GA 10 Tuan 16

Một loạt hình ảnh đối lập: Giang lòng sông - Tái thượng cửa ải Ba sóng - Vân mây Thiên trời - Địa đất Bốn câu cuối diễn tả nỗi lòng Nhà thơ đồng nhất hoá hiện tại và quá khứ giọt lệ

II/ Phương tiện thực hiện:

Sách giáo khoa, sách giáo viên ,Giáo án

III/ Cách thức tiến hành:

Giờ học tổ chức theo cách kết hợp phương pháp đọc sáng tạo, gợi tìm, trao đổi, thảo luận, trả

lời câu hỏi.

IV/ Tiến trình dạy học:

1Oån định lớp: Bao quát+ Kiểm diện

2.Kiểm tra bài cũ: kiểm tra vỡ soạn

3 Bài mới : Mua thu là đđề tài của thi nhân Trước cảnh thu , ai cũng mang một tâm trạng

Huống chi , cảnh thu trước một tâm trạng của một thi nhân nơi đất khách lại càng sầu não hơn

(Mười năm khốn khổ ở Trường

An, 1 năm bị bắt, 3 lần chạy

loạn, 2 lần bị cách chức, 11

năm cuối đời phiêu dạt, chết

lênh đênh trên một chiếc

thuyền nát ở Hồ Nam).

Bài thơ ra đời khi nào ?

hs đọc tiểu dẫn và trả lời câu hỏi

1 Đỗ Phủ (712 - 770)-Đỗ Phủ là nhà thơ hiện thựclớn nhất trong đời nhà Đường

và thời cổ Trung Quốc

- Cuộc đời Đỗ Phủ là cả mộtchuỗi dài những biến cố thăngtrầm của thời buổi tao loạn đờiĐường

( Người Trung Quốc tơn vinh “

thi thánh “ )

Tuần 16- tiết 61

Ngày soạn :

Ngày dạy :

Thời gian này, Đỗ Phủ từ quan

nhưng không về lại quê nhà

được vì Hà Nam là nơi tranh

chấp Lúc ở Thành Đô, lúc lại

Quỳ Châu, thương nhớ và lo

lắng Với "Nỗi lòng quê cũ"

nhà thơ đã viết chùm "Thu

hứng" (8 bài)

Gv hướng dẫn học sinh đọc bài

thơ và tìm hiểu bố cục

đọc đúng ngữ điệu thơ đường

và diễn tả được "nỗi lòng quê

cũ" của nhà thơ

Bố cục thơ Đường có mấy

phần? Bài thơ này có gì đặc

Tuy nhiên, cảnh thu và nỗi lòng

nhà thơ đã hoà quyện và xuyên

thấm trong nhau: trong cảnh có

nỗi lòng, trong nỗi lòng có

cảnh

Gv gợi ý giảng giải từ khó –

chú thích ( trang 188)

Cảnh thu được miêu tả trong

bốn câu thơ đầu ?

Nhận xét về cảnh thu trong 2

câu đầu? (chú ý các từ: điêu

Hs trả lời

“Thu hứng" là bài mở đầu cho

chùm thơ thu gồm 8 bài của ĐỗPhủ Ra đời năm 776

hs đọc bài thơ và thảo luận về

“Thu hứng" là bài mở đầu cho

chùm thơ thu gồm 8 bài của ĐỗPhủ Ra đời năm 776

II Đọc – hiểu văn bản

1 Nôi dung :

thương, tiờu sõm và cỏc chiều

khụng gian được miờu tả).

Súng dưới lũng sụng vọt lờn

tận ngang trời Mõy trờn cửa ải

sa sầm xuống mặt đất Cả vũ

trụ chao đảo, vần vũ Phải

chăng đú là cỏi vần vũ, chao

đảo của xó hội tao loạn lỳc bấy

giờ? Lời thơ vừa giấu đi, vừa

như hộ mở nỗi lũng đau đớn

trước thời thế và tỡnh cảm nhớ

thương đến tuyệt vọng của nhà

thơ gửi đến quờ nhà

Cảnh thu trong 2 cõu 3 và 4 cú

gỡ thay đổi so với 2 cõu trờn?

Cảnh ấy gợi liờn tưởng gỡ ?

