Phát triển năng lực: Rèn cho học sinh năng lực tự học ( thực hiện soạn bài ở nhà có chất lượng. Lựa chọn các nguồn tài liệu có liên quan ở sách tham khảo, internét, hình thành cách ghi n[r]
Trang 1Soạn: Tuần 26, Tiết 95,96
Văn bản
LƯỢM
<Tố Hữu>
A Mục tiêu
1 kiến thức: Giúp HS cảm nhận được vẻ đẹp hồn nhiên, vui tươi, trong sáng của hình
ảnh Lượm, ý nghĩa cao cả trong sự hi sinh của nhân vật Tình yêu mến trân trọng của tác giả dành cho nhân vật Lượm Các chi tiết miêu tả trong bài thơ và tác dụng Nét đặc sắc trong nghệ thuật miêu tả nhân vật kết hợp tự sự và bộc lộ cảm xúc
2 Kĩ năng:
- kĩ năng bài học: đọc diễn cảm bài thơ, đọc –hiểu bài thơ có sự kết hợp các yếu tố tự
sự miêu tả và biểu cảm.Phát hiện và phân tích được ý nghĩa các từ láy, hình ảnh hoán
dụ, những lời đối thoại trong bài thơ
- Kĩ năng sống: Tự nhận thức được vẻ đẹp của tấm gương thiéu nhi anh hùng trong
kháng chiến từ đó xác định được mục tiêu sống; giao tiếp, lắng nghe / phản hồi, trình bày suy nghĩ ý tưởng về vẻ đẹp của bài thơ
3, Thái độ: giáo dục lòg yêu mến, khâm phục tấm gương anh hùng của thiếu nhi
trong lịch sử dân tộc
4 Phát triển năng lực: Rèn cho học sinh năng lực tự học ( thực hiện soạn bài ở nhà
có chất lượng Lựa chọn các nguồn tài liệu có liên quan ở sách tham khảo, internét, hình thành cách ghi nhớ kiến thức, ghi nhớ được bài giảng của giáo viên, theo các
kiến thức đã học) năng lực giải quyết vấn đề (phát hiện và phát triển được vẻ đẹp của tác phẩm văn chương) năng lực sáng tạo ( có hứng thú, chủ động, sáng tạo nêu ý kiến
về giá trị của tác phẩm văn chương) năng lực sử dụng ngôn ngữ khi nói, khi tạo lập đoạn văn, năng lực hợp tác khi thưc hiện nhiệm vụ được giao trong nhóm; năng lực giao tiếp trong việc lắng nghe tích cực, thể hiện sự tự tin chủ động trong việc chiếm
lĩnh kiến thức bài học
B Chuẩn bị
- GV: nghiên cứu chuẩn kiến thức, SGK, SGV, bài soạn, tranh ảnh minh hoạ, tài liệu tham khảo
- HS: đọc- soạn bài
C Phươg pháp: Phương pháp đọc diễn cảm, đàm thoại, thuyết trình, nhóm, nêu vấn
đề, động não, trình bày 1’
D Tiến trình giờ dạy và giáo dục
1 Ổn định tổ chức (1’)
2 Kiểm tra bài cũ (5’):
? Đọc thuộc lòng bài thơ “Đêm nay Bác không ngủ” , em cảm nhận được điều gì từ bài thơ
Trang 23 Bài mới
HĐ1: Giới thiệu bài: 1’
? Em có thể kể tên tấm gương những thiếu niên anh hùng trong cuộc KC của dân tộc
- HS bộc lộ GV giới thiệu
Trong các cuộc KC trường kì của dân tộc đã có nhiều những tấm gương thiếu niên dũng cảm, kiên cường , tuổi nhỏ mà chí lớn như Trần Qốc Toản, Vừ A Dính Thiếu niênViệt Nam được ca ngợi và khẳng định vai trò trong kháng chiến chống ngoại xâm
“ Ôi Việt Nam xứ sở lạ lùng
Đến em thơ cũng hoá những anh hùng”
Chính các em đã dệt lên sự diệu kì trong trang sử vàng dân tộc Nhà thơ Tố Hữu đã giúp chúng ta hình dung cụ thể về những thiếu niên như thế qua bài “Lượm”
Hoạt động 2 – 5’
Hướng dẫn HS tìm hiểu tác giả, tác phẩm
PP vấn đáp
?) Nêu những hiểu biết của em về tác giả?
