trung tâm thông tin – thư viện library and information center

trong đó có vấn đề mại dâm là: kinh nghiệm thực hành can thiệp giải quyết các vấn đề xã hội ở cấp cơ sở; là việc thiết lập các mô hình can thiệp trợ giúp các đối tượng xã hội dựa v[r]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

………

NGUYỄN HIỀN MINH

HOẠT ĐỘNG HỖ TRỢ PHỤ NỮ BÁN DÂM TÁI HÒA NHẬP CỘNG ĐỒNG TRONG DỰ ÁN “HỖ TRỢ NGHIÊN CỨU, XÂY DỰNG CHÍNH SÁCH VÀ THÍ ĐIỂM MÔ HÌNH HÒA NHẬP CỘNG ĐỒNG CHO NỮ LAO ĐỘNG TÌNH DỤC TẠI

HÀ NỘI” DO TỔ CHỨC CSAGA THỰC HIỆN

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH

CÔNG TÁC XÃ HỘI

Mã số: 60 90 01 01

Người hướng dẫn khoa học

TS Mai Thị Kim Thanh

Chủ tịch Hội đồng

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hà

Hà Nội - 2015

LỜI CẢM ƠN

Sau một thời gian nghiên cứu, tìm hiểu và khảo sát thực địa, tôi đã hoàn thành Luận văn Thạc sỹ chuyên ngành Công tác xã hội

Với tình cảm trân trọng và lòng biết ơn sâu sắc, cho phép tôi được gửi lời cảm ơn đến:

Tiến sỹ Mai Thị Kim Thanh – Giảng viên trường Đại học Khoa học Xã hội

và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, người đã trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo và động viên tôi hoàn thành nghiên cứu

Tôi xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo, Cán bộ chương trình của các đơn vị,

tổ chức xã hội như: Trung tâm nghiên cứu và ứng dụng khoa học về Giới – Gia đình – Phụ nữ và Vị thành niên (CSAGA); Cục phòng chống tệ nạn xã hội; Chi cục phòng chống tệ nạn xã hội; tổ chức quốc tế Plan vùng Hà Nội; Viện nghiên cứu sức khỏe cộng đồng Ánh Sáng (LIGHT); Trung tâm dạy nghề nhân đạo REACH và các chị em phụ nữ bán dâm là đối tượng hưởng lợi của Dự án nghiên cứu đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình thu thập thông tin và hoàn thành nghiên cứu

Qua đây tôi cũng xin cảm ơn các Thầy, cô trong khoa Xã hội học, các thầy

cô giáo bộ môn Công tác xã hội trong quá trình nghiên cứu đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và trợ giúp tôi hoàn thành luận văn của mình

Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn!

Tác giả nghiên cứu

Nguyễn Hiền Minh

DANH MỤC CÁC TƢ̀ VIẾT TẮT

Chƣ̃ viết tắt

ASXH

BQLDA

CTXH

LĐTBXH

NGO

NBD

PCTNXH

PCMD

STIs

Nội dung đầy đủ

An sinh xã hội Ban quản lý dự án Công tác xã hội Lao động – Thương binh và xã hội

Tổ chức phi chính phủ Người bán dâm

Phòng chống tệ nạn xã hội Phòng chống mại dâm Bệnh lây truyền qua đường tình dục

DANH MỤC BẢNG VÀ DANH MỤC BIỂU ĐỒ

1 DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.2 Con đường dẫn tới mại dâm Error! Bookmark not defined Bảng 2.3 Những khó khăn của chị em bán dâm khi làm nghề Error! Bookmark not

defined

Bảng 2.4 Đối tượng tìm kiếm sự hỗ trợ của các chị em Error! Bookmark not

defined

Bảng 2.5 Các hành vi tự kỳ thị bản thân của chị emError! Bookmark not defined Bảng 2.6 Mong muốn bỏ nghề của chị em Error! Bookmark not defined Bảng 2.7 Khó khăn của chị em khi chuyển nghề khác Error! Bookmark not

defined

Bảng 2.8 Mức độ hài lòng với hoạt động truyền thông tại cộng đồng Error!

