Đất nước là bài thơ sáng giá nhất của Nguyễn Đình Thi viết trong kháng chiến chống Pháp, cũng là bài thơ kiệt tác viết về đề tài quê hương đất nước của nền thơ ca Việt Nam hiện đại. Nó đã được tác giả thai nghén và hình thành trong một quá trình lịch sử khá dài (1948-1955). Các áng thơ Đêm mít tinh, “Sáng mát trong như sáng năm xưa - đã khơi nguồn cảm hứng để Nguyễn Đình Thi khám phá và thể hiện tuyệt đẹp tình yêu nước một cách nồng nàn, say đắm.
Trang 1Đ bài: Bình gi ng đo n th sau trong bài th "Đ t nề ả ạ ơ ơ ấ ước” c a Nguy n Đình Thi: ủ ễ
"Ôi nh ng cánh đ ng quê nh m t ngữ ồ ớ ắ ười yêu"
Bài làm
Có nh ng v n th xao xuy n b i h i. Có nh ng v n th ng t ngào say đ m. L i cóữ ầ ơ ế ồ ồ ữ ầ ơ ọ ắ ạ
nh ng v n th đĩnh đ c, hào hùng. Còn có lúc, ta b ám nh khôn nguôi trữ ầ ơ ạ ị ả ước nh ng v nữ ầ
th yêu thơ ương và căm gi n:ậ
"Ôi nh ng cánh đ ng quê ch y máu, ữ ồ ả Dây thép gai đâm nát tr i chi u ờ ề
Nh ng đêm dài hành quân nung n u ữ ấ
B ng b n ch n nh m t ng ỗ ồ ồ ớ ắ ườ i yêu".
(“Đ t nấ ước" Nguy n Đình Thi)ễ
"Đ t nấ ước" là bài th sáng giá nh t c a Nguy n Đình Thi vi t trong kháng chi n ch ngơ ấ ủ ễ ế ế ố Pháp, cũng là bài th ki t tác vi t v đ tài quê hơ ệ ế ề ề ương đ t nấ ướ ủc c a n n th ca Vi t Namề ơ ệ
hi n đ i. Nó đã đệ ạ ược tác gi thai nghén và hình thành trong m t quá trình l ch s khá dàiả ộ ị ử (19481955). Các áng th "Đêm mít tinh", “Sáng mát trong nh sáng năm x a" đã kh iơ ư ư ơ ngu n c m h ng đ Nguy n Đình Thi khám phá và th hi n tuy t đ p tình yêu nồ ả ứ ể ễ ể ệ ệ ẹ ước m tộ cách n ng nàn, say đ m.ồ ắ
"Đ t nấ ước" nh m t ph c đi u đa thanh nói v c m xúc mùa thu quê hư ộ ứ ệ ề ả ương x a và nay.ư
Là ti ng nói say mê v c nh s c thiên nhiên tế ề ả ắ ươ ẹi đ p, hùng vĩ, là ni m t hào v truy nề ự ề ề
th ng b t khu t c a dân t c anh hùng. Nó là ti ng nói xót xa, căm gi n quân xâm lố ấ ấ ủ ộ ế ậ ượ c đang giày xéo đ t nấ ước thân yêu. Ph n cu i bài th bi u l ni m kiêu hãnh c a ngầ ố ơ ể ộ ề ủ ườ i chi n sĩ trế ướ ư ếc t th chi n đ u và chi n th ng l m li t hiên ngang "rũ bùn đ ng d y sángế ấ ế ắ ẫ ệ ứ ậ lòa!" c a đ t nủ ấ ước. Đo n th b n câu trên đây trích trong ph n th ba c a bài "Đ tạ ơ ố ầ ứ ủ ấ
nước"
Trang 2Nhà th ngơ ười chi n sĩ nh đang n m ch c tay súng “l ng h n núi sông ngàn năm",ế ư ắ ắ ắ ồ
l ng nghe nh ng âm vang c a l ch s , gi ng nòi “rì r m trong ti ng đ t” t nghìn x aắ ữ ủ ị ử ố ầ ế ấ ự ư
"v ng nói v ": nh ng B ch Đ ng, Chi Lăng, Đ ng Đa b t t ! T quá kh nghìn x a trọ ề ữ ạ ằ ố ấ ử ừ ứ ư ở
