CHUYÊN đề PHONG CÁCH NGÔN NGỮ báo CHÍ

Tên chủ đề: Phong cách ngôn ngữ báo chí - Chủ đề là sự kết hợp của 06 tiết học bao gồm: + Phong cách ngôn ngữ báo chí 2 tiết + Bản tin 1 tiết + Luyện tập viết bản tin 1 tiết + Phỏng vấn

CHUYÊN ĐỀ: PHONG CÁCH NGÔN NGỮ BÁO CHÍ

A VẤN ĐỀ CẦN GIẢI QUYẾT

1 Tên chủ đề: Phong cách ngôn ngữ báo chí

- Chủ đề là sự kết hợp của 06 tiết học bao gồm:

+ Phong cách ngôn ngữ báo chí (2 tiết)

+ Bản tin (1 tiết)

+ Luyện tập viết bản tin (1 tiết)

+ Phỏng vấn và trả lời phỏng vấn (1 tiết)

+ Luyện tập Phỏng vấn và trả lời phỏng vấn (1 tiết)

- Lí do biên soạn thành chủ đề dạy học: Các tiết học này được bố trí riêng lẻ trong PPCT, học sinh khó nắm bắt kiến thức một cách hệ thống, liền mạch Nội dung các tiết học nặng về lý thuyết hàn lâm, thời lượng dành cho thực hành, trải nghiệm ít

2 Hình thức tổ chức

- Dạy học trên lớp; dạy học dự án; trải nghiệm trên lớp theo hình thức đóng vai

- Áp dụng cho toàn bộ 10 lớp khối 11

3 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

a Giáo viên:

– Sử dụng giáo án điện tử

– Đồ dùng dạy học: phiếu học tập, máy chiếu, máy tính

– Tài liệu sử dụng:

+ Sách giáo khoa, sách giáo viên Ngữ văn 10, Ngữ văn 11

+ Một số sản phẩm báo chí tiêu biểu

+ Các loại phiếu kiểm tra, đánh giá sản phẩm của học sinh

b Học sinh:

– Sách giáo khoa, các sản phẩm báo chí

– Bảng phân công nhiệm vụ các thành viên trong nhóm, sổ theo dõi dự án

– Máy tính, máy chiếu, máy ảnh (hoặc điện thoại di động có chức năng chụp ảnh, quay video)

- Kịch bản, nội dung chương trình

- Luyện tập diễn tiểu phẩm, hoàn thành phóng sự,…

B NỘI DUNG CHỦ ĐỀ DẠY HỌC

- Đặc điểm phương tiện diễn đạt của văn bản báo chí

- Đặc trưng phong cách ngôn ngữ báo chí

- Một số thể loại chính của văn bản báo chí:

+ Bản tin

+ Phỏng vấn và trả lời phỏng vấn

- Thực hành, vận dụng tạo lập một số sản phẩm thuộc phong cách ngôn ngữ báo chí với những thể loại và hình thức tồn tại khác nhau

C MỤC TIÊU CHỦ ĐỀ DẠY HỌC

1 Kiến thức:

– Giúp học sinh nắm được khái niệm, đặc trưng ngôn ngữ báo chí và phong cách ngôn ngữ báo chí Phân biệt được ngôn ngữ báo chí với ngôn ngữ ở văn bản khác được đăng tải trên báo

– Giúp học sinh nắm được các phương tiện diễn đạt và các đặc trưng của ngôn ngữ báo chí

– Giúp học sinh bước đầu nắm được mục đích, yêu cầu, cách làm một số thể loại báo chí thông thường từ đó tập làm “phóng viên” qua những bài tập thực hành

2 Kĩ năng:

Chuyên đề sẽ giúp học sinh rèn luyện các kĩ năng sau:

