Caâc ngín hađng ăa quöịc gia ăaô cho caâc nûúâc dûúđng nhû ñt bõ taâc ăöơng búêi cuöơc khuêng hoaêng kinh tïị vay möơt phíìn tađi chñnh khï ăoơng cuêa hoơ, ăoâ lađ cuêa caâc nûúâc thïị g
Trang 1 Caâc ngín hađng ăa quöịc gia vađ núơ cuêa caâc nûúâc thïị giúâi
thûâ 3
Vúâi sûơ buđng nöí cuêa caâc cuöơc khuêng hoaêng kinh tïị trong
nhûông nùm 1970, caâc cú höơi tòm kiïịm lúơi nhuíơn taơi caâc nûúâc
cöng nghiïơp hoaâ cuông hiïịm ăi Caâc ngín hađng ăa quöịc gia ăaô
cho caâc nûúâc dûúđng nhû ñt bõ taâc ăöơng búêi cuöơc khuêng hoaêng
kinh tïị vay möơt phíìn tađi chñnh khï ăoơng cuêa hoơ, ăoâ lađ cuêa caâc
nûúâc thïị giúâi thûâ 3 ăang phaât triïín, caâc nûúâc saên xuíịt díìu
lûêa, caâc nûúâc thïị giúâi thûâ 3 ăaô tùng lïn gíịp 3 líìn tûđ giûôa caâc
töí chûâc tñn duơng cöng cöơng (quyô tiïìn tïơ thïị giúâi, Ngín hađng
thïị giúâi) vađ caâc ngín hađng ăaô phaêi thoaê thuíơn liïn kïịt vúâi
nhau Vađ sûơ thöịng nhíịt giûôa caâc töí chûâc tađi chñnh nađy cađng
ặúơc cuêng cöị maơnh hún khi möơt söị nûúâc nhû Mïhicö, nùm
1982 bõ taâc ăöơng búêi cuöơc khuêng hoaêng vađ míịt khaê nùng
thanh toaân núơ ăaêo loaơn Sûơ thoaê thuíơn nađy giûôa caâc töí chûâc
cöng cöơng vađ caâc ngín hađng tû nhín ăaô cho pheâp ặa ra
nhûông kïị hoaơch ra haơn thíơm chñ xoaâ núơ cho caâc nûúâc ngheđo
nhíịt (ăöìng thúđi cuông laơi lađ nhiïìu nûúâc núơ ñt nhíịt búêi tiïìm
nùng kinh tïị cuêa caâc nûúâc nađy chó cho pheâp ặúơc vay nhûông
khoaên núơ ñt oêi) Cuöịi nhûông nùm 1980 laơi coâ möơt líìn ra chaơm
nûôa, thíơm chñ coâ möơt phíìn núơ cuêa caâc nûúâc núơ nhiïìu nhíịt
song laơi lađ nhûông nûúâc giađu nhíịt ăaô ặúơc traê
Caâc ngín hađng ăa quöịc gia vađ hïơ thöịng tiïìn tïơ quöịc tïị (S
M I)
Sûơ hiïơn diïơn cuêa caâc chuê thïí (taâc nhín) tiïìn tïơ mađ caâc hoaơt
ăöơng tađi chñnh cuêa chuâng vûúơt ra ngoađi khuön khöí cuêa caâc
Nhađ nûúâc - quöịc gia lađ möơt trúê lûơc trong khöng gian tiïìn tïơ caâc
quöịc gia: caâc chñnh saâch tiïìn tïơ trúê nïn bíịt lûơc trûúâc nhûông
ăöơng thaâi vöịn do caâc ngín hađng ăa quöịc gia tiïịn hađnh Vñ duơ
nhû caâc ngín hađng trung ûúng chíu Íu phaêi líịy tó suíịt lúơi
nhuíơn cuêa ăöìng ngoaơi höịi ăö -la taơi chíu Íu ặúơc xaâc ắnh
trïn thõ trûúđng xuýn quöịc gia cuêa ăöìng tiïìn nûúâc mònh Sûơ
sinh tiïịn cuêa caâc ngín hađng nađy cung cíịp ăaô taơo ra möơt hïơ
thöịng tiïìn tïơ quöịc tïị tû nhín mađ khöng möơt ngín hađng Trung
ûúng nađo coâ thïí kiïím soaât ặúơc hïơ thöịng nađy Híơu quêa cuêa
Trang 2víịn ăï nađy ăoâ lađ caâc ngín hađng quöịc gia phaêi thoaê thuíơn vúâi
caâc ngín hađng tû nhín
Caâc ăïị chïị ngín hađng lúân
100 ngín hađng ặâng ăíìu thïị giúâi gíìn nhû ăïìu coâ nguöìn göịc
tûđ böơ ba: Bùưc Myô- chíu Íu-Nhíơt Baên
Söị lûúơng caâc ngín hađng ăa quöịc gia ñt hún so vúâi caâc haông
ăa quöịc gia hoaơt ăöơng cuêa ngín hađng trûng tíơp ñt caâ nhín hún
hoaơt ăöơng saên xuíịt cöng nghiïơp Ăíìu nhûông nùm 1990 ngûúđi
ta tíơp húơp ặúơc 1000 ngín hađng ặâng ăíìu thïị giúâi theo thûâ tûơ
xïịp haơng tûđ cao xuöịng thíịp tûúng ûâng vúâi caâc khoaên coâ, ăaô
taơo nïn möơt bûâc tranh hiïơn thûơc ngín hađng Caâc ngín hađng
nađy coâ töíng söị khoaêng 5000 chi nhaânh trïn toađn thïị giúâi
Trong ăoâ baêng xïịp haơng cho thíịy sûơ nöíi bíơt cuêa caâc ngín
hađng Nhíơt Baên
Taơi Nhíơt Baên, sûơ ăa quöịc gia hoaâ caâc ngín hađng ặúơc bùưt
ăíìu tûđ nhûông nùm 1960 vađ ặúơc thuâc ăííy maơnh trong nhûông
nùm 1970-1980 Troơng lûúơng tađi chñnh cuêa Nhíơt- nûúâc chuê núơ
söị möơt thïị giúâi, giaêi thñch lyâ do 29 ngín hađng Nhíơt, vúâi gíìn
1000 chi nhaânh trïn toađn thïị giúâi, chiïịm nhûông võ trñ quan
troơng trong söị 100 ngín hađng trong baêng xïịp haơng Trong söị
29 ngín hađng nađy thò ăa söị nùìm trong söị 20 ngín hađng lúân
nhíịt thïị giúâi, vađ thûơc sûơ lađ nhûông trung tím trúơ vöịn cho
ngađnh cöng nghiïơp Nhíơt Baên vađ cho ra ăúđi caâc tíơp ăoađn tađi
chñnh nhû Dai-ichi Kangyo, Sanwa, Mitmi, Tokai Bank Caâc
ngín hađng ăa quöịc gia Nhíơt, thađnh líơp chi nhaânh úê ríịt nhiïìu
quöịc gia khaâc taơi Myô, taơi chíu aâ, taơi caâc nûúâc cöng nghiïơp
chíu Myô (Braxin, Mïhicö), taơi austríylia, taơi Trung Ăöng vađ
taơi caâc nûúâc xaô höơi chuê nghôa chíu Íu
Sûơ ăa quöịc gia hoaâ ngín hađng taơi Myô bùưt ăíìu ngay tûđ sau
Ăaơi chiïịn thïị giúâi thûâ 2: nùm 1980 Myô ăaô coâ 7 ngín hađng ăa
quöịc gia Ăöơng thaâi nađy ặúơc phaât triïín maơnh cuöịi vađo nùm
1960 (26 ngín hađng ăa quöịc gia ặúơc thađnh líơp nùm 1968, 53
nùm 1969 vađ 108 nùm 1972) Nùm 1992, 7 ngín hađng ăa quöịc
gia cuêa Myô coâ mùơt trong danh saâch 100 ngín hađng lúân thïị giúâi
(nùm 1985 lađ 15 ngín hađng) Hïơ thöịng ngín hađng Myô chiïịm
Trang 3nhûông võ trñ vađo ăíìu nhûông nùm 1970, ăaô míịt díìn “troơng lûúơng
trong nhûông nùm 1970-1980 Sûơ suy tađn nađy keâo theo quýìn baâ
chuê cuêa nïìn kinh tïị Myô ăöịi vúâi phíìn cođn laơi cuêa thïị giúâi Caâc
ngín hađng lúân cuêa Myô lađ Coti-corp, ngín hađng lúân söị 1 thïị giúâi