v hi n t i, câu th vút lên ngh n ngào, đau đ n:ề ệ ạ ơ ẹ ớ
"Ôi nh ng cánh đ ng quê ch y máu" ữ ồ ả
C nh tả ượng đau thương mà nhà th nói đ n là mùa thu 1948, khi cu c kháng chi n ch ngơ ế ộ ế ố Pháp xâm lược c a nhân dân ta đang di n ra vô cùng ác li t! Nhi u đô th , nhi u vùngủ ễ ệ ề ị ề nông thôn r ng l n c a đ t nộ ớ ủ ấ ước ta đang b gi c Pháp chi m đóng và giày xéo "Đị ặ ế ườ ng làng bao xương máu t i b i Vơ ờ ườn không nhà tr ng tàn hoang" ("Làng tôi" Văn Cao).ố
"Nh ng cánh đ ng quê ch y máu" hình nh hoán d tữ ồ ả ả ụ ượng tr ng cho đ t nư ấ ước thân yêu,
nh ng làng xóm thân thu c đang b quân thù càn quét, b t gi t dã man. Máu nh ng ngữ ộ ị ắ ế ữ ườ i nông dân hi n lành đã ch y ng p đề ả ậ ường thôn, lu ng cày dố ưới làn bom đ n c a lũ cạ ủ ướ p
nước. X a kia thu thanh bình, đ t nư ở ấ ước là "nh ng cánh đ ng th m mát…”, "xanh xanhữ ồ ơ bãi mía b dâu ", thì k t khi "súng gi t đ t r n", đã tr nên tang thờ ể ừ ặ ấ ề ở ương, điêu tàn v iớ
"nh ng cánh đ ng quê ch y máu". Nhân dân ta b gi c Pháp tàn sát dã man. Hai ch "ch yữ ồ ả ị ặ ữ ả máu" lên án t i ác và chính sách tam quang c a quân cộ ủ ướp nước: gi t s ch, cế ạ ướp s ch,ạ
đ t phá s ch! T "ôi" c m thán di n t n i lòng đau đ n, xót xa không th nào k xi t!ố ạ ừ ả ễ ả ỗ ớ ể ể ế
T cái nhìn toàn c nh v không gian đau thừ ả ề ương, v "nh ng cánh đ ng ch y máu", nhàề ữ ồ ả
th đ ng l ng nhìn v các phía chân tr i. M t nét v th m x ng, đ c đáo, r t sáng t o:ơ ứ ặ ề ờ ộ ẽ ậ ư ộ ấ ạ
“Dây thép gai đâm nát tr i chi u” ờ ề
Quân gi c tàn b o ra s c b n gi t, càn quét, chi m đ t, d n dân. Đ n gi c nh n m đ cặ ạ ứ ắ ế ế ấ ồ ồ ặ ư ấ ộ
m c lên kh p m i n i. "Dây thép gai" cũng là m t hình nh hoán d nói v b t đ n gi c,ọ ắ ọ ơ ộ ả ụ ề ố ồ ặ
s chi m đóng dã man c a quân cự ế ủ ướp nước. Nh ng núi thép gai, nh ng hàng rào dây thépữ ữ gai tua t a nh n ho t bao b c xung quanh đ n gi c không ch nh m ch ng đ nh ng tr nủ ọ ắ ọ ồ ặ ỉ ằ ố ỡ ữ ậ
t n công vũ bão c a quân đ i ta, mà còn "đâm nát tr i chi u” M t cách nói th m x ngấ ủ ộ ờ ề ộ ậ ư
đ y n tầ ấ ượng v t i ác và âm m u cề ộ ư ướp nước c a gi c Pháp. "M y trăm năm th pủ ặ ấ ấ thoáng m ng bình yên” là nh ng chi u thôn trang êm đ m có "cánh cò tr ng v y mênhộ ữ ề ề ắ ẫ
Trang 3mông", có "ti ng c xa đ a v ng tr ng đ n", có ti ng sáo m c đ ng d n trâu v thôn ế ố ư ẳ ố ồ ế ụ ồ ẫ ề
Nh ng nay còn đâu n a? C nh tr i chi u quê hư ữ ả ờ ề ương đã và đang b dây thép gai đ n gi cị ồ ặ
"đâm nát". N i đau t đ t tr i nh đang c a nát, đâm nát lòng ngỗ ừ ấ ờ ư ứ ười!
