ĐẠI CƯƠNG KHÁNG SINH ppt _ HÓA DƯỢC

Bài giảng pptx các môn chuyên ngành Y dược hay nhất có tại “tài liệu ngành dược hay nhất”; https:123doc.netusershomeuser_home.php?use_id=7046916. Slide hóa dược ppt dành cho sinh viên ngành Y dược và các ngành khác có học môn hóa dược. Trong bộ sưu tập có trắc nghiệm kèm đáp án chi tiết các môn, giúp sinh viên tự ôn tập và học tập tốt môn hóa dược bậc cao đẳng đại học ngành Y dược và các ngành khác

Bài giảng pptx các môn ngành Y dược hay nhất có tại “tài liệu ngành dược hay nhất”;

https://123doc.net/users/home/user_home.php?use_id=7046916

 Năm 1928, Alexander Flemming đã tìm ra Penicillin từ nấm Penicillin notatum

 Năm 1942, Penicillin được sản xuất với qui mô công nghiệp

 Năm 1944, tìm ra Streptomycin

 Liên tục nhiều kháng sinh đã được tìm ra từ các xạ khuẩn, vi nấm… đã góp phần trong công cuộc điều trị các bệnh nhiễm trùng

 Nguồn gốc sinh học hay tổng hợp

 Tác động chính trong sự chuyển hóa của vi khuẩn, vi nấm, trên tế bào

Dược lực học

 Phổ kháng khuẩn

 Liên quan giữa cấu trúc và tác dụng dược lực

 Tác dụng định tính: làm kháng sinh đồ

 Tác dụng định lượng: nồng độ thuốc và vi khuẩn gây bệnh:

• MIC (Minium Inhibitory Concentration)

• MBC (Minium Bactericidal Concentration)

 Tác dụng trên lâm sàng: tác dụng, độc tính, tác dụng phụ, sự đề kháng.

Dược lực học

  I (Intermediate): Trung gian

  R (Resistant): Kháng

S (Susceptible): Nhạy cảm

Dược động học

 Hấp thu

• Dựa vào khả năng hấp thu, chọn đường dùng phù hợp (uống, tại chỗ, tiêm chích, dưới lưỡi, qua da, trực tràng)

• Lợi dụng sự không hấp thu qua ruột của một số kháng sinh để trị các nhiễm trùng, nhiễm nấm

ở đường tiêu hóa như Sulfamid, Nystatin

 Phân bố

• Đưa kháng sinh đến đúng ổ bệnh

• Tránh tác động không tốt của KS trên một số cơ quan

Dược động học

 Chuyển hóa

- Đa số KS chuyển hóa ở gan do men gan và mất tác dụng

- Một số kháng sinh chỉ tác dụng khi ở dạng chuyển hóa

- Các chất cảm ứng enzym  làm tăng chuyển hóa  làm giảm hiệu lực của thuốc

VD: Chloramphenicol làm tăng chuyển hóa của Rifampicin, Ketoconazol

- Các chất ức chế enzym gan  làm giảm chuyển hóa  làm tăng tác dụng hay độc tính của thuốc.VD: Erythromycin làm tăng độc tính của ergotamin, dihydroergotamin

Dược động học

 Đào thải

 Một số kháng sinh khi đào thải vẫn còn tác dụng, tính chất này được ứng dụng nhiều trong việc điều trị

• Acid nalidixic (Négram) thải trừ qua đường tiểu nên có tác dụng trị nhiễm trùng hiệu quả ở đường tiết niệu

• Rifampicin, Lincomycin, Doxycyclin có tác dụng tốt trong các nhiễm trùng đường gan, mật; tăng độc tính trên gan, mật

• Chloroquin có chu trình ruột-gan nên trị các bệnh ký sinh trùng ở gan ruột

• Spiramycin (Rovamycin) trị viêm nhiễm ở xoang và nhiễm trùng tai, mũi, họng

Dược động học

 Đào thải

 KS thải trừ qua thận ở các bệnh nhân suy thận phải giảm liều hay theo dõi chặt chẽ nồng độ thuốc (Vancomycin, nhóm aminosid, Cephalosporin)

 Sự đào thải của kháng sinh qua nước tiểu còn tùy thuộc vào pH nước tiểu

 KS không bị ion hóa (ít tan) thì dễ được tái hấp thu

 KS dễ bị ion hóa (dễ tan) thì dễ đào thải

• KS có tính acid (Tetracyclin, Penicillin, Cephalosporin) dễ đào thải nếu pH nước tiểu có tính kiềm và ngược lại

• KS có tính kiềm (Erythromycin, Aminosid ) dễ đào thải nếu pH nước tiểu có tính acid và ngược lại

Dược động học – các thông số dược động học

Quyết định liều lượng thuốc, khoảng cách giữa các lần dùng thuốc hoặc hiệu chỉnh lại liều lượng cho những bệnh nhân đặc biệt, lựa chọn dạng bào chế thích hợp.