trong nhûông nùm 1980 song laơi bõ lùưng xuöịng haơng thûâ 28 nùm
1992, Chare Manhattan, Bank of american, La Morgan du
Nations Bank, Chemical Banking Corporation, Le Barker Trut
Caâc chi nhaânh ngín hađng Myô ặúơc thađnh líơp chuê ýịu úê chíu Íu,
chíu aâ, chíu Myô latinh, chíu Ăaơi Dûúng (uâc) vađ taơi Trung Ăöng
Cuông giöịng nhû Nhíơt Baên, sûơ ăa quöịc gia hoaâ ngín hađng taơi
Ăûâc bùưt ăíìu vađo cuöịi nhûông nùm1960 Nùm 1992, 11 ngín
hađng Ăûâc coâ mùơt trong söị 100 ngín hađng lúân thïị giúâi trong
baêng xïịp haơng Ăiïìu nađy chûâng toê troơng lûúơng tađi chñnh Ăûâc
vúâi möơt nïìn kinh tïị phaât triïín úê chíu Íu Caâc taâc nhín chñnh
trong lônh vûơc nađy coâ “3 chõ caê”: Deutsche Bank, Dresdner
Bank vađ Commerbank vađ kïí caê caâc ngín hađng ắa phûúng Caâc
ngín hađng Ăûâc líơp chi nhaânh chuê ýịu taơi chíu Íu vađ Bùưc Myô
vađ caê taơi chíu Myô la tinh, chíu AÂ vađ Trung ăöng
Lõch sûê ăa quöịc gia hoaâ ngín hađng cuêa Phaâp bùưt ăíìu tûđ
thúđi kyđ thuöơc ắa ăùơc biïơt taơi chíu Phi Song cuông nhû caâc
nûúâc khaâc, quaâ trònh nađy maôi ăïịn 1960 múâi ặúơc phaât triïín
maơnh Nùm 1992, coâ 11 ngín hađng Phaâp coâ mùơt trong söị 100
ngín hađng lúân thïị giúâi ặúơc xïịp haơng Caâc ngín hađng lúân
nhû: Ngín hađng tñn duơng Nöng nghiïơp, Ngín hađng quöịc gia
paris (BNP), Ngín hađng tñn duơng Lyon, Ngín hađng Geâneâgal
(SN), Paribas vađ Ngín hađng tñn duơng, caâc ngín hađng Phaâp
líơp chi nhaânh chuê ýịu taơi chíu Íu Caâc ngín hađng yâ (9/ 100
ngín hađng hađng ăíìu) ăaô vûúơt mùơt caâc ngín hađng Anh (4/10)
Ngoađi chíu Íu ra, Canaăa cuông coâ 4 ngín hađng trong töíng söị
100 ngín hađng lúân nhíịt thïị giúâi
Nïịu nhû ngín hađng Trung Hoa lađ ngín hađng duy nhíịt
trong söị caâc ngín hađng xaô höơi chuê nghôa coâ mùơt trong baêng
xïịp haơng 100 ngín hađng lúân nhíịt thïị giúâi thò nhiïìu ngín
hađng khaâc cuêa caâc nûúâc xaô höơi chuê nghôa cuô cuông ăaô ặúơc ăa
quöịc gia hoaâ Nhû Gosbank Matxcúva ăaô líơp nhiïìu chi nhaânh
taơi caâc nûúâc chíu Íu, ngín hađng Dalska Vaâc-xa-va cuông thađnh
líơp nhiïìu chi nhaânh taơi chíu Íu vađ chíu myô
Trang 4 Cuöơc caâch maơng doanh nghiïơp
Hoaơt ăöơng kinh tïị díìn díìn ăaô trúê thađnh möơt trong nhûông
möịi quan tím ăùơc biïơt cuêa xaô höơi Trong ăoâ caâc doanh nghiïơp
chiïịm vai trođ chuê ăaơo Doanh nghiïơp vûđa lađ taâc nhín sûê duơng
caâc nguöìn lûơc khaâc nhau, vûđa lađ nguöìn göịc cuêa sûơ giađu coâ cuêa
xaô höơi, vađ lađ taâc nhín nùưm giûô quýìn lûơc Chñnh troơng lûúơng
cuêa caâc doanh nghiïơp ngađy cađng phaât triïín, ăaô “giao phoâ” cho
noâ nhûông troơng traâch múâi Nïịu nhû doanh nghiïơp hún bao giúđ
hïịt víîn lađ möơt taâc nhín kinh tïị, thò noâ phaêi ặúơc xem xeât dûúâi
nhiïìu goâc ăöơ (xaô höơi, sinh hoơc- möi trûúđng ) Hún nûôa, tûđ
nhûông nùm 1970 thïị giúâi cöng nghiïơp ăaô bûúâc vađo thúđi kyđ gia
tùng taâi cú cíịu saên xuíịt, ặa caâc doanh nghiïơp vađo möơt quaâ
trònh bíịt öín ắnh thûúđng trûơc Ăiïìu gíy íịn tûúơng maơnh nhíịt
ăoâ lađ sûơ xem xeât laơi nhûông thïị maơnh thu ặúơc: sûơ ăaêo löơn ắa
lyâ cöng nghiïơp, sûơ ra ăúđi cuêa caâc taâc nhín múâi, sûơ chuýín hoaâ
cuêa caâc saên phíím, sûơ ruât ngùưn thúđi gian lađm viïơc cuêa caâc
doanh nghiïơp Nhûông gođ boâ ăa daơng nađy ăaô buöơc caâc doanh
nghiïơp phaêi tûơ thñch ûâng,hoùơc phaêi phaâ saên Do ăoâ nhûông nùm
1980-1990 ặúơc ăùơc trûng búêi sûơ múê röơng “sín khíịu doanh
nghiïơp”, sûơ toađn cíìu hoaâ doanh nghiïơp, vađ sûơ míịt cín ăöịi giûôa
caêi tiïịn vađ ăođi hoêi thu goơn böơ maây quaên lyâ doanh nghiïơp
Vò thïị caâc doanh nghiïơp phaêi kïịt húơp dûơ baâo vađ thñch ûâng,
giûôa ắnh hûúâng trung haơn vađ dađi haơn, linh hoaơt mïìm deêo
trûúâc nhûông bíịt ngúđ cuêa thõ trûúđng Ăiïìu nađy coâ nghôa lađ cuđng
möơt luâc doanh nghiïơp vûđa phaêi xaâc ắnh ặúơc saên phíím hay
dõch vuơ chinh phuơc thõ trûúđng vađ luön cung ûâng cho thi trûúđng
trong moơi tònh huöịng
Nhûông ăöî vúô trong “luíơt chúi” ăaô buöơc phíìn lúân caâc doanh
nghiïơp phaêi ăiïìu chónh laơi hoaơt ăöơng cuêa mònh Phaêi boê qua
nhûông lônh vûơc nùìm ngoađi tíìm vúâi Caâc ăöơng thaâi tíơp trung
ặúơc tiïịn hađnh trong tíịt caê caâc lônh vûơc kïí caê nhûông lônh vûơc
phaât triïín maơnh vađ nhûông lônh vûơc suy thoaâi 3 hònh thûâc tíơp
trung lúân ăoâ lađ: möơt söị haông saên xuíịt tíơp trung vađo nhûông
hoaơt ăöơng cuơ thïí, hûúâng höơi nhíơp vïì sûơ baêo laônh kyđ phiïịu
trong caâc khu vûơc coâ giaâ trõ thùơng dû cao, möơt söị doanh nghiïơp
hûúâng ăïịn thíu toâm toađn böơ möơt lônh vûơc saên xuíịt nhúđ vađo viïơc
tñch luyô caâc kyô thuíơt vađ cöng nghïơ múâi (ăiïín hònh lađ ngađnh saên
Trang 5xuíịt ötö: viïơc taâi triïín khai hoaơt ăöơng coâ thïí buöơc möơt söị doanh
nghiïơp phaêi phaât triïín nhiïìu ngađnh khaâc nhau, cho pheâp
doanh nghiïơp thu lúơi nhuíơn vađ töịi ăa hoaâ lúơi nhuíơn tûđ nhûông
ăíìu tû kyô thuíơt cuêa hoơ)
Doanh nghiïơp lađ gò?