ph n đ u bài th , Nguy n Đình Thi nói v c nh s c thiên nhiên t i đ p và hùng vĩ
c a đ t nủ ấ ước v i tr i xanh, núi xanh, nh ng cánh đ ng quê th m mát, nh ng ng đớ ờ ữ ồ ơ ữ ả ườ ng bát ngát, nh ng dòng sông đ n ng phù và t t c đ u "c a chúng ta". Nh ng t khi gi cữ ỏ ặ ấ ả ề ủ ư ừ ặ tràn t i, đ ng quê thì "ch y máu", tr i chi u thôn trang thì b dây thép gai "đâm nát",bi tớ ồ ả ờ ề ị ế bao đau đ n, căm h n! Tác gi "Đ t nớ ờ ả ấ ước" t o nên s đ i l p, tạ ự ố ậ ương ph n đ y nả ầ ấ
tượng: x a và nay, thanh bình v i chi n tranh, h u tình nên th v i điêu tàn,tang tóc đư ớ ế ữ ơ ớ ể lên án t i ác dã man c a gi c Pháp mà tr i không th dung tha, ngộ ủ ặ ờ ể ười ngườ ềi đ u căm
gi n! S k t h p tài tình các bi n pháp tu t hoán d , c m thán, th m x ng, và tậ ự ế ợ ệ ừ ụ ả ậ ư ươ ng
ph n đã t o nên v n th giàu hình tả ạ ầ ơ ượng và bi u c m. Qua đó, ta c m nh n để ả ả ậ ược c tố cách thi sĩ c a Nguy n Đình Thi: th đ p, tài hoa, c m d n nén, ngôn t xác th c, hìnhủ ễ ơ ẹ ả ồ ừ ự
tượng sáng t o. Nhà th đã d n h n ngạ ơ ẫ ồ ườ ọ ối đ c s ng và c m v i hi n th c đ t nả ớ ệ ự ấ ước m tộ
th i khói l a, m r ng cho ta m t trờ ử ở ộ ộ ường liên tưởng v không gian ngh thu t đ m iề ệ ậ ể ọ
người cùng suy ng m v dòng ch y l ch s và hành trình bi tráng c a dân t c. Và đó cũngẫ ề ả ị ử ủ ộ
là cái giá c a đ c l p t do đ ta nh và t hào!ủ ộ ậ ự ể ớ ự
G n 150 năm v trầ ề ước, trong bài th "Ch y gi c", Nguy n Đình Chi u đã căm gi n lênơ ạ ặ ễ ể ậ
án quân xâm lược:
"Tan ch v a nghe ti ng súng Tây… ợ ừ ế ( ) B n Nghé c a ti n tan b t n ế ủ ề ọ ướ c
Đ ng Nai tranh ngói nhu m màu mây…” ồ ố
Có bi t bao câu th xúc đ ng làm sôi s c lòng ngế ơ ộ ụ ười nh ng năm tháng đ t nữ ấ ước "ra tr n":ậ
“Quê h ươ ng ta t ngày kh ng khi p ừ ủ ế
Gi c kéo lên ngùn ng t l a hung tàn ặ ụ ử
Trang 4Ru ng ta khô ộ Nhà ta cháy Chó ng m t đàn ộ ộ
L ưỡ i dài lê s c máu ắ
Ki t cùng ngõ th m b hoang…” ệ ẳ ờ
("Bên kia sông Đu ng” Hoàng C m) ố ầ
Đó là nh ng v n th m t th i t c vào th i gian và lòng ngữ ầ ơ ộ ờ ạ ờ ườ ểi đ ta nh mãi.ớ