– Kĩ năng thuyết trình

– Kĩ năng phỏng vấn và trả lời phỏng vấn

– Kĩ năng lập kế hoạch cá nhân

– Kĩ năng ứng dụng công nghệ thông tin

– Kĩ năng làm việc nhóm, tổ chức sự kiện

– Kĩ năng giao tiếp, tuyên truyền

3 Thái độ, phẩm chất:

3.1 Về thái độ:

– Học sinh có ý thức chủ động, sáng tạo, “học” gắn với “hành” trong hoạt động học tập

– Biết quan tâm đến những vấn đề có ý nghĩa đối với xã hội và có chính kiến, quan điểm tích cực trước các vấn đề đó

– Có thái độ trân trọng vai trò của báo chí từ đó nuôi dưỡng ước mơ, định hướng nghề nghiệp trong tương lai

3.2 Về phẩm chất:

Nội dung chủ đề dạy học hướng học sinh tới những phẩm chất cần có của thế hệ trẻ hiện đại: sống có trách nhiệm, sống tự chủ, biết yêu thương và trân trọng những giá trị tốt đẹp của cuộc sống

4 Năng lực:

Hướng tới hình thành và phát triển ở học sinh:

- Năng lực chung: năng lực giao tiếp, hợp tác; năng lực tự học; năng lực giải quyết vấn đề; năng lực đọc hiểu; năng lực kết nối thông tin; năng lực giao tiếp, ứng xử; năng lực quản lí bản thân

- Năng lực đặc thù bộ môn: năng lực giao tiếp bằng tiếng Việt: tiếp nhận văn bản

và tạo lập văn bản; năng lực thẩm mỹ; năng lực thực hành, thuyết trình

D BẢNG MÔ TẢ CÁC LOẠI CÂU HỎI THEO THANG NĂNG LỰC

Vận dụng thấp Vận dụng cao

Lý thuyết về

phong cách

ngôn ngữ

báo chí

- Các thể loại văn bản báo chí

- Những hình thức tồn tại của

VB báo chí

- Chức năng chung của ngôn ngữ báo chí

Chỉ ra đặc điểm phương tiện diễn đạt của một số văn bản báo chí

cụ thể sau khi xem các ví dụ

Đặc điểm phương tiện diễn đạt trong văn bản báo chí nói chung

Nhận xét, phân tích các đặc trưng cơ bản của PCNN báo chí trong các ví dụ

cụ thể

Đặc trưng cơ bản của ngôn ngữ báo chí

-Mục đích yêu cầu viết bản tin

- Đặc điểm từng loại bản tin

- Rút ra cách viết bản tin

- Mục đích yêu cầu của hoạt động PV và TLPV

Các bước tiến hành phỏng vấn

Thực hành

một số thể

loại văn bản

báo chí

Thực hành 4 thể loại báo chí: bản tin, phóng sự, tiểu phẩm và phỏng vấn

E BIÊN SOẠN CÂU HỎI – BÀI TẬP THEO CÁC MỨC ĐỘ

Vận dụng thấp Vận dụng cao

- Kể tên các thể loại văn bản báo chí phổ biến?

- VB báo chí tồn tại ở những dạng thức nào?

- Chức năng chung của ngôn ngữ báo chí là gì?

Lý thuyết về

phong cách

ngôn ngữ

báo chí

Qua các clip ví dụ

cụ thể, hãy chỉ ra:

- Từ loại xuất hiện nhiều trong từng thể loại

- Kiểu câu thường được sử dụng trong mỗi thể loại

- Trong các văn bản có sử dụng biện pháp tu từ không? Đó là biện pháp gì?

Phân tích tác dụng của biện pháp đó trong văn bản?

- Đặc điểm về

từ vựng, về ngữ pháp, về biện pháp tu

từ trong văn bản báo chí có đặc điểm gì?

Quan sát ví dụ và TLCH:

- Nhận xét về mức độ cập nhật của bài báo?

- Dung lượng của văn bản báo chí trên có đặc điểm gì?

Đặc trưng cơ bản của ngôn ngữ báo chí

-Mục đích yêu cầu viết bản tin là gì?