Doanh nghiïơp chiïịm möơt võ trñ ăùơc biïơt quan troơng trong xaô
höơi, noâ ăöìng thúđi lađ taâc nhín sûê duơng caâc nguöìn lûơc ăa daơng,
lađ nguöìn göịc cuêa sûơ giađu coâ vađ lađ taâc nhín chiïịm giûô quýìn
lûơc
Coâ ríịt nhiïìu ắnh nghôa khaâc nhau vïì doanh nghiïơp, tuyđ
vađo tûđng goâc ăöơ nhòn nhíơn hoaơt ăöơng cú baên cuêa noâ: doanh
nghiïơp thoaê maôn nhu cíìu cuêa thõ trûúđng, tòm kiïịm lúơi nhuíơn,
kïịt húơp caâc ýịu töị saên xuíịt, lađ trung tím haơch toaân kinh tïị
Ăõnh nghôa röơng nhíịt, bao göìm tíịt caê caâc doanh nghiïơp vúâi caâc
hònh thûâc phaâp lyâ khaâc nhau, quy mö vađ hoaơt ăöơng khaâc nhau:
doanh nghiïơp lađ töí chûâc ăaơi diïơn búêi xñ nghiïơp ặúơc xem nhû
möơt hïơ thöịng hoaơt ăöơng, nhúđ vađo nhûông tû liïơu víơt chíịt vađ con
ngûúđi nhùìm saên xuíịt ra caâc hađng hoaâ, dõch vuơ cung ûâng trïn
thõ trûúđng Ăõnh nghôa nađy cíìn phaêi thïm vađo khaâi niïơm doanh
nghiïơp ặúơc töí chûâc búêi möơt trung tím ra quýịt ắnh, vađ coâ möơt
sûơ ăöơc líơp tûúng ăöịi nađo ăoâ
Cíìn phaêi xaâc ắnh roô thïm möơt söị ăiïím khaâc vïì doanh
nghiïơp: ăïí ăaêm baêo hoaơt ăöơng cuêa mònh, doanh nghiïơp phaêi
sûê duơng caâc nguöìn nhín lûơc, ăiïìu nađy hađm chûâa möơt sûơ phín
chia nhiïơm vuơ, thûâ bíơc vađ caâc möìi quan hïơ giûôa caâc taâc nhín
trong doanh nghiïơp Toâm laơi cú cíịu nöơi taơi cuêa doanh nghiïơp
thïí hiïơn nhûông ăùơc tñnh chuê ýịu cuêa töí chûâc
Mùơt khaâc doanh nghiïơp coâ möơt muơc ăñch kinh tïị vò úê ăíy noâ
thoaê maôn nhu cíìu cuêa thõ trûúđng mađ noâ hûúâng túâi, taơo ra sûơ
phong phuâ cho thõ trûúđng
Cuöịi cuđng doanh nghiïơp coâ möơt sûơ ăöơc líơp nađo ăoâ trong viïơc
ra quýịt ắnh Nhòn chung, duđ doanh nghiïơp coâ nhiïìu chi
nhaânh ăïịn míịy ăi chùng nûôa, noâ víîn chó coâ möơt trung tím ra
quýịt ắnh duy nhíịt Ăiïìu nađy seô ăaêm baêo ặúơc tñnh nhíịt
Trang 6quaân trong hoaơt ăöơng song laơi gaơt boê míịt khaê nùng cuêa möơt
sûơ li taân nhíịt ắnh trong doanh nghiïơp
Caâch thûâc xem xeât doanh nghiïơp thay ăöíi tuyđ theo hïơ
thöịng kinh tïị mađ doanh nghiïơp phuơ thuöơc vađ nhûông giaâc ăöơ
quan tím cuêa nhađ phín tñch Ngûúđi ta coâ thïí liïơt kï ra 5 caâch
thûâc xem xeât doanh nghiïơp: trïn danh nghôa doanh nghiïơp kïịt
húơp caâc ýịu töị saên xuíịt nhùìm taơo ra hađng hoaâ vađ/hoùơc dõch vuơ
thò noâ ặúơc xem nhû möơt thûơc thïí saên xuíịt Trïn danh nghôa
phín phöịi giaâ trõ gia tùng giûôa caâc taâc nhín liïn quan, doanh
nghiïơp ặúơc xem nhû möơt thûơc thïí phín phöịi Nhûông nhu cíìu
cíịp thiïịt cuêa saên xuíịt, ăaô tíơp húơp nhûông ngûúđi lao ăöơng laơi
vúâi nhau, hoơ chiïịm giûô nhûông chûâc vuơ, võ trñ, thûâ bíơc khaâc
nhau, vađ vò thïị doanh nghiïơp ặúơc xem nhû möơt tïị bađo xaô höơi
Hoaơt ăöơng cuêa doanh nghiïơp bao hađm nhiïìu quýịt ắnh mang
tñnh khöng cöng bùìng lúân nïn noâ ặúơc xem nhû möơt trung tím
ra quýịt ắnh Vò doanh nghiïơp tíơp húơp caâc thađnh töị coâ sûơ taâc
ăöơng qua laơi líîn nhau möơt caâch thûúđng trûơc do ăoâ theo caâch
nhòn nhíơn cuöịi cuđng, doanh nghiïơp coâ thïí ặúơc xem nhû möơt
hïơ thöịng - chónh thïí
Taâc ăöơng cuêa caâc cöng nghïơ múâi
Caâc cöng nghïơ cú baên xuíịt hiïơn trong nhûông nùm
1970-1980 ăaô lađm thay ăöíi möơt caâch hïịt sûâc nhaơy caêm bûâc tranh
cöng nghiïơp taơi caâc nûúâc tiïn tiïịn nhíịt
Caâc chó söị cho pheâp ắnh giaâ sûâc maơnh cöng nghïơ vađ mûâc
ăöơ hoaơt ăöơng saâng taơo cuêa möơt doanh nghiïơp, hay cuêa möơt
quöịc gia lađ nhûông chi phñ trong nghiïn cûâu vađ phaât triïín, caân
cín vađ vùn bùìng saâng chïị, caân cín xuíịt khííu cöng nghïơ cao
Chó trong möơt vađi nùm, cú súê cuêa hïơ thöịng cöng nghiïơp ăaô bõ
ăaêo löơn hoađn toađn do sûơ ra ăúđi cuêa caâc cöng nghïơ múâi nhû vi
ăiïơn tûê, caâc cöng nghïơ sinh hoơc hay sûơ phaât triïín cuêa caâc víịt
liïơu múâi, chuâng ăaô lađm keâo theo hoùơc nhûông caâch thûâc saên
xuíịt múâi hoùơc nhûông tiïịn böơ múâi trong caâc lônh vûơc truýìn
thöịng
Khi xem xeât tònh hònh cöng nghïơ cuêa caâc doanh nghiïơp
chíu Íu, ngûúđi ta ăaô nhíơn thíịy sûơ chíơm trïî ríịt lúân cuêa caâc
Trang 7doanh nghiïơp nađy trong mûâc ăöơ cöng nghïơ cú baên (kïí caê
nhûông cöng nghïơ thöng tin) vađ nhûông saên phíím tiïu duđng
lúân trong chûđng mûơc caâc saên phíím nađy saâp nhíơp möơt söị
lûúơng ngađy cađng tùng caâc saên phíím phuơ coâ cöng nghïơ cao
Ngûúơc laơi, võ thïị cuêa caâc doanh nghiïơp nađy laơi ríịt coâ khaê
nùng caơnh tranh trong möơt söị lônh vûơc coâ truýìn thöịng ăöíi
múâi caêi tiïịn nhû hoaâ chíịt vađ dûúơc phíím hay trong caâc dûơ aân
lúân nhû khöng gian vađ haơt nhín
Sûơ xuöịng haơng cuêa caâc doanh nghiïơp chíu Íu lađ do caâc
doanh nghiïơp nađy rúi vađo giûôa hai tuýịn lûêa Möơt mùơt do Mô
ăíìu tû nhûông khoaên tađi chñnh khöíng löì cho viïơc thím nhíơp
vađo lônh vûơc nghiïn cûâu cú baên Sú ăöì cöí ăiïín (ăíìu tû vađo
nghiïn cûâu cú baên-caêi tiïịn- phaât triïín cöng nghïơ) ăaô víơn hađnh
chùưc chùưn nhûng phaêi dûơa vađo nhûông phûúng tiïơn tađi chñnh
sùĩn coâ cuêa nûúâc nađy Mùơt khaâc, nïịu nhû caâc doanh nghiïơp
Nhíơt Baên coâ vöịn caêi tiïịn saên xuíịt, thò caâc doanh nghiïơp nađy
cuông coâ hai lúơi thïị cú baên hún lađ chíịt lûúơng saên phíím vađ khaê
nùng saên xuíịt trong nhûông thúđi haơn ngùưn nhíịt Vïì phíìn
mònh, caâc doanh nghiïơp chíu Íu ăaô do dûơ trong khoaêng thúđi
gian ríịt líu giûôa chiïịn lûúơc liïn kïịt doơc trong saên xuíịt vađ
chiïịn lûúơc “löî chíu mai” Do ăoâ caâc doanh nghiïơp chíu Íu ăaô
boê míịt cú höơi, töịn thúđi gian ăïí thiïịt líơp caâc cú cíịu saên xuíịt
vađ cöị gùưng tñch luôy vöịn
Cuöơc caâch maơng ặúơc thuâc ăííy búêi tin hoơc, cöng nghiïơp vađ
saên xuíịt ăaô keâo theo sûơ boê rúi díìn khaâi niïơm lao ăöơng theo díy
truýìn vađ nhûúđng chöî cho khaâi niïơm vïì möơt maơng lûúâi saên
xuíịt dûơa trïn caâc tiïíu ăún võ ặúơc liïn hïơ vúâi nhau bùìng caâc
maơng lûúâi thöng tin liïn laơc Caâch hiïíu doanh nghiïơp dûúâi goâc
ăöơ quaên lyâ vađ phaât triïín möơt maơng lûúâi ăaô trúê thađnh cú baên vađ
hađm chûâa yâ nghôa muöịn bao göìm caê nhûông maơng lûúâi kyô thuíơt
ăíìu vađo vađ nhûông maơng lûúâi phín phöịi ăíìu ra
Töí chûâc doanh nghiïơp múâi
Nïịu nhû chûâc nùng cuêa tiïịp thõ coâ nhiïơm vuơ thùm dođ
thûúđng trûơc thõ trûúđng, thò chûâc nùng nađy seô míịt ăi sûơ ăöơc
quýìn cuêa noâ Búêi chûâc nùng “chó díîn” giaâm saât tíịt caê caâc möi
trûúđng (cöng nghïơ, kinh tïị, xaô höơi hoơc hay chñnh trõ) ăaô giûô
Trang 8möơt võ trñ quýịt ắnh Möi trûúđng kinh doanh löi cuöịn caâc
thöng tin bïn ngoađi vađ thöng tin bïn trong Bïn ngoađi, doanh
nghiïơp phaêi noâi roô noâ lađ gò, muơc ăñch mađ noâ hûúâng túâi lađ gò
Bïn trong doanh nghiïơp phaêi tòm caâch lađm xím nhíơp ặúơc
nhûông thöng tin tûđ bïn ngoađi ăïí cho tíịt caê caâc taâc nhín trong
doanh nghiïơp xaâc ăinh ặúơc tíìm quan troơng cuêa thöng tin
Nhiïìu hoaơt ăöơng múâi ăaô ặúơc thiïịt líơp, trong söị ăoâ coâ thïí
kïí ra: hoaơt ăöơng quaên lyâ caâc nguöìn lûơc kyô thuíơt cho pheâp
ắnh giaâ roô rađng hún tíịt caê caâc tiïìm nùng kyô thuíơt cuêa doanh
nghiïơp; sùn luđng caâc saên phíím khöng coâ chíịt lûúơng chiïịm
khoaêng 20 ăïịn 40% giaâ trõ gia tùng ïị thûđa; quaên lyâ toađn böơ
thúđi gian nhùìm phaât triïín sûơ thoaê maôn cuêa caâc taâc nhín vađ
sûơ hoađn thiïơn cuêa doanh nghiïơp; caâc hïơ thöịng thi ăua khen
thûúêng ặúơc caâ nhín hoaâ
Trong suöịt thíơp kó 1980-1990, hoơc thuýịt quaên lyâ cuêa
Taylor ăaô trúê nïn quaâ thúđi Giúâi chuê vađ cöng ăoađn ăaô kïịt húơp
vúâi nhau ăïí chûâng minh cho möịi quan hïơ chùơt cheô giûôa kinh
tïị vađ xaô höơi Ăùơc biïơt ngûúđi ta ăaô nghô rùìng sûơ quy traâch
nhiïơm hoaâ, ăađo taơo, huy ăöơng nhín lûơc vađ möơt sûơ töí chûâc
nhín lûơc töịt seô cho pheâp doanh nghiïơp hoaơt ăöơng töịt nhíịt
Nhûông bûúâc tiïịn múâi tñch luyô ặúơc nađy úê ăíìu vađo trong lônh
vûơc xaô höơi phaêi ặúơc chuýín thađnh tiïìn thuđ lao vađ lúơi thïị úê
ăíìu ra, ăöìng thúđi phaêi duy trò saên xuíịt
Töí chûâc hiïơn nay cuêa doanh nghiïơp bao göìm hai hònh thûâc
hoaơt ăöơng cú baên Möơt mùơt ăoâ lađ hoaơt ăöơng taơo ra möơt tiïìm
nùng hoađn thiïơn, ăïí coâ ặúơc tiïìm nùng nađy, phaêi coâ caâc khoaên
ăíìu tû ăíìu vađo nghiïn cûâu- phaât triïín, tung saên phíím ra thõ
trûúđng, taâi töí chûâc laơi saên xuíịt Ăöìng thúđi bùìng caâch phaât
triïín nhûông tiïìm nùng cuêa mònh, doanh nghiïơp coâ thïí truđ tñnh
ăaơt ặúơc nhûông kïịt quaê mong muöịn mùơt khaâc sûơ khai thaâc
caâc tiïìm nùng doanh nghiïơp ăođi hoêi phaêi coâ möơt sûơ quaên lyâ caâc
hoaơt ăöơng thûúđng nhíơt, ắnh hûúâng caâc hoaơt ăöơng nađy nhùìm
ăaơt ặúơc kïịt quaê mong muöịn: saên xuíịt, phín phöịi nhíơp quyô
Hai hònh thûâc hoaơt ăöơng biïíu hiïơn úê hònh thûâc nađy lađ sûơ quaên
lyâ chiïịn lûúơc (noâ tuín theo möơt lö gñc sùưp ăùơt vađ caêi tiïịn ăöìng
thúđi caê sûơ trúơ cíịp cho caâc nguöìn lûơc chuê ýịu), biïíu hiïơn úê hònh
thûâc khaâc lađ quaên lyâ thöng thûúđng hay quaên lyâ taâc chiïịn (tuín
Trang 9thuê möơt lö gñc töịi ăa hoaâ hoaơt ăöơng trong khuön khöí luíơt chúi
ăaô ặúơc thiïịt líơp bùìng phûúng thûâc hoaơt ăöơng thûúđng nhíơt)
Trïn thûơc tïị hai caâch quaên lyâ nađy coâ sûơ ăan xen böơ phíơn
Caâc nguöìn nhín lûơc
Tûđ nhûông nùm 1960, hoơc thuýịt quaên lyâ cuêa Taylor ăaô rúi
vađo sûơ quaâ thúđi bùìng caâc nghiïn cûâu linh hoaơt, ngûúđi ta ăaô
thađnh cöng trong viïơc thiïịt líơp díìn díìn nhûông chiïịn lûúơc xaô
höơi thûơc sûơ Trûúâc nhûông biïịn ăöơng nađy, roô rađng sûơ quaên lyâ xaô
höơi caâc doanh nghiïơp ăaô coâ nhûông thay ăöíi cùn baên nhíịt, xuíịt
phaât tûđ sûơ chíơm chïî cuêa caâc doanh nghiïơp trong quaên lyâ con
ngûúđi
Dûúâi taâc ăöơng cuêa khuêng hoaêng, caâc möịi quan hïơ vúâi doanh
nghiïơp ăaô gia tùng: tûđ caâc vuơ xung ăöơt, caâc möịi quan hïơ nađy
ăaô trúê thađnh thoaê thuíơn (nhûông ngûúđi lađm cöng ùn lûúng
nhíơn thûâc ặúơc rùìng viïơc lađm cuêa hoơ phuơ thuöơc trûơc tiïịp vađo
sûơ hoađn thiïơn tay nghïì cuêa hoơ) Do ăoâ úê ăíy coâ möơt caâch thûâc
ăaô xeât ăïịn caâc “dûơ aân doanh nghiïơp”, “vùn hoaâ doanh nghiïơp”
Tûđ ăíy ngûúđi ta noâi ăïịn möơt caâch “quaên lyâ thoaê thuíơn” hay
möơt caâch “quaên lyâ caêi tiïịn kyô thuíơt xaô höơi” Nhûông mûâc lúơi tûâc
cöí phíìn múâi ăi song song vúâi muơc ăñch múâi cuêa doanh nghiïơp
ăoâ lađ sûơ toađn cíìu hoaâ Muơc tiïu nađy vûđa thïí hiïơn nhû lađ möơt
tíịt ýịu cíìn thiïịt vađ nhû möơt luíơn ăïì vađ sûơ toađn cíìu hoaâ nhín
cöng Nhín cöng tûđ nay trúê ăi phaêi hïịt lođng vúâi cöng viïơc, vađ
phaêi gùưn boâ nhiïìu hún vúâi doanh nghiïơp, ăöìng thúđi phaêi chíịp
nhíơn caâc nguy cú vađ nhûông bíịp bïnh trong tñnh linh hoaơt cuêa
lao ăöơng vađ cuêa viïơc lađm Sûơ hiïơn ăaơi hoaâ caâc doanh nghiïơp vađ
sûơ cíìn thiïịt phaêi gùưn liïìn nhín cöng vúâi lao ăöơng mađ doanh
nghiïơp taơo ra ăaô chuýín hoaâ nhín cöng ngoaơi biïịn thađnh
nhûông ngûúđi quýịt ắnh vađ ngûúđi lađm cöng ùn lûúng Lađm
xuíịt hiïơn úê ăíy sûơ míịt öín ắnh trong thûâ bíơc vùn phođng vađ sûơ
thay ăöíi caâc võ trñ lao ăöơng Cuông tûúng tûơ vúâi nhûông khííu trûđ
truýìn thöịng — mûâc tùng lûúng vađ baêo ăaêm viïơc lađm, dûúđng
nhû ăaô míịt ăi tñnh cíìn thiïịt mađ noâ ăaô tûđng coâ Nhín cöng
ặúơc huy ăöơng ngay caê khi nhûông khoaên buđ vađo nađy cho lao
ăöơng ặúơc traê cöng ngađy cađng ñt ăi vađ coâ xu hûúâng biïịn míịt
trûđ nhûông gò coâ thïí thoaê thuíơn ặúơc
Trang 10Tûđ giûôa nhûông nùm 1980, ba ýịu töị ặúơc kïịt húơp ăaô thuâc
ăííy quaâ trònh chuýín hoaâ Mûâc phaât triïín tíìm cúô doanh
nghiïơp, bõ giúâi haơn búêi töí chûâc kyô thuíơt cuêa lao ăöơng, ăaô lađm
saên sinh ra nhûông chi phñ gia tùng tûđ thöng tin bïn trong
doanh nghiïơp Tïơ quan liïu ăaô lađm xuíịt hiïơn laơm phaât cuêa
khung quaên lyâ vađ lađm míịt tñnh hiïơu quaê cuêa hïơ thöịng ra
quýịt ắnh Caâc cöng nghïơ múâi, ăùơc biïơt lađ tin hoơc vađ thöng tin
liïn laơc ăaô lađm thay ăöíi nöơi dung lao ăöơng truýìn thöịng vađ ăođi
hoêi phaêi triïín khai möơt sûơ ăöơc líơp, (thöng minh) vađ thöng tin
Yïịu töị cú cíịu khúêi ăöơng coâ nguöìn göịc síu xa tûđ khuêng hoaêng
Nhûông gođ boâ múâi cuêa thõ trûúđng vađ sûơ taâch biïơt giûôa vöịn saên
xuíịt vađ tađi chñnh ăaô keâo theo sûơ gia tùng lúơi nhuíơn vađ ặa caâc
doanh nghiïơp ăïịn caâc chiïịn lûúơc mađ nhûông ăođi hoêi vïì tađi
chñnh ngađy cađng cao Tûđ ăoâ caâc doanh nghiïơp díìn díìn ăaô
chuýín sang möơt mö hònh quaên lyâ caâc nguöìn nhín lûơc ặúơc
ăaânh gña lađ “linh hoaơt”
Toâm laơi, nguýn nhín, tiïìm lûơc, sûơ tíơp trung hoaâ hay phín
taân quýìn lûơc vađ tñnh linh ăöơng lađ nhûông möịi quan tím hađng
ăíìu trong doanh nghiïơp Bùìng caâch tiïịn ăïịn nhûông chín trúđi
múâi, nhûông ăöơt biïịn trong doanh nghiïơp buöơc phaêi xem con
ngûúđi nhû lađ möơt sûơ ăíìu tû hún lađ möơt chi phñ saên xuíịt
Thíịt nghiïơp
Thíịt nghiïơp ặúơc xem nhû lađ biïíu tûúơng cuêa khuêng hoaêng
kinh tïị thïị giúâi Tuy nhiïn, noâ ăaô xuíịt hiïơn taơi tíịt caê caâc nûúâc
phaât triïín ngay tûđ cuöịi nhûông nùm 1960 Tûđ 1967, Hoa Kyđ coâ
3 triïơu ngûúđi tòm viïơc lađm, Italia coâ 1,2 triïơu, Anh coâ tûđ 500
000 ăïịn 700 000 ngûúđi Tyê lïơ thíịt nghiïơp cađng gia tùng maơnh
túâi tíơn caâc nùm 1982 — 1983, taơi Bùưc Myô, vađ túâi tíơn caâc nùm
1986 — 1987 taơi caâc nûúâc chíu Íu thuöơc Töí chûâc húơp taâc vađ
phaât triïín kinh tïị (D C D E), tyê lïơ thíịt nghiïơp taơi thúđi ăiïím
nađy taơi caâc nûúâc noâi trïn trung bònh lađ 10% trong töíng dín söị
trong ăöơ tuöíi lao ăöơng Sùu ăoâ tó lïơ nađy ăaô giaêm ăi Thíịt