Câu th th ba nói lên tâm tr ng ngơ ứ ạ ười chi n sĩ ra tr n:ế ậ
"Nh ng đêm dài hành quân nung n u" ữ ấ
Câu 1 nói v "nh ng cánh đ ng quê ch y máu”, câu ba t th ch rõ "Nh ng đêm dài hànhề ữ ồ ả ứ ơ ỉ ữ quân nung n u", t không gian đau thấ ừ ương m ra th i gian căm gi n, không ch m t đêm,ở ờ ậ ỉ ộ năm mười đêm mà là "nh ng đêm dài”…C u trúc song hành, đi p l i 2 l n ch "nh ng",ữ ấ ệ ạ ầ ữ ữ
ch "n u" v n v i ch "máu” (v n chân) đã t o nên giai đi u, nh c đi u tr m hùng đangữ ấ ầ ớ ữ ầ ạ ệ ạ ệ ầ nung n u tâm h n ngấ ồ ười chi n sĩ xung kích trên đế ường hành quân ra tr n. "Nung n u" vìậ ấ căm thù d d i. Nòng súng nóng b ng, lữ ộ ỏ ưỡi lê nh n ho t căm thù! M i thù đ i v i gi cọ ắ ố ố ớ ặ Pháp cướp nước nung n u, ngùn ng t b c l a, sôi s c trong lòng, không ch trong m tấ ụ ố ử ụ ỉ ộ
th i gian h u h n mà kéo dài trong th i gian vô h n "Nh ng đêm dài hành quân nungờ ữ ạ ờ ạ ữ
n u". Hai ch "nung n u” bi u hi n sâu s c tình yêu nấ ữ ấ ể ệ ắ ướ ủc c a " nh ng ngữ ười áo v i Đãả
đ ng lên thành nh ng anh hung!”.ứ ữ
Càng nung n u căm h n quân xâm lấ ờ ược bao nhiêu thì lòng càng yêu quê hương đ t nấ ướ c
b y nhiêu. Ngấ ười lính ra tr n nung n u, sôi s c căm thù gi c khi nhìn th y đ t nậ ấ ụ ặ ấ ấ ước tang tóc, điêu tàn "nh ng cánh đ ng quê ch y máu…”, nhìn th y “nh ng bóng thù h c ám",ữ ồ ả ấ ữ ắ
nh ng đ n gi c m c lên v i bao “dây thép gai đâm nát tr i chi u”. Câu th th t ti pữ ồ ặ ọ ớ ờ ề ơ ứ ư ế theo là m t nét v , nét kh c chi u sâu tâm h n ngộ ẽ ắ ề ồ ười chi n sĩ ra tr n; nhi u khám phá vàế ậ ề
Trang 5sáng t o:ạ
"B ng b n ch n nh m t ng ỗ ồ ồ ớ ắ ườ i yêu”
"Nung n u" căm thù và "b n ch n nh " là hai nét bi u hi n c a m t tâm tr ng, làm nênấ ồ ồ ớ ể ệ ủ ộ ạ
s c m nh chi n đ u và chi n th ng c a anh V qu c quân th i kháng chi n 9 năm đánhứ ạ ế ấ ế ắ ủ ệ ố ờ ế Pháp. Anh ra tr n v i s c m nh căm thù gi c, v i tình yêu nậ ớ ứ ạ ặ ớ ước thương dân, v i bao n iớ ỗ
nh Nh lu ng cày mái r , nh bãi mía nớ ớ ố ạ ớ ương dâu, nh gi ng nớ ế ước g c đa, nh "ngố ớ ườ i tình chung" "nh m t ngớ ắ ười yêu". “M t ngắ ười yêu” cũng là m t hình nh hoán d r tộ ả ụ ấ
