GIÁO án 12 văn XUÔI HOÀN CHỈNH

b/ Khi về làm dâu bị bóc lột lẫn thể xác lẫn tinh thần:- Bị bóc lột sức lao động nặng nề công việc quần quật: “bao giờ cũng thế, suốt năm, suốt đời như thế”; đàn bà nhà này, hơn ba mươi

VỢ CHỒNG A PHỦ - Tô Hoài

I TIỂU DẪN:

1 TÁC GIẢ:

Có vốn hiểu biết sâu sắc về phong tục tập quán của nhiều vùng văn hóa khác

nhau của nước ta.

Thành công ở những tp viết về hiện thực cuộc sống, con người vùng Tây Bắc.

2 TÁC PHẨM:

a Đại ý: - Tố cáo tội ác của bọ TDPK.

- Ca ngợi con đường giải phóng và vẻ đẹp, sức sống tiềm tàng, mãnh liệt của

họ.

- Phản ánh số phận đau khổ của người dân lao động miền núi.

b Tóm tắt :

- Trong đêm tình mùa xuân, do tác động của ngoại cảnh, bữa tiệc của nhà Pá

Tra, Mị trỗi dậy và muốn đi chơi xuân Mị lấy váy hoa, uống rượu, nhẩm theo

bài hát, tiếng sáo, nhớ về quá khứ,Mị thấy mình còn trẻ,…Bị A Sử trối đứng nhưng vẫn thả hồn theo tiêng sáo.

- Mị- một cô gái trẻ đẹp với nhiều đức tính tốt đẹp.

- Cô đã bị bóc lột nặng nề về thể xác lẫn tinh thần

- Vì món nợ truyền kiếp nên bị bắt về nhà Pá Tra làm vợ A Sử để gạt nợ

1 NHÂN VẬT MỊ:

a/ Trước khi về làm dâu:

– Là người con hết mực hiếu thảo (Định ăn lá ngón tự tử nhưng sợ ba khổ vì món nợ nên

thôi).

– Yêu cuộc sống (Có người yêu, vui xuân cùng mọi người,…)

– Mị có nhan sắc (tết đến, trai đứng nhẵn cả vách buồng nhà Mị) và tài năng (thổi lá hay

như thổi sáo)

b/ Khi về làm dâu bị bóc lột lẫn thể xác lẫn tinh thần:

- Bị bóc lột sức lao động nặng nề (công việc quần quật: “bao giờ cũng thế, suốt năm, suốt

đời như thế”; đàn bà nhà này, hơn ba mươi tuổi thì lưng đã còng vì làm việc quá nặng;…)

– Bị nhốt trong căn buồng tối tăm (buồng Mị kín mít, có một chiếc cửa sổ một lỗ vuông

bằng bàn tay…nhìn ra ngoài không biết là sương hay là nắng; Mị nghĩ mình sẽ ngồi đấy cho đến chết)

– Nhiều lần bị A Sử hành hạ, đánh đập (Lần 1: Trói đứng khi Mị muốn đi chơi xuân; Lần 2:

Đạp vào mặt Mị khi Mị ngủ quên lúc thoa thuốc cho hắn; Lần 3: Đánh Mị ngã xuống bếp khi Mị ngồi thổi lơ tay cạnh chỗ A Phủ bị trói)

- Về thể xác:

– Bị trói buộc bởi con ma “thần quyền” (lúc nào Mị cũng nghĩ mình đã về trình ma nhà

nó thì chỉ có việc chết rũ xương ở đây nên Mị không hề bỏ trốn)

– Biến mình trở thành con thú, thậm chí hơn cả con thú(lúc nào cũng như con rùa nuôi

trong xó cửa; coi mình thua cả con trâu con ngựa vì con ngựa lúc nhai cỏ còn được gãi chân còn đàn bà con gái nhà này suốt ngày chỉ biết vùi đầu vào công việc;…)

- Về tinh thần:

- Hậu quả:

