Cũng như trong truyện và kịch, cảm hứng chủ đạo và nhất quán trong thơ Nguyễn Đình Thi là hình ảnh một đất nước Việt Nam đau thương, đói nghèo, cơ cực, bị dìm trong máu và nước mắt dưới ách thống trị của thực dân, phát xít và phong kiến tay sai. Trong quá trình sáng tạo nghệ thuật, nhất là khi sáng tác bài thơ Đất nước, toàn bộ tình cảm của nhà thơ tập trung ở khía cạnh này. Trên bước quân hành, xót xa, đau đớn, căm phẫn trước thảm cảnh mà kẻ thù đã gây ra.
Trang 1Đ bài: Bình gi ng đo n th sau trong bài Đ t nề ả ạ ơ ấ ướ ủc c a Nguy n Đình Thi: Ôi ễ
nh ng cánh đ ng quê ch y máu…. B ng b n ch n nh m t ngữ ồ ả ỗ ồ ồ ớ ắ ười yêu
Bài làm Cũng nh trong truy n và k ch, c m h ng ch đ o và nh t quán trong th Nguy n Đìnhư ệ ị ả ứ ủ ạ ấ ơ ễ Thi là hình nh m t đ t nả ộ ấ ước Vi t Nam đau thệ ương, đói nghèo, c c c, b dìm trong máuơ ự ị
và nước m t dắ ưới ách th ng tr c a th c dân, phát xít và phong ki n tay sai. Trong quáố ị ủ ự ế trình sáng t o ngh thu t, nh t là khi sáng tác bài th Đ t nạ ệ ậ ấ ơ ấ ước, toàn b tình c m c a nhàộ ả ủ
th t p trung khía c nh này. Trên bơ ậ ở ạ ước quân hành, xót xa, đau đ n, căm ph n trớ ẫ ướ c
th m c nh mà k thù đã gây ra, nhà th th t lên:ả ả ẻ ơ ố
Ôi nh ng cánh đ ng quê ch y máu ữ ồ ả Dây thép gai đâm nát tr i chi u ờ ề
Nh ng đêm dài hành quân nung n u ữ ấ
B ng b n ch n nh m t ng ỗ ồ ồ ớ ắ ườ i yêu.
Nh chúng ta đã bi t, bài th Đ t nư ế ơ ấ ước được Nguy n Đình Thi sáng tác trong kho ng th iễ ả ờ gian 8 năm ròng (1948 1955). Bài th di n t quá trình nh n th c v kháng chi n, sơ ễ ả ậ ứ ề ế ự hình thành, n y n tình c m yêu nả ở ả ước, căm thù bè lũ cướp nước và khái quát nh ng ch ngữ ặ
đường kháng chi n ch ng Pháp th n thánh c a dân t c ta. Bài th dài 49 câu, đế ố ầ ủ ộ ơ ược chia làm hai ph n theo c m xúc li n m ch c a ch đ tr tình. Ph n m t đầ ả ề ạ ủ ủ ề ữ ầ ộ ược chia làm hai
đo n. Đo n m t (7 dòng đ u) là tâm tr ng c a ngạ ạ ộ ầ ạ ủ ườ ừi t Hà N i ra đi theo ti ng g i thaộ ế ọ thi t c a cách m ng nh ng trong lòng v n xao xuy n, bâng khuâng nh v mùa thu Hàế ủ ạ ư ẫ ế ớ ề
N i. Hà N i mùa thu vào bu i sáng ch p l nh, nh ng c n gió heo may xao xác đ u mùaộ ộ ổ ớ ạ ữ ơ ầ
r i trên đả ường ph tĩnh l nh, nh ng tia n ng hanh vàng soi trên “th m n ng lá r i đ y".ố ạ ữ ắ ề ắ ơ ầ
Đo n hai (t dòng 8 đ n dòng 21) là c m xúc v mùa thu m i Vi t B c. Nhà th đ ngạ ừ ế ả ề ớ ở ệ ắ ơ ứ
gi a thiên nhiên hai l n mà c t ti ng reo vui. Nhà th nhìn r ng tre th y nó cũng vui, nhìnữ ầ ấ ế ơ ừ ấ
tr i thu th y nó v a xanh trong, v a nh “thay áo m i", v a “cờ ấ ừ ừ ư ớ ừ ười nói thi t tha” nh ch aế ư ư
Trang 2bao gi đờ ược cười nói t do, tho i mái, nh ch a bao gi đự ả ư ư ờ ược cười nói t i th i đi mạ ờ ể này và ni m vui gi i phóng đề ả ược nhân lên theo c p s nhân. Nhà th bày t ni m t hàoấ ố ơ ỏ ề ự mãnh li t c a mình khi là đệ ủ ược làm ch đ t nủ ấ ước, vì đ t nấ ước đã được đ c l p, t doộ ậ ự nên tr i xanh, núi r ng, cánh đ ng, dòng sông đ u tr v ta. T ni m vui lan t a trongờ ừ ồ ề ở ề ừ ề ỏ không gian, m ch th chuy n sang suy t trên m ch th i gian. T hi n t i, nhà th nhạ ơ ể ư ạ ờ ừ ệ ạ ơ ớ
v quá kh hàng nghìn năm d ng nề ứ ự ước và gi nữ ước v vang, oanh li t, hào hùng, chói l iẻ ệ ọ
c a dân t c ta. Đ n ph n th hai (t câu 22 đ n h t), nhà th nh n th c v s hình thànhủ ộ ế ầ ứ ừ ế ế ơ ậ ứ ề ự tình c m yêu nả ước, chí căm thù gi c, ý th c t cặ ứ ự ường c a con ngủ ười Vi t Nam; nh ngệ ữ con người tuy hi n lành, ch t phác nh ng ý chí quy t th ng gi c thù thì cao ng t.ề ấ ư ế ắ ặ ấ
B n câu th trích trên đây thu c nh ng dòng th đ u tiên c a ph n hai.ố ơ ộ ữ ơ ầ ủ ầ
Hai câu th đ u:ơ ầ
Ôi nh ng cánh đ ng quê ch y máu ữ ồ ả Dây thép gai đâm nát tr i chi u ờ ề
Các câu th này theo Nguy n Đình Thi đơ ễ ược kh i ngu n c m h ng trong m t chi u hànhơ ồ ả ứ ộ ề quân cùng b đ i vùng núi B c Giang. Qua cách nhìn giàu liên tộ ộ ở ắ ưởng c a nhà th , c nhủ ơ ả đây v a th c v a h , v a c th đ n nh c nh i, v a có s c khái quát cao. Ráng đ
bu i chi u chi u xu ng các rãnh cây trên cánh đ ng nh máu ch y. Dây thép gai quanhổ ề ế ố ồ ư ả
đ n gi c trên đ i cao nh cào xé b u tr i T qu cồ ặ ồ ư ầ ờ ổ ố
Ngh thu t nhân hóa tu t , n d tu t đ c đáo v a làm tăng giá tr g i hình, v a làm tăngệ ậ ừ ẩ ụ ừ ộ ừ ị ợ ừ giá tr bi u c m cho hai câu th Màu s c câu th b m đ nh a máu, đị ể ả ơ ắ ơ ầ ỏ ư ứ ường nét đ m vàậ
s c nh kh c h a. Tuy đó là m t b c tranh thiên nhiên nh ng là hình nh c a m t đ tắ ư ắ ọ ộ ứ ư ả ủ ộ ấ
nước b tàn phá, giày xéo. Chính gi c Pháp xâm lị ặ ược đã làm đ o l n hoàn toàn đ i s ngả ộ ờ ố thanh bình, yên c a nhân dân ta. Cùng v i thán t “ôi”, l i th tr thành l i lên án, tả ủ ớ ừ ờ ơ ở ờ ố cáo t i quân cộ ướp nước. Nh ng l i k t t i này chúng ta đã g p trong th Quang Dũng:ữ ờ ế ộ ặ ơ
T đ thu v hoang bóng gi c ừ ộ ề ặ
Trang 3Điêu tàn ôi l i n i đêm tàn ạ ỗ
Đ t đá ong khô nhi u ng n l ấ ề ấ ệ
Em có bao gi l ch a chan? ờ ệ ứ
M tôi em có g p đâu không? ẹ ặ
Nh ng xác già nua ng p cánh đ ng ữ ậ ồ Tôi cũng có th ng con bé d i ằ ạ Bao nhiêu r i xác tr trôi sông ồ ẻ
(Đôi m t ngắ ườ ơi S n Tây) Hai câu sau là tâm tr ng c a ngạ ủ ười chi n sĩ trên bế ước đường hành quân:
Nh ng đêm dài hành quân nung n u ữ ấ
B ng b n ch n nh m t ng ỗ ồ ồ ớ ắ ườ i yêu.
“Nung n u” là làm cho b thôi thúc, d n nén ngày càng nhi u m t mong mu n, m t tìnhấ ị ồ ề ộ ố ộ
c m nào đó. đây, “nung n u” đả Ở ấ ược Nguy n Đình Thi, dùng đ nói lên lòng căm thù sâuễ ể
s c c a ngắ ủ ười chi n sĩ và m t quy t tâm, m t ý chí son s t c a anh là nhanh chóng tiêuế ộ ế ộ ắ ủ
di t, đánh đu i lũ lang sói ra kh i b cõi nệ ổ ỏ ờ ước ta, đ nhân dân tr l i cu c s ng đ c l p,ể ở ạ ộ ố ộ ậ
t do, h nh phúc. "B n ch n” là tr ng thái nôn nao, th p th m, thự ạ ồ ồ ở ạ ấ ỏ ường vì m t vi cộ ệ
ch a đ n, ch a bi t ra sao. đây, trên bư ế ư ế Ở ước đường hành quân, người chi n sĩ đang sayế
mê lí tưởng c u nứ ước, đang xót xa cho bóng hình quê hương b h y ho i đ t ng t. Hìnhị ủ ạ ộ ộ
nh nh m t ng i yêu”, ch c có l , đ c kh i g i b ng nh ng vì sao l p lánh trên b u
tr i đêm mênh mông, bát ngát. Tâm tr ng c a anh lính xu t thân t Hà thành văn hi n nàyờ ạ ủ ấ ừ ế
r t g n v i tâm tr ng c a ngấ ầ ớ ạ ủ ười chi n sĩ Tây Ti n cùng th i:ế ế ờ
M t tr ng g i m ng qua biên gi i ắ ừ ử ộ ớ Đêm m Hà N i dáng ki u th m ơ ộ ề ơ
Trang 4(Tây Ti n)ế Vâng! "M t ngắ ười yêu”, "dáng ki u th m” n i quê nhà xa xôi v n luôn dõi theo t ngề ơ ở ơ ẫ ừ
bước đường hành quân gian nan, kh c nghi t v t v c a các anh, chia s v i các anhắ ệ ấ ả ủ ẻ ớ
b ng t t c tình c m n ng nàn, ch a chan yêu thằ ấ ả ả ồ ứ ương, xu t phát t đáy sâu hun hút tâmấ ừ
h n mình. Nh ng đóa hoa tr ng ngào ng t nh y hồ ữ ắ ạ ụ ương quê nhà đang đ i, đang ch cácở ợ ờ anh v đ mà dâng, mà hi n khi ngày hòa bình. V y nên, thề ể ế ậ ương nước và thương ngườ i yêu, nước b gi c xâm chi m ngị ặ ế ười yêu ph i xa cách; kh i tình c m chung và tình c mả ố ả ả riêng hòa quy n, nung n u trong lòng đã thôi thúc, gi c giã, đ ng viên ngệ ấ ụ ộ ười lính trên tuy n l a ác li t.ế ử ệ
Có th nói, đây là m t trong nh ng đo n th đ c s c nh t c a bài th Đ t nể ộ ữ ạ ơ ặ ắ ấ ủ ơ ấ ước, v n iề ộ dung, nhà th th hi n thành công hai b c tranh: b c tranh ngo i c nh và b c tranh tâmơ ể ệ ứ ứ ạ ả ứ
c nh, Trong đó, tâm tr ng xót xa, yêu thả ạ ương đ t nấ ước và căm thù sôi s c quân cụ ướ p
nước là n i b t nh t, lan t a kh p b c tranh th V ngh thu t, nhà th ph i h p r tổ ậ ấ ỏ ắ ứ ơ ề ệ ậ ơ ố ợ ấ thành công m t vài bi n pháp tu t thộ ệ ừ ường g p trong ti ng Vi t và đ c bi t, các nghặ ế ệ ặ ệ ệ thu t, kĩ thu t h i h a, điêu kh c, đi n nh cũng đậ ậ ộ ọ ắ ệ ả ược nhà th s d ng khéo léo, điêuơ ử ụ luy n tài hoa.ệ
Đo n th trên cũng nh c bài th Đ t nạ ơ ư ả ơ ấ ước x ng đáng là m t trong nh ng bài th hayứ ộ ữ ơ
nh t v đ tài đ t nấ ề ề ấ ước, con ngườ ủi c a thi ca Vi t Nam giai đo n kháng chi n ch ngệ ạ ế ố Pháp