25.01.2020 Môn quan hệ quốc tế

Quan hệ quốc tế

Thập kỷ đầu tiên của thế kỷ XXI, tình hình thế giới đã có những biến chuyển hết sức nhanh chóng Quá trình toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới với động lực là các cuộc Cách mạng khoa học kỹ thuật diễn ra nhanh và mạnh

mẽ, lôi cuốn ngày càng nhiều quốc gia tham gia Nhận thức rõ tầm quan trọng cũng như tính cấp thiết của việc phải mở rộng quan hệ quốc tế, đối ngoại nhằm đưa sự nghiệp phát triển đất nước hoà vào trào lưu phát triển chung của thế giới, trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta đã luôn luôn chú trọng việc kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh của thời đại, coi đây là một trong những nguyên tắc cơ bản trong đường lối đối ngoại của mình

Đường lối đối ngoại thời kỳ Đổi mới được Đảng ta khởi xướng từ năm

1986 và được bổ sung và hoàn chỉnh qua các kỳ đại hội Qua 30 năm đổi mới, đất nước ta đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng có ý nghĩa lịch sử trên các lĩnh vực của đời sống xã hội: Kinh tế tăng trưởng khá, chính trị ổn định, quốc phòng - an ninh được tăng cường, văn hóa - xã hội có bước phát triển mới; đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân được cải thiện; quan hệ đối ngoại ngày càng mở rộng, đi vào chiều sâu, vị thế và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế được nâng cao Công tác đối ngoại của Đảng cùng ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân kết hợp hài hòa đã tạo nên những thắng lợi

to lớn trên mặt trận ngoại giao, góp phần phát triển đất nước trong những năm qua

NỘI DUNG

Đường lối, chính sách đối ngoại của một nhà nước quốc gia là tổng thể các quan điểm xác định mục tiêu, phương hướng, nhiệm vụ và phương châm chỉ đạo các hoạt động đối ngoại mà quốc gia đó thể hiện trong quan hệ với các nhà nước quốc gia và các chủ thể khác trong quan hệ quốc tế nhằm mục đích thực hiện thắng lợi những lợi ích của quốc gia dân tộc và của giai cấp cầm quyền trong từng giai đoạn lịch sử Như vậy, đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta là hệ thống quan điểm về mục tiêu, phương hướng, nhiệm vụ, giải pháp, phương châm chỉ đạo hoạt động của nước ta với bên ngoài nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia dân tộc chân chính, đồng thời góp phần vào cuộc đấu tranh chung của nhân dân thế giới vì mục tiêu của thời đại là hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội

1 Những nội dung cơ bản trong đường lối đối ngoại của Đảng, Nhà nước Việt Nam hiện nay

1.1 Mục tiêu đối ngoại

Bảo đảm lợi ích tối cao quốc gia - dân tộc, trên cơ sở các nguyên tắc

cơ bản của luật pháp quốc tế, bình đẳng và cùng có lợi; góp phần vào sự nghiệp hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới Như

vậy, Đại hội XII đã xác định mục tiêu hàng đầu của hoạt động đối ngoại là vì lợi ích tối cao quốc gia - dân tộc Lợi ích tối cao quốc gia - dân tộc vừa là mục tiêu, vừa là nguyên tắc cao nhất của đối ngoại

Đối ngoại vì lợi ích quốc gia - dân tộc thể hiện qua các nhiệm vụ như đoàn kết dân tộc, tập hợp lực lượng đông đảo người Việt Nam trong và ngoài nước, phát huy tối đa nguồn lực trong nước; đồng thời huy động có hiệu quả nguồn lực nước ngoài vì mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ; đoàn kết quốc tế, tác động tích cực tới nỗ lực tập hợp lực lượng quốc tế của Việt Nam vì mục tiêu hòa bình, hợp tác và phát triển; nâng cao uy tín của Đảng Cộng sản Việt Nam, khẳng

định mục tiêu, lý tưởng của Đảng ta là vì lợi ích quốc gia - dân tộc.