– Tê liệt về cảm xúc (lúc nào cũng cuối mặt, mặt buồn rười rượi; không thèm tự vẫn khi

ba đã mất vì Mị cho rằng sống lâu trong cái khổ nên quen khổ rồi;… )

c/ Sức sống tiềm tàng trong đêm tình mùa xuân:

- Thiên nhiên(cỏ gianh vàng ửng; gió và rét dữ dội; những chiếc váy hoa đã thấy đem ra phơi

như những con bướm sặc sỡ; …)

- Yếu tố tác động:

- Hoạt động vui xuân(tiếng cười đùa của những đứa trẻ; mọi người tụ tập vui chơi; âm thanh

của tiếng sáo, của những bài hát quen thuộc;…)

– Bữa tiệc rượu nhà Pá Tra( ăn tết với chiêng đánh ầm ĩ; người ốp đồng nhảy lên run bần bật;

bữa cơm lại tiếp bữa rượu)

- Diễn biến tâm lý của Mị:

- Lén lấy hũ rượu uống ực từng bát.

- Mị thổi sáo bằng chiếc lá

- Nhớ về quá khứ tươi đẹp.

- Mị thấy hồn phơi phới, thấy mình còn trẻ và muốn đi chơi xuân

- Mị khóc và muốn tự tử.

- Tiếng sáo gọi bạn yêu vẫn lửng lơ bên tai

- Mị xắn miếng mỡ bỏ vào đĩa đèn cho sáng

- Mị quấn tóc, rút lấy váy hoa

- Bị A Sử trói đứng, quấn tóc lên cột

- Vẫn thả hồn theo tiếng sáo.

d/ Sự phản kháng mạnh mẽ trong đêm mùa đông cởi trói cho A Phủ:

- A Phủ đánh nhau với A Sử vì sự hỗn xược của A Sử nên bị bắt làm con ở nhà Pá Tra.

– Nhiều đêm Mị ngồi thổi lửa hơ tay cạnh A Phủ.

- Hoàn cảnh:

- Vì để hổ ăn mất một con bò nên AP bị trói đứng.

- Diễn biến tâm lý của Mị:

- Lúc đầu Mị tỏ ra dửng dưng vô cảm (thản nhiên thổi lửa, hơ tay; nếu AP là cái xác chết

đứng cũng thế thôi )

- Khi thấy dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má đã xám đen lại đã tác động

mạnh mẽ.

- Nhớ lại quá khứ có lúc mình cũng đã từng bị trói đứng như thế đồng cảm

- Mị thốt lên “chúng nó thật độc ác” nhận thức được tội ác của nhà Pá Tra.

- Rút con dao cắt lúa, cắt dây cởi trói cho AP.

- Mị sợ mình sẽ thay vào chỗ AP nếu AP chạy trốn được.

- Mị vụt chạy theo AP và nói “AP cho tôi đi”

- Từng bị bắt bán cho người Thái.

- Không chịu ở cánh đồng thấp, AP trốn lên núi cao và lưu lạc đến Hồng Ngài.

- Tết đến anh vẫn bộ quần áo cũ và độc một cái vòng vía trên cổ.

- AP không lấy được vợ vì hủ tục lạc hậu (không bố mẹ, không ruộng, không bạc)

- Có phẩm chất tốt đẹp:

- Yêu lao động, giỏi giang, có sức khỏe (biết đúc lưỡi cày, biết đục cuốc, lại cày giỏi và

săn bò tót rất bạo; AP chạy nhanh như ngựa; lấy được AP là bằng được con trâu tốt trong nhà)

- Tâm hồn phóng khoáng, yêu đời (tết đến, dù chẳng có quần áo mới AP cũng đem sáo,

khèn, con quay, quả pao đi tìm người yêu;… )

b/ Sau khi trở thành nô lệ cho nhà thống lí Pá Tra

- Vì hành động hành động hống hách của AS nên AP đã đánh AS ghét thói cường

quyền, bạo ngược.

- Bị bắt về xử kiện, bị đánh đập dã man, không hề khóc, van xin, chỉ im như tượng đá

Bất khuất, gan dạ.

