Dựa vào phương pháp đọc hiểu văn bản tiết học hôm nay cô hướng dẫn các em sẽ tự tìm hiểu văn bản Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất sau đó ở tiết 74 cô sẽ định hướng kiến thức c[r]
Trang 1Ngày soạn :
Ngày giảng:
Tiết 73,74 CHỦ ĐỀ: TỤC NGỮ Bước 1: Xác định vấn đề cần giải quyết trong bài học:
Kĩ năng đọc - hiểu tục ngữ
Bước 2: Xây dựng nội dung chủ đề bài học:
- Gồm các bài: Tiết 73: Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất
Tiết 74: Tục ngữ về con người và xã hội
- Số tiết: 02
- Tích hợp: Nội môn (Tiếng Việt: Các biện pháp tu từ, rút gọn câu ; Tập làm văn: Lập luận giải thích)
Liên môn: GDCD, Âm nhạc, Mỹ thuật
Bước 3: Xác định mục tiêu bài học
3 Thái độ: Hiểu về tục ngữ qua đó thêm yêu một thể loại văn học dân gian của
Trang 2- Vận dụng hiểu biết về thể loại đểphân tích, lí giải về các vấn đề đặt ratrong tục ngữ.
- Khái quát được những đặc điểm thểloại tục ngữ từ các câu
- Liên hệ tìm những câu tục ngữ cùngchủ đề, ngoài văn bản sgk
Biết tự khám phá những giá trị củacác câu tục ngữ khác cùng đề tài
Vận dụng tri thức đọc hiểu về tục ngữ
để kiến tạo những giá trị sống của cánhân
Bước 5: Biên soạn câu hỏi/bài tập cụ thể theo các mức độ yêu cầu đã mô tả
- Giải thích nghĩa câutục ngữ theo nghĩađen, nghĩa bóng?
- Nhận xét về vần,nhịp, biện pháp nghệthuật nổi bật của câutục ngữ?
- Nhận xét nội dung, hình thức câutục ngữ ?
- Các biện pháp nghệ thuật được sửdụng trong tục ngữ mang lại nhữngtác dụng gì?
- Từ kinh nghiệm trong các câu tụcngữ, em có thể vận dụng vào việcgì?
- So sánh sự giống nhau và khácnhau về nội dung, hình thức của cáccâu tục ngữ?
- Kinh nghiệm được tác giả dângian đúc kết qua câu tục ngữ là gì?
- Những kinh nghiệm dân giantrong các câu tục ngữ còn có tácdụng đối với ngày này không?
Trang 3- Bài học gì được rút ra từ nhữngcâu tục ngữ này?
- Phân biệt tục ngữ với thành ngữ?
- Viết đoạn văn giải thích/ chứngminh nội dung câu tục ngữ?
Bước 6: Thiết kế tiến trình dạy học
Soạn:
Giảng:
Tiết : 73
Chủ đề: TỤC NGỮ Tiết 1 :TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN VÀ LAO ĐỘNG SẢN XUẤT
HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG:
- Mục tiêu: tạo hứng thứ cho học sinh trước khi vào bài mới
tạo tình huống/vấn đề học tập nhằm huy động kiến thức, kinh nghiệm hiện cócủa học sinh và nhu cầu tìm hiểu kiến thức mới liên quan đến tình huống/vấn đềhọc tập
Chiếu một số hình ảnh về thiên nhiên
Đoán được các hiên tượng xảy ra
Giới thiệu vào chủ đề
Chủ đề “Tục ngữ”
- Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất;
- Tục ngữ về con người và xã hội.
