Tập huấn GDMT môn ĐL-LS

Mục tiêu, hỡnh thức và ph ơng pháp dạy học tích hợp GDBVMT trong môn Lịch sử & Địa lý Hoạt động 1 + Căn cứ vào mục tiêu, nội dung ch ơng trỡnh môn Lịch sử & Địa lý cấp tiểu học, anh/c

PHẦN THỨ HAI TÍCH HỢP GDBVMT TRONG MễN L SỬ&ĐỊA Lí

I Mục tiêu, hỡnh thức và ph ơng pháp dạy học tích hợp

GDBVMT trong môn Lịch sử & Địa lý

Hoạt động 1

+ Căn cứ vào mục tiêu, nội dung ch ơng trỡnh môn Lịch

sử & Địa lý cấp tiểu học, anh/chị hãy thực hiện

nhiệm vụ sau:

1 Xác định mục tiêu GDBVMT trong môn Lịch sử & Địa lý ?

2 Nêu ph ơng thức dạy học tích hợp GDBVMT trong môn Lịch sử & Địa lý

I Mục tiêu, phương thức tích hợp GDBVMT

trong môn LÞch sö & ĐÞa lý

1.Mục tiêu: Giúp cho học sinh:

- Hiểu biết về môi trường sống gắn với các em, môi trường sống của con người trên đất nước Việt Nam, trong khu vực

và trên thế giới.

- Nhận biết được những tác động của con người làm biến đổi môi trường cũng như sự cần thiết phải khai thác, bảo vệ môi trường để phát triển bền vững.

- Hình thành và phát triển năng lực nhận biết những vấn đề

về môi trường và những kỹ năng ứng xử, bảo vệ MT một

cách thiết thực.

- Có ý thức bảo vệ MT và tham gia các hoạt động bảo vệ MT xung quanh phù hợp với lứa tuổi.

 - Nguyên tắc 1 Tích hợp nh ng không làm thay đổi đặc tr

ng của môn học, không biến bài học bộ môn thành bài

học giáo dục môi tr ờng

 - Nguyên tắc 2 Khai thác nội dung giáo dục môi tr ờng có chọn lọc, có tính tập trung vào ch ơng, mục nhất định

không tràn lan tuỳ tiện.

 - Nguyên tắc 3 Phát huy cao độ các hoạt động tích cực nhận thức của học sinh và kinh nghiệm thực tế mà các em

đã có, tận dụng tối đa mọi khả năng để học sinh tiếp xúc với môi tr ờng.

Cỏc mức độ tớch hợp nội dung GDMT:

 a Mức độ toàn phần: Mục tiêu và nội dung của bài

trùng hợp phần lớn hay hoàn toàn với nội dung giáo dục bảo vệ môi tr ờng.

 b Mức độ bộ phận: Chỉ có một phần bài học có nội

dung giáo dục môi tr ờng, đ ợc thể hiện bằng mục riêng,

một đoạn hay một vài câu trong bài học

c Mức độ liên hệ: các kiến thức giáo dục môi tr ờng

không đ ợc nêu rõ trong sách giáo khoa nh ng dựa vào kiến thức bài học, giáo viên có thể bổ sung, liên hệ các kiến

thức giáo dục môi tr ờng.

*Như vậy, dựa vào các mức tích hợp nêu trên và qua nội

dung CT, SGK cho thấy:

- Môn LS&ĐL, đặc biệt phần Địa lý có nhiều khả năng tích hợp GDBVMT Tuy nhiên, mức độ tích hợp khác nhau : + Ví dụ:

II Nội dung, địa chỉ, mức độ tích hợp GDBVMT trong môn Lịch sử & Địa lý

Hoạt động 2.

+ Căn cứ vào nội dung, ch ơng trình, sách giáo

khoa LS&ĐL lớp 4, anh/chị hãy thực hiện các nhiệm vụ sau:

Xác định các bài có khả năng tích hợp

GDBVMT

Nêu nội dung GDBVMT và mức độ tích hợp các bài đó (theo bảng sau)

+ Tr×nh bµy kết quả theo b¶ng d íi ®©y:

Chủ đề về môi trường

Nội dung tích hợp GDBVMT Chương/bài Mức độ tích hợp

Con người và môi

trường

Môi trường và tài

nguyên thiên nhiên

Mối quan hệ giữa dân số

và môi trường

Sự ô nhiễm môi trường

Biện pháp bảo vệ môi

trường

Thông tin phản hồi cho hoạt động 2 (Địa lý 4)

+Làm nhà sàn dể tránh ẩm thấp, thú dữ

+ Trồng trọt trên đất dốc + Khai thác khoáng sản, rừng, sức nước.