1.2 Nguyên tắc đối ngoại

Có hai loại nguyên tắc trong hoạt động đối ngoại: nguyên tắc cơ bản, xuyên suốt, bao trùm và các nguyên tắc cụ thể:

- Nguyên tắc cơ bản, xuyên suốt, bao trùm trong đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta là hòa bình, độc lập, thống nhất và chủ nghĩa xã hội; đồng thời, phải sáng tạo, năng động, linh hoạt trong xử lý các tình huống, phù hợp với hoàn cảnh cụ thể, với vị trí của Việt Nam cũng như diễn

biến của tình hình thế giới và khu vực, phù hợp với đặc điểm của từng đối tác

Trong xử lý tình huống, cần ba tránh: tránh bị cô lập; tránh xung đột; tránh đối đầu.

- Các nguyên tắc cụ thể:

+ Tôn trọng độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau

+ Không dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực trong quan hệ quốc tế + Giải quyết các bất đồng và tranh chấp thông qua thương lượng hòa bình

+ Tôn trọng lẫn nhau, bình đẳng và cùng có lợi

1.3 Nhiệm vụ đối ngoại

Xuất phát từ nhiệm vụ cách mạng nước ta giai đoạn hiện nay và trên cơ

sở những biến động của tình hình thế giói thời gian gần đây, Đại hội XII của Đảng đã xác định: “Trên cơ sở vừa hợp tác, vừa đấu tranh, hoạt động đối ngoại nhằm phục vụ mục tiêu giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, tranh thủ tối đa các nguồn lực bên ngoài để phát triển đất nước, nâng cao đời sống nhân dân; kiên quyết, kiên trì đấu tranh bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa; nâng cao vị thế, uy tín của đất nước và góp phần vào sự nghiệp hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới”1, “tạo điều kiện thuận lợi cho đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại

hóa, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ; nâng cao vị thế của đất nước; góp phần vào cuộc đấu tranh vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới”2

Như vậy, nhiệm vụ đối ngoại thể hiện trên các vấn đề sau:

Thứ nhất, nhiệm vụ đối ngoại trước hết phải bảo vệ được lợi ích tối cao

quốc gia - dân tộc, tạo lập được môi trường hòa bình để phục vụ cho sự nghiệp đổi mới, phát triển kinh tế - xã hội, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, bảo vệ Tổ quốc bao gồm: bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa Hoạt động đối ngoại góp phần giữ vững môi trường hòa bình bao gồm: hòa bình, ổn định trên tất cả lĩnh vực ở trong nước, là môi trường hòa bình ở khu vực, trước hết là khu vực Đông Nam Á, tiếp đến là khu vực Đông

Á và rộng hơn là khu vực Châu Á - Thái Bình Dương

Thứ hai, các hoạt động đối ngoại được triển khai phải góp phần nâng

cao vị thế của nước ta trên trường quốc tế Đây cũng là tiền đề quan trọng để trên cơ sở đó, chúng ta có thể huy động được nguồn lực bên ngoài cùng với nguồn lực bên trong phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Thứ ba, đặt lợi ích dân tộc là tối cao, Việt Nam không từ bỏ chủ nghĩa

quốc tế của giai cấp công nhân, mà trái lại Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn khẳng định nhiệm vụ của đối ngoại là góp phần vào cuộc đấu tranh vì mục tiêu của thời đại là hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội

Như vậy, nhiệm vụ đối ngoại theo tinh thần của Đại hội XII nhằm đạt được ba lợi ích có quan hệ mật thiết với nhau: Phát triển - An ninh - Vị thế, trong đó vấn đề phát triển là quan trọng nhất Phục vụ cho phát triển đất nước được coi là nhiệm vụ hàng đầu của đối ngoại vì chỉ có phát triển mới tạo nên nền tảng vật chất cho việc thực hiện mục tiêu an ninh và nâng cao vị thế quốc

tế của đất nước Tuy nhiên, không thể có sự phát triển và phát huy được ảnh hưởng quốc tế nếu không giữ vững được chủ quyền, an ninh quốc gia và toàn

153, 136.

vẹn lãnh thổ.

1.4 Phương châm đối ngoại

- Phát huy sức mạnh toàn dân tộc kết hợp với sức mạnh thời đại; dựa

vào phát huy nội lực là chính, tranh thủ tối đa ngoại lực.