+ Tiết PPCT hiện hành là tiết 73,74
+ Tiết theo chủ đề : 1,2
+ Số tiết dạy: 2 tiết
+ Hôm nay cô sẽ hướng dẫn các em tìm hiểu
Tiết 1 của chủ đề
(Tiết 73 theo PPCT): Văn bản Tục ngữ về thiên
nhiên và lao động sản xuất
Dựa vào phương pháp đọc hiểu văn bản tiết học
hôm nay cô hướng dẫn các em sẽ tự tìm hiểu văn
bản Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất
sau đó ở tiết 74 cô sẽ định hướng kiến thức cơ
bản và giúp các em luyện tập các dạng bài tập
Trang 4- Phương pháp: PP nghiên cứu tình huống,vấn đáp, thảo luận nhóm,
kĩ thuật: giao nhiệm vụ, khăn trải bàn, động não…
Giới thiệu chung
Văn bản Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản
xuất do ai sáng tác?
- dân gian (Tập thể nhân dân sáng tác)
nhấn mạnh: Do tính chất truyền miệng nên Tục
ngữ thường có dị bản Khi tuyển chọn vào SGK
thường người biên soạn lựa chọn những câu Tục
Có thể chia 8 câu tục ngữ thành mấy nhóm? Nội
dung của từng nhóm là gì? Mỗi nhóm đúc rút
những kinh nghiệm về sự việc gì?
2 nhóm:
2 Bố cục.
Trang 5GVgọi HS đọc 4 câu tục ngữ đầu
-> GV hướng dẫn HS phân tích nghệ thuật và
giải nghĩa câu đầu trên bảng phụ, những câu sau
+ Tục ngữ về lao động sản xuất
- Câu tục ngữ có phép đối, đối vế, đối từ ngữ
(đêm-ngày, sáng-tối), theo kết cấu nguyên
nhân-kết quả
- Hình ảnh và cách nói thậm xưng (chưa nằm đã
sáng, chưa cười đã tối)
- Vần lưng (năm-nằm, mười-cười) nhịp nhàng,
xuôi tai, dễ nhớ
? Em hiểu thế nào về câu tục ngữ này?
-> Đây là cách dự đoán thời tiết âm lịch tháng 5
ngày dài, đêm ngắn, tháng 10 ngày ngắn đêm
dài
? Câu tục ngữ này cho ta kinh nghiệm gì?
có thể sử dụng câu tục ngữ vào chuyện tính
toán, sắp xếp công việc hoặc giữ gìn sức khỏe
vào những thời điểm khác nhau trong năm
? Theo em vì sao đêm tháng 5 âm lịch ngắn,
ngày dài còn tháng 10 âm lịch thì ngược lại?
- Do trái quỹ đạo của trái đất với mặt trời và trái
đất xoay xung quanh trục nghiêng
Câu tục ngữ phản ánh thời gian chiếu sáng
trong hai mùa, mùa hè được chiếu sáng nhiều
hơn mùa đông (mùa hè ngày dài, mùa đông ngày
ngắn) Hiện tượng này là hệ quả của sự chuyển
động của Trái đất quanh Mặt trời Quĩ đạo
chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Ttrời là
hình elíp gần tròn, trong quá trình chuyển động
trục của Trái đất luôn giữ một độ nghiêng không
đổi và hướng về một phía.
Vào giữa mùa hạ (tháng 5 âm lịch tương
3 Phân tích
a Tục ngữ đúc rút kinh nghiệm từ thiên nhiên (4 câu đầu)
Trang 6đương với tháng 6 dương lịch) Trái đất đến gần nút của quỹ đạo, lúc này nửa cầu Bắc ngả về phía Mặt trời, thời gian chiếu sáng nhiều hơn thời gian khuất trong bóng tối nên thời kì này nửa cầu Bắc có ngày dài đêm ngắn
Vào mùa đông nửa cầu Nam ngả về phía Mặt trời nhiều hơn nên nửa cầu Bắc thời gian được chiếu ít hơn thời gian khuất trong bóng tối,
có đêm dài hơn ngày “ngày tháng mười chưa cười đã tối” (tháng mười âm lịch)
Còn 3 câu tiếp theo GV chia lớp làm 3 nhómlàm trong vòng 3 phút bằng cách điền vào phiếuhọc tập sau đó lần lượt trình bày GV chiếu đáp
án so sánh
GV chiếu câu hỏi
Câu tục ngữ: Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa Hình thức
- Nội dung: Ngày nào, đêm trước trời có nhiều
sao, hôm sau sẽ nắng, trời ít sao sẽ mưa
- Bài học kinh nghiệm: Câu tục ngữ này giúp
mọi người có thể nhìn trời mà đoán thời tiết đểsắp xếp công việc cho ngày hôm sau được hợp lý
GV phân tích hình thức câu tục ngữ trên bảngphụ kết hợp chiếu đáp án
? Vì sao nhiều sao thì nắng, ít sao thì mưa?
