CHỦ ĐỀ: PHONG CÁCH NGÔN NGỮ BÁO CHÍBƯỚC 1: Xác định vấn đề cần giải quyết trong bài học: – Đọc và tạo lập văn bản thuộc phong cách ngôn ngữ báo chí BƯỚC 2: Xây dựng nội đung chủ đề dạy
Trang 1CHỦ ĐỀ: PHONG CÁCH NGÔN NGỮ BÁO CHÍ
BƯỚC 1: Xác định vấn đề cần giải quyết trong bài học:
– Đọc và tạo lập văn bản thuộc phong cách ngôn ngữ báo chí
BƯỚC 2: Xây dựng nội đung chủ đề dạy học:
-Gồm các vấn đề: Phong cách ngôn ngữ báo chí; phỏng vấn và trả lời phỏng vấn; bản tin; luyện tập phỏng vấn và trả lời phỏng vấn; luyện tập bản tin
BƯỚC 3: Xác định mục tiêu bài học
Giúp HS :
1.Về kiến thức
– Nắm được khái niệm, đặc điểm của ngôn ngữ báo chí và phong cách ngôn ngữ báo chí, phân biệt phong cách báo chí với các phong cách ngôn ngữ khác
– Nắm được các yêu cầu cơ bản của việc viết bản tin, tích hợp với các kiến thức về văn chương, đời sống
– Nắm được các yêu cầu cơ bản của việc phỏng vấn và trả lời phỏng vấn
2 Về kĩ năng
– Rèn kĩ năng viết và lĩnh hội phong cách ngôn ngữ báo chí
– Rèn kĩ năng viết bản tin
– Rèn luyện kĩ năng phỏng vấn và trả lời phỏng vấn
3 Thái độ
– Có ý thức sử dụng đúng phong cách ngôn ngữ báo chí trong quá trình giao tiếp – Giáo dục cho học sinh ý thức sáng tạo, kĩ năng tạo lập văn bản
– Có khả năng thu thập và xử lí thông tin về một vấn đề trong đời sống
– Nâng cao kĩ năng giao tiếp, tôn trọng ý kiến của người khác, chia sẻ và lắng nghe
– Biết cách trình bày một vấn đề logic
– Hình thành thói quen quan tâm đến các vấn đề xã hội, những sự kiện xảy ra trong đời sống
4 Các năng lực hướng tới hình thành và phát triển ở học sinh
Năng lực tự học, năng lực hợp tác
Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
Trang 2Năng lực giao tiếp
Năng lục thẩm mĩ…
III Phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực có thể sử dụng
– Dự án.
– Kỹ thuật công não, kĩ thuật chia nhóm, kỹ thuật trò chơi…
– Xử lý tình huống
– Liên hệ thực tiễn
BƯỚC 4: Xác định và mô tả mức độ yêu cầu của mỗi loại câu hỏi/ bài tập cốt lõi để sử dụng kiểm tra, đánh giá năng lực và phẩm chất của học sinh trong dạy học.
Đang tải
Mức độ
Nội dung Nhận biết Thông hiểu Vận dụng Vận dụng cao
PCNN báo
chí
Chỉ ra được khái niệm PC NNBC
Hiểu được khaí niệm ngôn ngữ báo chí, các thể loại và đặc điểm của văn bản báo chí
Phân tích được một văn bản báo chí
Viết được một văn bản thường gặp thuộc PCNNBC
Bản tin Nêu khái niệm,
mục đích, yêu cầu cơ bản của bản tin và cách viết bản tin
Phân tích được những đặc điểm, ý nghĩa, tầm quan trọng của bản tin cụ thể
Nhiểu bản tin hiện nay đưa tin theo kiểu
“giật gân”, câu khách mà không chú ý đến sự chính xác của các thông tin đưa
ra, gây bức xúc
Biêt viết một bản về những
sự kiện thường xày ra xung quanh
Viết được bản tin tổng hợp thời sự, bình luận, phóng sự…
Trang 3cho người dân, thậm chí gây thiệt hại cho những nhân vật được nhắc đến
Em có suy nghĩ
gì về hiện tượng này?