Bookmark not defined

Bảng 2.9 Mức độ hài lòng với độ ngũ đồng đẳng viên Dự án Error! Bookmark not

defined

Bảng 2.10 Những khó khăn thường gặp hiện nay của các chị em Error! Bookmark

not defined

Bảng 2.11 Đối tượng tìm kiếm sự hỗ trợ của các chị em Error! Bookmark not

defined

Bảng 2.12 Các hành vi tự kỳ thị bản thân của chị em Error! Bookmark not

defined

Bảng 2.13 Mức độ nắm thông tin về Luật xử lý vi phạm hành chính áp dụng cho

NBD Error! Bookmark not defined Bảng 2.14 Mong muốn bỏ nghề của chị em Error! Bookmark not defined Bảng 2.15 Khó khăn của chị em khi chuyển nghề khác Error! Bookmark not

defined

Bảng 3.1 Mức độ khả thi của một số biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động hỗ trợ

tâm lý cho chị em đích của Dự án: Error! Bookmark not defined

2 DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Đánh giá những khó khăn của chị em bán dâm trước và sau can thiệp

Error! Bookmark not defined

,

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 7 1.Lý do chọn đề tài: 7 2.Tổng quan vấn đề nghiên cứu 9 3.Ý nghĩa nghiên cứu Error! Bookmark not defined 4.Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứuError! Bookmark not defined 5.Đối tượng và khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not defined 6.Phạm vi nghiên cứu: Error! Bookmark not defined 7.Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined 8.Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined 9.Phương pháp nghiên cứu: Error! Bookmark not defined 10.Kết cấu của luận văn Error! Bookmark not defined NỘI DUNG CHÍNH: Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA NGHIÊN CỨUError! Bookmark not defined.

1.1.Cơ sở lý luận Error! Bookmark not defined.

1.1.1.Một số khái niệm liên quan đến đề tài: Error! Bookmark not defined 1.1.2Các lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu:Error! Bookmark not defined.

1.2 Cơ sở thực tiễn: Error! Bookmark not defined.

1.2.1 Hoạt động mại dâm trên thế giới, ở Việt Nam và những chính sách pháp luật liên quan đến hỗ trợ người bán dâm hiện nay ở Việt NamError! Bookmark

not defined.

1.2.2 Vài nét về địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined.

Tiểu kết chương 1: Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG HỖ TRỢ PHỤ NỮ BÁN DÂM TÁI HÒA NHẬP CỘNG ĐỒNG DO TỔ CHỨC CSAGA THỰC HIỆN

TRONG KHUÔN KHỔ DỰ ÁN Error! Bookmark not defined.

2.1 Thực trạng về phụ nữ bán dâm Việt Nam và các mô hình hỗ trợ tái hòa nhập cộng cho phụ nữ bán dâm ở Việt Nam hiện nayError! Bookmark not defined.

2.1.1 Thực trạng về phụ nữ bán dâm Việt Nam: Error! Bookmark not defined.

2.1.2 Các mô hình hoạt động hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng cho phụ nữ bán dâm đang được triển khai hiện nay: Error! Bookmark not defined.

2.2 Thực trạng hoạt động hỗ trợ phụ nữ bán dâm trong Dự án: Error! Bookmark not defined.

2.2.1 Đặc điểm phụ nữ bán dâm trong Dự án:Error! Bookmark not defined.

2.2.2 Thực trạng các hoạt động hỗ trợ phụ nữ bán dâm tái hòa nhập cộng đồng trong Dự án do tổ chức CSAGA thực hiện: Error! Bookmark not defined.

2.2.3 Mức độ đáp ứng nhu cầu hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng cho phụ nữ bán dâm của CSAGA Error! Bookmark not defined.