- Đêm ít sao do trời có nhiều mây mù nên sẽ có
Trang 7H
G
mưa vào ngày hôm sau
GV: Về mùa hè, khi trời vừa sẩm tối, chúng ta bắt đầu thấy sao xuất hiện Sao cứ thế mọc dày dần rồi đến khi trời đã vào đêm sao có thể dày chi chít không thể nào đếm được Những hôm trời nhiều sao như thế Theo kinh nghiệm, ngày hôm sau trời nắng đẹp, nắng to Ngược với kinh nghiệm nêu trên, vào những hôm trời vắng sao, nghĩa là sao thưa, sao ít, lại thêm trời nhiều mây
và u ám thì đó là hiện tượng cho biết trời sắp có mưa
? Theo em câu tục ngữ này có đúng tuyệt đối không?
- Đây chỉ là kinh nghiệm dân gian, độ chính xáckhông cao
Câu 3: Nhóm 2 báo cáo
HS trả lời:
- Hình thức: Vần lưng (gà – nhà)
- Nội dung: Khi trên trời xuất hiện ráng có sắcmàu vàng mỡ gà tức là sắp có bão Mọi ngườicần chống đỡ cho nhà chắc chắn để phòng chốngdông bão
- Bài học kinh nghiệm: giúp con người dự đoánbão để có ý thức chủ động giữ gìn nhà cửa, hoamàu
GV phân tích hình thức câu tục ngữ trên bảngphụ kết hợp chiếu đáp án
? Vì sao bầu trời lại có hiện tượng này? (Bầu trời có màu đỏ, hoặc vàng)
HS: Do ánh mặt trời chiếu vào mây
Hiện tượng “ráng mỡ gà” là những đám mấy màu như mỡ gà, khi đám mây này xuất hiện trên đỉnh đầu thì có bão Khi bão đến gần, không khí
ở trong bão xáo động mạnh làm gia tăng những hạt hơi nước nhỏ trong không khí Ánh sáng mặt trời chiếu qua lớp không khí này sẽ bị tán xạ mạnh hơn, khiến các tia sáng có bước sóng ngắn tán xạ ra hết xung quanh chỉ còn lại ánh sáng màu mỡ gà chiếu xuống cho ta nhìn thấy.
Câu 4: Nhóm 3 báo cáo
Trang 8G
G
- Hình thức: vần lưng (bò – lo)
- Nội dung: Ở miền Bắc và miền Trung vào tháng
7, 8 âm lịch là mùa mưa bão, nếu thấy có hiện
tượng kiến di dời chỗ lên cao, báo hiệu trời sắp
có mưa to gây nên lụt lội
- Bài học kinh nghiệm: dự đoán lũ lụt từ các hiện
tượng tự nhiên để chủ động phòng chống
GV phân tích hình thức câu tục ngữ trên bảng
phụ kết hợp chiếu đáp án
? Vì sao tháng 7 kiến bò lại lo lụt lội?