Đõy cũn là cảnh thu trong cảm

nhận và nột vẽ của nhà thơ hiện

thực Cảnh thu mang búng

dỏng cuộc đời và nỗi lũng con

người

Tỏc giả miờu tả cảnh thu ở 3

chiều khụng gian:

Điều đú cho thấy tớnh chất tiờu

điều, hiu hắt, bi thương lan toả

khắp khụng gian, khỏc với

hs phõn tớch, thảo luận

Cảnh thu với những yếu tố gợibuồn

+ Hai cõu đầu:

- Sương thu dày dặc phủ xuốngrừng phong – khụng khớ ảmđạm

- nỳi non hiểm trở , vỏch đỏđiệp trựng khuất cả bầu trời ->

hiu hắt , nhạt nhũa , tối tăm ảmđạm

+ Hai cõu 3-4: Tất cả chuyểnđộng chao đảo dữ dội tạo nờnmột cảnh tượng vừa hựng vĩ,vừa bi trỏng

- Hướng lờn vựng quan ải :cảnh vật hựng trỏng , dữ dội ,súng vũ ngang trời -> mặt đấtnhư hũa nhập vào bầu trời

- cảnh động mà rất õm u , ảmđạm

Bốn cõu thơ tả 2 nột :+cảnh thu tiờu điều, ảm đạm + hựng vĩ, bi trỏng

a)Bốn cõu đầu :

a)b)c)

- Bức tranh thiên nhiên mùa thu:+ Rừng phong:xơ xác, tiêu

điều, tan thơng với sơng móctrắng xóa ->sắc thu buồn bã,thê lơng

+ núi Vu, kẽm Vu: Khí thu hiuhắt

 Hai câu miêu tả bức tranhthu mang màu sắc buồn thuơng,tàn tạ

-Cảnh thu với những hình ảnhdữ dội

+Kẽm Vu: sóng vọt lên trắngxóa

+ Núi Vu: Mây kéo đến sa sầmmặt đất

-> địa danh gợi sự hiểm trở ,hiu hắt , mõy õm u sà giỏp mặtđất

 Cảnh có sự vận động

 Tâm trạng buồn thơng lolắng của nhà thơ

không khí mơ màng của mùa

thu thường thấy trong thơ ca

truyền thống

Một loạt hình ảnh đối lập:

Giang (lòng sông) - Tái

thượng (cửa ải)

Ba (sóng) - Vân (mây)

Thiên (trời) - Địa (đất

Bốn câu cuối diễn tả nỗi lòng

Nhà thơ đồng nhất hoá hiện tại

và quá khứ (giọt lệ năm nay

-giọt lệ năm trước - -giọt lệ cũ).Sự vật và con người (dây buộc thuyền với vườn cũ và dây buộc lòng người với cố hương) tình và cảnh (hoa cúc

nở mà tưởng là nước mắt Dây buộc thuyền liên tưởng tới dây buộc lòng người, mảnh vườn

cũ và nỗi lòng thương quê hương)

Bằng cách này, nhà thơ đã thểhiện một cách sinh động, sâulắng và hàm súc tình cảmthương nhớ quê hương da diết

+ Hai câu kết: bất ngờ, độcđáo

Hai câu kết thông thường bộc

lộ tình cảm, tâm sự, cảm xúcchủ quan của người viết Ởđây, Đỗ Phủ đã kết bằng việc tảmột cách khách quan cảnh sinhhoạt ở thành Bạch Đế:

Lạnh lùng giục kẻ tay dao

b) Bốn câu cuối :

*Hai chi tiết: - Cảnh nhộn nhịp

may ỏo rột

- Tiếng chày đập (giặt) ỏo cũ

Đõy là 2 chi tiết cú sức gợi

cảm đặc biệt nhất là đối với

khỏch tha hương đang sống

trong cảnh lạnh lựng Việc sửa

soạn may (giặt) ỏo rột gợi cảnh

đoàn tụ đầm ấm Cõu kết là

tiếng chày đập ỏo dồn dập làm

lung lay cả búng chiều thu

Tiếng chày như thỳc giục khiến

nhà thơ đứng ngồi khụng yờn

Cõu kết tạo nờn một dư õm

vang vọng, lan xa, thấm sõu

Kết bằng cỏch miờu tả cảnh

gỡ? Âm thanh nào? Tại sao

chỳng lại cú giỏ trị biểu cảm

Bốn cõu thơ cuối thể hiện một

cỏch sõu sắc sự quan tõm đến

vận mệnh đất nước và lũng

thương nhớ quờ hương khụn

nguụi của tỏc giả

thước Thành Bạch chày vang búng ỏc tà.