+ Trồng cây công nghiệp trên đất ba dan

Thiên nhiên

và hoạt động

SX của con người ở miền núi và trung

du (Bài 2,3,7,8)

Bộ phận

+ Trồng phi lao để ngăn gió + Trồng lúa, cây trái cây.

+ Đánh bắt, nuôi trồng thủy sản.

Thiên nhiên

và hoạt động

SX của con người ở miền đồng bằng:

(Bài 30)

Bộ phận

du (rừng, khoáng sản, đất đỏ ba dan, sức nước,…)

Thiên nhiên và hoạt động SX của con người ở miền núi và trung du (Bài 3, 5, 7, 8)

Bộ phận

Một số đặc điểm chính của MT và tài nguyên thiên nhiên và việc khai thác tài nguyên thiên nhiên ở đồng bằng (đất phù sa màu mỡ ở đồng bằng BB-NB, môi trường tự nhiên ĐB miền Trung:

nắng nóng, bão lụt gây khó khăn đời sống, hoạt động sản xuất )

Thiên nhiên và hoạt động SX của con người ở miền đồng bằng

(Bài 11, 17, 24)

Bộ phận

MT và tài nguyên thiên nhiên

và việc khai thác tài nguyên thiên nhiên ở biển, đảo và quần đảo: vùng biển nước ta

có nhiều hải sản, khoáng sản, nhiều bãi tắm đẹp.

Vùng biển Việt Nam

(Bài 29)

Bộ phận

Thiên nhiên và hoạt động

SX của con người ở miền núi và trung du

Liên hệ

Mối quan hệ giữa việc dân số đông, phát triển sản xuất với việc khai thác và bảo vệ MT.

Thiên nhiên và hoạt động

SX của con người ở đồng bằng Bắc B ộ - Nam Bộ

Liên hệ

Mối quan hệ giữa việc nâng cao chất lượng cuộc sống với việc khai thác môi trường.

Thiên nhiên và hoạt động

SX của con người ở đồng bằng miền Trung.

Liên hệ

Thiên nhiên và hoạt động của con người ở miền núi

và trung du

Liên hệ

Ô nhiễm không khí, nước, đất do mật độ dân số cao

và phát triển sản xuất (công nghiệp, nông nghiệp,…)

Thiên nhiên và hoạt động

SX của con người ở đồng bằng Bắc B ộ - Nam Bộ

Liên hệ

Ô nhiễm không khí, nguồn nước do sinh hoạt của con người.

Thiên nhiên và hoạt động của con người ở đồng bằng duyên hải miền Trung.

Liên hệ

Ô nhiễm biển do đánh bắt hải sản và khai thác dầu khí.

Vùng biển Việt Nam

Bài 30

Liên hệ

- - N©ng cao d©n trÝ.

Thiên nhiên và hoạt động của con người ở miền núi và trung du

Liªn hÖ

- Gi¶m tØ lÖ sinh.

- H¹n chÕ sö dông thuèc b¶o

vÖ thùc vËt.

-Xö lý chÊt th¶i c«ng nghiÖp.

Thiên nhiên và hoạt động SX của con người

ở đồng bằng Bắc B ộ -

Nam Bộ

Liªn hÖ

Liªn hÖ

- Khai th¸c tµi nguyªn biÓn hîp lý Vùng biển Việt Nam

Bài 30

Liªn hÖ

sa màu mỡ nhưng gây lũ lụt…) Qua

đó thấy được tầm quan trọng của hệ thống đê và giáo dục ý thức bảo vệ đê nhằm phục vụ đời sống con người

Bài 13

Nhà Trần và việc đắp đê

Liên hệ

- Vẻ đẹp của cố đô Huế-di sản văn hóa thế giới, GD ý thức giữ gìn, bảo

vệ di sản, bảo vệ cảnh quan môi trường sạch sẽ

Bài 10

Chùa thời Lý

Bài 28

Kinh thành Huế

Liên hệLiên hệ

III Nội dung, địa chỉ, mức độ tích hợp GDBVMT

trong môn Lịch sử & Địa lý lớp 5

Hoạt động 3

Căn cứ vào nội dung, ch ơng trình, sách giáo khoa Lịch sử & Địa lý lớp 5, anh/chị hãy thực hiện các nhiệm vụ sau:

Xác định các bài có khả năng tích hợp GDBVMT

Nêu nội dung GDBVMT và mức độ tích hợp các bài đó (theo bảng sau)

+ Néi dung ® îc tr×nh bµy trong b¶ng d íi ®©y:

Chủ đề về môi trường Nội dung tích

hợp GDBVMT Chương/ bài tích hợp Mức độ

Con người và môi

trường

Môi trường và tài

nguyên thiên nhiên

Mối quan hệ giữa dân số

và môi trường

Sự ô nhiễm môi trường

Biện pháp bảo vệ môi

trường

ở miền núi dân cư thưa thớt. ĐL-VNBài 9 Bộ phận

- Sự thích nghi của con người với môi trường của một số châu lục, quốc gia.

ĐL-TG Các bài về châu lục

ĐL-VN Bài: 2, 4,

5, 6

Toàn phần/bộ phận

-Một số đặc điểm về môi trường, tài nguyên thiên nhiên và việc khai thác tài nguyên thiên nhiên của một số châu lục, quốc gia.

ĐL-TG Các bài về châu lục

Bộ phận

Bé phËn

Mối quan hệ giữa việc số dân đông, gia tăng dân số với việc khai thác môi

trường của một số châu lục và quốc gia

ĐL-TG Các bài

về châu lục

Bé phËn

Sự ô

nhiễm

môi

trường

- Ô nhiễm không khí, nguồn nước, đất

do dân số đông, hoạt động sản xuất ở Việt Nam

ĐL-VN Liên

hệ

- Ô nhiễm không khí, nguồn nước, đất

do dân số đông, hoạt động sản xuất ở một số châu lục và quốc gia

ĐL-TG Liên

hệ

- Giảm tỉ lệ sinh, nâng cao dân trí.

- Khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên hợp lý (trồng rừng, bảo vệ rừng, đất, biển,…)

- Xử lý chất thải công nghiệp

- Phân bố lại dân cư giữa các vùng

Địa lý Việt Nam

Liên hệ

- Giảm tỉ lệ sinh, nâng cao dân trí

- Khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên hợp lý (tÊt c¶ c¸c ch©u, mét sè quèc gia)

- Xử lý chất thải công nghiệp (tÊt c¶

c¸c ch©u, mét sè quèc gia)

Địa lý thế giới

Liên hệ

- Vai trò của thuỷ điện đối với

sự phát triển kinh tế và đối với môi trường.

-Đường Trường Sơn

- Xây dựng nhà máy thuỷ điện Hoà Bình

Liên hệLiên hệ

IV Hình thức và ph ơng pháp tớch hợp GDBVMT

Thông tin cơ bản

1 Hình thức tổ chức

 Giáo dục bảo vệ môi tr ờng qua môn Lịch sử & Địa lý

th ờng đ ợc tổ chức theo hai hình thức: dạy học trong lớp và ngoài thiên nhiên.

+ Đối với những bài có nội dung giáo dục bảo vệ môi

tr ờng trùng hợp phần lớn hay hoàn toàn với nội dung giáo dục chung thì tiến hành ngoài thiên nhiên sẽ

mang lại kết quả cao hơn Vì trong môi tr ờng thực tế

đó các em sẽ có đ ợc những cảm xúc thật sự về

cảnh quan thiên nhiên, có đ ợc những liên t ởng chính xác, chân thực về những vấn đề môi tr ờng và đó cũng chính là nơi các em thể hiện

những hành vi thiết thực nhất

Tuy nhiên do học sinh tiểu học còn nhỏ, hơn nữa thời gian dành cho việc dạy học nội dung giáo dục môi tr ờng cũng không nhiều nên khó

có thể tổ chức cho cả lớp cùng đến tất cả

những nơi có vấn đề về môi tr ờng.Vì vậy mà hình thức đ ợc sử dụng th ờng xuyên trong quá trình dạy học vẫn là hình thức tổ chức dạy học trong lớp

 Để giờ học mang tính thực tiễn và

đạt hiệu quả cao giáo viên cũng có

thể giao cho các nhóm hoặc cá nhân nhiệm vụ điều tra khám phá ngoài

giờ học thông qua sách, báo, trên các

ph ơng tiện thông tin đại chúng hoặc quan sát trực tiếp tại nơi các em sinh sống.