Phỏng vấn
và trả lời
phỏng vấn
Nêu được mục đích, tầm quan trọng của phỏng vấn và trả lời phỏng vấn trong đời sống
Hiểu được những yêu cầu
cơ bản và cách thức thực hiện phỏng vấn và trả lời phỏng vấn
Tạo được một cuộc phỏng vấn với bạn bè
về chủ đề cụ thể
Thực hiện vấn được với những nhân vật
có tầm ảnh hưởng lớn
BƯỚC 5: Biên soạn các câu hỏi/ bài tập cụ thể theo các mức độ, yêu cầu đã
mô tả
Mức độ
Nội dung
Nhận biết Thông hiểu Vận dụng Vận dụng cao
PCNN báo
chí
PCNN báo chí
là gì? Gồm những thể loại thường gặp nào?
Những văn bản báo chí trên đây thuộc thể loại nào?
Phân biệt 2 thể loại báo chí:
bản tin và phóng sự?
Phân tích những đặc điểm của PCNNBC qua một bài báo mà
em tự sưu tầm
Viết một bản tin hoặc một phóng sự ngắn phản ánh hoạt động đang diễn
ra tại trường em
Bản tin Nêu mục đích, Hãy cho biết Phân tích nội Viết một bản
Trang 4yêu cầu của bản tin?
tiêu chuẩn để lựa chọn tin và những nội dung cơ bản cần làm rõ của bản tin?
dung, ý nghĩa
và những yêu cầu viết bản tin qua bản tin sau:
“ ….”
tin ngắn phản ánh hoạt động hưởng ứng
“Tuần lễ xanh” của trường
Phỏng vấn
và trả lời
phỏng vấn
Nêu mục đích, tầm quan trọng của phỏng vấn
và trả lời phỏng vấn?
Hãy nêu một
số hiện tượng cho thấy hiện nay đôi khi phỏng vấn không mang mục đích của báo chí chân chính mà chỉ là một “chiêu trò”
để nổi tiếng?
Tạo một kịch bản và thực hiện phỏng vấn các bạn trong lớp về chủ đề:
“học văn- hiện trạng và giải pháp”
Trò chuyện với người nổi tiếng: xây dựng một kịch bản với người phỏng vấn và trả lời phỏng vấn để giới thiệu về một nhân vật nổi tiếng và có ảnh hưởng đến giới trẻ hiện nay
BƯỚC 6: Thiết kế tiến trình dạy học
Chuẩn bị của GV và HS
1 Chuẩn bị của GV
Giáo án Word, PowerPoint, sổ ghi chép thông tin, phiếu học tập, bút dạ, lá cờ nhỏ, phiếu theo dõi dự án…
– Một số video, hình ảnh, tư liệu…
2 Chuẩn bị của học sinh
– Sách giáo khoa
– Các chủ đề có liên quan đến báo chí
– Máy tính, máy chụp ảnh, các sản phẩm thực tế…
TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY – HỌC
Hoạt động 1: Khởi động
Trang 5Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
GV trình chiếu slide gồm bốn bức ảnh
nhỏ GV nêu yêu cầu gắn với từng bức
ảnh
+ Bức hình 1: Em quan sát được gì từ
bức ảnh trên?
+ Bức ảnh 2 và 3: Những hình ảnh này
cho em nhớ đến chương trình nào trên
sóng truyền hình? Những chương trình
này thường đem đến điều gì cho người
xem?
+ Bức ảnh 4: Đây là một chương trình
xuất hiện trên sóng CNN gần đây, theo
em, những nhân vật trong bức ảnh đang
làm gì?
_ GV yêu cầu HS quan sát lại 4 bức
hình lần nữa, và trả lời câu hỏi chung:
+ Đặt chủ đề chung cho 4 bức ảnh ? Từ
những bức ảnh trên, em nghĩ đến
những thể loại nào của báo chí? Theo
em, báo chí có vai trò gì trong cuộc
sống?
HS trả lời đúng các câu hỏi và yêu cầu cùa GV, thể hiện được hiểu biết của mình
về các vấn đề liên quan đến báo chí trong thực tế
HS thể hiện được quan niệm,ý kiến của mình về báo chí
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức.
Đang tải
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
1.Tìm hiểu về ngôn ngữ báo chí, một
số thể loại của văn bản báo chí.