- Nhận xét về đặc điểm từng loại bản tin?

(về nội dung, hình thức trình bày)

- Nêu cách viết bản tin?

- Kể tên những hoạt động phỏng vấn trong cuộc sống ?

- Mục đích của hoạt động PV và TLPV?

- Nêu các bước tiến hành phỏng vấn?

-Những yêu cầu trước, trong và sau khi tiến hành phỏng vấn?

Thực hành

một số thể

loại văn bản

báo chí

Thực hành 4 thể loại báo chí: bản tin, phóng sự, tiểu

phỏng vấn

F TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

I Hoạt động dạy học:

– Phương pháp dạy học: Dạy học theo dự án

– Sau đây là tiến trình tổ chức các hoạt động học tập:

Tiết 1

Sáng thứ Hai, ngày 4/12/2017

Tìm hiểu lý thuyết về phong cách ngôn ngữ báo chí

Tiết 2 Sáng thứ Ba, ngày

5/12/20…

Tiết 3 Sáng thứ Ba, ngày

5/12/20…

Thực hành phong cách ngôn ngữ báo chí

Tiết 4

Sáng thứ Tư, ngày 6/12/20

Tiết 5+6 Buổi chiều thứ Hai ngày

11/12/20

II Các hoạt động của giáo viên và học sinh:

Hoạt động 1: KHỞI ĐỘNG

Bước 1 : Chuyển giao nhiệm vụ học tập

GV cho HS xem 1 đoạn video Sứ mệnh báo chí truyền thông trong kỷ nguyên số

GV nêu câu hỏi thảo luận:

- Sứ mệnh cơ bản nhất, thiêng liêng nhất của báo chí là gì?

- So sánh nhiệm vụ, chức năng của báo chí trong xã hội cũ với sứ mệnh của báo chí trong thời đại công nghệ số hiện nay?

Bước 2 : Thực hiện nhiệm vụ học tập

HS xem video, suy nghĩ, trao đổi để tìm câu trả lời

Bước 3 : Báo cáo kết quả học tập

GV gọi HS trả lời cá nhân HS khác nhận xét, thảo luận, bổ sung…

GV định hướng, hỗ trợ

Bước 4 : Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

GV nhận xét câu trả lời của HS Cho điểm câu trả lời xuất sắc Chốt lại vấn đề và dẫn vào bài mới

Hoạt động 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

TIẾT 1+2:

TÌM HIỂU LÝ THUYẾT VỀ PHONG CÁCH NGÔN NGỮ BÁO CHÍ

I Tìm hiểu chung về ngôn ngữ báo chí.

* Mục tiêu: Học sinh nêu được khái niệm ngôn ngữ báo chí.

* Phương pháp dạy học: Vấn đáp, đọc hợp tác.

* Tiến trình thực hiện:

Bước 1 : Chuyển giao nhiệm vụ học tập:

Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc SGK sau đó trao đổi cặp đôi và hoàn thành phiếu học tập sau:

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Câu 1: Hãy kể tên những thể loại văn bản báo chí phổ biến ?

………

………

……… ……… ………

Câu 2: Văn bản báo chí tồn tại ở những dạng thức nào ? ………

………

……… ……… ………

Câu 3: Chức năng chung của ngôn ngữ báo chí là gì ? ………

……… ……… ………

………

……… ……… ………

Bước 2 : Thực hiện nhiệm vụ học tập:

– Học sinh đọc tài liệu SGK Ngữ văn 11 trang 129, 130

– Trao đổi theo cặp đôi để hoàn thành phiếu học tập

Bước 3 : Báo cáo kết quả học tập:

– Giáo viên gọi từ 1 đến 3 đại diện của cặp đôi báo cáo kết quả thảo luận

– Học sinh nhóm khác theo dõi, nhận xét, bổ sung

Bước 4 : Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập:

– Giáo viên nhận xét, đánh giá, bổ sung

– Giáo viên kết luận:

+ Một số thể loại văn bản báo chí: Bản tin, phóng sự, tiểu phẩm, Phỏng vấn, bình

luận, thời sự, trao đổi ý kiến, thư bạn đọc, quảng cáo…

+ Văn bản báo chí tồn tại ở hai dạng chính: Báo viết và báo nói Ngoài ra còn có báo hình, báo điện tử

+ Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ dùng để thông báo tin tức thời sự trong nước và quốc tế, phản ánh chính kiến của tờ báo và dư luận của quần chúng, nhằm thúc đẩy

sự tiến bộ của xã hội

– Học sinh ghi ý chính

II Các phương tiện diễn đạt của ngôn ngữ báo chí

* Mục tiêu: Học sinh hiểu được đặc điểm các phương tiện diễn đạt của ngôn ngữ

báo chí

* Phương pháp dạy học: Thảo luận nhóm, vấn đáp.

* Tiến trình thực hiện:

Bước 1 : Chuyển giao nhiệm vụ học tập:

– Giáo viên chia lớp thành 5 nhóm

– Quy định vị trí chỗ ngồi, thời gian thảo luận nhóm

– Giáo viên giao nhiệm vụ: cho học sinh xem clip bản tin, phóng sự, phỏng vấn, tiểu phẩm, quảng cáo kết hợp với tài liệu học tập để hoàn thành phiếu học tập sau:

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2 THỂ LOẠI

PHƯƠNG TIỆN DIỄN ĐẠT

BIỆN PHÁP

TU TỪ BẢN TIN

PHÓNG SỰ

PHỎNG VẤN

TIỂU PHẨM

QUẢNG CÁO

Gợi ý:

+ Về từ vựng, hãy tìm những từ loại xuất hiện nhiều trong mỗi thể loại báo chí.

(danh từ, động từ, tính từ,…)

+ Về ngữ pháp, tìm các kiểu câu thường được sử dụng trong mỗi loại văn bản báo

chí (câu đơn, câu đơn đặc biệt, câu phức,…)

+ Về biện pháp tu từ, trong các văn bản có biện pháp tu từ không? Đó là biện pháp

tu từ nào? (nhân hóa, ẩn dụ, so sánh,…)

Bước 2 : Thực hiện nhiệm vụ học tập:

Học sinh trao đổi, thảo luận để hoàn thành phiếu học tập

Bước 3 : Báo cáo kết quả thảo luận:

– Giáo viên gọi đại diện một nhóm báo cáo kết quả thảo luận

– Học sinh nhóm khác theo dõi, nhận xét, bổ sung (nếu có)

– Giáo viên nêu câu hỏi:

+ Em có nhận xét gì về từ vựng được sử dụng trong các văn bản báo chí trên? + Hãy nhận xét về kiểu câu và biện pháp tu từ được sử dụng trong các văn bản trên.

– Học sinh trả lời cá nhân

– Học sinh khác nhận xét, bổ sung (nếu có)

Bước 4 : Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập:

– Giáo viên nhận xét, đánh giá, bổ sung

– Giáo viên kết luận:

* Về từ vựng : Ngôn ngữ báo chí có từ vựng phong phú và đa dạng Mỗi thể loại báo chí thường có một mảng từ vựng chuyên dùng

+ Tin tức: Thường dùng các danh từ chỉ tên riêng, địa danh, thời gian, sự kiện… + Phóng sự: Thường dùng các động từ, tính từ, miêu tả hoạt động, trạng thái, tính chất của sự vật, sự việc,…

+ Bình luận: Thường sử dụng các thuật ngữ chuyên môn, chính trị, kinh tế…

+ Tiểu phẩm: Thường sử dụng các từ ngữ dân dã, hóm hỉnh, đa nghĩa,…các từ ngữ đồng nghĩa, trái nghĩa để so sánh, đối chiếu,…

* Về ngữ pháp: Câu văn đa dạng nhưng thường ngắn gọn, súc tích, chặt chẽ, đảm bảo tính chính xác của thông tin

* Về biện pháp tu từ: Sử dụng các biện pháp tu từ linh hoạt và rất hiệu quả

– Học sinh ghi ý chính.