2 Ph ơng pháp

Nội dung GDBVMT đ ợc tích hợp trong nội

dung môn học Vì vậy các ph ơng pháp

GDBVMT cũng chính là các ph ơng pháp dạy học bộ môn D ới đây xin chỉ đề cập đến một số

ph ơng pháp để GDBVMT đạt hiệu quả:

2.1 Ph ơng pháp điều tra

- Ph ơng pháp điều tra là ph ơng pháp, trong đó

giáo viên tổ chức và h ớng dẫn học sinh tìm hiểu một vấn đề và sau đó dựa trên các thông tin thu thập đ ợc tiến hành phân tích, so sánh, khái quát

để rút ra kết luận, nêu ra các giải pháp hoặc kiến nghị.

- Trong GDBVMT, ph ơng pháp điều tra đ ợc sử dụng nhằm giúp học sinh vừa tìm hiểu đ ợc thực trạng môi tr ờng địa ph ơng, vừa phát triển kỹ

năng điều tra thực trạng cho các em.

Ví dụ:

+Khi học Mục 3 - Bài 9 –Địa 5: Phân bố dân cư, đối với

HS ở TPhố lớn, GV yêu cầu HS điều tra tìm hiểu

“Những khó khăn gì sẽ xảy ra khi dân cư tập trung quá đông ?” GV có thể gợi ý cho HS chú ý tìm hiểu các

2.2 Ph ơng pháp thảo luận

- Ph ơng pháp thảo luận là ph ơng pháp, trong đó giáo viên

tổ chức đối thoại giữa học sinh và giáo viên hoặc giữa

học sinh và học sinh nhằm huy động trí tuệ của tập thể để giải quyết một vấn đề do môn học đặt ra Trong ph ơng

pháp thảo luận học sinh giữ vai trò chủ động, đề xuất ý kiến, thảo luận, tranh luận Giáo viên giữ vai trò nêu vấn

đề, gợi ý khi cần thiết và tổng kết thảo luận.

- Trong GDBVMT, ph ơng pháp thảo luận đ ợc sử dụng

nhằm giúp học sinh có thể huy động trí tuệ của tập thể để tìm hiểu những vấn đề môi tr ờng mà mình khám phá đ ợc

để từ đó cùng nhau đ a ra những kiến nghị, những giải

pháp phù hợp với thực trạng và khả năng thực hiện của các em.

Ví dụ:

+ Khi học Mục 4 - Bài 8 –Địa 4: Rừng và khai thác rừng ở Tây Nguyên, GV có thể chia nhóm cho HS thảo luận vấn đề: “ Vì sao cần phải bảo vệ rừng”

Vì HS tiểu học còn nhỏ nên GV đưa ra:

Câu 1: Nêu vai trò và tác dụng của rừng.

Câu 2: Nêu hậu quả của nạn phá rừng ở vùng

Núi phía Bắc.

Câu 3: Nêu một số biện pháp để bảo vệ rừng.

 2.3 Ph ơng pháp đóng vai

- Ph ơng pháp đóng vai là ph ơng pháp, trong đó

giáo viên tổ chức cho học sinh giải quyết một

tình huống của nội dung học tập gắn liền với cuộc sống thực tế bằng cách diễn xuất một cách ngẫu hứng mà không cần kịch bản luyện tập tr ớc

- Trong GDBVMT, ph ơng pháp đóng vai có tác dụng rất lớn để giúp học sinh thể hiện hành động phản ánh một giá trị môi tr ờng nào đó và cũng

thông qua trò chơi các em đ ợc bày tỏ thái độ và củng cố tri thức về giáo dục môi tr ờng.

Ví dụ:

+ Khi học Mục 4 - Bài 8 –Địa 4: Rừng và khai thác rừng ở

Tây Nguyên, GV có thể đưa ra một số tình huống sau:

- Gia đình người Mông đang định bán đất đã khai hoang và

di cư tới vùng đất mới để lại đốt rừng lấy đất trồng trọt và lại bán đi…

- Bố mẹ chuyên làm nghề săn bắn hoặc buôn bán động vật

hoang dã

*GV chọn 5 “diễn viên” đóng vai bố, mẹ, con, bạn bố hoặc

bạn mẹ, nhà chức trách thể hiện thái độ và cách cư xử trong

trong từng tình huống trên

Các HS còn lại quan sát, nhận định và suy nghĩ về cách giải quyết vấn đề của 5 diễn viên trên

Diễn xong, GV hướng dẫn HS trao đổi kinh nghiệm và rút

ra kết luận.

2.4 Ph ơng pháp trực quan

- Ph ơng pháp trực quan là ph ơng pháp sử dụng những

ph ơng tiện trực quan, ph ơng tiện kĩ thuật dạy học tr

ớc, trong và sau khi nắm tài liệu mới, khi ôn tập,

củng cố, hệ thống hoá kiến thức,

- Trong GDBVMT, ph ơng pháp trực quan đ ợc sử

dụng với mục đích tái tạo lại hình ảnh các sự kiện,

hiện t ợng về môi tr ờng Trong các ph ơng tiện trực

quan của môn học, tranh ảnh, thớ nghiệm giúp học sinh thấy đ ợc các hiện t ợng cụ thể về từng đối t ợng của môi tr ờng

V Dạy các dạng bài có nội dung tích hợp GDBVMT

*Thông tin cơ bản:

1 Dạng bài tích hợp nội dung GDBVMT mức độ toàn phần:

Dạng nầy, do toàn bài học có nội dung GDBVMT nên mục tiêu bài học không chỉ trang bị cho HS kiến thức về môi trường mà

còn hình thành cả những hành vi BVMT và thái độ tích cực đối với môi trường Vì vậy:

+ Khi dạy, GV cần ưu tiên lựa chọn các hình thức tổ chức và PP dạy học đề cao sự tiếp xúc trực tiếp với môi MT xung quanh

như tổ chức cho HS học tập thông qua hoạt động điều tra, thực

hành, đóng vai…

+ Những bài tích hợp toàn phần là điều kiện tốt nhất để nội dungGDBVMT phát huy tác dụng đối với học sinh thông qua môn học

2 Dạng bài tích hợp nội dung GDBVMT ở mức độ bộ phận: Dạng nầy, do một phần bài học có nội dung GDBVMT nên

trong mục tiêu bài học thường liệt kê mục tiêu GDBVMT cụthể Việc thực hiện mục tiêu của bài học nhiều khi là tiền đề đểthực hiện mục tiêu giáo dục BVMT Vì vậy:

+ Khi chuẩn bị bài dạy, GV cần: nghiên cứu kỹ nội dung bài học; xác định nội dung GDBVMT tích hợp vào nội dung bài

học là gì; thông qua hoạt động dạy học nào; chuẩn bị tư liệu,

đồ dùng dạy học gì để việc giáo dục BVMT đạt hiệu quả

+ Khi tổ chức dạy học, GV tiến hành các hoạt động dạy học

dảm bảo đúng theo yêu cầu bộ môn, đồng thời giúp HS hiểu, cảm nhận phần nội dung GDBVMT một cách nhẹ nhàng…

3 Dạng bài tích hợp nội dung GDBVMT ở mức độ liên hệ: Dạng nầy, các kiến thức GDMT không được nêu rõ trong SGK

nhưng dựa vào kiến thức bài học, GV có thể bổ sung kiến thức giáo dục môi trường cho phù hợp Vì vậy:

+ Khi chuẩn bị bài dạy, GV cần có ý thức tích hợp, đưa ra

những vấn đề gợi mở, liên hệ nhằm giáo dục cho HS hiểu biết

về môi trường, có kỹ năng sống và học tập trong MT bền vững.+ Khi tổ chức dạy học, GV tiến hành các hoạt động dạy học

dảm bảo đúng theo yêu cầu bộ môn, đồng thời lưu ý liên hệ, bổsung kiến thức GDMT một cách tự nhiên, phù hợp với trình độ nhận thức, khả năng hành động của HS và đúng mức tránh lan man, sa đà, gượng ép, ảnh hưởng đến thực hiện mục tiêu bài dạy

Hoạt động 4

Đọc các thông tin cơ bản trên và xem các

bài trong SGK Lịch sử & Địa lý (4-5),

anh/chị hãy thực hiện các nhiệm vụ sau:

- Chọn 3 bài trong SGK Khoa học (4-5) có mức độ tích hợp nội dung GDBVMT khác nhau (toàn phần, bộ phận, liên hệ).

- Thiết kế kế hoạch bài học của 3 bài đã

chọn, trình bày trên lớp, tập thể góp ý rút kinh nghiệm.