- AP thua kiện phải vay Pá Tra một trăm bạc trắng để nộp phạt trở thành nô lệ nhà Pá

Tra để trả nợ bản án chung thân.

- Hoàn cảnh trở thành nô lệ:

- Bị ngược đãi và phải gánh vác nhiều việc nặng nhọc (săn bò tót, bẫy hổ, chăn ngựa,

quan năm một thân một mình rong ruổi ngoài gò bãi, nương rừng)

- Bị trói đứng chỉ vì để hổ ăn mất một con bò (bị trói đứng vào cột bằng dây mây từ chân

lên đến vai)

- Khát vọng sống mãnh liệt (đêm đến, AP cúi xuống, nhay đứt hai vòng dây, nhích dần dây

dây trói một bên tay)

- Lúc sắp chết, AP đã khóc (Dòng nước lấp lánh bò xuống hai hõm má đã xám đen lại)

khiến Mị cảm động.

- Lòng ham sống và khao khát tự do mãnh liệt trong đêm mùa đông:

- Mị cắt dây trói, AP đã được tự do.

3/ NGHỆ THUẬT:

- NT xây dựng nhân vật đặc sắc (AP chủ yếu được khắc họa qua hành động; Mị được khắc họa chủ yếu qua tâm lý)

- Cốt truyện hấp dẫn (Nhều tình tiết hấp dẫn li kì nối tiếp nhau).

- Tình huống truyện độc đáo (nhất là tình huống Mị bị bắt về trình ma, Mị và AP bị trói

đứng).

- Văn phong mang đậm phong vị miền núi.

III ĐỊNH HƯỚNG LIÊN HỆ, TRÍCH DẪN Ý KIẾN KHI NGHỊ LUẬN:

1.2 Giọt nước mắt của AP ta có thể liện hệ đến giọt nước mắt của Chí Phèo, lão Hạc (CP,

LH cũng khóc nhưng là khóc trong đau đớn, tuyệt vọng với giọt nước mắt của AP thìhoàn toàn khác khóc là đỉnh điểm của sự khao khát sự sống,…)

1.3 AP nghèo đến nỗi không có tiền để cưới vợ như con Lão Hạc (LH- NC), như anhTràng (Vợ nhặt- Kim Lân)

1.4 Cách kết thúc ở TP này khác so với cách kết thúc của Tắt đèn,Lão Hạc, Chí Phèo,…(VCAP kết thúc thể hiện niềm tin tưởng lạc quan ở tương lai, còn hững TP kia thì không,

…)

1.5 Hình ảnh Mị uống rượu có thể liện hệ với hai câu thơ “Chén rượu hương đưa say lạitỉnh/ Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn” (Tự tình II- Hồ Xuân Hương)

1.6 Khao khát muốn đi chơi của nhân vật Mị trong đêm tình mùa xuân (Vợ chồng A Phủ– Tô Hoài) liên hệ với niềm mong đợi chuyến tàu đêm đi qua phố huyện của chị em Liên,

An (Hai đứa trẻ – Thạch Lam) Các nhân vật đều khao khát thoát khỏi thực tại buồnchán, tăm tối trói buộc sự sống; đều khao khát được đổi thay, được sống có ý nghĩa hơn 1.7 Hành động cắt dây trói cứu A Phủ và chạy đi cùng A Phủ trốn khỏi Hồng Ngài của

Mị ở cuối đoạn trích “Vợ chồng A Phủ” (Tô Hoài) liên hệ với hành động giết Bá Kiến và

tự sát của Chí Phèo ở phần cuối truyện “Chí Phèo” (Nam Cao)  Cả hai chi tiết đều thể

hiện sức sống tiềm tàng, sự hồi sinh, khát vọng sống mãnh liệt của người nông dân bị ápbức trong xã hội cũ Đều có sức tố cáo mạnh mẽ đối với xã hội đương thời Đều thể hiệntài năng, bản lĩnh sáng tạo nghệ thuật và tinh thần nhân đạo của các nhà văn Tuy nhiên,hành động cởi trói cho A Phủ và chạy trốn theo A Phủ của Mị thể hiện sự tiến bộ trongnhận thức và hành động của người đồng bào dân tộc miền núi Họ không còn cam chịucuộc sống nô lệ nữa mà sẵn sàng vùng lên để làm chủ cuộc sống của mình còn hành độnggiết Bá Kiến và tự sát của Chí Phèo phản ánh hiện thực luẩn quẩn, bế tắc của người nôngdân lao động trong XH TH nửa PK bấy giờ.