nghiïơp xuíịt hiïơn nhû möơt thađnh töị cú cíịu cuêa caâc nïìn kinh tïị
ặúng ăaơi ñt coâ khaê nùng ngùn chùơn ặúơc sûơ gia tùng cuêa noâ
Ăõnh nghôa vađ ăo lûúđng thíịt nghiïơp lađ möơt víịn ăïì thíơt sûơ
tïị nhõ Trong chiïịn tranh thïị giúâi thûâ II, nhûông ăiïìu tra ắnh
Trang 11kyđ hoađn toađn khöng coâ, ăiïìu nađy cho thíịy thíịt nghiïơp khöng
ặúơc caâc nhađ kinh tïị hoơc quan tím ăuâng mûâc Song sûơ vùưng
mùơt cuêa thíịt nghiïơp thöịng kï ặúơc, khöng phaêi lađ möơt bùìng
chûâng khùỉng ắnh tònh traơng moơi ngûúđi ăïìu coâ viïơc lađm Búêi
vò thíịt nghiïơp coâ ríịt nhiïìu hònh thûâc khaâc nhau Tònh traơng
cuêa nhûông ngûúđi lao ăöơng mađ thúđi gian lađm viïơc bùìng khöng
lađ caâch xaâc ắnh duy nhíịt trong thöịng kï thíịt nghiïơp chó lađ
möơt trûúđng húơp ăùơc biïơt trong möơt díy truýìn bao göìm caâc
tònh traơng trung gian: Thíịt nghiïơp taơm thúđi, thíịt nghiïơp
theo chu kyđ, vođng quay nhanh trïn nhûông viïơc lađm ríịt
ngùưn Dûúâi tíịt caê caâc hònh thûâc, Thíịt nghiïơp ăïìu taâc ăöơng
ăïịn möơt phíìn gia tùng trong dín söị Tuy nhiïn thíịt nghiïơp
laơi tíơp trung taơi möơt söị vuđng ắa lyâ vađ trïn möơt söị tíìng lúâp
xaô höơi: Thanh niïn, phuơ nûô, ngûúđi nhíơp cû
Thíịt nghiïơp coâ möơt nhoâm phûâc taơp caâc nguýn nhín: do
sûơ gia tùng dín söị, do sûơ gia tùng saên lûúơng saên xuíịt, do mûâc
töíng cíìu Ăiïìu nađy cho thíịy thíịt nghiïơp dïî ăïí giaêi thñch
hún lađ giaêi quýịt Hún nûôa thíịt nghiïơp cođn lađ hoađn caênh khoâ
coâ thïí khoan nhûúơc ăöịi vúâi nhûông ngûúđi bõ buöơc phaêi thíịt
nghiïơp Noâ thïí hiïơn sûơ phï bònh gùưn chùơt vúâi hïơ thöịng kinh
tïị vađ do ăoâ noâ chñnh lađ möơt chuê ăïì cuêa möơt cuöơc tranh caôi söi
nöíi vûđa coâ tñnh chñnh trõ vađ kinh tïị
Miïu taê thíịt nghiïơp ăođi hoêi phaêi coâ möơt ắnh nghôa, caâc
biïơn phaâp cuơ thïí noâ cho pheâp nghiïn cûâu caâc hònh thûâc thíịt
nghiïơp vađ sûơ phín böí cuêa thíịt nghiïơp Nhûông caâch giaêi thñch
khaâc nhau vïì hiïơn tûúơng nađy ăaô ặúơc phaât triïín toê ra ñt
míu thuíîn
Ăõnh nghôa vađ caâc thûúâc ăo thíịt nghiïơp
Ăïí mö taê ặúơc thíịt nghiïơp, trûúâc hïịt phaêi ắnh nghôa thíịt
nghiïơp vađ tòm ra nhûông caâch thûâc ăïí ăo lûúđng thíịt nghiïơp möơt
caâch chñnh xaâc
Thõ trûúđng lao ăöơng khöng ăöịi líơp nhûông ngûúđi lao ăöơng
lađm cöng ùn lûúng vúâi nhûông ngûúđi thíịt nghiïơp, dûúđng nhû
chó coâ hai hoađn caênh bíìn cûơc Ngûúơc laơi trong viïơc lađm, ngûúđi
ta laơi phín biïơt ra 4 loaơi hoađn caênh Möơt söị ngûúđi lao ăöơng
ặúơc xem nhû lađ trong traơng thaâi moơi ngûúđi ăïìu coâ viïơc lađm
Trang 12(lađm khöng hïịt viïơc), möơt söị ngûúđi lao ăöơng khaâc thò coâ ñt viïơc
lađm hún lađ hoơ mong muöịn (tònh traơng thiïịu viïơc lađm), cođn möơt
söị khaâc laơi phaêi lao ăöơng nhiïìu hún mûâc hoơ mong muöịn (trang
traêi quaâ taêi lao ăöơng), cuöịi cuđng möơt söị ngûúđi lao ăöơng phaêi
lađm cöng viïơc mađ hoơ khöng mong muöịn (lađm traâi nghïì)
+ Ăõnh nghôa thíịt nghiïơp
Ăõnh nghôa chung nhíịt cuêa thíịt nghiïơp ặúơc vùn phođng lao
ăöơng quöịc tïị (B I T) ặa ra: Vùn phođng nađy xaâc ắnh ngûúđi
thíịt nghiïơp lađ tíịt caê nhûông ngûúđi coâ khaê nùng lao ăöơng mađ
khöng coâ viïơc lađm, luön mong muöịn tòm kiïịm möơt viïơc lađm coâ
thuđ lao Tuy nhiïn úê mûâc ăöơ quöịc gia ắnh nghôa nađy víîn cođn
nhiïìu bíịt cíp Hún nûôa, khöng coâ möơt ắnh nghôa nađo vïì thíịt
nghiïơp coâ thïí bao quaât ặúơc tíịt caê moơi hoađn caênh caâ nhín Ăïí
duy trò ặúơc caâc tiïu chñ cöị ắnh trong ăo lûúđng laơm phaât, ăöi
khi caâc nhađ thöịng kï phaêi khaâch quan hoaâ möơt hoađn caênh chuê
quan cuêa ngûúđi lao ăöơng
Thíịt nghiïơp lađ möơt sûơ dûơ trûô, tûâc lađ tíơp húơp caâc hoađn caênh
nùưm bùưt ặúơc taơi möơt thúđi ăiïím cuơ thïí Song khoaêng thúđi gian
trong ăoâ nhûông ngûúđi nađy vađ nhûông ngûúđi khaâc úê trong tònh
traơng thíịt nghiïơp ặúơc tñnh bùìng söị ngûúđi thíịt nghiïơp: trong
cuđng möơt tyê lïơ thíịt nghiïơp (söị ngûúđi thíịt nghiïơp so vúâi ngûúđi
trong ăöơ tuöíi trong 1 nùm), thúđi gian trung bònh cuêa thíịt
nghiïơp thay ăöíi roô rïơt Möơt phíìn dín söị trong ăöơ tuöíi lao
ăöơng, möơt khi ăaô bõ rúi vađo tònh traơng thíịt nghiïơp thò khöng
coâ khaê nùng tòm ặúơc viïơc lađm
Thíịt nghiïơp ríịt nhaơy caêm vúâi thúđi cuöơc Chó möơt sûơ giaêm
cung viïơc lađm nhoê cuông ăuê gíy ra mûâc tùng thíịt nghiïơp Trïn
nguýn tùưc, mûâc tùng nađy seô phaêi dûđng laơi khi cung viïơc lađm
tùng ăuê ăïí buđ cho noâ Song sú ăöì lyâ thuýịt nađy khöng hoađn