Nội hàm của “sức mạnh dân tộc” trong bối cảnh ngày nay bao gồm cả các yếu tố sức mạnh “cứng” như kinh tế, quân sự, con người, , các nguồn lực

có thể huy động cả trong và ngoài nước, và các yếu tố của sức mạnh “mềm” như văn hóa, truyền thống, Sức mạnh cứng và sức mạnh mềm cần được vận dụng, kết hợp một cách hiệu quả, linh hoạt để bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc

Nội hàm sức mạnh thời đại trong giai đoạn hiện nay bao gồm: cuộc cách mạng khoa học - công nghệ; xu thế toàn cầu hóa, hợp tác liên kết khu vực; xu thế hòa bình, hợp tác, phát triển,

Việc kết hợp sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại trong thế giới ngày nay cũng có nhiều thay đổi Hoạt động đối ngoại của các nước trên thế giới ngày nay luôn đặt lợi ích quốc gia dân tộc lên hàng đầu, cho nên việc tìm

ra phương thức hữu hiệu để kết hợp sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại trong từng vấn đề cụ thể là nhân tố quyết định thành bại của phương châm này

- Hợp tác bình đẳng, cùng có lợi; vừa hợp tác, vừa đấu tranh.

Trong phương châm nắm vững hai mặt hợp tác và đấu tranh, Đảng nhấn mạnh một nhận thức mới, đó là đấu tranh nhằm thúc đẩy hợp tác, tránh trực diện đối đầu, không để cho các thế lực không thân thiện với ta lợi dụng

sơ hở của ta để đẩy ta vào thế cô lập, đặc biệt là tránh một cuộc xung đột quân

sự hoặc bị khiêu khích vũ trang Nắm vững hai mặt hợp tác và đấu tranh còn nhằm lợi dụng mâu thuẫn và sự cạnh tranh giữa các đối tác có quan hệ với nước ta, tranh thủ những lực lượng có thể tranh thủ được, phân hoá và thu hẹp đến mức có thể được các thế lực chống đối hoặc không thân thiện với Việt Nam

Trong xử lý các vấn đề quốc tế, yêu cầu đặt ra là phải kết hợp nhuần nhuyễn hai mặt hợp tác và đấu tranh, tránh hợp tác một chiều hoặc đấu tranh một chiều, cả hai khuynh hướng này đều dẫn tới tình huống bất lợi cho đất nước, cần phải tỉnh táo, có sách lược khôn khéo trong hợp tác và đấu tranh, để

mở rộng được quan hệ đối ngoại, “thêm bạn bớt thù”, giữ vững môi trường hòa bình phục vụ mục tiêu phát triển đất nước

- Tham gia hợp tác khu vực, đồng thời mở rộng quan hệ với tất cả các nước

Phương châm này thể hiện chính sách nhất quán của Đảng và Nhà nước Việt Nam là mở rộng quan hệ quốc tế, góp phần gìn giữ môi trường hòa bình,

ổn định, phát triển ở khu vực và trên thế giới Đảng và Nhà nước Việt Nam đặc biệt chú trọng hợp tác khu vực, nhất là đối với các nước láng giềng nhằm tạo một môi trường hoà bình, ổn định lâu dài Việc tạo lập được mối quan hệ hợp tác trên cơ sở tùy thuộc lẫn nhau về an ninh cũng như về phát triển với các nước trong khu vực sẽ là sự bảo đảm hết sức quan trọng đối với Việt Nam nhằm xác lập một vị thế có lợi hoặc chí ít là ít bất lợi nhất trong quan hệ quốc tế

Cùng với việc đặt cao quan hệ hữu nghị, hợp tác với các nước láng giềng và khu vực, Đảng và Nhà nước Việt Nam đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải mở rộng quan hệ với tất cả các nước, đặc biệt là các nước lớn, các trung tâm kinh tế lớn vì đó là những lực lượng có ảnh hưởng quan trọng đến

an ninh và phát triển của khu vực và của Việt Nam Trong quan hệ với các nước lớn, Việt Nam kiên trì chính sách độc lập tự chủ, tránh không để rơi vào những tình huống phức tạp và bị động hoặc liên minh với một nước lớn này chống lại một nước lớn khác

- Chủ động, linh hoạt, sáng tạo, hiệu quả

Đây là phương châm đồng thời cũng là một định hướng quan trọng về đối ngoại của Đại hội XII Để đảm bảo tính chủ động, linh hoạt, sáng tạo, hiệu quả, vấn đề đầu tiên là phải xác định đúng các biện pháp để nâng cao

hiệu quả đối ngoại như: nâng cao chất lượng công tác nghiên cứu, dự báo chiến lược phục vụ cho hoạch định chính sách; đưa các quan hệ đã được thiết lập đi vào chiều sâu, ổn định, bền vững,