2/ Định hướng trích dẫn ý kiến:

2.1 Trong bài cảm nghĩ về chuyện ” Vợ chồng A Phủ”, Tô Hoài viết: “Nhưng điều kì diệu là dẫu trong cùng cực đến thế mọi thế lực của tội ác cũng không giết được sức sống con người Lay lắt, đói khổ, nhục nhã, Mị vẫn sống, âm thầm, tiềm tàng mãnh liệt” ( Tác phẩm văn học 1930- 1975, Tập hai, NXB Khoa học Xã hội, 1990, trang 71)

2.2 Bàn về kết thúc đoạn trích Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài (SGK Ngữ văn 12, tập 2), có

ý kiến cho rằng: Hành động cắt nút dây mây cởi trói cứu A Phủ rồi chạy theo A Phủ của nhân vật Mị thật bất ngờ, đột ngột, không thể dự đoán trước; lại có người khẳng định: Đó

là một kết thúc tự nhiên, tất yếu.

2.3 Nhận xét về nhân vật Mị trong tác phẩm Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài, tác giả Đỗ

Kim Hồi khẳng định: "Tấm lòng yêu thương của nhà văn vẫn nhận ra: bên trong hình ảnh của một con rùa nuôi trong xó cửa kia, đang còn một con người"

2.4 Nhận xét về nhân vật Mị trong tác phẩm “ Vợ chồng A phủ” của Tô Hoài, có ý kiến

cho rằng: Mị có những lúc cô độc ghê gớm nhưng cô đơn không giết nổi con người ấy 2.5.Về nhân vật Mị trong tác phẩm của nhà văn Tô Hoài có ý kiến cho rằng Mị là một cô gái hội tụ đầy đủ phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ Việt Nam nhưng lại có một số phận bất hạnh.

2.6 Bàn về Vợ chồng A Phủ có ý kiến cho rằng: “ Thắp sáng ngọn lửa của khát vọng sống,Tô Hoài cũng làm bừng sáng giá trị nhân văn cao cả của tác phẩm.

2.7 Tô Hoài như một từ điển sống, một pho sách sống Ông như cuốn Bách khoa Toàn thư mà không Viện sĩ nào, không Học giả nào có thể sánh được Tôi đã có dịp tò mò hỏi ông về Hà Nội và rất ngạc nhiên Tôi không ngờ ông hiểu Hà Nội sâu sắc đến

thế Tôi gọi ông là Nhà Hà Nội học, dù ông không nghiên cứu (Trần Đăng Khoa)

IV MỘT SỐ DẠNG ĐỀ PHỔ BIẾN VÀ ĐỊNH HƯỚNG:

1/ Giá trị hiện thực:

ĐỊNH HƯỚNG

a/ Khái niệm:

- Đây vốn là những gì diễn ra trong cuộc sống được tác giả đưa vào tác phẩm Nói cách

khác giá trị hiện thực của tác phẩm là hiện thực đời sống mà tác giả phản ánh trong tácphẩm

- Giá trị hiện thực phản ánh trong tác phẩm rất phong phú Giá trị hiện thực được đề cậptrong tác phẩm thường có các nét chính sau:

+ Phơi bày cuộc sống cơ cực và những nỗi khổ về vật chất, tinh thần của những con người

bé nhỏ, bất hạnh

+ Sự lên án tố cáo đối với thế lực tàn bạo chà đạp lên con người.