Hs trả lờiKhụng , đú là ước mơ của baongười nghốo khổ bởi cuộc sốngloạn lạc đó khiến nhiều ngườiphải rời quờ xa xứ

Hs liệt kờRừng thu , sắc thu , giú thu ,khớ thu , sụng thu , hoa thu ,tiếng thu

Thần thỏi mựa thu , hồn thu

đề tề tựu trong “ cảm xỳc mựa

- Hình ảnh:

+ Khóm cúc: 2 lần nở hoa

2 lần lệ rơi+ Con thuyền: lẻ loi, đơn chiếcthắt buộc lòng ngời nhớ nơi vờncũ

-Âm thanh: Tiếng chày đập áo

 Kết lại bài thơ và mở ra tâm trạng khiến lũng người khỏch

xa xứ càng thờm sầu nóo trong chiều thu

 * Bài thơ khụng miờu tảtrực tiếp xó hội nhưng vẫnmang ý nghĩa hiện thực sõu sắc

và chan chứa tỡnh đời

Chứng minh tính chất nhất

quán cao của bài thơ Bám sát

nhan đề bài thơ để chỉ ra rằng :

dòng thơ nào cũng có “cảm xúc

“ và cũng có chất “ thu “

Nghệ thuật đặc sắc và ý nghĩa

của bài thơ ?

Hướng dẫn học sinh đánh giá

chung về giá trị nội dung và

nghệ thuật

Thu hứng là nỗi lòng của Đỗ

Phủ và cũng chính là nỗi lòng

của trăm họ đang trong cảnh

lầm than li biệt Bài thơ không

trực tiếp phản ánh xã hội mà

vẫn có giá trị hiện thực và ý

nghĩa nhân văn sâu sắc

Bài tập nâng cao: Bản dịch

của Nguyễn Công Trứ có một

ý nghĩa , giọng điệu và âm hưởng thơ thể hiện đúng tâm trạng u buồn

-Bài thơ vừa là nỗi buồn riệng thấm thía , vùa là tâm sự chứa chan lòng yêu nước thương đời

Hs Đối chiếu từng cặp câu thơ,

từ phiên âm qua dịch nghĩa đếndịch thơ để thấy:

2 Nghệ thuật :

Kết cấu chặt chẽ , hình ảnh đặc trưng , ngôn từ nhiều tầng ý nghĩa , giọng điệu và âm hưởngthơ thể hiện đúng tâm trạng u buồn

3 ý nghĩa văn bản :

Bài thơ vừa là nỗi buồn riệng thấm thía , vùa là tâm sự chứa chan lòng yêu nước thương đời

III Tổng kết:

1 Nghệ thuật:

2 Nội dung:

IV.Bài tập nâng cao:

Bản dịch của Nguyễn Công Trứ

có một số chỗ chưa sát nguyênbản Đối chiếu và rút ra nhậnxét

Gợi ý: Đối chiếu từng cặp câu

thơ, từ phiên âm qua dịch nghĩađến dịch thơ để thấy:

- Một số từ không được dịch sátnghĩa; ngọc lộ (sương móctrắng xoá), điêu thương (làmtiêu điều), nhất là cặp câu 3-4,

v à câu 6

- Nhận xét: Bản dịch thơ khá hay, tuy nhiên, tinh thần của bài thơ mùa thu ảm đạm thời loạn lạc, cùng tấm lòng nôn naohướng về quê nhà của Đỗ Phủ chưa được diễn tả như trong bản gốc

- Chứng minh tính chất nhất quán cao của bài thơ Bám sát nhan đề bài thơ để chỉ ra rằng : dòng

thơ nào cũng có “cảm xúc “ và cũng có chất “ thu “

- Chuẩn bị “ Tì bà hành “ đọc – trả lời câu hỏi sgk

- Cảm nhận được nỗi thương cảm của nhà thơ trước những bất cơng trong xã hội gửi gắm quatiếng đàn và số phận của người ca nữ trên bến Tầm Dương.

- Thấy được tài năng miêu tả hình tượng âm nhạc và sự kết hợp nhuần nhuyễn các yếu tốmiêu tả, tự sự và trữ tình trong tác phẩm

II/ Phương tiện thực hiện:

Sách giáo khoa, sách giáo viên ,Giáo án

III/ Cách thức tiến hành:

Giờ học tổ chức theo cách kết hợp phương pháp đọc sáng tạo, gợi tìm, trao đổi, thảo luận, trả

lời câu hỏi.

IV/ Tiến trình dạy học:

1Oån định lớp: Bao quát+ Kiểm diện

2.Kiểm tra bài cũ: phân tích bức tranh thiên nhiên trong bài thơ “ Cảm xúc mùa thu “ của Đỗ

Phủ ?