– Hình thức: HS làm việc theo cặp đôi
– Kĩ thuật DH: đặt câu hỏi, làm việc
nhóm
Bước 1: GV giới thiệu tờ báo Hoa học
I Ngôn ngữ báo chí
1 Một số thể loại của văn bản báo chí.
a Bản tin – Có thời gian, địa điểm, sự kiện chính xác nhằm cung cấp những thông tin mới cho người đọc
Trang 6trò, (hoặc trình chiếu một số trang của
báo) Nêu yêu cầu: gọi tên một số thể
loại của tờ báo HS trả lời, GV nhấn
mạnh vào ba thể loại đặc thù: bản tin,
phóng sự, tiểu phẩm GV chia lớp
thành các cặp đôi, phát phiếu học tập:
– Đọc ngữ liệu bản tin trong SGK, nêu
thời gian, địa điểm, sự kiện
– Đọc ngữ liệu phóng sự trong SGK,
nêu thời gian, địa điểm, sự kiện
– Đọc ngữ liệu tiểu phẩm trong SGK,
nêu đối tượng, nhận xét giọng văn
Yêu cầu chung: Rút ra đặc điểm của
từng thể loại?
Thời gian hoàn thành: 5 phút
Bước 2: Các cặp đôi nhận phiếu học
tập, điền họ tên và thực hiện nhiệm vụ
Bước 3: GV cử đại diện ba cặp làm
việc tích cực trình bày, đại diện các cặp
khác bổ sung, nhận xét
Bước 4: GV chốt ý.
2 Nhận xét chung về văn bản báo chí
và ngôn ngữ báo chí
Hình thức: Hoạt động nhóm
Kĩ thuật dạy học: hoạt động nhóm,
công não
Bước 1: GV chia lớp thành 6 nhóm,
mỗi nhóm 6 HS, phát phiếu học tập:
Ngôn ngữ báo chí
Thể loại,
dạng
Yêu cầu
sử dụng ngôn ngữ
Chức năng
Phạm vi
sử dụng
Thời gian hoàn thành: 3 phút
Bước 2: Sáu nhóm cử nhóm trưởng,
nhận phiếu học tập, thảo luận và thống
– Ngôn ngữ: Từ ngữ phổ thông, giản dị, câu đơn giản, từ đơn nghĩa
b Phóng sự – Phóng sự báo chí về thực chất cũng là bản tin nhưng được mở rộng phần tường thuật chi tiết sự kiện và miêu tả bằng hình ảnh, để cung cấp cho người đọc một cái nhìn đầy đủ, sinh động và hấp dẫn
– Ngôn ngữ: chuẩn xác, có cá tính, có giá trị gợi hình gợi cảm
c Tiểu phẩm Thể loại gọn nhẹ với giọng văn thân mật, dân dã, ngôn ngữ tự do, hóm hỉnh thường
có sắc thái mỉa mai, châm biếm nhưng hàm chứa một chính kiến về thời cuộc
2 Nhận xét chung về văn bản báo chí và ngôn ngữ báo chí
– Báo chí có nhiều thể loại: bản tin, phóng
sự, tiểu phẩm, phỏng vấn, thư bạn đọc, quảng cáo
– Báo chí tồn tại hai dạng: dạng nói và dạng viết
– Mỗi thể loại có một yêu cầu riêng về sử dụng ngôn ngữ Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ dùng để thông báo tin tức, thời sự, chính trị, xã hội cập nhật, phản ánh dư luận quần chúng và quan điểm chính kiến của
tờ báo nhằm dẫn mọi người theo quan điểm tiến bộ, phê phán những quan điểm sai trái, lạc hậu…
– Ngôn ngữ báo chí hết sức đa dạng Ngôn ngữ báo chí có chức năng chung là cung cấp thời sự, phản ánh dư luận và ý kiến của quần chúng, đồng thời nêu lên quan điểm, chính kiến của tờ báo Nó có chức năng thông tin xã hội
Trang 7nhất kết quả.
Bước 3: GV yêu cầu các nhóm luân
phiên chuyển kết quả theo vòng tròn
(nhóm 1 chuyển cho nhóm 2, nhóm 2
chuyển nhóm 3…), yêu cầu các nhóm
nhận xét đánh giá trực tiếp vào sản
phẩm của nhóm khác, sau đó hoàn trả
sản phẩm về cho các nhóm
Bước 4: GV chốt ý (Hệ thống hoá kiến
thức trên máy chiếu), yêu cầu HS nhìn
vào sản phẩm của nhóm mình sửa chữa
và hoàn chỉnh
3.Tìm hiểu các phương tiện diễn đạt
của ngôn ngữ báo chí
Hình thức: cá nhân.