+ Miêu tả vẻ đẹp tiềm ẩn bên trong con người

b/ Giá trị hiện thực VCAP:

- Phơi bày cuộc sống cơ cực và những nỗi khổ về vật chất, tinh thần của những con người

bé nhỏ, bất hạnh.

 HS trình bày theo cách phân tích những đau khổ, bất hạnh của 2 nhân vật Mị và A Phủ.Tuy nhiên, có những phần phải hết sức ngắn gọn Trình tự PT như sau:

+ Mị: một cô gái vồn trẻ đẹp, hiếu thảo, tài giỏi thế mà vì món nợ truyền kiệp nên phải trởthành “con dâu gạt nợ” nhà Thống lí PT (chỉ nói ngắn gọn như thế thôi) Tiếp đó HS trình

bày phần “Khi về làm dâu bị bóc lột lẫn thể xác lẫn tinh thần” (phần Đọ- Hiểu).

+ Không dừng lại ở đó, A Phủ cũng có số phận như thế Anh là người mặc dù là người có

số phận bất hạnh nhưng mạng trong mình nhiều phẩm chất tốt đẹp Thế nhưng annh phải

bị bắt về làm nô lệ nhà thống lí, bị đày đọa, đối xử tàn tệ, thậm chí bị trói đứng suýt chết,

…(chỉ nói ngắn gọn như thế thôi)

- Sự lên án tố cáo đối với thế lực tàn bạo chà đạp lên con người:

+ Sự độc ác của bọn thống trị (Pá Tra dung túng cho con trai làm bậy, mưu mẹo trong việc

xử kiện để biến AP trở thành nô lệ, trói đứng AP suýt chết; A Sử bắt Mị về trình ma, hailần đánh Mị, một lần trói Mị, hống hách với mọi người và đánh nhau với AP;…)

+ Phong tục hủ lậu (Tục trình ma, cách xử kiện)

- Miêu tả vẻ đẹp tiềm ẩn bên trong con người:

+ Mị trong đêm mùa xuân và đêm mùa đông cởi trói cho AP (lấy luận điểm phần hiểu)

Đọc-+ AP với lòng ham sống và khao khát tự do mãnh liệt trong đêm mùa đông (lấy luận điểmphần Đọc- hiểu)

2/ Giá trị nhân đạo:

- Sự lên án tố cáo đối với thế lực tàn bạo chà đạp lên con người;

- Sự đồng cảm đối với nỗi đau mà họ phải gánh chịu;

- Miêu tả vẻ đẹp tiềm ẩn bên trong con người;

- Chỉ ra tương lai tơi sáng cho họ;…

b/ Chủ nghĩa nhân đạo trong tác phẩm VCAP:

- Phơi bày cuộc sống cơ cực và những nỗi khổ về vật chất, tinh thần của những con người

bày phần “Khi về làm dâu bị bóc lột lẫn thể xác lẫn tinh thần” (phần Đọ- Hiểu).

+ Không dừng lại ở đó, A Phủ cũng có số phận như thế Anh là người mặc dù là người có

số phận bất hạnh nhưng mạng trong mình nhiều phẩm chất tốt đẹp Thế nhưng annh phải

bị bắt về làm nô lệ nhà thống lí, bị đày đọa, đối xử tàn tệ, thậm chí bị trói đứng suýt chết,

…(chỉ nói ngắn gọn như thế thôi)

- Sự lên án tố cáo đối với thế lực tàn bạo chà đạp lên con người:

+ Sự độc ác của bọn thống trị (Pá Tra dung túng cho con trai làm bậy, mưu mẹo trong việc

xử kiện để biến AP trở thành nô lệ, trói đứng AP suýt chết; A Sử bắt Mị về trình ma, hailần đánh Mị, một lần trói Mị, hống hách với mọi người và đánh nhau với AP;…)

+ Phong tục hủ lậu (Tục trình ma, cách xử kiện)

- Miêu tả vẻ đẹp tiềm ẩn bên trong con người:

+ Mị trong đêm mùa xuân và đêm mùa đông cởi trói cho AP (lấy luận điểm phần hiểu)