- Kiến là loài vật sống ở trên mặt đất, sợ nước và
có giác quan nhạy bén biết được sự thay đổi của
thiên nhiên
mở rộng: ngày xưa nạn lũ lụt là một trong bốn
tai họa thường xuyên (thủy, hỏa, đạo, tặc) nên
người dân có ý thức quan sát hiện tượng thiên
nhiên để chủ động phòng chống
? Theo em hiện tượng dông bão, lũ lụt thường
xảy ra ở đâu và trong thời gian nào ? Vì sao?
- Do chịu ảnh hưởng của khí hậu nhiệt đới gió
mùa nên vào thời điểm từ tháng 7, 8 âm lịch là
mùa mưa bão ở miền Bắc và miền Trung
? Nhưng thực tế hiện nay bão lũ xảy ra quanh
năm, theo em lí do vì sao, cách khắc phục như
thế nào?
- Bão lũ diễn ra quanh năm vì ý thức con người,
ví dụ cơn bão Hải Yến (11/2013)
- Biện pháp khắc phục:
+ Trồng nhiều cây xanh
+ Không vứt rác bừa bãi
+ Kêu gọi mọi người cùng bảo vệ môi trường
? Qua 4 câu tục ngữ vừa tìm hiểu trên, em hãy tìm
ra những nét chung nhất về bài học kinh nghiệm
của các câu tục ngữ về thiên nhiên đối với cuộc
sống con người?
- Bốn câu tục ngữ về thiên nhiên giúp con người
dự báo thời tiết để chủ động sắp xếp thời gian,
công việc tránh gây thiệt hại về người và của
GV: Tuy là những câu tục ngữ mang tính giáo
dục nhưng đa số những câu tục ngữ về thiên nhiên
- Giúp con người dự báothời tiết để chủ động sắpxếp thời gian, công việc tránh gây thiệt hại về người và của
Trang 9G đều do ông cha ta quan sát, tìm hiểu dựa trên
những quy luật vận động của trái đất, của gió,
của nắng, mưa, không khí và sự hoạt động của
côn trùng, chim muông, cây cỏ Vì vậy, về cơ bản
những thông tin dự báo thời tiết về thiên nhiên
khá chính xác, nó giúp ích rất nhiều cho những
người lao động trong cuộc sống hàng ngày Bên
cạnh đó không thể bỏ qua những câu tục ngữ về
Câu 5 : GV treo bảng phụ có chứa 4 câu tục ngữ
cuối-> gọi HS đọc-> GV cùng HS phân tích nghệ
thuật câu 5 trên bảng phụ
? Cách diễn đạt có gì đặc sắc?
- Diễn đạt: ngắn gọn, không có từ so sánh nhưng
hàm chứa ý so sánh, tạo ấn tượng đậm nét Đây là
câu tục ngữ tiêu biểu cho tính hàm súc của tục
- Vàng là kim loại quý thường được cân đo bằng
cân tiểu ly
? Tại sao nói tấc đất, tấc vàng?
- Ông cha ta lấy cái rất nhỏ (tấc đất) để so sánh
với cái rất lớn (tấc vàng) để nói giá trị của đất
Đất quý giá vì đất nuôi sống con người, đất là nơi
người ở, lao động… đất là vàng, một loại vàng
sinh sôi Vàng ăn mãi cũng hết (Miệng ăn núi lở)
Trong cuộc sống ngày nay không những câu tục
ngữ vẫn còn nguyên giá trị mà nó còn có giá trị
lớn hơn nhiều khi ông cha ta đã đổ bao xương
máu để giữ từng tấc đất của dân tộc, hơn nữa đất
nước ta với nền sản xuất nông nghiệp, dân số lại
đông 90 triệu dân (đứng thứ 13 trên thế giới thứ
8 châu Á và thứ 3 ở khu vực Đông Nam Á (năm
2014), do vậy đất vô cùng quý giá Cho nên thế
hệ trẻ hôm nay phải biết quý trọng giá trị của
đất
? Câu tục ngữ này được đúc kết nhằm mục
b Tục ngữ về lao động sản xuất (4 câu cuối)
Trang 10G
H
đích gì?