 Diện tích dưới đường cong nồng độ thuốc (AUC = Area Under Curve)

 Thể tích phân bố (Vd)

 Thời gian bán thải (T1/2)

 Hệ số thanh thải (Cl=Clearance)

 

Dược động học – các thông số dược động học

 Hệ số thanh thải (Cl=Clearance): ml/phút

– Khả năng của một cơ quan của cơ thể (gan, thận) lọc sạch thuốc ra khỏi huyết tương khi máu tuần hoàn qua

cơ quan đó

– Được tính bằng ml/phút (số ml huyết tương được lọc sạch thuốc trong vòng 1 phút)

– Trên thực tế, người ta quan tâm đến trị số clearance creatinin (ClCr) của bệnh nhân để điều chỉnh liều trên lâm

 

Dược động học – các thông số dược động học

 Diện tích dưới đường cong nồng độ thuốc (AUC = Area Under Curve): mg.h.l-1 hay µg.h.ml-1

 

Tương tác thuốc – thuốc, tương tác thuốc – thức ăn, đồ uống

 Tương tác giữa thuốc – thuốc: tương tác vật lý, tương tác hóa học, tương tác dược lý…;

 Sử dụng thuốc hợp lý trong trường hợp phối hợp nhiều loại thuốc, xác định thời điểm uống thuốc để thuốc phát huy tác dụng tốt nhất, ít tốn kém nhất và có hiệu quả nhất

 Một số thuốc cản trở sự hấp thu KS, nên uống cách nhau 2-3 giờ VD: antacid

 KS đều có tương tác với nhiều loại thuốc khác, đôi khi đem đến bất lợi cho bệnh nhân trong công tác điều trị VD: quinolone (trừ Sparfloxacin) đều làm tăng nồng độ của Theophyllin trong huyết tương do cạnh tranh đào thải nên có thể gây ngộ độc

Tương tác thuốc – thuốc, tương tác thuốc – thức ăn, đồ uống

 KS có thể tương tác với thức ăn, nước uống làm ảnh hưởng tới kết quả điều trị.

 Thì nước là dẫn chất, là dung môi tốt nhất cho thuốc Nên uống thuốc với càng nhiều nước càng tốt (trừ trường hợp uống thuốc trị giun sán đường ruột).

 Thời điểm uống KS cũng có ảnh hưởng tới kết quả điều trị.

 Nhiều cách tác động lên thành tế bào tùy vào loại kháng sinh:

– Fosfomycin: tác động lên giai đoạn 1 của sự tổng hợp peptidoglycan

– Vancomycin: ức chế một số men ở giai đoạn 2 của sinh tổng hợp peptidoglycan.

– Nhóm β -lactam: tác động lên giai đoạn 3 của tổng hợp peptidoglycan.

 Nhóm cyclin tác động theo nhiều cơ chế liên quan tới sinh tổng hợp protid:

+ Gắn với thụ thể trên 30S của ribosom làm ribosom không gắn vào ARN thông tin được

+ Gắn với thụ thể 50S của ribosom làm ribosom không gắn vào ARN vận chuyển được

+ Tạo phức với Mg2+, làm mất Mg2+ của ribosom

 Nhóm cyclin tác động theo nhiều cơ chế liên quan tới sinh tổng hợp protid:

+ Gắn với thụ thể trên 30S của ribosom làm ribosom không gắn vào ARN thông tin được

+ Gắn với thụ thể 50S của ribosom làm ribosom không gắn vào ARN vận chuyển được

+ Tạo phức với Mg2+, làm mất Mg2+ của ribosom

 Tác động lên quá trình biến dưỡng

 Ức chế tổng hợp glucid: nitrofurantoin ức chế Acetyl CoA

 Ức chế tổng lipid: INH ức chế sự kéo dài của chuỗi acid béo mycolic mà các KS khác không

có tác động lên vi khuẩn lao ở giai đoạn tăng trưởng này.

 Ức chế tổng hợp acid forlic và base purin.