2 Chủ trương chủ động và tích cực hội nhập quốc tế của Việt Nam hiện nay

Hội nhập với nghĩa chung nhất là hành động hoặc quá trình gắn kết các phần tử riêng rẽ với nhau; hợp chung các bộ phận vào một chỉnh thể và kết hợp các thành tố khác nhau lại Quá trình hội nhập quốc tế ngày nay phát triển nhanh chóng và diễn ra trên nhiều lĩnh vực và ở nhiều cấp độ khác nhau: song phương, tiểu khu vực, khu vực, liên khu vực và toàn cầu với sự tham gia của hầu hết các nước trên thế giới

Trên thế giới ngày nay có nhiều quan niệm khác nhau về hội nhập quốc

tế, song nhìn chung đều thống nhất ở một số điểm sau:

Thứ nhất, hội nhập quốc tế bắt đầu từ lĩnh vực kinh tế nhưng không

giới hạn ở đó, mà có thể mở rộng ra nhiều lĩnh vực khác của đời sống xã hội:

từ kinh tế đến chính trị, an ninh - quốc phòng, văn hóa, xã hội và các lĩnh vực khác

Thứ hai, hội nhập quốc tế là quá trình không giới hạn thời gian Đó là

quá trình liên tục trong quan hệ hợp tác giữa các nước từ thấp đến cao, từ một lĩnh vực cụ thể đến toàn diện

Thứ ba, hội nhập quốc tế không chỉ diễn ra thông qua việc tham gia các

cơ chế hợp tác đa phương mà trên nhiều bình diện, về bản chất, hợp tác song phương nhưng lại dựa trên cơ sở các luật lệ và chuẩn mực chung thì cũng có đầy đủ tính chất của hội nhập quốc tế

Thứ tư, bản chất của hội nhập quốc tế là quá trình xây dựng và áp dụng

các luật lệ và chuẩn mực chung Đây chính là đặc điểm để phân biệt hội nhập quốc tế với các hoạt động hợp tác quốc tế khác như trao đổi, tham vấn, phối hợp chính sách,

Kế thừa chủ trương hội nhập quốc tế của Đại hội XI, Đại hội XII khẳng

định hội nhập quốc tế là quyết sách chính trị quan trọng, là định hướng mới trong đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta khi đất nước bước sang thời kỳ mới, phản ánh bước phát triển mới trong tư duy đối ngoại của Đảng trên cơ sở nhận thức sâu sắc về các xu thế lớn của thời đại và thực tiễn cách mạng Việt Nam Chủ trương hội nhập quốc tế bao gồm những nội dung chủ yếu sau đây:

2.1 Về mục tiêu

Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế phải nhằm củng cố môi trường hòa bình, tranh thủ tối đa các điều kiện qụốc tế thuận lợi để phát triển đất nước nhanh và bền vững, nâng cao đời sống nhân dân; giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; quảng bá hình ảnh Việt Nam, bảo tồn và phát huy bản sắc dân tộc; tăng cường sức mạnh tổng hợp quốc gia, nâng cao vị thế, uy tín quốc tế của đất nước; góp phần tích cực vào sự nghiệp hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ trên thế giới

2.2 Về một số quan điểm chỉ đạo

Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế đồng thời cần chú trọng một số quan điểm chỉ đạo sau:

- Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế là định hướng chiến lược lớn của Đảng nhằm thực hiện thắng lợi nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

- Hội nhập quốc tế là sự nghiệp của toàn dân và của cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước Mọi cơ chế, chính sách phải phát huy tính chủ động, tích cực và khả năng sáng tạo của tất cả các

tổ chức, cá nhân, khai thác hiệu quả các tiềm năng của toàn xã hội, của các tầng lớp nhân dân, bao gồm cả cộng đồng người Việt Nam đang sinh sống và làm việc ở nước ngoài vào công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc

- Hội nhập quốc tế trên cơ sở phát huy tối đa nội lực; gắn kết chặt chẽ

và thúc đẩy quá trình hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực,

hiện đại hóa kết cấu hạ tầng, nâng cao sức mạnh tổng hợp và năng lực cạnh tranh quốc gia; gắn kết chặt chẽ với việc tăng cường mức độ liên kết giữa các vùng, khu vực trong nước