III Đặc trưng cơ bản của ngôn ngữ báo chí

* Mục tiêu: Học sinh hiểu được các đặc trưng cơ bản của ngôn ngữ báo chí.

* Phương pháp dạy học: Vấn đáp, làm việc cá nhân.

* Tiến trình thực hiện:

Bước 1 : Chuyển giao nhiệm vụ học tập:

Giáo viên hướng dẫn học sinh nghiên cứu kỹ các ngữ liệu của hoạt động 2 và hoàn thành phiếu học tập cá nhân sau:

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3

Câu 1: Nhận xét về mức độ cập nhật của các bài báo trên?

………

……… ……… Câu 2: Dung lượng của các văn bản báo chí trên có đặc điểm gì?

………

………

Câu 3: Nhận xét về cách đặt tiêu đề của các bài báo? (Có hấp dẫn người đọc không? Vì sao?)

………

………

………

Bước 2 : Thực hiện nhiệm vụ học tập:

Học sinh suy nghĩ, trả lời vào phiếu học tập

Bước 3 : Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập:

– Giáo viên yêu cầu 3 học sinh trình bày kết quả làm việc

– Học sinh khác theo dõi, nhận xét, bổ sung (nếu có)

– Giáo viên nêu câu hỏi:

Qua việc tìm hiểu những nội dung trên, hãy nêu những đặc trưng cơ bản của ngôn ngữ báo chí?

– Học sinh suy nghĩ, trả lời

– Học sinh khác theo dõi, nhận xét, bổ sung (nếu có)

Bước 4 : Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập:

– Giáo viên nhận xét, đánh giá, bổ sung

– Giáo viên kết luận: Ngôn ngữ báo chí có những đặc trưng cơ bản sau:

* Tính thông tin thời sự:

+ Luôn cung cấp thông tin mới nhất hàng ngày trên mọi lĩnh vực hoạt động xã hội + Các thông tin phải đảm bảo tính chính xác, và độ tin cậy

* Tính ngắn gọn: Ngắn gọn, đảm bảo lượng thông tin cao và có tính hàm súc

* Tính sinh động, hấp dẫn:

+ Thể hiện ở nội dung thông tin mới mẻ, cách diễn đạt ngắn gọn, dễ hiểu, và khả năng kích thích sự suy nghĩ tìm tòi của bạn đọc

+ Thể hiện ở cách đặt tiêu đề cho bài báo

– Học sinh ghi ý chính.

IV Tìm hiểu thể loại Bản tin

* Mục tiêu: Học sinh hiểu được mục đích, yêu cầu của bản tin và nắm được cách

viết bản tin

* Phương pháp dạy học: Thảo luận nhóm, vấn đáp.

* Tiến trình thực hiện:

Bước 1 : Chuyển giao nhiệm vụ học tập:

Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc kỹ bốn bản tin trong ngữ liệu và hoàn thành các thông tin vào phiếu học tập số 4, sau đó trình bày vào bảng của nhóm:

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 4

Sự việc

gì?

Diễn ra

ở đâu

Diễn ra lúc nào? Ai làm? Kết quả

Mức độ miêu tả của bản tin Loại tin Bản

tin 1

Bản

tin 2

Bản

tin 3

Bản

tin 4

Chú ý:

+ Cột Mức độ miêu tả của bản tin: cần đánh giá xem bản tin được trình bày vắn tắt

hay chi tiết, trình bày theo quá trình của sự kiện hay mang tính tổng hợp

+ Cột Loại tin: xếp các bản tin theo các loại tin vắn, tin thường, tin tường thuật, tin

tổng hợp

Bước 2 : Thực hiện nhiệm vụ học tập:

Học sinh suy nghĩ, thảo luận và điền thông tin vào phiếu học tập số 4 Sau đó hoàn thành vào bảng nhóm

Bước 3 : Báo cáo kết quả thảo luận:

– Giáo viên yêu cầu một nhóm cử đại diện trình bày kết quả thảo luận

– Các nhóm khác theo dõi, nhận xét, bổ sung (nếu có)

– Giáo viên nêu câu hỏi:

+ Mục đích và yêu cầu của các bản tin?

+ Hãy nhận xét về đặc điểm của từng loại bản tin (về nội dung và hình thức).

+ Từ những nội dung trên hãy nêu cách viết bản tin.

– Học sinh suy nghĩ, trả lời

– Học sinh khác theo dõi, nhận xét, bổ sung (nếu có)

Bước 4 : Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập:

– Giáo viên nhận xét, đánh giá, bổ sung

– Giáo viên kết luận:

* Mục đích: bản tin nhằm đưa tin kịp thời, chính xác những sự kiện thời sự có ý nghĩa trong đời sống xã hội

* Yêu cầu:

+ Đảm bảo tính thời sự

+ Tin phải có ý nghĩa xã hội.

+ Nội dung tin phải chân thực, chính xác

* Phân loại:

+ Tin vắn: Không có nhan đề, dung lượng ngắn

+ Tin thường: Thông báo ngắn gọn nhưng đầy đủ một sự kiện, đây là loại tin chiếm

tỉ lệ cao nhất

+ Tin tường thuật: Phản ánh từ đầu đến cuối sự kiện một cách chi tiết, cụ thể

+ Tin tổng hợp: Thông tin tổng hợp nhiều sự kiện xung quanh một hiện tượng nào đó

* Cách viết bản tin:

Bước 1: Khai thác và lựa chọn tin: trước khi viết cần khai thác, lựa chọn sự kiện có

ý nghĩa cụ thể, chính xác, có ý nghĩa xã hội

Bước 2: Viết bản tin:

– Đặt tiêu đề:

+ Đảm bảo tính khái quát nội dung của bản tin

+ Có thể chọn cách diễn đạt đặc biệt gây hứng thú, sự tò mò cho người đọc (Dạng câu hỏi, cách chơi chữ, có thể là một câu, một từ…)

– Cách mở đầu bản tin: Thông báo khái quát về sự kiện và kết quả

– Cách triển khai chi tiết bản tin: Cụ thể, chi tiết các sự kiện, giải thích nguyên nhân, kết quả tường thuật chi tiết các sự kiện

– Học sinh ghi ý chính.

Hoạt động 1.5 Tìm hiểu thể loại Phỏng vấn

* Mục tiêu: Học sinh hiểu được mục đích, ý nghĩa của hoạt động phỏng vấn, yêu

cầu đối với người phỏng vấn và người trả lời phỏng vấn

* Phương pháp dạy học: Vấn đáp, làm việc theo cặp đôi.

* Tiến trình thực hiện:

Bước 1 : Chuyển giao nhiệm vụ học tập:

– Giáo viên nêu câu hỏi:

+ Trong hoạt động báo chí và trong cuộc sống, ta thường gặp những hoạt động phỏng vấn nào?

+ Mục đích của những cuộc phỏng vấn ấy là gì?

– Học sinh suy nghĩ, trả lời câu hỏi

– Học sinh khác theo dõi, nhận xét, bổ sung

– Giáo viên nhận xét, đánh giá, bổ sung

– Giáo viên giao nhiệm vụ: cho học sinh xem clip phỏng vấn của Đài truyền hình Việt Nam và hoàn thành phiếu học tập sau:

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 5 Câu hỏi: Để tiến hành một cuộc phỏng vấn, người phỏng vấn cần chú ý những

vấn đề gì trước, trong và sau cuộc phỏng vấn:

+ Trước khi phỏng vấn:

………

………

……… + Khi tiến hành phỏng vấn:

………

………