 Sản sinh ra men làm mất hoạt tính của kháng sinh

Men β-lactammase (penicillinase, cephalosporinase): bất hoạt KS nhóm β-lactam

 Men phosphorylase, adenylase: bất hoạt KS nhóm aminosid

 Men acetylase: bất hoạt chloramphenicol

 Kháng sinh không thể xâm nhập qua màng tế bào

Màng tế bào của vi khuẩn thay đổi cấu trúc và tính hấp thu chọn lọc làm cho KS không thể đến nơi tác động được

 Thay đổi tại điểm tác động (receptor)

Làm thay đổi các thụ thể (receptor)  KS không còn nơi tác động

VD: Vi khuẩn gram âm làm mất receptor P10 trên tiểu đơn vị 30S của ribosom nên aminosid không còn tác động được nữa

 Phát sinh con đường chuyển hóa mới

Vi khuẩn thay đổi đường chuyển hóa bằng đường khác  KS mất hoạt tính

• Sulfamid bị đề kháng do vi khuẩn tìm được đường khác tổng hợp acid folic không cần dùng PABA nữa

• Vi khuẩn thay đổi quá trình tổng hợp thành tế bào nên penicillin không còn tác dụng

 Sản xuất ra nhiều chất cạnh tranh với kháng sinh

Sulfamid bị đề kháng do vi khuẩn tự tổng hợp rất nhiều PABA

Đề kháng chéo

 Xảy ra giữa các KS cùng nhóm, cùng cấu trúc hóa học

 Giữa các KS có cùng cơ chế tác động

 Đề kháng tự nhiên

Phổ kháng khuẩn thông thường của một KS.

VD: Pseudomonas aeruginosa và E coli đề kháng tự nhiên với Penicililin G.

 Đề kháng tiếp nhận

 Đề kháng ngoài nhiễm sắc thể

 Dựa vào kinh nghiệm lâm sàng chọn KS thích hợp, sau đó làm kháng sinh đồ.

 Kết quả kháng sinh đồ, chọn kháng sinh thích hợp theo nguyên tắc: Phổ hẹp, Ít tác dụng phụ, rẻ tiền, ít đề kháng

 Dùng liều cao ngay từ đầu và ngưng thuốc khi hết bệnh

 Với các vi khuẩn kém nhạy với KS, các ổ nhiễm khuẩn tại vị trí KS khó thâm nhập, các bệnh nhân suy giảm miễn dịch… có thể dùng liều cao hơn thông thường

 Thời gian trung bình cho một đợt điều trị KS thông thường là 5-7 ngày

 Mục đích

• Mở rộng phổ kháng khuẩn

• Tăng cường sự diệt khuẩn

• Giảm sự đề kháng thuốc của vi khuẩn

 Nguyên tắc

•Không kết hợp nhiều hơn 2 loại KS

• Nên phối hợp 2 loại KS thuộc 2 họ khác nhau, có cơ chế tác động, phổ kháng khuẩn khác nhau

• Không phối hợp để điều trị bao vây khi không có chỉ định đặc biệt

• Không nên phối hợp 2 KS có cùng độc tính

 Một số phối hợp thường gặp

 Aminosid + Vancomycin: nhiễm trùng huyết, nhiễm trùng nặng ở người già

 Sulfamid + Trimethoprim: (Bactrim) giảm đề kháng sulfamid

 Sulfamid + Pyrimethamin: (Fansidar) giảm đề kháng sulfamid

 Cyclin + Macrolid: nhiễm trùng do Staphylococcus

Pefloxacin + Rifampicin: nhiễm trùng xương do tụ cầu

 Amoxicillin + acid claviclanic: (Augmentin) giảm ảnh hưởng của enzym beta lactamase

 Ticarcillin + acid Clavilanic: (Claventin)

 Ampicillin + Sulbactam: (Unasyl)

 Penicillin + Probenecid: kéo dài tác dụng của Penicillin

 Một số phối hợp nên tránh

 Gây độc trên gan: Rifampicin + Novobiocin, Alphamethyldopa, Paracetamol, Halothan

Gây độc trên máu: Chloramphenicol + Sulfamid

Gây độc trên thận: Aminosid + Sulfamid

 Gây độc trên thần kinh: Aminosid + Colistin, Aminosid + Caphelosporin

 Ngừa một bệnh rõ rệt cho tập thể

 Ngừa cho một cá nhân có nguy cơ nhiễm khuẩn

 Ngừa trong phẫu thuật, hậu phẫu

 Đề phòng bội nhiễm