Đọc-+ AP với lòng ham sống và khao khát tự do mãnh liệt trong đêm mùa đông (lấy luận điểmphần Đọc- hiểu)

 3 luận điểm trên thật ra là nguyên phần giá trị hiện thực ở trên

- Chỉ ra tương lai tơi sáng cho họ:Điều này được thể hiện chỗ ở cuối tác phẩm

+ Mị đồng cảm với AP (đặc biệt là khi thấy được dòng nước mắt lấp lánh bò xuống haihõm má của AP )

+ Mị đã nhận ra sự độc ác của bọn PK (chúng nó thật độc ác)

+ Mị cởi trói cho AP và chạy theo AP

+ Họ được giác ngộ và đi theo ánh sáng cách mạng

Phân tích và so sánh sự sức sống tiềm tàng, sự trỗi dậy mạnh mẽ của nhân vật Mị trong đêm tình mùa xuân và đêm mùa đông cắt dây trói cứu A Phủ( “Vợ chồng A phủ- Tô Hoài)

ĐỊNH HƯỚNG

a/ HS giới thiệu nhân vật bằng cách nêu phần “Mị trước khi về làm dâu” (Phần Đ-H)

b/ Tiếp theo nêu phần “Sức sống tiềm tàng trong đêm tình mùa xuân” (Phần Đ-H)

c/ Tiếp theo nêu phần “Sự phản kháng mạnh mẽ trong đêm mùa đông cởi trói cho AP” (Phần Đ-H)

d/ Tiếp theo, HS so sánh và lý giải:

d1/ Giống nhau:

– Sự trỗi dậy sức sống ở cả hai lần đều có cơ sở là bản tính mạnh mẽ, không dễ chấpnhận số phận của Mị Cả hai lần đều là khi Mị thoát khỏi trạng thái vô cảm ngày thường.– Hai tình huống đã khẳng định tài năng phân tích tâm lí nhân vật và chiều sâu nhân đạotrong ngòi bút của Tô Hoài

d2/ Khác nhau:

- Lần thứ nhất, Mị nhận được sự tác động theo chiều hướng tích cực từ ngoại cảnh, bảnthân Mị chỉ định giải thoát trong chốc lát

- Lần thứ hai không có sự hỗ trợ của ngoại cảnh, sự trỗi dậy ở lần thứ hai mạnh mẽ, quyếtliệt hơn Mị đã giải thoát mình khỏi sự ràng buộc của cả cường quyền lẫn thần quyền Vớihành động này, Mị đã chiến thắng số phận.

d3/ Lí giải sự khác nhau đó:

- Đây không phải là hành động mang tính bản năng Đúng hơn, cùng với sự trỗi dậy của

ký ức, khát vọng sống tự do, đã khiến Mị chạy theo người mà mình vừa cứu Mị giải thoátcho A Phủ và giải thoát cho cả bản thân mình!

- Hành động táo bạo và bất ngờ ấy là kết quả tất yếu của sức sống tiềm tàng khi người congái yếu ớt dám chống lại cả cường quyền và thần quyền Trong lòng Mị luôn tiềm ẩn sứcsống tiềm tàng, khát khao được hưởng hạnh phúc, càng bị vùi dập thì khát khao trong Mị

càng trỗi dậy, Mị cắt dây trói cứu A phủ và cũng cắt sợi dây vô hình ( thần quyền vàcường quyền) để tự giải phóng mình.

4/ Trong bài cảm nhận về truyện VCAP, TH viết: “Nhưng điều kì diệu là dẫu trong cùng cực đến thế, mọi thế lực của tội ác vẫn không giết được sức sống con người Lay lắt đói khổ, nhục nhã, Mị vẫn sống, âm thầm, tiềm tàng, mãnh liệt” Phân tích nhân vật Mị trong TP trên để làm sáng tỏ nhận xét trên.

ĐỊNH HƯỚNG

a/ Giải thích nhận định:

+ Điều kì diệu là những gì tốt đẹp đến với ai đó như một phép màu