đ t di n t hình bóng quê hắ ễ ả ương, v đ p duyên dáng "ngẻ ẹ ười tình chung" sau lũy tre làng
mà anh nh l m:ớ ắ
"V ng trán em mang tr i chi u quê h ầ ờ ề ươ ng
M t em nh gi ng n ắ ư ế ướ c thôn làng Tôi nh x Đoài mây tr ng l m ớ ứ ắ ắ
Em đã bao ngày em nh th ớ ươ ng?…”
("M t ngắ ườ ơ Tây” Quang Dũng)i S n
"Nh m t ngớ ắ ười yêu" v i bao k ni m đ p m t th i trai tr "Xa em năm nh g n emớ ỉ ệ ẹ ộ ờ ẻ ớ ầ
mười thương". Chàng trai cày ngày x a nh quê nhà là nh hư ớ ớ ương v đ m đà “bát canh rauị ậ
mu ng, qu cà giòn tan", là "nh ai tát nố ả ớ ước bên đường hôm nào”. Anh b đ i C H giãộ ộ ụ ồ
t n i chôn nhau c t r n, n i “nừ ơ ắ ố ơ ước m n đ ng chua”, n i “đ t cày lên s i đá", có ngặ ồ ơ ấ ỏ ườ i
nh th m: "B m ra ru ng c y b m run Chân l i dớ ầ ầ ộ ấ ầ ộ ưới bùn, tay c y m non”. Có ngấ ạ ườ i
nh "ngớ ườ ợ ẻi v tr mòn chân bên g o canh khuya”. Chàng lính tr hào hoa trong đoàn binhạ ẻ Tây Ti n thì l i " Đêm m Hà N i dáng ki u th m". Có trăm nghìn n i nh quê, nh nhà,ế ạ ơ ộ ề ơ ỗ ớ ớ
nh ngớ ười thân thương: “Anh b ng nh em nh đông v nh rét – Tình yêu ta nh cánhỗ ớ ư ề ớ ư
ki n hoa vàng" (Ch Lan Viên), v.v ế ế
Tr l i câu th "b ng b n ch n nh m t ngở ạ ơ ỗ ồ ồ ớ ắ ười yêu” hai ch “b n ch n" nghĩa là nóngữ ồ ồ
ru t, không yên tâm (T đi n ti ng Vi t); di n t n i nh xôn xao, rung đ ng, dâng lênộ ừ ể ế ệ ễ ả ỗ ớ ộ
Trang 6nh nh ng đ t sóng v mãi trong lòng. Đã có n i nh “b i h i b i h i”. Đã có s v nư ữ ợ ỗ ỗ ớ ổ ổ ồ ồ ự ấ
vương "không yên m t b ". Đã có tâm tình khao khát “nh ai, ai nh , bây gi nhộ ề ớ ớ ờ ớ ai ".Câu th "B ng b n ch n nh m t ngơ ỗ ồ ồ ớ ắ ười yêu” là m t nét v r t đ p th hi n bútộ ẽ ấ ẹ ể ệ pháp tài hoa c a Nguy n Đình Thi. "Nh " là c m h ng nhi u màu s c và dáng v đã làmủ ễ ớ ả ứ ề ắ ẻ nên nh ng câu th hay, nh ng v n th đ p c a Nguy n Đình Thi trong t p th "Ngữ ơ ữ ầ ơ ẹ ủ ễ ậ ơ ườ i chi n sĩ":ế
"Anh yêu em nh anh yêu đ t n ư ấ ướ c
V t v đau th ấ ả ươ ng t ươ i th m vô ng n ắ ầ Anh nh em m i b ớ ỗ ướ c đ ườ ng anh b ướ c
M i t i anh n m m i mi ng anh ăn”… ỗ ố ằ ỗ ế
(Nh )ớ Trong cái chung nh nớ ước, nh "ngu n thiêng ông cha” (H u Loan), l i có cái riêng "b ngớ ồ ữ ạ ỗ
b n ch n nh m t ngồ ồ ớ ắ ười yêu". Có n i h n "nung n u”, có n i nh “b n ch n” nên m iỗ ờ ấ ỗ ớ ồ ồ ớ
có s c m nh chi n đ u và ni m tin th ng tr n: "Anh l i tìm em Em m c y m th m ứ ạ ế ấ ề ắ ậ ạ ặ ế ắ
Em th t l a h ng Em đi tr y h i non song – Cắ ụ ồ ẩ ộ ười mê ánh sáng muôn lòng xuân xanh" (Hoàng C m).ầ
Tình c m là cái g c c a th ca, là ng n ngu n sáng t o c a th ca. Th ch đ p khi th caả ố ủ ơ ọ ồ ạ ủ ơ ơ ỉ ẹ ơ hút màu m , phù sa trong lòng đ t hi n th c cu c s ng mà n y m m xanh tờ ấ ệ ự ộ ố ả ầ ươi, đ mơ hoa k t trái dâng hế ương th m, v ng t cho đ i. Đo n th c a Nguy n Đình Thi nh m tơ ị ọ ờ ạ ơ ủ ễ ư ộ bông hoa đ p trong cành hoa đ p đã mang h i th nóng h i c a th i đ i, mang tình yêuẹ ẹ ơ ở ổ ủ ờ ạ
đ t nấ ước mãnh li t c a con ngệ ủ ười Vi t Nam trong ba ngàn ngày khói l a.ệ ử
Đ c đo n th trên, ta c m nh n đọ ạ ơ ả ậ ược ph n nào v đ p c a phong cách ngh thu t c aầ ẻ ẹ ủ ệ ậ ủ Nguy n Đình Thi, m t h n th giàu cá tính sáng t o. Hi n th c chi n tranh: đ t nễ ộ ồ ơ ạ ệ ự ế ấ ướ c điêu tàn, dân t c đau thộ ương trong bom đ n quân thù đã đạ ược di n t m t cách tuy t v iễ ả ộ ệ ờ qua nh ng v n th hàm súc, bi u c m và giàu hình tữ ầ ơ ể ả ượng
Trang 7"Cánh đ ng quê ch y máu", "Giây thép gai đâm nát tr i chi u” là nh ng hình nh th m iồ ả ờ ề ữ ả ơ ớ
m , đ c đáo và hay. "B ng b n ch n nh m t ngẻ ộ ỗ ồ ồ ớ ắ ười yêu" là m t hình nh mang tính kộ ả ế
th a sáng t o, th hi n m t h n th chi n sĩ cho ta nhi u rung c m th m thíaừ ạ ể ệ ộ ồ ơ ế ề ả ấ
Đ c "Đ t nọ ấ ước" c a Nguy n Đình Thi, tâm h n ta đủ ễ ồ ược b i đ p bao tình c m đ p trồ ắ ả ẹ ở nên trong sáng và phong phú, đ ta yêu, đ ta nh , ta s ng l i và t hào v nh ng nămể ể ớ ố ạ ự ề ữ tháng hào hùng và oanh li t v i ng n l a Đi n Biên th n kì c a đ t nệ ớ ọ ử ệ ầ ủ ấ ước và dân t c trongộ
th i đ i H Chí Minh.ờ ạ ồ