- Hội nhập kinh tế là trọng tâm, hội nhập trong các lĩnh vực khác phải tạo thuận lợi cho hội nhập kinh tế và góp phần tích cực vào phát triển kinh tế, củng cố quốc phòng, bảo đảm an ninh quốc gia, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, thúc đẩy phát triển văn hóa, xã hội; hội nhập trong các lĩnh vực phải được phát triển đồng bộ trong một chiến lược hội nhập quốc tế tổng thể với lộ trình, bước đi phù hợp với điều kiện thực tế và năng lực của đất nước

- Hội nhập quốc tế là quá trình vừa hợp tác vừa đấu tranh; kiên định lợi ích quốc gia, dân tộc; chủ động dự báo, xử lý linh hoạt mọi tình huống, không

để rơi vào thế bị động, đối đầu; không tham gia vào các tập hợp lực lượng, các liên minh của bên này chống bên kia

- Thực hiện nghiêm các cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia đi đôi với chủ động, tích cực tham gia xây dựng và tận dụng hiệu quả các quy tắc, luật lệ quốc tế và tham gia các hoạt động của cộng đồng khu vực và quốc tế; chủ động đề xuất sáng kiến, cơ chế hợp tác trên nguyên tắc cùng có lợi; củng

cố và nâng cao vai trò của cộng đồng khu vực và quốc tế, góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới

2.3 Nội dung “chủ động và tích cực hội nhập quốc tế”

Quan điểm chủ động và tích cực hội nhập quốc tế thể hiện bước đi và

lộ trình hội nhập của Việt Nam với khu vực và thế giới Hội nhập quốc tế được triển khai đồng bộ và toàn diện trên tất cả các lĩnh vực, đưa các quan hệ

đã được thiết lập đi vào chiều sâu, bao gồm những nội dung chủ yếu sau:

- Chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế

Đó là quá trình thực hiện đầy đủ các cam kết trong Cộng đồng ASEAN

và WTO, tham gia hiệp định thương mại tự do thế hệ mới Trong 5 năm tới,

Việt Nam phải đưa hội nhập đi vào chiều sâu, tức là phải tận dụng các cam kết quốc tế để mở rộng thị trường, tái phân bổ và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực, sức cạnh tranh của nền kinh tế; gia tăng mức độ tự chủ của nền kinh tế, xác lập vị trí cao hơn trong chuỗi sản xuất, cung ứng ở khu vực và toàn cầu, đồng thời phải tận dụng được hệ thống quy tắc và luật lệ của các tổ chức quốc tế để bảo vệ các lợi ích chính đáng của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân Việt Nam trong quan hệ với các đối tác nước ngoài

- Chủ động và tích cực hội nhập trên lĩnh vực chính trị, quốc phòng, an ninh

Đưa quan hệ chính trị quốc phòng, an ninh của Việt Nam đi vào chiều sâu tức là phải tạo được sự đan xen, gắn kết lợi ích một cách lâu dài và bền vững giữa Việt Nam và các đối tác, đưa khuôn khổ quan hệ đã được thiết lập

đi vào thực chất, nhất là với các đối tác có tầm quan trọng chiến lược đối với

an ninh và phát triển của Việt Nam; tạo dựng được lòng tin và hình thành nên các cơ chế hợp tác có hiệu quả trong việc thúc đẩy quan hệ, ngăn ngừa, đẩy lùi các nguy cơ, kiểm soát các bất đồng và giải quyết các vấn đề nảy sinh, nhất là các vấn đề có thể tác động nghiêm trọng tới an ninh và phát triển của Việt Nam

- Chủ động và tích cực hội nhập trên các lĩnh vực khác

Đó là quá trình chủ động hơn trong việc nghiên cứu, lựa chọn các bộ tiêu chí, xây dựng và triển khai lộ trình áp dụng, đồng thời tham gia xây dựng các tiêu chí, chuẩn mực chung, góp phần nâng cao trình độ phát triển của Việt Nam trong các lĩnh vực này; phục vụ các mục tiêu xây dựng nền kinh tế tri thức và con người Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam

2.4 Một số giải pháp chủ yếu về " chủ động và tích cực hội nhập quốc tế"

Để thực hiện thắng lợi chủ trương hội nhập quốc tế, đưa hội nhập quốc

tế đi vào chiều sâu, trong những năm tới, Việt Nam cần thực hiện đồng bộ các giải pháp sau: