Trong vườn thơ ca kháng chiến chống Pháp, Bên kia sông Đuống của Hoàng Cầm được sáng tác tháng 4 năm 1948 nổi lên như một bông hoa thắm sắc ngát hương. Bài thơ đã diễn tả được một cách khá thấm thía và cảm động tấm lòng của nhà thơ đối với quê hương Kinh Bắc nói riêng, quê hương nước Việt nói chung với những tình cảm yêu thương, tự hào về quê hương giàu đẹp, có nền văn hoá nghìn đời đáng yêu và niềm căm giận trước tội ác kẻ thù đã giày xéo quê hương một cách phũ phàng qua những vần thơ như những lời tâm sự của tác giả.
Trang 1Đ bài: Bình gi ng đo n th sau trong bài th ''Bên kia sông Đu ng" (Hoàng C m):ề ả ạ ơ ơ ố ầ
Em i bu n làm chi Sao xót xa nh r ng bàn tayơ ồ ư ụ
Bài làm Trong vườn th ca kháng chi n ch ng Pháp, Bên kia sông Đu ng c a Hoàng C m đơ ế ố ố ủ ầ ượ c sáng tác tháng 4 năm 1948 n i lên nh m t bông hoa th m s c ngát hổ ư ộ ắ ắ ương. Bài th đãơ
di n t đễ ả ược m t cách khá th m thía và c m đ ng t m lòng c a nhà th đ i v i quêộ ấ ả ộ ấ ủ ơ ố ớ
hương Kinh B c nói riêng, quê hắ ương nước Vi t nói chung v i nh ng tình c m yêuệ ớ ữ ả
thương, t hào v quê hự ề ương giàu đ p, có n n văn hoá nghìn đ i đáng yêu và ni m cămẹ ề ờ ề
gi n trậ ướ ộc t i ác k thù đã giày xéo quê hẻ ương m t cách phũ phàng qua nh ng v n thộ ữ ầ ơ
nh nh ng l i tâm s c a tác gi ư ữ ờ ự ủ ả
Em i bu n làm chi ơ ồ
Sao xót xa nh r ng bàn tay ư ụ
Hoàng C m là m t thi sĩ đa tài: làm th , vi t k ch, di n k ch. Ông thân sinh ra nhà th làầ ộ ơ ế ị ễ ị ơ
m t nhà nho nghèo đã t ng thi trộ ừ ường Nam Đ nh vài ba khoa nh ng không đ u nên ph i điị ư ậ ả
d y ch Nho, b c thu c các n i trong t nh B c Ninh. M Hoàng C m v n là m t cô gáiạ ữ ố ố ở ơ ỉ ắ ẹ ầ ố ộ xinh đ p có tài hát dân ca Quan H , quê làng B u Xim, huy n Tiên Du, Hoàng c m đãẹ ọ ử ệ ầ
t ng gi i thi u:ừ ớ ệ
Tôi ng ườ i làng Quan H ọ Quê m bên này sông ẹ Cách quê cha m t dòng ộ
N ướ c tr ng ắ
Bên kia sông Đu ng ra đ i vào tháng 4/1948 và đố ờ ược đăng l n đ u tiên trên báo "C uầ ầ ứ
Trang 2qu c". Sông Đu ng còn g i là sông Thiên Đ c chia t nh B c Ninh ra làm 2 ph n, Namố ố ọ ứ ỉ ắ ầ (h u ng n), B c (t ng n). Quê hữ ạ ắ ả ạ ương c a Hoàng C m bên này h u ng n sông Đu ng.ủ ầ ở ữ ạ ố Khi gi c Pháp chi m đóng vùng đ t này thì Hoàng C m đang công tác văn ngh Vi tặ ế ấ ầ ệ ở ệ
B c. Hay tin gi c tàn phá quê hắ ặ ương mình, ông xúc đ ng vi t m t m ch t 12 gi đêmộ ế ộ ạ ừ ờ
đ n g n sáng bài th nói trên v i tâm tr ng "ni m căm gi n và thế ầ ơ ớ ạ ề ậ ương c m sâu s c" nhả ắ ư chính nhà th đã có l n tâm s :ơ ầ ự
Em i bu n làm chi ơ ồ Anh đ a em v sông Đu ng ư ề ố
Ngay đo n th đ u tiên m đ u bài th g m 10 câu m ra m t cái nhìn toàn c nh tở ạ ơ ầ ở ầ ơ ồ ở ộ ả ừ bên này nhìn sang bên kia, toàn c nh v không gian và th i gian:ả ề ờ
Em i bu n làm chi ơ ồ Anh đ a em v sông Đu ng ư ề ố Ngày x a cát tr ng ph ng lì ư ắ ẳ
Đo n th m đ u b ng m t ti ng g i trìu m n thân thạ ơ ở ầ ằ ộ ế ọ ế ương đ bày t s v v an i c aể ỏ ự ỗ ề ủ ủ tác gi đ i v i m t ngả ố ớ ộ ười "em" nào đó. Có th đây là ngể ười em tưởng tượng nh ngư
thường tr c trong trái tim tác gi Ph i chăng m t cô gái nào đó cùng quê Bên kia sôngự ả ả ộ
Đu ng v i Hoàng C m? Đi u đó làm cho l i th c a tác gi tr nên tr tình, th m ngố ớ ầ ề ờ ơ ủ ả ở ữ ơ ộ
h n và d gây đơ ễ ượ ự ồc s đ ng c m s chia đ i v i ngả ẻ ố ớ ườ ọi đ c. Và ph i chăng đ i t "em"ả ạ ừ trong câu th trên còn là s phân thân c a tác gi đ t o c hoài ni m, v a c th v aơ ự ủ ả ể ạ ớ ệ ừ ụ ể ừ phi m ch t o c m giác o th c r t thi v ?ế ỉ ạ ả ả ự ấ ị
Thông qua ni m hoài ni m y, nhà th đã tr v v i con sông Đu ng trong cu c s ngề ệ ấ ơ ở ề ớ ố ộ ố thanh bình ngày x a c a mình. Dòng Sông Đu ng v n êm đ m yên , l ng l "trôi" b tư ủ ố ố ề ả ặ ẽ ấ
t n gi a lòng đ t nậ ữ ấ ướ ừc t bao đ i nay v i cái màu "cát tr ng ph ng lì" r t m c bình yênờ ớ ắ ẳ ấ ự
th m ng. Nh ng nay trong cái c m giác m t hay còn, nhà th c m th y Sông Đu ng nhơ ộ ư ả ấ ơ ả ấ ố ư
"l p lánh" s c màu h n, h t ánh sáng c u v ng lên quê hấ ắ ơ ắ ầ ồ ương r c r , l ng l y:ự ỡ ộ ẫ
Trang 3Sông Đu ng trôi đi m t dòng l p lánh ố ộ ấ
N m nghiêng nghiêng trong kháng chi n tr ằ ế ườ ng k ỳ Cái dáng n m nghiêng nghiêng c a Sông Đu ng ằ ủ ố
Cái dáng n m "nghiêng nghiêng" y c a Sông Đu ng làm cho nó tr thành m t sinh thằ ấ ủ ố ở ộ ể xinh x n, duyên dáng, lãng m n mà có tâm tr ng nh kh c kho i lo âu h n, vì bên kiaắ ạ ạ ư ắ ả ơ sông quân gi c đã tràn v Đó là con sông hi n lên trong tâm tặ ề ệ ưởng c a nhà th ủ ơ
Qua t m lòng yêu thấ ương đ y ti c nu i v quê hầ ế ố ề ương Kinh B c c a tác gi , c nh b bãiắ ủ ả ả ờ ven sông c tr i ra v i m t màu xanh trù phú, màu m , bát ngát "Xanh xanh bãi mía b dâuứ ả ớ ộ ỡ ờ
Ngô khoai biêng bi c". Tác gi không dùng ch "xanh", ch "bi c" mà dùng t láy "xanhế ả ữ ữ ế ừ xanh", "biêng bi c" làm cho cái màu xanh thanh bình, s s ng và hy v ng c m ra vô t n,ế ự ố ọ ứ ở ậ hút t m m t trong ni m nh t c khôn nguôi xen l n t hào c a thi nhân v quê hầ ắ ề ớ ỉế ẫ ự ủ ề ươ ng giàu đ p. Hình nh th do đó v a mang giá tr t o hình, v a có ý nghĩa bi u c m:ẹ ả ơ ừ ị ạ ừ ể ả
Đ ng b n ni đ ng ngó bên tê đ ng mêng mông bát ngát ứ ề ồ ồ
Đ ng bèn tê đ ng ngó bên ni đ ng cũng bát ngát mênh mông ứ ồ ồ
(Ca dao)
Nh v y ch b ng m y câu th đ n s mà Hoàng c m đã t o d ng lên đư ậ ỉ ằ ấ ơ ơ ơ ầ ạ ự ược m t b cộ ứ tranh quê hương x ng đáng là m t b c tranh s n mài v i nh ng đứ ộ ứ ơ ớ ữ ường nét, màu s c hàiắ hoà tuy t đ p. B c tranh đệ ẹ ứ ược phác th o b ng m t vài nét ch m phá tài hoa v i cái màuả ằ ộ ấ ớ
"cát tr ng ph ng l " xen l n v i cái "xanh xanh bãi mía b dâu" tr i dài n i ti p v i cáiắ ẳ ỳ ẫ ớ ờ ả Ố ế ớ
"Biêng bi c ngô khoai". ế
Nh ng gi đây t Vi t B c, t bên này nhìn v ch còn là m t "n i nh ti c". Cho nên tácư ờ ừ ệ ắ ừ ề ỉ ộ ỗ ớ ế
gi có c m giác "sao xót xa nh r ng bàn tay". Đi p t "sao" đả ả ư ụ ệ ừ ược nh c l i "sao nhắ ạ ớ
ti c", "sao xót xa" nh m t n t nh c láy l i h n sâu thêm n i day d t ch ng ch t, d nế ư ộ ố ạ ạ ằ ỗ ứ ồ ấ ồ nén n i đau đ n bàng hoàng qu n th t khi quê hỗ ế ặ ắ ương thanh bình giàu đ p b ng ch c bẹ ỗ ố ị chìm trong máu l a. "Nh r ng bàn tay" là m t hình nh th tuy t hay. Trử ư ụ ộ ả ơ ệ ước h t nó di nế ễ
Trang 4đ t m t c m xúc r t c m đ ng: gi c chi m quê hạ ộ ả ấ ả ộ ặ ế ương là nh chi m m t ph n thân th ,ư ế ộ ầ ể
nh đ t tay r ng chân c a mình v y. Đúng nh T H u đã vi t:ư ứ ụ ủ ậ ư ố ữ ế
Gi c v gi c chi m đau x ặ ề ặ ế ươ ng máu Đau c lòng sông, đau c cây ả ỏ
Sau n a, qua hình nh th , Hoàng C m dữ ả ơ ầ ường nh đã bi n n i đau tinh th n thành n iư ế ỗ ầ ỗ đau th xác nh c m giác để ư ả ược
Đo n th trên đây c a Hoàng C m là s c m nh n tình th , s th hi n tài hoa c a nhàạ ơ ủ ầ ự ả ậ ế ự ể ệ ủ
th v sông Đu ng quê hơ ề ố ương Kinh B c c a tác gi , có s c lay đ ng m nh m đ i v iắ ủ ả ứ ộ ạ ẽ ố ớ trái tim ngườ ọi đ c. Đo n th cũng đã th hi n đạ ơ ể ệ ược tình c m yêu nả ước sâu s c, mãnh li tắ ệ
và s căm gi n trự ậ ướ ộc t i ác c a gi c Pháp xâm lủ ặ ược c a nhà th nói riêng và con ngủ ơ ườ i
Vi t Nam nói chung.ệ