haêo, vò tó lïơ thíịt nghiïơp tùng möơt mùơt do möơt mùơt do tuöíi taâc,
mùơt khaâc do thíịt nghiïơp keâo dađi
+ Caâc thûúâc ăo thíịt nghiïơp
Taơi Phaâp thíịt nghiïơp ặúơc tñnh theo hai caâch khaâc nhau vađ
ăöơc líơp vúâi nhau do Vùn phođng lao ăöơng quöịc gia Phaâp (A N
Trang 13P E) vađ Viïơn thöịng kï vađ nghiïn cûâu kinh tïị quöịc gia Phaâp (I
N S E E) thûơc hiïơn
Tíịt caê nhûông ai muöịn tòm kiïịm viïơc lađm ăïìu coâ thïí ghi tïn
vađo Vùn phođng lao ăöơng quöịc gia Phaâp, duđ hoađn caênh thíịt
nghiïơp cuêa hoơ coâ nhû thïị nađo ăi chùng nûôa Tuy nhiïn ăíy lađ
möơt sûơ khúêi ăíìu tûơ nguýơn, vađ Vùn phođng chûa chùưc hùỉn ăíî
ằm ặúơc viïơc lađm cho tíịt caê nhûông ngûúđi ăùng kyâ Trïn thûơc
tïị caâch ăo lûúđng thíịt nghiïơp cuêa A N P E lađ thiïịu chñnh xaâc
Song nhûông con söị cung cíịp hùìng thaâng ặúơc thïí hiïơn dûúâi
hai daơng; bùìng caâc dûô liïơu tuýơt ăöịi vađ bùìng nhûông söị liïơu sûôa
chûôa theo nhûông biïịn ăöơng muđa vuơ Nhûông mûâc tùng cuêa
nhûông con söị nađy lađ thûúđng xuýn traâi ngûúơc nhau
Ăöịi vúâi viïơn thöịng kï vađ nghiïn cûâu kinh tïị quöịc gia Phaâp
(I N S E E) ăïí tñnh ặúơc söị ngûúđi thíịt nghiïơp khöng ăùng
kyâ vađo A N P E, Viïơn tiïịn hađnh ăiïìu tra hùìng nùm vađ ăiïìu
chónh söị ngûúđi thíịt nghiïơp hùìng thaâng Viïơn phín biïơt hai
loaơi thíịt nghiïơp: söị dín luön sùĩn sađng tòm möơt viïơc lađm lađ
nhûông ngûúđi thûúđng xuýn thöng baâo thíịt nhiïơp, vađ dín söị
cíơn biïn luön sùĩn sađng tòm viïơc lađm lađ nhûông ngûúđi thöng baâo
tòm viïơc lađm Do ăoâ nhûông söị liïơu cuêa Viïơn ngiïn cûâu thöịng kï
kinh tïị quöịc gia Phaâp ặúơc thiïịt líơp dûơa trïn nhûông cú súê
khaâc vúâi Vùn phođng viïơc lađm quöịc gia Phaâp (ắnh nghôa cuêa
Vùn phođng lao ăöơng quöịc tïị ăaô loaơi boê nhûông ngûúđi thíịt
nghiïơp múâi chó ăi lađm viïơc möơt giúđ trong tuíìn trûúâc khi ăiïìu
tra)
Ngoađi hai cú quan thöịng kï trïn, cíìn phaêi kïí ăïịn nghiïơp
ăoađn liïn quöịc gia vïì viïơc lađm trong cöng nghiïơp vađ thûúng
maơi (U N E D I C), töí chûâc nađy thöịng kï söị lûúơng ngûúđi
thíịt nghiïơp lađ nhûông ngûúđi nhíơn trúơ cíịp thíịt nghiïơp
Naơn thíịt nghiïơp gia tùng khöng ăöìng ăïìu
Tyê lïơ thíịt nghiïơp gia tùng taơi caâc nûúâc khaâc nhau, caâc vuđng
khaâc nhau vađ caâc tíìng lúâp xaô höơi cuông khaâc nhau
Thíịt nghiïơp ăaô bùưt ăíìu xuíịt hiïơn nhû möơt hiïơn tûúơng xaô
höơi sau Chiïịn tranh thïị giúâi thûâ nhíịt, vađ ăùơc biïơt lađ khi xuíịt
Trang 14hiïơn khuêng hoaêng nùm 1929 Bùưt ăíìu tûđ Chiïịn tranh thïị giúâi
II, sûơ phaât triïín cuêa thõ trûúđng lao ăöơng ặúơc ăaânh díịu búêi möơt
sûơ chuýín hoaâ triïơt ăïí cuêa viïơc lađm trong caâc lônh vûơc hoaơt
ăöơng Taơi Phaâp nùm 1946, dín söị lađm nöng nghiïơp chiïịm 35%,
ăïịn ăíìu nhûông nùm 1990, tó lïơ nađy chó cođn lađ 6% Hún nûôa, viïơc
lađm ặúơc taơo ra khöng ăuê ăïí buđ vađo söị dû thíịt nghiïơp do dín
söị trong ăöơ tuöíi lao ăöơng gia tùng Tûđ 1965 ăïịn 1981, thíịt
nghiïơp gia tùng chíơm vađ sau ăoâ tùng ríịt nhanh taơi Phaâp Caâc
chñnh saâch giaêi quýịt xaô höơi cho thíịt nghiïơp nhû giaêm ăöơ tuöíi
ngó hûu, giaêm giúđ lađm, chó cho pheâp duy trò söị ngûúđi thíịt
nghiïơp dao ăöơng trong khoaêng 2 triïơu ngûúđi tûđ 1981- 1983 Sau
ăoâ mûâc tùng tó lïơ thíịt nghiïơp laơi bùưt ăíìu Tíịt caê caâc nûúâc phaât
triïín ăïìu bõ taâc ăöơng búêi thíịt nghiïơp, nhûng vúâi caâc mûâc tó lïơ
khaâc nhau Giûôa caâc vuđng cuông víơy tó lïơ thíịt nghiïơp cuông
khöng giöịng nhau Nhûng tûđ nhûông nùm 1974, caâc vuđng cöng
nghiïơp hoaâ cuô ăïìu bõ taâc ăöơng maơnh búêi thíịt nghiïơp do hađng
loaơt viïơc lađm cöng nghiïơp bõ míịt ăi Kïí tûđ thúđi ăiïím nađy,nïịu
nhû thûâ bíơc giûôa caâc vuđng víîn ặúơc duy trò thò khoaêng caâch
thíịt nghiïơp cađng síu sùưc hún búêi khöng cođn khaâi niïơm caâc vuđng
ặúơc baêo trúơ chöịng laơi thíịt nghiïơp
Sûơ míịt cín bùìng xaô höơi trûúâc naơn thíịt nghiïơp
Thíịt nghiïơp giaâng chuê ýịu vađo nhûông ngûúđi giađ vađ nhûông
ngûúđi nhíơp cû Thöng thûúđng thò möơt bùìng cíịp coâ thïí ăaêm baêo
khong thíịt nghiïơp Nhûng nïịu nhû sûơ phaât triïín cuêa khuêng
hoaêng kinh tïị taơo ra nguy cú thíịt nghiïơp thò noâ víîn khöng
ddaêo löơn tríơt tûơ truýìn thöịng Do ăoâ se lađ sai khi noâi rùìng phuơ
nûô lao ăöơng nhiïìu hún trong quaâ khûâ: hoơ luön luön lao ăöơng
Traâi laơi hoơ cađng ngađy cađng nhiïìu ngûúđi lađm nhûông nghïì lađm
cöng ùn lûúng, hoơ ñt boê viïơc vađ duy trò cöng viïơc trong thúđi