3 Bài mới :

Âm thanh của tiếng đàn bao giờ cũng đi vào lịng người một cách sâu sắc Trong tiếng đàn , kẻ tri

âm cĩ thể hiểu được nỗi lịng của người đánh đàn Đĩ cĩ thể là niềm vui hạnh phúc khi đạt được ước mơ , đĩ cũng cĩ thể là nỗi niềm tâm sự rei6ng khơng thể nĩi thành lời Tìm hiểu bài thơ “ Tì

một nhà thơ nổi tiếng thời

Trung Đường, sáng tác nhiều

nhất đời Đường Ơng cĩ một

cuộc đời từng trải Con đường

hoạn lộ của ơng hết thăng lại

giáng, khi thì làm tới chức Tả

thập di, Hàm lâm học sĩ, khi lại

bị vứt vào miền sơn cước làm

Thứ sử Cuối đời, ơng nghỉ tại

Lạc Dương, tự xưng là “Hương

Sơn cư sĩ", “Tuý Ngâm Tiên

Sinh" Bạch Cư Dị là người rất

sành âm nhạc Ơng được biết

còn là nhà lí luận thơ với nhiều

quan niệm sâu sắc, tiến bộ

Giới thiệu thể “hành “

Hành : dạng thơ cổ , không

theo niêm luật

Bài thơ dược viết trong hoàn

cảnh nào ?

GV: Hướng dẫn học sinh đọc

và tìm hiểu chung về bài thơ

- Đọc đúng âm điệu của thể thơ

song thất lục bát với nhiều

cung bậc Xen giọng kể với

giọng biểu cảm trầm lắng thiết

công (Trước đây cho là của

Phan Huy Vịnh, nay nhiều

người cho là của Phan Huy

Thực - cha của Phan Huy

Vịnh).

GV: Yêu cầu học sinh tìm hiểu

kết cấu bài thơ

Một lần tiễn khách qua bếnTầm Dương nghe tiếng tì bàcủa người ca nữ Cảm tiếngđàn, thương cho người, ngẫmtới mình quan Tư Mã đã viết Tì

bà hành 616 chữ (Xem lời tựa

SGK trang 190).

Hs đọc trả lời

* Nguyên tác và bản dịch:

+ Nguyên tác: 616 chữ + Bản dịch: Thơ song thất lụcbát

+ Hành: Thơ cổ thể tương đối

tự do, thường có yếu tố tự sự

(kể người, việc)

* Kết cấu bài thơ

Bài thơ có yếu tố tự sự rõ rệtnên có thể tóm tắt thành cốttruyện

2 Bài thơ:

Tì bà hành được coi làtrong nhưng bài thơ Đườnghay nhất trong kho tàng thơ

cổ điển Trung Hoa , đượcviết một năm sau sự kiệntác giả bị đày về làm mộtchức quan nhỏ nhàn rỗi , ởnơi xa xôi hẻo lánh GiangChâu

II Đọc – hiểu văn bản

Bài thơ có 2 lời tự sự, một

của nhà thơ và một của người

ca nữ Sự hoà quyện 2 lời tự sự

vào một bài thơ trữ tình khiến

cho thi phẩm có giá trị nghệ

thuật độc đáo và ý nghĩa sâu

Gv cho hs làm việc theo nhóm

Nguyên nhân và lí giải ý nghĩa

những chỗ không giống nhau ?

Hs tóm tắt

- trong buổi tiễn khách ở bến

Tầm Dương , tiệc thiếu tiếngnhạc , bỗng có tiếng đàn từ xavọng lại Người đánh đàn đượcmời lại để đàn cho buổi tiệc

- Người ca nữ cất tiếng đàn –tiếng đàn ẩn chứa bao nỗi niềmtâm sự

- Đàn xong người ca nữ thổ lộtâm sự về cuộc đời của mình

- Người ca nữ được yêu cầuđàn thêm lần nữa Tiếng đànlại cất lên Cả tiệc hoa đềukhóc , trong đó khóc nhiềunhất là

Tư Mã Giang Châu

Hs2 : lời tâm sự của ca nữ bộc

lộ sau khi gãy đàn , tự nhiên

1 Nôi dung :

Gọi hs đọc câu hỏi 2 sgk

Chỉ ra sự hợp lí trong mức độ

miêu tả tiếng đàn ba lần ?

Lần 2 tác giả miêu tả tiếng đàn

như thế nào ?

( miêu tả tình của người gửi

vào trog tiếng đàn )

Để khắc hoạ hình tượng âm

nhạc một cách tài tình, nhà thơ

đã vận dụng những phương

pháp miêu tả nào?