2.2.3.4 Hỗ trợ lập nghiệp: Error! Bookmark not defined 2.2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến triển khai hoạt động hỗ trợ phụ nữ bán dâm tái hòa nhập cộng đồng của CSAGA Error! Bookmark not defined.

Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG III NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG HỖ TRỢ TÁI HÒA NHẬP CỘNG ĐỒNG CHO PHỤ NỮ BÁN DÂM VÀ VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN XÃ HỘI Error! Bookmark not defined 3.1 Các vấn đề đặt ra: Error! Bookmark not defined.

3.1.1 Hoạt động hỗ trợ tâm lý với hoạt động dạy nghề:Error! Bookmark not

defined.

3.1.2 Hoạt động hỗ trợ tâm lý với vấn đề việc làm sau tốt nghiệp Error!

Bookmark not defined.

3.1.3 Hoạt động hỗ trợ tâm lý với tỷ lệ duy trì tham gia học nghề: Error!

Bookmark not defined.

3.1.4 Hoạt động hỗ trợ tâm lý với vai trò của Đồng đẳng viênError! Bookmark

not defined.

3.1.5 Truyền thông với các chủ cơ sở kinh doanh dịch vụ nhạy cảm Error!

Bookmark not defined.

3.2 Những hoạt động cần triển khai nhằm nâng cao hiệu quả công tác hộ trợ tái hòa nhập cộng đồng cho phụ nữ bán dâm và vai trò của nhân viên xã hội Error! Bookmark not defined.

3.2.1 Các hoạt động cần triển khai của CSAGA và vai trò của nhân viên xã hội:

Error! Bookmark not defined.

3.2.2 Đối với toàn Dự án: Error! Bookmark not defined.

Tiểu kết chương 3: Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Mại dâm là một hoạt động đã xuất hiện, tồn tài từ rất lâu trong xã hội loài người và đến nay vẫn bị coi là phạm pháp ở hầu hết các quốc gia trên thế giới Cùng với sự phát triển của xã hội và sự mở rộng của nền kinh tế hàng hóa, hoạt động mại dâm cũng vì thế

mà phát triển mạnh mẽ hơn, rộng rãi hơn với nhiều hình thức khác nhau và trở thành tệ nạn mang tính toàn cầu

Ở Việt Nam, mại dâm đã xuất hiện rất lâu từ thời phong kiến đến Pháp thuộc, và sau đổi mới những năm 80 đến nay khi có sự mở cửa kinh tế và giao lưu văn hóa xã hội thì hoạt động mại dâm càng trở nên phức tạp hơn và trở thành vấn nạn quốc gia Mại dâm luôn bị xã hội lên án và coi là hoạt động ảnh hưởng đến thuần phong mỹ tục của dân tộc, tác động xấu đến đời sống văn hóa xã hội và hơn thế nữa còn là nguyên nhân chủ yếu lây truyền các bệnh tình dục, trong đó có đại dịch HIV/AIDS

Cách tiếp cận theo hướng “loại trừ” mại dâm được đưa ra trong các văn bản pháp

lý như Pháp lệnh Phòng chống mại dâm số 10/2003/PL-UBTVQH11 và Nghị quyết 05/CP, ban hành ngày 29/1/1993 Theo báo cáo của 63 tỉnh, thành phố số người bán dâm

có hồ sơ quản lý là 11.240 người, trong đó tập trung nhiều nhất ở một số khu vực như: Đồng bằng sông Hồng gồm: 3.700 người; vùng Đông Nam Bộ: 3.200 người; Đồng bằng sông Cửu Long: gần 1.200 người… Còn lại các khu vực khác khoảng 1.000 người…[7] Những người làm mại dâm trong đó phần lớn là phụ nữ thường xuyên phải đối mặt với rất nhiều rủi ro và nguy cơ như bị bóc lột tình dục, bị bạo lực thể chất và tinh thần, bị cưỡng ép sử dụng ma túy, không được quyền lựa chọn tình dục an toàn, dẫn tới các hệ quả bị lây nhiễm các bệnh lây truyền qua đường tình dục, bị tổn thương tâm lý và thể chất Bên cạnh đó, do đặc thù lĩnh vực nhạy cảm và đi ngược lại các giá trị xã hội, giá trị văn hóa truyền thống và các văn bản quy phạm pháp lý, người bán dâm thường phải chịu

sự phân biệt đối xử nặng nề từ gia đình, cộng đồng và xã hội, tự kỳ thị, bị bắt và xử phạt bởi các cơ quan chức năng

Trước những tác động tiêu cực mà hoạt động mại dâm đem lại, Chính phủ Việt Nam đã có nhiều cố gắng trong công tác phòng chống mại dâm Hàng loạt các hệ thống văn bản ra đời quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành pháp lệnh phòng, chống mại dâm đầy đủ và đồng bộ được ban hành, góp phần điều chỉnh tất cả các hoạt động liên quan về công tác phòng chống mại dâm bao gồm: công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức của cộng đồng, nhất là nhóm nguy cơ cao, các hoạt động quản lý, giáo dục, hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng cho người hoạt động mại dâm…

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả quan trọng đã đạt được tự sự cương quyết của Chính phủ trong công tác phòng, chống mại dâm nhưng vấn đề này vẫn còn nhiều diễn biến phức tạp, tinh vi, kín đáo và lan rộng ra tất cả các khu vực trong cả nước ngay cả vùng nông thôn và miền núi Vẫn còn những quan điểm trái chiều đối với vấn đề mại dâm trong khi quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng đã đặt ra những thách thức mới với công tác phòng, chống mại dâm giai đoạn mới Do vậy, Chính phủ đã nỗ lực và phối hợp cùng các tổ chức dân sự xã hội, các tổ chức phi Chính phủ trong nước và quốc tế cùng tham gia giải quyết các và khắc phục những tác động tiêu cực do hoạt động mại dâm đem lại, góp phần vào giải quyết vấn đề chung của xã hội

Thế mạnh của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài hợp tác với các cơ quan chính phủ và các tổ chức phi chính phủ trong nước tham gia vào giải quyết các vấn đề xã hội,

trong đó có vấn đề mại dâm là: kinh nghiệm thực hành can thiệp giải quyết các vấn đề xã hội ở cấp cơ sở; là việc thiết lập các mô hình can thiệp trợ giúp các đối tượng xã hội dựa vào cộng đồng; là sự huy động sự tham gia của cộng đồng và tăng cường tính tự chủ của cộng đồng trong việc tự giải quyết các vấn đề xã hội của bản thân đối tượng; Thử nghiệm

cơ chế chính sách can thiệp trợ giúp các đối tượng xã hội… Một trong số những hợp tác điển hình giữa Chỉnh phủ với các tổ chức phi Chính phủ quốc tế và trong nước nhằm giải quyết vấn đề mại dâm là sự hợp tác giữa Bộ LĐTBXH, đại diện là Cục PCTNXH với tổ chức quốc tế PLAN tại Việt Nam cùng một số tổ chức phi chính phủ trong nước trong dự

án thí điểm mô hình hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng cho phụ nữ bán dâm tại Hà Nội

Xuất phát từ việc nhận thức những tác động của vấn đề mại dâm mang lại, từ mong muốn hỗ trợ những người phụ nữ yếu thế trong xã hội nói chung và sự nhân văn trong chương trình hỗ trợ phụ nữ bán dâm tái hòa nhập cộng đồng của dự án hợp tác mà

Bộ LĐTBXH kết hợp với các NGO thực hiện, tác giả quyết định lựa chọn đề tài: Hoạt

động trợ giúp phụ nữ bán dâm tái hòa nhập cộng đồng trong dự án “Hỗ trợ nghiên cứu, xây dựng chính sách và thí điểm mô hình hòa nhập cộng đồng cho nữ lao động tình dục tại Hà Nội” do tổ chức CSAGA thực hiện (Sau đây gọi là Dự án) làm nghiên

cứu của mình

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Trong những năm qua đã có nhiều công trình nghiên cứu, tài liệu và bài viết trên thế giới cũng như ở Việt Nam về vấn đề mại dâm và người bán dâm Đề tài xin được đề cập đến một số các nghiên cứu sau:

2.1 Các nghiên cứu về mại dâm trên thế giới

Với quan niệm và bối cảnh trên, các nghiên cứu về mại dâm trên thế giới đã được quan tâm và được thực hiện từ nhiều năm nay Những nghiên cứu về mại dâm trên thế giới đề cập đến rất nhiều các khía cạnh liên quan đến mại dâm như: Lịch sử mại dâm ở mỗi quốc gia; Lịch sử mại dâm thế giới; Những quan điểm chung về mại dâm trên thế giới và cả những tranh cãi trong các quan điểm; Những nguyên nhân dẫn đến mại dâm; Các chính sách và pháp luật liên quan đến mại dâm của mỗi quốc gia; Những ảnh hưởng

về kinh tế - xã hội của mại dâm; Thống kê về sự tác động kinh tế của mại dâm; Thu nhập của mại dâm…Trong khuôn khổ bài viết liên quan đến hoạt động hỗ trợ phụ nữ bán dâm tái hòa nhập cộng đồng, tôi xin phép chỉ đề cập đến những nghiên cứu gần với đề tài của mình

2.1.1 Nghiên cứu về mô hình thoát khỏi mại dâm đường phố của Lynda M Baker, Rochelle L Dalla và Celia Williamson (được xuất bản bởi SAGE – 2010):

Khi tổng hợp các mô hình thoát khỏi mại dâm đường phố của nhiều tác giả khác nhau trên thế giới và đưa ra một mô hình tích hợp gồm sáu giai đoạn thoát khỏi mại dâm của phụ nữ đường phố như một nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo về quá trình phụ

nữ bán dâm đường phố rời bỏ nghề Nghiên cứu này xem xét hai mô hình nói chung và hai mô hình thoát khỏi mại dâm cụ thể cùng khả năng ứng dụng của nó vào quá trình thoát khỏi mại dâm Rào cản gặp phải khi phụ nữ cố gắng để rời khỏi các đường phố được xác định trong nghiên cứu này Nghiên cứu dựa trên bốn mô hình với các rào cản, các kinh nghiệm được chia sẻ trong hoạt động mại dâm của người trong nghề, và kinh nghiệm của các tác giả với phụ nữ mại dâm để hình thành mô hình tích hợp sáu giai đoạn:

Giai đoạn đầu tiên “ngâm nước” được xem như là điểm khởi đầu trong đó một người phụ nữ là hoàn toàn đắm trong hoạt động mại dâm và không có ý nghĩ rời khỏi hoặc bất kỳ nhận thức ý thức về sự cần thiết phải thay đổi Giai đoạn này có thể thay đổi đáng kể từ vài tháng đến nhiều năm và một số phụ nữ không bao giờ có thể tiến xa hơn

và không thể thoát khỏi

Giai đoạn thứ hai “nhận thức” Người phụ nữ làm mại dâm ban đầu có thể bỏ qua hoặc từ chối những cảm xúc về hoạt động tình dục mình đang làm, nhưng khi cảm giác đạt điểm mức độ khó chịu và khi đó người phụ nữ ý thức được cảm xúc trong hành động mại dâm của mình và có những suy ngẫm

Giai đoạn tiếp theo “cố ý chuẩn bị” đó là lập kế hoạch từng bước để tìm kiếm giải pháp thay thế và chuẩn bị Ở đây, người phụ nữ bán dâm bắt đầu đánh giá cả những nguồn hỗ trợ chính thức và không chính thức