Bài thơ Đất nước được hình thành trong một quãng thời gian dài (1948-1955); lần đầu tiên được dưa vào tập Chiến sĩ (1956). Bài thơ được tổ hợp từ một số bài thơ khác như Sáng mát trong như sáng năm xưa (1948) và Đêm mít tinh (1949). Chủ đề bao trùm của Đất nước là lòng yêu nước nồng nàn, thiết tha, ý thức độc lập tự chủ, là lòng tự hào về đất nước và nhân dân anh hùng, từ trong đau thương nô lệ, dưới sự lãnh đạo của Đảng đã quật khởi vùng lên chiến thắng huy hoàng.Trong đó có những đoạn thơ Nguyễn Đình Thi đó là Tổ quốc hồi sinh tràn đầy sức sống, ý thức độc lập tự chủ và niềm tự hào về Tổ quốc giàu đẹp, có truyền thông bất khuất kiên cường.
Trang 1Đ bài: Bình gi ng đo n th sau trong bài th Đ t nề ả ạ ơ ơ ấ ước (Nguy n Đình Thi): Mùaễ thu nay khác r i! Nh ng bu i ngày x a v ng nói vồ ữ ổ ư ọ ề
Bài làm Bài th Đ t nơ ấ ước được hình thành trong m t quãng th i gian dài (19481955); l n đ uộ ờ ầ ầ tiên được d a vào t p Chi n sĩ (1956). Bài th đư ậ ế ơ ượ ổ ợ ừ ộ ốc t h p t m t s bài th khác nhơ ư Sáng mát trong nh sáng năm x a (1948) và Đêm mít tinh (1949). Ch đ bao trùm c aư ư ủ ề ủ
Đ t nấ ước là lòng yêu nước n ng nàn, thi t tha, ý th c đ c l p t ch , là lòng t hào vồ ế ứ ộ ậ ự ủ ự ề
đ t nấ ước và nhân dân anh hùng, t trong đau thừ ương nô l , dệ ướ ựi s lãnh đ o c a Đ ng đãạ ủ ả
qu t kh i vùng lên chi n th ng huy hoàng.Trong đó có nh ng đo n th Nguy n Đình Thiậ ở ế ắ ữ ạ ơ ễ
đó là T qu c h i sinh tràn đ y s c s ng, ý th c đ c l p t ch và ni m t hào v Tổ ố ồ ầ ứ ố ứ ộ ậ ự ủ ề ự ề ổ
qu c giàu đ p, có truy n thông b t khu t kiên cố ẹ ề ấ ấ ường:
Mùa thu nay khác r i! ồ
Nh ng bu i ngày x a v ng nói v ữ ổ ư ọ ề
Sau khi h i tồ ưởng đ n mùa thu c a nh ng ngày r i Hà N i ra đi vì nghĩa l n v i c m xúcế ủ ữ ờ ộ ớ ớ ả
"Bu n bu n l ng l ng" (Hoài Thanh), tác gi b c l c m nghĩ c a mình v mùa thu m i,ồ ồ ặ ặ ả ộ ộ ả ủ ề ớ mùa thu trên đ t nấ ước nhân dân đã làm ch v n m nh c a mình, mùa thu kháng chi n ủ ậ ệ ủ ế ở núi r ng Vi t B c: "Mùa thu nay khác r i". L i th đ y tính ch t kh ng đ nh. Đó là sừ ệ ắ ồ ờ ơ ầ ấ ẳ ị ự khác r i v không gian, th i gian và tâm tr ng con ngồ ề ờ ạ ười trước mùa thu. Nh ng cái khácư
trước h t c a mùa thu này đế ủ ược ngườ ọi đ c nh n ra ngay nh p đi u, ti t t u, hình nhậ ở ị ệ ế ấ ả
th : t nh ng câu th th t ngôn sâu l ng, c kính mang đ m màu s c Đơ ừ ữ ơ ấ ắ ổ ậ ắ ường thi, bài thơ
b ng chuy n sang nh ng câu th t do, t o nên m t nh p đi u h i h ph i ph i làm choỗ ể ữ ơ ự ạ ộ ị ệ ố ả ơ ớ
đo n th nh hát vang lên t m t trái tim ch t ch a ni m vui.ạ ơ ư ừ ộ ấ ứ ề
Đ ng gi a không gian bao la, gi a đ t tr i bát ngát thoáng đãng, v i trái tim reo vui, tácứ ữ ữ ấ ờ ớ
gi đã l ng nghe, c m nh n s c thu, h i thu m i "Tôi đ ng vui nghe gi a núi đ i". "Vuiả ắ ả ậ ắ ồ ớ ứ ữ ồ
Trang 2nghe" ch không ph i là nghe vui. Nghe vui là ni m vui t bên ngoài còn vui nghe là ni mứ ả ề ừ ề vui t trái tim tr i d y, dâng lên, lan to , nhu m lên t t c c nh v t, đ t tr i, c cây mâyừ ỗ ậ ả ố ấ ả ả ậ ấ ờ ỏ
nước "Gió th i r ng tre ph p ph i". "Ph p ph i" là m t t láy r t g i hình, g i c m vàổ ừ ấ ớ ấ ớ ộ ừ ấ ợ ợ ả giàu ý nghĩa di n t Ph p ph i r ng tre gió th i hay ph p ph i c a lá c đ tung bayễ ả ấ ớ ừ ổ ấ ớ ủ ỏ ỏ
gi a chi n khu t do hay còn g i cho ta ni m vui ph i ph i c a con ngữ ế ự ợ ề ơ ớ ủ ười đang bay lên cùng v i đ t tr i gi i phóng?ớ ấ ờ ả
Trong ni m vui lâng lâng y, nhà th đã c m nghe đề ấ ơ ả ược s chuy n đ i r t m c tinh tự ể ổ ấ ự ế
c a h n thu:ủ ồ
Tr i thu thay áo m i ờ ớ Trong bi c nói c ế ườ i thi t tha ế
Nh s d ng bi n pháp nhân hóa đ c s c, nhà th không ch di n t đờ ử ụ ệ ặ ắ ơ ỉ ễ ả ược s thay đ iự ổ
c a s c thu mà còn di n t đủ ắ ễ ả ượ ực s thay đ i c a lòng ngổ ủ ười, h n ngồ ười. Qua câu th c aơ ủ Nguy n Đình Thi, dễ ường nh mùa thu đ t nư ấ ước đã được h i sinh và hi n lên nh m t côồ ệ ư ộ gái đ y s c tr , tr c hình s c, tr c tâm h n. "Trong bi c nói cầ ứ ẻ ẻ ả ắ ẻ ả ồ ế ười thi t tha". Câu thế ơ
có 6 ch mà d n nén bi t bao nhiêu c m xúc và n tữ ồ ế ả ấ ượng: âm thanh thì "nói cười" tươ i
tr , màu s c thì "trong bi c", tình c m thì "thi t tha”. Nh l i c nh mùa thu cũ hi n vẻ ắ ế ả ế ớ ạ ả ệ ề
nh thi u n "đ ng ch u tang Tóc bu n buông xu ng l ngàn hàng" v i "áo m phai d tư ế ữ ứ ị ồ ố ệ ớ ơ ệ
lá vàng" còn thu nay đã được thay b ng chi c áo màu tằ ế ươi sáng, bình d , ta càng th m thíaị ấ thu t đây "không thu th m thu s u" mà là "thu sừ ả ầ ướng nhu m màu xuân mát mát":ộ
Mùa thu vàng sáng t i r i đây ớ ồ
Áo m i em ph i gió th i đ y ớ ơ ổ ầ
Áo tr ng đòi tà ph ph t hoá ắ ơ ấ
Áo vàng em m c cánh thu bay ặ
(Xuân Di u)ệ
Trang 3Đo n th trên đạ ơ ược tác gi s d ng nhi u đ ng t "đ ng, nghe, gió th i, thay áo, nói,ả ử ụ ề ộ ừ ứ ổ
cười" đã g i đợ ược không khí nh n nh p sôi n i r n ràng c a mùa thu. C nh s c thiênộ ị ổ ộ ủ ả ắ nhiên đây v a bình d kho kho n, v a trong tr o tở ừ ị ẻ ắ ừ ẻ ươi sáng hoà h p v i tâm tr ng vuiợ ớ ạ
h h i c a thi nhân t o nên m t v đ p m i cho mùa thu đ t nồ ở ủ ạ ộ ẻ ẹ ớ ấ ước. Nguy n Đình Thi đãễ
đ a đ n m t nét m i cho nh ng bài th v mùa thu Vi t Nam muôn đ i.ư ế ộ ớ ữ ơ ề ệ ờ
Đ ng trứ ước khung c nh mùa thu đ t nả ấ ước nh đang h i sinh, trào dâng s c s ng, ni mư ồ ứ ố ề vui, v i tình yêu thớ ương n ng th m, tác gi đã b c l ý th c đ c l p, t ch và ni m tồ ắ ả ộ ộ ứ ộ ậ ự ủ ề ự hào v T qu c giàu đ p. Thông qua tình c m n ng th m yêu thề ổ ố ẹ ả ồ ắ ương và chói đ t hàoỏ ự
c a tác gi , b c tranh đ t nủ ả ứ ấ ước c l n lứ ầ ượ ượt đ c m ra v i không gian ba chi u bát ngátở ớ ề
và hi n lên v i nh ng đệ ớ ữ ường nét, màu s c, hình kh i và c hắ ố ả ương v n a, th t nên th ,ị ữ ậ ơ nên h a.ọ
Ng ng đ u lên là b u tr i "thu xanh ng t m y t ng cao". Dẩ ầ ầ ờ ắ ấ ừ ường nh không nén n i c mư ổ ả xúc, tác gi ph i reo lên "Tr i xanh đây là c a chúng ta". Tr i ta xanh m t ai mà ch ngả ả ờ ủ ờ ắ ẳ
th y, v n r t xanh t cái thu xa x a. B u tr i y qua th ca c a Nguy n Du, Nguy nấ ố ấ ứ ở ư ầ ờ ấ ơ ủ ễ ễ Khuy n, T n Đà đã cao xanh, gi đây càng tr nên xanh cao h n n a. Vì trong s c xanhế ả ờ ở ơ ữ ắ muôn thu c a b u tr i, này có thêm s c xanh c a lòng ngở ủ ầ ờ ắ ủ ườ ượi đ c hưởng đ c l p, tộ ậ ự
do. Đúng nh Ch Lan Viên đã vi t:ư ế ế
Xanh bi t m y là tr i xanh T qu c ế ấ ờ ổ ố Khi t do v chói trên đ u ự ề ở ầ
Tr i thu xanh ng t sáng tuyên ngôn ờ ắ
Tr i b ng xanh h n n ng chói loà ờ ỗ ơ ắ
N ướ c Vi t Nam Dân ch C ng hoà ệ ủ ộ
(T H u)ố ữ
Nhìn sang bên kia là nh ng dãy núi, nh ng cánh r ng trùng trùng đi p đi p "Núi r ng đâyữ ữ ừ ệ ệ ừ
là c a chúng ta". Hai ch "núi r ng" không h g i lên c nh ma thiêng nủ ữ ừ ề ợ ả ước đ c mà chộ ỉ
Trang 4g i lên s giàu có c a T qu c, n ch a bi t bao tài nguyên phong phú "R ng vàng bợ ự ủ ộ ố ẩ ứ ế ừ ể
b c đ t phì nhiêu". Nh l i c nh quê hạ ấ ớ ạ ả ương làng xóm trong máu l a chi n tranh, b u tr iử ế ầ ờ cánh đ ng nh a máu, rách nát b i dây thép gai, móng vu t c a k thù "Ôi nh ng cánhồ ư ứ ở ố ủ ẻ ữ
đ ng quê ch y máu Dây thép gai đâm nát tr i chi u!" chúng ta m i th m thía cái vangồ ả ờ ề ớ ấ
hưởng c a lòng t hào, ni m kiêu hãnh và ý th c đ c l p t ch toát ra t hai câu th :ủ ự ề ứ ộ ậ ự ủ ừ ơ
Tr i xanh đây là c a chúng ta ờ ủ Núi r ng đây là c a chúng ta ừ ủ
Nh ng câu th kh ng đ nh, nh ng đ i t ch đ nh "đây” cùng v i đi p t ng "c a chúngữ ơ ẳ ị ữ ạ ừ ỉ ị ớ ệ ừ ữ ủ ta" đã vang lên dõng d c ni m t hào kiêu hãnh v quy n làm ch đ t nạ ề ự ề ề ủ ấ ước. C m h ngả ứ này là m t c m h ng mà ta thộ ả ứ ường g p trong th ca Vi t Nam sau ngày gi i phóng:ặ ơ ệ ả
C a ta tr i đ t, đêm ngày ủ ờ ấ Núi kia đ ng n , sông này c a ta ồ ọ ủ
(T H u)ố ữ
Nh ng câu th "Tôi nh ; Tôi đ ng vui nghe" là nh ng l i đ c tho i c a nhân v t tr tình.ữ ơ ớ ứ ữ ờ ộ ạ ủ ậ ữ Sau l i đ c tho i, đ n đây dờ ộ ạ ế ường nh nhà th hát chung v i dàn đ ng ca c a nhân dân,ư ơ ớ ồ ủ hòa trong c m h ng vui sả ứ ướng, t hào đự ược làm ch đ t tr i thiên nhiên T qu c tủ ấ ờ ổ ố ươ i
đ p:ẹ
Nh ng cánh đ ng th m mát ữ ồ ơ
Nh ng ng đ ữ ả ườ ng bát ngát
Nh ng dòng sông đ n ng phù sa ữ ỏ ặ
B ng hàng lo t t "nh ng", m t t ch s nhi u không xác đ nh m đ u các dòng th ,ằ ạ ừ ữ ộ ừ ỉ ố ề ị ở ầ ơ
trước h t tác gi nh mu n k thêm nhi u h n v giàu đ p c a đ t nế ả ư ố ể ề ơ ẻ ẹ ủ ấ ước, sau n a đo nữ ạ
th g i cho ngơ ợ ườ ọi đ c b c tranh đ t nứ ấ ước c l n lứ ầ ượ ượt đ c m ra l ng l y, bát ngát.ở ộ ẫ Nguy n Đình Thi s d ng nhi u tính t ch c m xúc "th m mát, bát ngát, đ n ng". Đi uễ ử ụ ề ừ ỉ ả ơ ỏ ặ ề
Trang 5đó v a di n t đừ ễ ả ược tình c m yêu nả ước thi t tha, n ng nàn c a tác gi v a làm cho b cế ồ ủ ả ừ ứ tranh đ t nấ ước nh có thêm đư ường nét, màu s c, hình kh i. V i t m lòng yêu nắ ố ớ ấ ước thi tế tha sâu n ng, dặ ường nh tác gi c m nh n đư ả ả ậ ượ ảc c cái v "th m mát" c a cánh đ ng, t nị ơ ủ ồ ậ
m t th y đắ ấ ược cái "bát ngát" t do c a nh ng ng đự ủ ữ ả ường m ra, nh trông thây đở ư ược cả
nh ng dòng sông đ n ng phù sa cu n ch y v xuôi. Câu th c a Ng y n Đình Thi th tữ ỏ ặ ộ ả ề ơ ủ ụ ễ ậ trĩu n ng suy t "Nh ng dòng sông đ n ng phù sa" hay đ n ng t m lòng yêu thặ ư ữ ỏ ặ ỏ ặ ấ ương và
t hào đ i v i đ t nự ố ớ ấ ước c a tác gi ? đây nhà th s d ng nhi u nguyên âm m "a, at”ủ ả Ở ơ ử ụ ề ở
cu i dòng th cũng đã góp ph n di n t thành công cái c m xúc th nói trên (T cu cố ơ ầ ễ ả ả ơ ừ ộ
s ng có ph n tù túng trong năm c a ô, các văn ngh sĩ mang ba lô hành hố ầ ử ệ ương lên đ tấ thánh Vi t B c. Qua bao nhiêu n o đệ ắ ẻ ường kháng chi n, c m nh n v đ t nế ả ậ ề ấ ước được mở
ra theo chi u r ng không gian v i b u tr i thu trong xanh, nh ng núi r ng bát ngát c aề ộ ớ ầ ờ ữ ừ ủ
Vi t B c, nh ng cánh đ ng lúa th m mùi s a, nh ng dòng sông Lô, sông Thao, sôngệ ắ ữ ồ ơ ữ ữ
H ng cu n cu n phù sa).ồ ồ ộ
T nh ng c m nh n v cái h u hình c a đ t nừ ữ ả ậ ề ữ ủ ấ ước v i không gian, b u tr i, cánh đ ng,ớ ầ ờ ồ dòng sông, câu th đang náo n c, d n d p reo vui b ng nh tr m l ng h n xu ng, đơ ứ ồ ậ ỗ ư ầ ắ ẳ ố ượ m
v thiêng liêng thành kính khi nghĩ v cái vô hình là h n thiêng đ t nẻ ề ồ ấ ước trên chi u dàiề
c a th i gian 4000 năm l ch s :ủ ờ ị ử
N ướ c chúng ta
N ướ c nh ng ng ữ ườ i ch a bao gi khu t ư ờ ấ Đêm đêm rì r m trong ti ng đ t ầ ế ấ
Nh ng bu i ngày x a v ng nói v ữ ổ ư ọ ề
"Nước chúng ta", câu th có ba ch mà nh n i b t lên gi a bài th gi ng nh dòng nơ ữ ư ổ ậ ữ ơ ố ư ướ c đang cu n ch y b ng ch ng l i, d n nén l i. Câu th bình d mà ch t ch a bao nhiêu c mộ ả ỗ ữ ạ ồ ạ ơ ị ấ ứ ả xúc yêu thương và t hào.ự
Nghĩ v quá kh c a đ t nề ứ ủ ấ ước chúng ta, đi u làm tác gi c m ph c nh t là truy n th ngề ả ả ụ ấ ề ố
b t khu t kiên cấ ấ ường. Truy n th ng y n i b t lên t o thành gề ố ấ ổ ậ ạ ương m t r ng r nh tặ ạ ỡ ấ
Trang 6c a l ch s cha ông "Nủ ị ử ước nh ng ngữ ười ch a bao gi khu t". Câu th gi n d nh m tư ờ ấ ơ ả ị ư ộ
l i nói thờ ường nh ng đã làm s ng d y trư ố ậ ước m t ta c m t quá kh oanh li t c a t tiên.ắ ả ộ ứ ệ ủ ổ
Ta nh th y trong đó t th c a Bà Tr ng, Bà Tri u, Tr n H ng Đ o, Lê L i, Quangư ấ ư ế ủ ư ệ ầ ư ạ ợ Trung luôn luôn hiên ngang b t khu t trấ ấ ước m i đ t sóng ngo i xâm hung tàn: Hán,ọ ợ ạ
Đường, T ng, Nguyên, Minh, Thanh.ố
S c m nh anh hùng bao đ i c a dân t c đ i v i hi n t i là m t s th c l n lao hùng h n.ứ ạ ờ ủ ộ ố ớ ệ ạ ộ ự ự ớ ồ
Nh ng đây đà đư ở ược nhà th di n t thông qua vi c sáng t o ra m t hình tơ ễ ả ệ ạ ộ ượng âm thanh nh không th t, m t âm thanh c a tâm tư ậ ộ ủ ưởng h n là c a thính giác: âm thanh rì r mơ ủ ầ đêm đêm trong lòng đ t v ng t nghìn x a v ng t i mai sau. "Rì r m" là m t t láy tấ ọ ừ ư ọ ớ ầ ộ ừ ượ ng thanh r t g i c m. Nó không n ào vang đ ng, vang xa nh ng liên t c đ u đ n nh dòngấ ợ ả ồ ộ ư ụ ề ặ ư
su i ch y b t t n. "Rì r m" trong lòng đ t "đêm đêm" còn g i lên không khí th m l ngố ả ấ ậ ầ ấ ợ ầ ặ thiêng liêng. "Đ t" là hình nh tấ ả ượng tr ng cho đ t nư ấ ước, c a s kh ng l , vĩnh h ng.ủ ự ổ ồ ằ
"Đ t" cũng là cái đấ ược d ng lên t m hôi nự ừ ồ ước m t, k c xắ ể ả ương máu c a bi t bao thủ ế ế
h cha ông. V i hình nh th đ c đáo này, tác gi đã hình tệ ớ ả ơ ộ ả ượng hóa được truy n th ngề ố anh hùng c a đ t nủ ấ ước thành m t hình nh đ y s c s ng, đ y m nh th m l ng, thiêngộ ả ầ ứ ố ầ ạ ầ ặ liêng và v ng b n muôn thu , tr thành nh p đ p c a con tim l ch s Vi t Nam b t khu tữ ề ở ở ị ậ ủ ị ử ệ ấ ấ anh hùng:
Tim Vi t Nam có B ch Đ ng ca hát ệ ạ ằ
Có đ ườ ng g ươ m "sát thát" chém Toa Đô
Có Nguy n Trãi trong h n th ý nh c ễ ồ ơ ạ Sang s ng ngân trong Đ i cáo hình Ngô ả ạ
Đúng là m t hình nh th đ y sáng t o, v a mang y u t c m xúc c th v a có ý nghĩaộ ả ơ ầ ạ ừ ế ố ả ụ ể ừ
tượng tr ng khái quát sâu xa.ư
"Nh ng bu i ngày x a v ng nói v ". Nh s k t h p khéo léo gi a các t "nh ng ữ ổ ư ọ ề ờ ự ế ợ ữ ừ ữ
x a v ng v ", câu th c a Nguy n Đình Thi cũng đã di n t đư ọ ề ơ ủ ễ ễ ả ược tính ch t liên t cấ ụ truy n th ng b t khu t kiên cề ố ấ ấ ường c a dân t c. C quá kh sâu th m c a l ch s đ tủ ộ ả ứ ẳ ủ ị ử ấ
Trang 7nước dường nh cũng đ u có m t v i con cháu hôm nay, luôn luôn nh n g i v nh ngư ề ặ ớ ắ ử ề ữ
l i thiêng liêng tha thi t. Đúng nh Lê Anh Xuân đã t ng vi t:ờ ế ư ừ ế
Nghe nh ti ng c a cha ông thu tr ư ế ủ ở ướ c Truy n con cháu hãy ng ng cao đ u mà b ề ẩ ầ ướ c
Nghe nh l i cây c gió m a ư ờ ỏ ư Hãy vi t ti p bài ca b t khu t ngày x a ế ế ấ ấ ư
B ng nh ng câu th giàu tính ch t suy t và c m xúc, b ng nh ng hình nh nhân hoá v aằ ữ ơ ấ ư ả ằ ữ ả ừ
c th v a tụ ể ừ ượng tr ng, đo n th trên không ch th hi n đư ạ ơ ỉ ể ệ ược ni m vui, ni m t hào về ề ự ề
T qu c giàu đ p và ý th c đ c l p t ch mà còn b y t đổ ố ẹ ứ ộ ậ ự ủ ả ỏ ược ni m bi t n thành kínhề ế ơ
v i t tiên. Vì h n ai h t, nhà th đã ý th c đớ ổ ơ ế ơ ứ ược nh ng chi n công v vang hôm nay làữ ế ẻ
k t qu c a s c m nh t ng h p gi a quá kh oanh li t c a cha ông v i cu c đ u tranhế ả ủ ứ ạ ổ ợ ữ ứ ệ ủ ớ ộ ấ anh hùng c a nhân dân ta.ủ