác định đtg mtả, qsát, lựa chọn h/a tiêu biểu, trình bày nhg điều qsát đc theo 1 thứ tự
- Bố cục: 3phần
3 Bài mới:
G dẫn dắt vào bài
Hoạt động 1 (15p)
Mục tiêu: Hướng dẫn HS tìm hiểu phương
pháp viết văn tả cảnh
-PP: Vấn đáp, phân tích ngữ liệu
I Phương pháp viết một đoạn văn, bài văn tả người
Trang 9-KT: Động não
HS đọc bài tập 1 (59) phần a, b
?) Mỗi đoạn văn đó tả ai? Người đó có đặc
điểm gì nổi bật? Thể hiện qua những từ
ngữ, hình ảnh nào?
a) Dượng Hương Thư chèo thuyền vượt
thác
1 Khảo sát, phân tích ngữ liệu
- Đặc điểm nổi bật - pho tượng đồng đúc
- bắp thịt cuồn cuộn
khoẻ mạnh - răng: cắn chặt
rắn rỏi - quai hàm: bạnh ra
oai phong - cặp mắt: nảy lửa
b) Ông cai gian xảo (Cai tù)
- Đặc điểm nổi bật: gầy, xấu
+ Thấp, gầy + Mắt: gian
+ Mặt vuông, má hóp + Mũi: gồ
+ Lông mày: lổm chổm + Răng: vàng
c) Xác định đối tượng, đặc điểm nổi bật, bố
cục 3 phần và nội dung văn bản?
* Mở bài: Từ đầu -> nổi lên ầm ầm: giới
thiệu chung về quang cảnh nơi diễn ra
keo vật
* Thân bài: Tiếp -> ngang bụng vậy: Miêu
tả chi tiết keo vật
* Kết bài: Còn lại: Cảm nghĩ và nhận xét về
keo vật
?) Nếu đặt tên cho bài văn em đặt là gì?
- “Keo vật” hoặc “Kết thúc bất ngờ” hoặc
“Hai người trong keo vật”
?) Trong các đoạn văn a, b, c đoạn nào tả
chân dung? Đoạn nào tả người gắn với
công việc?
- Đoạn a, b: khắc hoạ chân dung nhân vật
- Đoạn c: tả người gắn với công việc
?) Như thế yêu cầu lựa chọn chi tiết, hình
ảnh sẽ như thế nào?
- Tả chân dung (gắn với hình ảnh tĩnh):
dùng động từ, tính từ, danh từ
- Tả hành động người: nhiều động từ
Đoạn a:
- Đặc điểm nổi bật: khỏe mạnh, rắn rỏi
- Chi tiết tiêu biểu:
Đoạn b:
- Đặc điểm nổi bật: gầy, xấu
- Chi tiết tiêu biểu:
Đoạn c:
- Đối tượng: đô vật Quắm Đen và ông Cản Ngũ trong keo vật ở Đền Đô
- Đặc điểm nổi bật: Hai đô vật đều tài giỏi, mạnh mẽ
- Bố cục: 3 phần
Trang 10?) Qua các VD trên, em hãy cho biết yêu
cầu khi tả người?
* 3 yêu cầu:
- Xác định đối tượng
- Quan sát, lựa chọn những chi tiết tiêu
biểu
- Trình bày theo một thứ tự
?) Từ VD c em hãy nêu bố cục thường gặp
của bài tả người?
* Bố cục: 3 phần
H đọc ghi nhớ
2 Ghi nhớ:
sgk(61)
Hoạt động 2 (15’)
- Mục tiêu: Hướng dẫn
HS vận dụng KT luyện
tập
- PP: Vấn đáp, thực
hành có hướng dẫn
- KT động não
HS đọc và xác định yêu
cầu
- GV hướng dẫn HS làm
bài tập Gv nhận xét,
uốn nắn phần làm của
HS
II Luyện tập
1 BT 1 (62) a) Miêu tả em bé 4 – 5 tuổi
- Mắt: đen, tròn, sáng ngời
- Miệng: chúm chím, môi đỏ tươi
- Da: trắng hồng
- Mũi: hếch
- Tóc: đen, mượt
b) Miêu tả cụ già
- Tóc: trắng (điểm nhiều sợi bạc)
- Da: nhăn nheo, đồi mồi
- Mắt: hơi nheo, tinh anh (hoặc mờ)
- Giọng nói: trầm ấm, điềm tĩnh
- Dáng người: còng, chậm chạp hoặc nhanh nhẹn
c) Cô giáo giảng bài
? Lập dàn ý cho một
trong 3 đối tượng trên?
G hướng dẫn H làm y/c
1: miêu tả em bé chừng
4-5 tuổi
H thảo luận, trình bày
- Giọng nói: trong trẻo, sôi nổi, thanh
- Mắt: lấp lánh, cuốn hút
- Cử chỉ: ân cần
2 BT 2(62)
* Lập dàn ý:
MB: Giới thiệu chung về em bé
TB: Mtả cụ thể:
- Ngoại hình: bé nhỏ, mũm mĩn : dáng người, làn da, khuôn mặt, ánh mắt, nụ