Kĩ thuật: KT đặt câu hỏi
Bước 1: GV yêu cầu HS nhìn lại các
ví dụ đã phân tích, nêu nhận xét về
ngôn ngữ báo chí ở các phương diện:
– Về từ vựng
– Về ngữ pháp
– Về các biện pháp tu từ
Mỗi phương diện lấy ví dụ minh họa
Bước 2: HS suy nghĩ, trả lời.
Bước 3: Các HS khác bổ sung.
Bước 4: GV nhận xét, chốt kiến thức.
4 Tìm hiểu đặc trưng của ngôn ngữ
báo chí
Hình thức: cá nhân
Kĩ thuật: KT công não.
Bước 1: GV trình chiếu các trang
slide, yêu cầu HS trả lời câu hỏi:
Slide 1: Một số thông tin cập nhật
chương trình thời sự 19h tối ngày
21/11/2016
– Chủ tịch nước Trần Đại Quang tham
dự các phiên họp toàn thể tại Hội nghị
cấp cao APEC lần thứ 24
3 Các phương tiện diễn đạt
a Về từ vựng: phong phú, được sử dụng
tuỳ theo thể loại báo chí
Báo nghe: phát thanh viên phải phát âm chuẩn, tôn trọng người nghe Báo đọc: quy định về chính tả, viết tắt, dùng tiếng nước ngoài phải được tôn trọng triệt để
b Về ngữ pháp: câu văn có kết cấu đa dạng
nhưng thường ngắn gọn, mạch lạc, tránh
mơ hồ về ngữ nghĩa
c Về biện pháp tu từ: sử dụng các biện
pháp tu từ về từ vựng, về cú pháp và các kiểu chữ, dáng chữ, nhất là ở các tít báo để tăng độ hấp dẫn, thu hút độc giả
4 Đặc trưng của ngôn ngữ báo chí.
a Tính thông tin thời sự:
– Ngôn ngữ báo chí luôn luôn đổi mới và sinh động
– Thông tin cập nhật, cụ thể, chính xác và đầy đủ
– Thông tin khách quan, có tác dụng hướng dẫn dư luận
b Tính ngắn gọn:
– Hạn định số chữ ở từng dòng, từng cột, từng bài báo…
– Ngắn gọn ở lượng thông tin nghĩa là đưa thông tin cần thiết trong một lượng từ ít nhất
– Tránh lối dùng từ trùng lặp, tránh lối nói vòng
c Tính sinh động hấp dẫn:
– Ngôn ngữ báo chí đòi hỏi phải linh hoạt, phong phú, hấp dẫn thậm chí ngay từ cách đặt đề mục…
Trang 8– Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc làm
việc với các lãnh đạo chủ chốt tỉnh Sóc
Trăng
– Đưa một thông tin sai sự thật: Vừa
qua (8/11/2016), Hội Tiêu chuẩn và
Bảo vệ người tiêu dùng (Vinastas) đã
công bố thông tin về 67% mẫu nước
mắm do Hội này khảo sát bị nhiễm
Arsen vượt mức cho phép Thông tin
này được đồng loạt đăng, phát trên
nhiều phương tiện thông tin đại chúng
(Báo Người lao động)
? Đặc trưng thứ nhất của ngôn ngữ
báo chí?
Slide 2: So sánh độ dài của hai văn bản
báo chí và văn học.Nhận xét thông tin
của bài báo
? Đặc trưng thứ hai của ngôn ngữ
báo chí?
Slide 3: Một số câu văn trong văn bản
báo chí:
Kim Phương đã chọn không gian cổ
kính, phảng phất hình ảnh của một cố
đô giàu truyền thống, giá trị dân tộc
Với tà áo dài hồng, cô gái mang lại
một nét Xuân căng tràn sức sống
nhưng vẫn đượm vẻ bình yên, nhẹ
nhàng…(Thiếu nữ khoe vẻ đẹp ngọt
ngào trong bộ ảnh Xuân hồng – Dân
trí)
Man City khởi đầu rất tự tin, phút 10
Nolito băng xuống nhận bóng ở trong
vòng cấm địa và đối mặt với thủ thành
đối phương Nhưng cú chích mũi giày
đưa bóng đi chìm của anh không nguy
hiểm khi mà thủ thành đã chủ động đổ
người cản phá Bóng bật sang bên phải
và Navas lao vào sút bồi, thủ thành
– Hấp dẫn ở loại thông tin, thu hút được người nghe, đọc, là những vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống cộng đồng
Trang 9Coleman không thể cản phá nhưng một hậu vệ của đội chủ nhà kịp thời bọc lót phá bóng ngay trên vạch vôi (Tin thể
thao báo Dân trí)
Một số tiêu đề giật gân, kích thích trí tò mò:
Đắng lòng “trai vẫy” vật lộn mưu sinh giữa lòng thủ đô (Trang 24H)
Con ngựa “đẹp trai” nhất thế giới (Trang 24H)
Rùng rợn chuyện heo thành tinh báo oán chủ lò mổ.(Báo VN)
? Đặc trưng thứ ba của ngôn ngữ báo chí?
Bước 2: HS quan sát, trả lời.
Bước 3: Các HS khác bổ sung
Bước 4: GV nhận xét, chốt ý.
GV nêu câu hỏi mở rộng: Sưu tầm những thông tin sai lệch sự thật đã được báo chí đưa tin, hậu quả; những bài báo có nhan đề giật tít; suy nghĩ về báo lá cải (thêm thông tin: nguồn gốc, tình hình hoạt động) (Tại Việt Nam
một số người hiểu nhầm từ tiếng
Anh tabloid đồng nghĩa với từbáo lá cải trong tiếng Việt Từ báo lá
cải trong tiếng Việt có từ thời Pháp thuộc, được dịch từ tiếng Pháp feuille
de chou “Feuille de chou” trong tiếng
Pháp có nghĩa đen là “lá cải”, nghĩa bóng là chỉ những tờ báo viết nhảm nhí, ít giá trị Không phải tờ báo nào được gọi là “tabloid” cũng là báo lá cải.)
5 Sơ kết về phong cách ngôn ngữ báo chí
– Củng cố: GV hướng dẫn HS sơ đồ
hoá kiến thức tiết 1 trong vở HS
Trang 10– Dặn dò: GV nêu yêu cầu, hướng dẫn
+ Hoàn thành sơ đồ hoá kiến thức tiết 1
+ GV chia lớp thành 4 đội chơi, GV
định hướng, yêu cầu 4 đội cử đội
trưởng và thực hiện các công việc sau:
Các đội nghiên cứu SGK bài Bản tin,
Phỏng vấn và trả lời phỏng vấn, chuẩn
bị các bài thực hành Cụ thể:
Đội 1,2: Trình bày về bản tin: Mục
đích, yêu cầu cơ bản của bản tin, cách
viết bản tin, viết một bản tin về hoạt
động chào mừng ngày Nhà giáo Việt
Nam 20-11 của trường, lớp
Đội 3,4: Trình bày về phỏng vấn và trả
lời phỏng vấn: mục đích, tầm quan
trọng của phỏng vấn và trả lời phỏng
vấn, những yêu cầu cơ bản đối với hoạt
động phỏng vấn và người trả lời phỏng
vấn, tiến hành cuộc phỏng vấn với một
khách du lịch nước ngoài (bằng tiếng
Anh)
Sử dụng trình chiếu để trình bày
HS lắng nghe và thực hiện
6.Tìm hiểu về bản tin.
Hình thức: Học tập theo nhóm
Phương pháp/Kĩ thuật DH: vấn đáp,
phản biện, thuyết trình, hợp tác, KT
Công não
Bước 1: GV dẫn dắt vào bài, giới thiệu
nhóm 1 trình bày lí thuyết bản tin
Bước 2: Nhóm 1 trình bày, nhóm 2
phản biện
Bước 3: Các nhóm khác có nhận xét,
bổ sung (phân biệt quảng cáo, phóng
sự điều tra và bản tin).
Bước 4: GV nhận xét, chốt kiến thức
GV nêu câu hỏi thảo luận HS phát
5 Một số thể loại báo chí tiêu biếu 5.1 Bản tin
5.1.1Mục đích của bản tin
– Bản tin là một thể loại báo chí nhằm đưa tin kịp thời, chính xác những sự kiện thời
sự có ý nghĩa trong đời sống xã hội
– Phân loại:
+ Tin vắn: là loại tin không có nhan đề, dung lượng ngắn (chỉ gồm từ 1 đến 2 câu), chỉ thông báo vắn tắt về các sự kiện
+ Tin thường: có độ dài trên dưới 300 chữ,
có nhan đề, thông báo ngắn gọn nhưng tương đối đầy đủ về một sự kiện Đây là loại tin chiếm tỉ lệ cao nhất trong lĩnh vực