Hãy phân tích đặc điểm và giá

trị của những phương pháp ấy?

hơn ( không bị gò ép ) làm nổibật tài nghệ của ca nữ , làm hòahợp tâm hồn giữa hai người Hs3 : thêm lời tâm sự của nhàthơ làm cho sự hòa hợp tâmhồn giữa người ca nữ và nhàthơ

Hs trả lời-lần 1: miêu tả ít vì mới nghe

- lần 2 : miêu tả cụ thể vì nhàthơ lắng nghe

- lần 3 : miêu tả không nhiều

vì lúc này cả người đàn vàngười nghe

hs trao đổi thảo luận theo nhóm, mỗi nhóm tìm ra một phương pháp và phân tích

Tác giả phối hợp nhiều phươngpháp: so sánh ,liên tưởng tưởngtượng kì diệu :

+ Miêu tả hiệu quả tác dụngcủa tiếng đàn:

- Mới lên dây, thử đàn mà "dẫuchưa nên khúc tình đàn thoảngbay"

- Mới bắt đầu, nhà thơ đã

"chộp" được thần thái, hồn vía:

"Nghe não nuột mấy dây buồnbực"

a) Nghệ thuật miêu tả tiếng đàn :

- Tiếng đàn xuất hiện3la6n2 trong tác phẩm

-Nghệ thuật miêu tả tiếngđàn lần thứ hai

+Mới bắt đầu, nhà thơ đã

"chộp" được thần

GV: Gợi ý tìm hiểu những câu

nào miêu tả gián tiếp, câu nào

miêu tả trực tiếp? Miêu tả trực

tiếp bằng cách nào? Miêu tả

trực tiếp những gì

Ngoài miêu tả tiếng đàn , còn

miêu tả gì ?Tác dụng ?

Không phải ai cũng "tri âm"

được như vậy Không chỉ làngười sành nhạc, Bạch Cư Dịcòn có một tâm hồn nhạy cảm

và đồng cảm sâu sắc với ngườinghệ sĩ tì bà

- Cao độ: "Tiếng cao thấp",

"dây to", "dây nhỏ"

- Trường độ: "Khoan khoan dìu

dặt", "nước tuôn róc rách chảymau xuống ghềnh"

- Cường độ: "Mưa rào", "nỉ

non", "chuyện riêng"

- Các âm sắc: Tì bà thuộc bộ

dây song, qua miêu tả, có cảmgiác như nghe thấy cả bộ hơilẫn bộ gõ: "mâm ngọc", "bìnhbạc vỡ" …

- Cao trào: "Bình bạc vỡ",

"ngựa sắt giong xô xát tiếngđao", "tiếng buông xé lụa" Bảnđàn kết thúc bằng một nhátphảy mạnh như "xé lụa" lên cả

4 dây rồi lập tức kết thúc

Người nghe có cảm giác bànghoàng như có ma lực hút vào

âm thanh

- Nốt lặng: "Thử thời vô thanh

thắng hữu thanh" thật là: "Dư

âm bất tuyệt, dư ý vô cùng"

Hs trả lời+ Miêu tả dung nhan, động tác,thái độ người diễn tấu: “bỡngỡ", “tay ôm đàn che nửa mặt

+Miêu tả trực tiếp bằngnhững so sánh, liên tưởng,tưởng tượng kì diệu

+Mọi yếu tố hạc lý đều

được thể hiện : Cao độ,

Khác với 2 lần trước, lần gảy

đàn thứ 3 của người ca nữ được

miêu tả như thế nào?

Vì sao ? ( vì đồng cảm cảnh

ngộ như nhau – tâm sự như

nhau )

Ba lần đàn khác nhau được tác

giả miêu tả với mức độ phương

diện khác nhau Hãy chỉ rõ điều

đó

hoa", “nấn ná làm thinh", “màychau" …

+ Kết hợp miêu tả phongcảnh:

"Thuyền mấy lá đông tây lặng

ngắt Một vầng trăng trong vắt lòng sông”.

Tả cảnh mà thực chất là tả tiếng đàn và tài nghệ người gảyđàn Thời gian, không gian, sự vật như ngưng đọng trong một trạng thái đê mê, ngây ngất

Thiên nhiên dường như cũng bịhút vào tiếng đàn

*Mức độ, phương diện miêu tảtiếng đàn

Tác giả miêu tả 3 lần gảy đàncủa người ca nữ một cách hợplí

+ Lần đầu: không tả cụ thể vì

nghe từ xa

+ Lần thứ hai: Tả nhiều, tả kĩ

và phong cảnh chungquanh