HS phát biểu GV bổ sung
Ông tham gia cách mạng từ năm 17 tuổi
- Là nhà thơ đầu tiên được giải thưởng Văn học Asean
- Xứ Huế có những làn điệu dân ca ngọt ngào -> ảnh
hưởng sâu sắc trong thơ ca Tố Hữu
?) Cho biết hoàn cảnh sáng tác bài thơ?
I Giới thiệu chung
1 Tác giả
- Nguyễn Kim Thành (1920 – 2002), là nhà cách mạnh ,nhà thơ lớn của thơ ca hiện đại Việt Nam
2 tác phẩm
- Sáng tác 1949 trong kháng chiến chống Pháp
- In trong tập thơ “Việt Bắc”
Hoạt động 3 – 28’
Hướng dẫn HS đọc – hiểu tác phẩm
PP đọc diễn cảm, vấn đáp, nêu vấn đề, thuyết trình,
động não
GV nêu y/c đọc: giọng đọc thay đổi qua từng đoạn
( vui tươi ở đoạn đầu, ngừng ở những câu đặc biệt, xúc
động nghẹn ngào ở phần cuối -> Đọc mẫu một đoạn ->
2 HS đọc tiếp
* Giải thích nghĩa một số từ khó
II Đọc – hiểu văn bản
1 Đọc, chú thích
? Bài thơ được kể bằng lời của ai?Xác định trình tự
kể
? Xác định thể thơ
- thể thơ 4 chữ, một thể thơ dân gian truyền thống
thường được dùng trong các bài vè kể chuyện sau đó
được tiếp nhận và nâng cao trong thơ hiện đại, nhịp thơ
ngắn, nhanh
? Bài thơ chia làm mấy đoạn? ý chính mỗi đoạn?
- Đ1: Từ đầu -> xa dần: Hình ảnh Lượm trong cuộc
gặp gỡ tình cờ với tác giả
2 Bố cục: 3 đoạn
Trang 3- Đ2: Tiếp -> giữa đồng: Chuyến liên lạc cuối cùng và
sự hi sinh của Lượm
- Đ3: Còn lại: Hình ảnh Lượm vẫn còn sống mãi
? Xác định PTBĐ của bài thơ
- Tự sự –miêu tả - bộc lộ cảm xúc
*GV: Bài thơ có yếu tố tự sự cao nên phân tích theo
nhân vật
?) Bài thơ có những nhân vật nào? Ai là nhân vật
chính?
- Lượm, chú (nhà thơ) -> Lượm là nhân vật chính
* HS đọc Đ1
? Hoàn cảnh gặp gỡ có gì đặc biệt?
- Hoàn cảnh: “Ngày Huế đổ máu” (1946) khi Pháp
đánh chiếm cố đô -> gặp gỡ tình cờ không hẹn trước
?) Khi tả người thường tả những đặc điểm gì?
- Hình dáng, trang phục, cử chỉ, lời nói, hành động
?) Tác giả đã lựa chọn những phương diện nào để tả
về lượm? Tìm những hình ảnh thơ thể hiện điều đó?
PT
- Trang phục: cái xắc xinh xinh, ca lô đội lệch -> trang
phục của một chiến sĩ nhỏ tuổi
- Dáng điệu: loắt choắt, chân thoăn thoắt, đầu nghênh
nghênh -> nhỏ bé, nhanh nhẹn, tinh nghịch
- Cử chỉ: huýt sáo, cười híp mí, như con chim chích ->
nhanh nhẹn, hồn nhiên, yêu đời
- Lời nói: “Cháu ở nhà” -> tự nhiên, chân thật
?) Để miêu tả chú bé Lượm, tác giả đã dùng biện
pháp nghệ thuật gì? Tác dụng?
- Nhịp thơ nhanh
- Từ láy gợi hình, tạo nhạc điệu cho câu thơ
- So sánh: “như vàng” -> hình ảnh Lượm nhỏ bé,
đáng yêu
?) Em hiểu như thế nào về “con đường vàng”?
- Con đường đầy cát vàng, lá vàng, nắng vàng, con
đường cách mạng
*GV: “Con đường vàng” là một hình ảnh sáng giá
tượng trưng cho con đường đầy nắng đẹp đi tới tương
lai xán lạn mà cách mạng đã đem đến cho thiếu niên
Việt Nam So sánh Lượm “như con chim chích ” là
một so sánh thật đắt giúp ta hình dung Lượm như chú
chim non cất tiếng hót rộn ràng, tung tăng trong nắng
3 Phân tích
a) Hình ảnh chú bé Lượm
* Hình ảnh Lượm trong lần gặp gỡ tình cờ giữa hai chú cháu
- Trang phục: cái xắc xinh xinh,
ca lô đội lệch -> trang phục của một chiến sĩ nhỏ tuổi
- Dáng điệu: loắt choắt, chân thoăn
thoắt, đầu nghênh nghênh -> nhỏ
bé, nhanh nhẹn, tinh nghịch
- Cử chỉ: huýt sáo, cười híp mí,
như con chim chích -> nhanh nhẹn, hồn nhiên, yêu đời
- Lời nói: “Cháu ở nhà” -> tự
nhiên, chân thật
Trang 4mới, nhảy nhót trên đường vàng
?) Quan sát kênh hình (73) và qua phân tích ở trên
em hãy nhận xét về Lượm?
*GV: Trong thơ có hoạ Phần đầu bài thơ là một bức
tranh chân dung truyền thần chú bé liên lạc trong kháng
chiến chống Pháp Hình ảnh chú bé Lượm thật đáng
yêu để lại ấn tượng sâu sắc
* GV chuyển ý
* HS đọc lại Đ2
?) Chuyến đi liên lạc cuối cùng của Lượm diễn ra
trong một hoàn cảnh như thế nào? Nhận xét về hoàn
cảnh đó?
- Đạn bay vèo vèo – Thư đề “Thượng khẩn”
?) Em hiểu như thế nào về từ “vèo vèo”?
- Miêu tả đạn giặc nhiều, nhanh => rất nguy hiểm
?) Trước hoàn cảnh đó Lượm đã làm gì? Suy nghĩ ra
sao?
- Vụt qua mặt trận, sợ chi hiểm nghèo
?) “Vụt” nghĩa là gì? – Nhanh -> thái độ kiên quyết
làm nhiệm vụ của Lượm
? Từ đó em có cảm nhận gì về hình ảnh chú bé
Lượm khi trong chuyến liên lạc
*GV: Khi mang mệnh lệnh chiến đấu khẩn cấp, cũng
như bao lần đi làm nhiệm vụ, Lượm dũng cảm và
nhanh nhẹn, hăng hái quyết hoàn thành nhiệm vụ mà
không nề hà sự hiểm nguy đang cận kề Câu thơ “Sợ
chi hiểm nghèo” vang lên như một lời thách thức, như
một lời thề chiến đấu
?) Sự hi sinh của Lượm được tác giả miêu tả như
thế nào? Nhận xét?
- “Bỗng loè chớp đỏ máu tươi” -> hi sinh dũng cảm
=> câu thơ có lửa và máu, có lời than và nỗi đau trước
sự hi sinh anh dũng của Lượm
?) Hình ảnh thơ “Cháu đồng” gợi cho em suy nghĩ
gì?
- Chú bé hi sinh dũng cảm giữa tuổi thiếu niên hồn
nhiên đầy hứa hẹn của một cuộc đời đang được chắp
Nhịp thơ nhanh cùng nhiều từ láy, hình ảnh so sánh đã góp phần diễn
tả hình ảnh Lượm – một chú bé liên lạc nhỏ nhắn, nhanh nhẹn, hồn nhiên, lạc quan,say mê đi kháng chiến thật đáng mến,đáng yêu.
* Hình ảnh Lượm trong chuyến đi liên lạc cuối cùng
- Hoàn cảnh: đạn bay vèo vèo, thư
đề thượng khẩn
- Tinh thần làm nhiệm vụ: bỏ thư vào bao, vụt qua mặt trận -> Nhanh -> thái độ kiên quyết làm nhiệm vụ của Lượm
- Sự hi sing của Lượm: “Bỗng loè chớp đỏ máu tươi” -> hi sinh dũng cảm => câu thơ có lửa và máu, có lời than và nỗi đau trước
sự hi sinh anh dũng của Lượm
Trang 5cánh cùng CM Nhà thơ đã cảm nhận được sự hi sinh
ấy có một vẻ thiêng liêng cao cả Lượm như thiên thần
bé nhỏ yên nghỉ giữa cánh động quê hương với hương
thơm lúa non bao phủ quanh em và linh hồn bé nhỏ
của Lượm đã hoá thân với thiên nhiên, đất nước
- Lượm đã chiến đấu và hi sinh vì quê hương
*GV: Đây là những câu thơ hay nhất nói về sự hi
sinh của những chiến sĩ trên chiến trường Tác giả
đã sáng tạo nên một không gian nghệ thuật có
hương lúa quyện hồn liệt sĩ vừa thân thuộc bình dị,
vừa bát ngát thiêng liêng
?) Qua đoạn 2 em thấy Lượm là chú bé như thế nào?
?) Hãy nêu một vài gương thiếu niên dũng cảm trong
kháng chiến chống ngoại xâm mà em biết?
- Lượm dũng cảm làm nhiệm vụ và
hi sinh anh dũng vì quê hương, đất nước
4.củng cố: 2’
? Cảm nhận của em về hình ảnh chú bé Lượm
5.HDVN: 3’
?) Tác giả đã gọi Lượm bằng những từ xưng hô khác nhau Hãy tìm và phân tích tác dụng của sự thay đổi đó?
?) Trong đoạn 2 khi viết về chuyến đi liên lạc cuối cùng và sự hi sinh anh dũng mà cao đẹp của lượm có những câu thơ, khổ thơ được cấu tạo đặc biệt để thể hiện tâm trạng ,cảm xúc của nhà thơ Tìm và nêu tác dụng?
?) Theo em việc lặp lại 2 khổ thơ cuối có dụng ý gì?Đó là kiểu kết cấu gì
?) Hãy đánh giá thành công về nội dung, nghệ thuật của bài thơ?
? Học thuộc lòng bài thơ
? Viết đoạn văn miêu tả ngoại hình chú bé Lượm.
? Phân tích tình cảm của tác giả dành cho Lượm
E.Rút kinh nghiệm
Tiết 2:
1 ổn định 1’
2 Kiểm tra – 5’-
Trang 6? Đọc thuộc lòng bài thơ Lượm – nhận xét của em về hình ảnh chú bé Lượm
trong bài thơ
GV chuyển tiết 2
3 Bài mới
Hoạt động 1: GV chuyển tiết 2 – 1’
Hoạt động 3 – 20’( tiếp) Hướng dẫn HS đọc – hiểu tác phẩm
PP đọc diễn cảm, vấn đáp, nêu vấn đề, thuyết trình, động
não
?) Tác giả đã gọi Lượm bằng những từ xưng hô khác
nhau Hãy tìm và phân tích tác dụng của sự thay đổi đó?
- Chú bé, cháu, Lượm, chú đồng chí nhỏ
+ Chú bé: cách gọi của một người lớn với một em trai nhỏ
- thân mật nhưng chưa thật gần gũi, thân thiết
+ Cháu: bộc lộ tình cảm gần gũi, thân thiết, ruột thịt, trìu
mến
+ Chú đồng chí nhỏ: thân thiết, trìu mến, trang trọng,
nâng tầm vóc Lượm ngang hàng, cùng chí hướng với tác
giả
+ Lượm: bộc lộ tình cảm, cảm xúc cao độ thể hiện ra
trong cách gọi tên kèm theo những từ cảm thán khi nói về
sự hi sinh cao đẹp của Lượm
?) Trong đoạn 2 khi viết về chuyến đi liên lạc cuối cùng và
sự hi sinh anh dũng mà cao đẹp của lượm có những câu
thơ, khổ thơ được cấu tạo đặc biệt để thể hiện tâm
trạng ,cảm xúc của nhà thơ Tìm và nêu tác dụng?
- Ra thế
- Lượm ơi!
=> Câu thơ bị ngắt làm hai dòng tạo sự đột ngột và một
khoảng lặng giữa dòng thơ -> xúc động nghẹn ngào, sững
sờ đột ngột trước tin Lượm hi sinh -> như tiếng nấc nghẹn
ngào của tác giả
- Thôi rồi,Lượm ơi -> kể lại, hình dung lại sự việc mà tác
giả như thấy mình đang phải chứng kiến cái giây phút đau
đớn ấy nên đã không kìm được lòng mình mà thốt lên như
thế
- Lượm ơi, còn không? -> Khổ thơ riêng -> nhấn mạnh
hướng người đọc suy nghĩ về sự mất còn của Lượm.Là câu
hỏi tu từ và tác giả đã gián tiếp trả lời bằng việc nhắc lại
hình ảnh lượm vui tươi, hồn nhiên trong hai khổ thơ cuối.
?) Theo em việc lặp lại 2 khổ thơ cuối có dụng ý gì?Đó là
kiểu kết cấu gì
b) Tình cảm , cảm xúc của nhà thơ
đối với Lượm
- Tg gọi Lượm bằng nhiề tên khác nhau nhưng trìu mến thân thương: Chú bé, cháu, Lượm, chú đồng chí nhỏ
- Thái độ của nhà thơ:
+ Ra thế, Lượm ơi!
+ Thôi rồi,Lượm ơi + Lượm ơi, còn không?
-> xúc động nghẹn ngào, sững sờ đột ngột trước tin Lượm hi sinh, nhấn mạnh hướng người đọc suy nghĩ về sự mất còn của Lượm
Trang 7- Khẳng định hình ảnh Lượm nhanh nhẹn, vui tươi, hồn
nhiên vẫn còn sống mãi trong lòng nhà thơ và còn mãi với
quê hương, đất nước
*GV: Đây là kiểu cấu trúc đầu cuối tương ứng (kết cấu
vòng tròn) khẳng định chú bé Lượm đã hi sinh nhưng tinh
thần yêu nước, chí khí dũng cảm và tên tuổi người thiếu
niên anh hùng vẫn bất tử, sống mãi cùng non sông đất
nước
? Em có nhận xét gì về cảm xúc và tình cảm của tác giả
với Lượm
Với các kiểu câu, đoạn thơ đặc biệt và kết cấu đầu cuối tương ứng tác giả đã thể hiện nỗi đau đớn, xúc động, nghẹn ngào, tiếc thương vô hạn trước sự hi sinh của Lượm và khẳng định Lượm sống mãi trong lòng mọi người.
HĐ4: 7’
Hướng dẫn HS tổng kết
PP thảo luận nhóm – thuyết trình
?) Hãy đánh giá thành công về nội dung,
nghệ thuật của bài thơ?
HS thực hiện nhóm – trình bày- nhận xét,
bổ sung
GV khái quát – yêu cầu 1 HS đọc ghi nhớ
HĐ5: 6’
Hướng dẫn HS luyện tập
PP đọc diễn cảm
- 2 HS đọc
4 Tổng kết 4.1 nghệ thuật:
- Sử dụng thể thơ 4 chữ giàu chất dân gian, phù
hợp với lối kể chuyện
- sử dụng nhiều từ láy có tác dụng gợi hình và giàu âm điệu
- kết hợp nhiều PTBĐ: miêu tả, tự sự,biểu cảm
- cách ngắt dòng các câu thơ
- kết cấu đầu cuối tương ứng
4.2 Nội dung: Bài thơ khắc hoạ hình ảnh một
chú bé hồn nhiên, dũng cảm hi sinh vì nhiệm vụ kháng chiến.Đó là một hình tượng cao đẹp trong thơ Tố Hữu Đồng thời bài thơ đã thể hiện tình cảm mến thương và cảm phục của tác giả dánh cho chú bé Lượm nói riêng và những em bé yêu nước nói chung.
4.3 Ghi nhớ: Sgk(77)
III Luyện tập
BT 1
- Đọc diễn cảm bài thơ
- Đọc phần đọc thêm
4 Củng cố: KT trình bày 1’ – 2’
5 Hướng dẫn về nhà 3’
- Học thuộc lòng bài thơ, hiểu ý nghĩa kết cấu đầu cuối tương ứng, sưu tầm một số bài thơ nói về tấm gương nhỏ tuổi mà anh dũng.Viết đoạn văn tả chuyến đi liên lạc cuối cùng của Lượm
- Chuẩn bị bài: Mưa – Trần Đăng Khoa ( tìm hiểu về tác giả - soạn bài)
E Rút kinh nghiệm
………
>
A Mục tiêu
Trang 81 kiến thức: Giúp HS cảm nhận được vẻ đẹp hồn nhiên, vui tươi, trong sáng của hình
ảnh Lượm, ý nghĩa cao cả trong sự hi sinh của nhân vật Tình yêu mến trân trọng của tác giả dành cho nhân vật Lượm Các chi tiết miêu tả trong bài thơ và tác dụng Nét đặc sắc trong nghệ thuật miêu tả nhân vật kết hợp tự sự và bộc lộ cảm xúc
2 Kĩ năng:
- kĩ năng bài học: đọc diễn cảm bài thơ, đọc –hiểu bài thơ có sự kết hợp các yếu tố tự
sự miêu tả và biểu cảm.Phát hiện và phân tích được ý nghĩa các từ láy, hình ảnh hoán
dụ, những lời đối thoại trong bài thơ
- Kĩ năng sống: Tự nhận thức được vẻ đẹp của tấm gương thiéu nhi anh hùng trong
kháng chiến từ đó xác định được mục tiêu sống; giao tiếp, lắng nghe / phản hồi, trình bày suy nghĩ ý tưởng về vẻ đẹp của bài thơ
3, Thái độ: giáo dục lòg yêu mến, khâm phục tấm gương anh hùng của thiếu nhi
trong lịch sử dân tộc
4 Phát triển năng lực: Rèn cho học sinh năng lực tự học ( thực hiện soạn bài ở nhà
có chất lượng Lựa chọn các nguồn tài liệu có liên quan ở sách tham khảo, internét, hình thành cách ghi nhớ kiến thức, ghi nhớ được bài giảng của giáo viên, theo các
kiến thức đã học) năng lực giải quyết vấn đề (phát hiện và phát triển được vẻ đẹp của tác phẩm văn chương) năng lực sáng tạo ( có hứng thú, chủ động, sáng tạo nêu ý kiến
về giá trị của tác phẩm văn chương) năng lực sử dụng ngôn ngữ khi nói, khi tạo lập đoạn văn, năng lực hợp tác khi thưc hiện nhiệm vụ được giao trong nhóm; năng lực giao tiếp trong việc lắng nghe tích cực, thể hiện sự tự tin chủ động trong việc chiếm
lĩnh kiến thức bài học
B Chuẩn bị
- GV: nghiên cứu chuẩn kiến thức, SGK, SGV, bài soạn, tranh ảnh minh hoạ, tài liệu tham khảo
- HS: đọc- soạn bài
C Phươg pháp: Phương pháp đọc diễn cảm, đàm thoại, thuyết trình, nhóm, nêu vấn
đề, động não, trình bày 1’
D Tiến trình giờ dạy và giáo dục
1 Ổn định tổ chức (1’)
2 Kiểm tra bài cũ (5’):
? Đọc thuộc lòng bài thơ “Đêm nay Bác không ngủ” , em cảm nhận được điều gì từ bài thơ
3 Bài mới
HĐ1: Giới thiệu bài: 1’
? Em có thể kể tên tấm gương những thiếu niên anh hùng trong cuộc KC của dân tộc
- HS bộc lộ GV giới thiệu
Trong các cuộc KC trường kì của dân tộc đã có nhiều những tấm gương thiếu niên dũng cảm, kiên cường , tuổi nhỏ mà chí lớn như Trần Qốc Toản, Vừ A Dính Thiếu niênViệt Nam được ca ngợi và khẳng định vai trò trong kháng chiến chống ngoại xâm
“ Ôi Việt Nam xứ sở lạ lùng
Trang 9Đến em thơ cũng hoá những anh hùng”
Chính các em đã dệt lên sự diệu kì trong trang sử vàng dân tộc Nhà thơ Tố Hữu đã giúp chúng ta hình dung cụ thể về những thiếu niên như thế qua bài “Lượm”
Hoạt động 2 – 5’
Hướng dẫn HS tìm hiểu tác giả, tác phẩm
PP vấn đáp
?) Nêu những hiểu biết của em về tác giả?
HS phát biểu GV bổ sung
Ông tham gia cách mạng từ năm 17 tuổi
- Là nhà thơ đầu tiên được giải thưởng Văn học Asean
- Xứ Huế có những làn điệu dân ca ngọt ngào -> ảnh
hưởng sâu sắc trong thơ ca Tố Hữu
?) Cho biết hoàn cảnh sáng tác bài thơ?
I Giới thiệu chung
1 Tác giả
- Nguyễn Kim Thành (1920 – 2002), là nhà cách mạnh ,nhà thơ lớn của thơ ca hiện đại Việt Nam
2 tác phẩm
- Sáng tác 1949 trong kháng chiến chống Pháp
- In trong tập thơ “Việt Bắc”
Hoạt động 3 – 28’
Hướng dẫn HS đọc – hiểu tác phẩm
PP đọc diễn cảm, vấn đáp, nêu vấn đề, thuyết trình,
động não
GV nêu y/c đọc: giọng đọc thay đổi qua từng đoạn
( vui tươi ở đoạn đầu, ngừng ở những câu đặc biệt, xúc
động nghẹn ngào ở phần cuối -> Đọc mẫu một đoạn ->
2 HS đọc tiếp
* Giải thích nghĩa một số từ khó
II Đọc – hiểu văn bản
1 Đọc, chú thích
? Bài thơ được kể bằng lời của ai?Xác định trình tự
kể
? Xác định thể thơ
- thể thơ 4 chữ, một thể thơ dân gian truyền thống
thường được dùng trong các bài vè kể chuyện sau đó
được tiếp nhận và nâng cao trong thơ hiện đại, nhịp thơ
ngắn, nhanh
? Bài thơ chia làm mấy đoạn? ý chính mỗi đoạn?
- Đ1: Từ đầu -> xa dần: Hình ảnh Lượm trong cuộc
gặp gỡ tình cờ với tác giả
- Đ2: Tiếp -> giữa đồng: Chuyến liên lạc cuối cùng và
sự hi sinh của Lượm
- Đ3: Còn lại: Hình ảnh Lượm vẫn còn sống mãi
? Xác định PTBĐ của bài thơ
- Tự sự –miêu tả - bộc lộ cảm xúc
*GV: Bài thơ có yếu tố tự sự cao nên phân tích theo
nhân vật
?) Bài thơ có những nhân vật nào? Ai là nhân vật
chính?
2 Bố cục: 3 đoạn
3 Phân tích
a) Hình ảnh chú bé Lượm
Trang 10- Lượm, chú (nhà thơ) -> Lượm là nhân vật chính
* HS đọc Đ1
? Hoàn cảnh gặp gỡ có gì đặc biệt?
- Hoàn cảnh: “Ngày Huế đổ máu” (1946) khi Pháp
đánh chiếm cố đô -> gặp gỡ tình cờ không hẹn trước
?) Khi tả người thường tả những đặc điểm gì?
- Hình dáng, trang phục, cử chỉ, lời nói, hành động
?) Tác giả đã lựa chọn những phương diện nào để tả
về lượm? Tìm những hình ảnh thơ thể hiện điều đó?
PT
- Trang phục: cái xắc xinh xinh, ca lô đội lệch -> trang
phục của một chiến sĩ nhỏ tuổi
- Dáng điệu: loắt choắt, chân thoăn thoắt, đầu nghênh
nghênh -> nhỏ bé, nhanh nhẹn, tinh nghịch
- Cử chỉ: huýt sáo, cười híp mí, như con chim chích ->
nhanh nhẹn, hồn nhiên, yêu đời
- Lời nói: “Cháu ở nhà” -> tự nhiên, chân thật
?) Để miêu tả chú bé Lượm, tác giả đã dùng biện
pháp nghệ thuật gì? Tác dụng?
- Nhịp thơ nhanh
- Từ láy gợi hình, tạo nhạc điệu cho câu thơ
- So sánh: “như vàng” -> hình ảnh Lượm nhỏ bé,
đáng yêu
?) Em hiểu như thế nào về “con đường vàng”?
- Con đường đầy cát vàng, lá vàng, nắng vàng, con
đường cách mạng
*GV: “Con đường vàng” là một hình ảnh sáng giá
tượng trưng cho con đường đầy nắng đẹp đi tới tương
lai xán lạn mà cách mạng đã đem đến cho thiếu niên
Việt Nam So sánh Lượm “như con chim chích ” là
một so sánh thật đắt giúp ta hình dung Lượm như chú
chim non cất tiếng hót rộn ràng, tung tăng trong nắng
mới, nhảy nhót trên đường vàng
?) Quan sát kênh hình (73) và qua phân tích ở trên
em hãy nhận xét về Lượm?
*GV: Trong thơ có hoạ Phần đầu bài thơ là một bức
* Hình ảnh Lượm trong lần gặp gỡ tình cờ giữa hai chú cháu
- Trang phục: cái xắc xinh xinh,
ca lô đội lệch -> trang phục của một chiến sĩ nhỏ tuổi
- Dáng điệu: loắt choắt, chân thoăn
thoắt, đầu nghênh nghênh -> nhỏ
bé, nhanh nhẹn, tinh nghịch
- Cử chỉ: huýt sáo, cười híp mí,
như con chim chích -> nhanh nhẹn, hồn nhiên, yêu đời
- Lời nói: “Cháu ở nhà” -> tự
nhiên, chân thật
Nhịp thơ nhanh cùng nhiều từ láy, hình ảnh so sánh đã góp phần diễn
tả hình ảnh Lượm – một chú bé liên lạc nhỏ nhắn, nhanh nhẹn, hồn nhiên, lạc quan,say mê đi kháng chiến thật đáng mến,đáng