- Đề cao giá trị của đất
- Phê phán hiện tượng lãng phí đất
? Ba câu tục ngữ còn lại (câu 6,7,8) có những điểm gì giống nhau và khác nhau?
? Theo em câu tục ngữ này có đúng với tất cả các vùng miền không? Liên hệ với địa phương em?
- Kinh nghiệm của câu tục ngữ này không phải áp
dụng ở nơi nào cũng đúng Vì có nơi điều kiện tựnhiên không thuận lợi cho tất cả các nghề; có khichỉ áp dụng được một nghề Ví dụ Ba Chẽ chỉ phùhợp trồng rừng
+ HS trả lời câu 7: Câu tục ngữ phổ biến kinhnghiệm về thứ tự những việc cần qua tâm khitrồng lúa Trước hết phải tưới tiêu nước đầy đủ,thứ hai là phải bón phân đúng liều lượng, chủngloại, thời điểm, thứ ba là phải cần cù, siêng năng,thứ tư là phải chọn giống tốt
? Vì sao nước lại quan trọng nhất đối với cây trồng?
- Nước là nhân tố sinh thái rất quan trọng đối vớicác hoạt động sinh lý xảy ra trong cây trồng Sựtrao đổi nước bao gồm quá trình hút nước của rễ,quá trình vận chuyển nước trong cây và quá trìnhthoát hơi nước ở bề mặt lá
+ HS trả lời câu 8: Tầm quan trọng của thời vụ vàviệc cày bừa kỹ đất đai để tăng năng suất câytrồng
Trang 11? Vì sao phải gieo trồng đúng thời vụ?
Gieo trồng đúng thời vụ, đúng kỹ thuật giúp
cây trồng sinh trưởng phát triển tốt, cho năng suất
và chất lượng cao nhất, giúp chúng ta tiết kiệm
được thời gian, công sức chăm sóc trong trồng
trọt đồng thời mang lại hiệu quả kinh tế cao
GV chiếu câu hỏi
? Em hãy tìm một số câu tục ngữ tương tự về lao
động sản xuất?
- Tháng 2 trồng cà, tháng 3 trồng đỗ
- Khoai ruộng lạ, mạ ruộng quen
- Được mùa lúa, úa mùa cau
GV chiếu đáp án bổ sung cho HS một số câu tục
ngữ về lao động sản xuất
? Qua 4 câu tục ngữ vừa tìm hiểu trên, em hãy tìm
ra những nét chung nhất về bài học kinh nghiệm
của các câu tục ngữ về sản xuất đối với cuộc sống
con người?
- Giúp người nông dân vận dụng những kinh
nghiệm để nâng cao năng suất lao động
- Khuyên người nông dân chăm chỉ lao động
Bốn câu tục ngữ về lao động sản xuất cũng có ý
nghĩa thiết thực không kém những câu tục ngữ về
thiên nhiên Nó đều dựa trên những kinh nghiệm,
được rút ra từ cơ sở lao động sản xuất của những
người nd Qua đây chúng ta có thể khẳng định chỉ
có trong lao động con người mới có thể tư duy,
sáng tạo để vận dụng chính những kinh nghiệm đó
vào công việc lao động của mình nhằm tạo ra
năng suất lao động cao, đời sống ngày càng no
ấm
? Qua phân tích, em thấy các câu tục ngữ về
thiên nhiên và lao động sản xuất có ý nghĩa ntn
đối với con người?
- Đó là những kinh ngiệm quý báu của nhân dân ta
trong cuộc sống -> Vận dụng vào thực tiễn trong
sinh hoạt và lao động
? Từ 8 câu tục ngữ vừa học, em nhận ra điều gì
- Giúp người nông dânvận dụng những kinhnghiệm để nâng caonăng suất lao động
- Khuyên người nôngdân chăm chỉ lao động
4 Tổng kết:
a Nội dung:
Trang 12? Qua nội dung các câu tục ngữ về thiên nhiên và
lao động sản xuất, em có rút ra được bài học gì
về bản thân?
- Liên hệ bản thân: Dự đoán được thời tiết ->
Biết sắp xếp thời gian
- GV: Với những câu tục ngữ có vần có điệu, sinh
động, dễ nhớ…cha ông ta đã gửi gắm tình cảm
gắn bó, hòa mình với thiên nhiên, cùng với cuộc
sống gắn với sản xuất nông nghiệp, tinh thần luôn
sẵn sàng chủ động trong sản xuất cũng như trong
chinh phục, chế ngự thiên nhiên nên những câu
tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất đã ra
đời nhằm truyền đạt những kinh nghiệm quý báu
của nhân dân ta Tuy nhiên, các em cần lưu ý,
một số câu tục ngữ nó chỉ có tính chất tương đối
chính xác vì không ít kinh nghiệm được tổng kết
chủ yếu là dựa vào quan sát.
? Qua bài học em cần ghi nhớ những gì?
Bài tập: Sưu tầm thêm một số câu tục ngữ có
nội dung phản ánh kinh nghiệm của nhân dân ta
về hiện tượng mưa, nắng, bão, lụt
- GV cho HS chơi trò chơi “Ai nhanh hơn”:
HS thảo luận trong thời gian 3 phút ghi vào bảng
phụ
- ND:
-> Cử đại diện 3 tổ lên treo trên bảng, đội nào
nhanh hơn, có nhiều câu tục ngữ đúng hơn sẽ
* Ý nghĩa văn bản:
Không ít câu tục ngữ vềthiên nhiên và lao độngsản xuất là những bàihọc quý giá của nhândân ta
b Nghệ thuật:
- Hình thức: ngắn gọn,hàm súc
Trang 13HĐN/ bàn
? Tích hợp môi trường:
Liên hệ câu danh ngôn, câu tục ngữ, ca dao,
cùng chủ đề bảo vệ thiên nhiên môi trường?
Năng lực hợp tác , Năng lực tư duy tổng hợp, cảm
thụ văn học
N1: tranh ảnh nội dung BVMTthiên nhiên
N2: Câu danh ngôn, BVMT thiên nhiên
N3:Câu tục ngữ BVMT thiên nhiên
Hs
Hs nhận xét đánh giá
Gv máy chiếu tư liệu- BV MT thiên nhiên
? Theo em vì sao chúng ta lại phải BVMT thiên
3 Xác định nội dung, nghệ thuật mỗi câu tục ngữ
4 Phân tích văn bản theo hệ thống câu hỏi sau:
Nội dung 2: Hướng dẫn học sinh chuẩn bị phần luyện tập
Dạng 1: Các bài tập trong sgk (sau mỗi bài học)
Dạng 2: Sưu tầm các câu tục ngữ có cùng chủ đề về thiên nhiên và lao động sản xuất; con người và xã hội trong kho tàng tục ngữ Việt Nam mà em biết
Dạng 3: Sưu tầm các câu tục ngữ có cùng chủ đề về thiên nhiên và lao động sản
xuất; con người và xã hội ở địa phương mà em biết
Ngày soạn : Tiết: 74 Ngày giảng:
Tiết 74 : ĐỊNH HƯỚNG KIẾN THỨC LUYỆN TẬP - TỔNG KẾT CHỦ ĐỀ HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP
- Mục tiêu: rèn luyện kĩ năng áp dụng kiến thức mới để tìm hiểu văn bản theo đặc
trưng thể loại (tục ngữ về con người và xã hội)
- Thời gian : 18 phút
- Phương pháp: Thảo luận nhóm
- Kĩ thuật: Chia nhóm, luyện tập hệ thống hóa