gian líu hún Nhûng möơt ăiïìu ríịt nghõch lyâ lađ tó lïơ thíịt
nghiïơp trong nûô giúâi laơi cao hún trong nam giúâi (taơi Phaâp tó lïơ
nađy lađ möơt gíịp rûúôi nùm 1993) Möơt khi nûô giúâi tòm ặúơc viïơc
lađm thò hoơ coâ ñt nguy cú míịt viïơc hún nam giúâi, song khi bõ rúi
vađo tònh traơng thíịt nghiïơp thò hoơ laơi coâ ñt cú may tòm ặúơc
viïơc lađm hún nam giúâi
Naơn thíịt nghiïơp trong giúâi treê cuông lađ möơt hiïơn tûúơng
khöng keâm phíìn bi ăaât Trong ăoơ tuöíi tûđ 14 ăïịn 24, theo
Trang 15thöịng kï nùm 1993, taơi Phaâp cûâ hún möơt nam giúâi/ 5 trong ăöơ
tuöíi lao ăöơng vađ hún 1/4 nûô giúâi trong ăöơ tuöíi lao ăöơng lađ
ngûúđi thíịt nghiïơp
Nïịu nhû tay nghïì khöng phaêi lađ möơt víơt baêo ăaêm chöịng laơi
thíịt nghiïơp thò ngûúđi ta nhíơn thíịy rùìng tyê lïơ nhûông ngûúđi thíịt
nghiïơp khöng coâ bùìng cíịp hay chó coâ möơt chûâng chó hoơc nghïì
cao gíịp hai líìn so vúâi nhûông ngûúđi coâ möơt vùn bùìng( tuâ tađi + 2
nùm ăaơi hoơc)
Tûđ ăíìu nhûông nùm 1990, ngûúđi ta chûâng kiïịn tònh traơng
thíịt nghiïơp dađi haơn: nùm 1993, 1/3 ngûúđi thíịt nghiïơp ăaô phaêi
tòm viïơc lađm ñt nghíịt lađ tûđ möơt nùm trúê lïn Tònh traơng thíịt
nghiïơp dađi haơn nađy chuê ýịu giaâng vađo lúâp ngûúđi giađ tûđ 50 tuöíi
trúê lïn
Cuöịi cuđng hoađn caênh cuêa ngûúđi nhíơp cû trïn thõ trûúđng lao
ăöơng bõ tha hoaâ tríìm troơng hún kïí tûđ nùm 1973, taơo ra möơt
cuöơc tranh luíơn chñnh trõ söi nöíi taơi nhûông nûúâc coâ nhiïìu
ngûúđi nhíơp cû sinh söịng
Nguýn nhín thíịt nghiïơp
Theo caâch phín tñch kinh tïị vi mö, thíịt nghiïơp lađ kïịt quaê
cuêa sûơ kïịt tuơ míịt cín ăöịi caâc trïn thõ trûúđng thõ trûúđng lao
ăöơng Cođn theo caâch phín tñch kinh tïị vô mö thi thíịt nghiïơp
laơi phaêi ặúơc xem xeât úê mûâc ăöơ töíng thïí nïìn kinh tïị Ngoađi
hai caâch phín tñch nađy, nhiïìu caâch phín tñch khaâc cuông ăaô
ặúơc nïu ra
+ Nhûông phín tñch vi mö kinh tïị
Víịn ăïì chñnh ăùơt ra cho nhûông lyâ thuýịt nađy lađ phaêi biïịt
ặúơc lađm thïị nađo mađ ngûúđi ta laơi coâ thïí bõ thíịt nghiïơp Theo
giaê thuýịt thíịt nghiïơp lađ möơt caâ nhín muöịn tñch luyô nhûông
cuêa caêi víơt chíịt ăöíi bùìng sûâc lao ăöơng cuêa anh ta, nhûng anh
ta khöng tòm ặúơc viïơc lađm hoùơc búêi anh ta muöịn coâ möơt viïơc
lađm coâ thuđ lao cao hún so vúâi viïơc lađm mađ ngûúđi ta ăùơt ra cho
anh ta Sûơ víơn hađnh hoađn haêo cuêa thõ trûúđng phaêi ăaơt ăïịn ăöơ
cín bùìng, búêi nhûông thay ăöíi cuêa tyê lïơ tiïìn lûúng vađ cung viïơc
lađm, vađ cođn laơi nhûông ngûúđi khöng coâ viïơc lađm lađ nhûông ngûúđi
thíịt nghiïơp tûơ nguýơn (möơt phín tñch vi mö kinh tïị múâi ăíy
Trang 16nhíịn maơnh rùìng lúơi nhuíơn rođng khöng ăuê ăïí buđ líịp chi phñ
tòm viïơc lađm) Nhûng ngûúđi ta víîn quan saât trïn thûơc tïị coâ
nhûông röịi loaơn hoaơt ăöơng trong ăoâ nhûông röịi loaơn chñnh lađ
tñnh khöng ăöìng nhíịt cuêa nhûông ngûúđi lao ăöơng (tûâc ngûúđi lao
ăöơng khöng thïí thay thïị cho nhau ặúơc); tñnh vö nguýn tûê
cuêa cung cíìu trïn thõ trûúđng (caâc taâc nhín khöng thïí biïịt roô
ặúơc tònh hònh cuêa tíịt caê caâc thõ trûúđng); sûơ thay ăöíi khöng
hoađn haêo khoâ nùưm bùưt Nhûông röịi loaơn nađy cađng tùng thïm do
sûơ can thiïơp taâi phín phöịi cuêa Nhađ nûúâc Trïn thûơc tïị traơng
thaâi nađy gíy ra möơt sûơ thíịt nghiïơp khoâ giaêi quýịt
+ Phín tñch theo vô mö kinh tïị
Ăöịi vúâi nhûông ngûúđi theo chuô nghôa Maâc, cuông nhû nhûông
ngûúđi theo hoơc thuýịt Keynes, thò thíịt nghiïơp lađ möơt tíịt ýịu
khöng thïí traânh khoêi vađ ặúơc ghi nhíơn trong cíịu truâc cuêa hïơ
thöịng kinh tïị Vò khöng coâ möơt möịi liïn hïơ nađo giûôa ăíìu tû vađ
tiïịt kiïơm, nïn nïìn kinh tïị thûúđng xuýn phaêi gaânh chõu hiïơn
tûúơng thíịt nghiïơp cú cíịu: tònh traơng moơi ngûúđi ăïìu coâ viïơc
lađm khöng phaêi lađ möơt traơng thaâi bònh thûúđng Töíng cíìu viïơc
lađm lađ nguýn nhín cú baên cuêa thíịt nghiïơp, Nhađ nûúâc phaêi
can thiïơp ăïí vûơc díơy nïìn kinh tïị khi thíịt nghiïơp gia tùng
Theo Maâc thò thíịt nghiïơp lađ cíìn thiïịt ăïí cuông cöị quýìn lûơc
cuêa caâc nhađ tû baên ăöịi vúâi ngûúđi lao ăöơng Trïn danh nghôa lađ
möơt möịi ăe doaơ thûúđng trûơc, thíịt nghiïơp lađ möơt vuô khñ ăïí caâc
nhađ tû baên chöịng laơi ngûúđi lao ăöơng, buöơc ngûúđi lao ăöơng phaêi
chíịp nhíơn nhûông ăiïìu kiïơn do ngûúđi chuê súê hûôu tû liïơu saên
xuíịt íịn ắnh Thíịt nghiïơp xuíịt hiïơn nhû möơt thúđi ăiïím cuêa
“sûơ quaên lyâ sûâc lao ăöơng xaô höơi vađ thïị giúâi”
+ Nhûông lyâ giaêi khaâc cho thíịt nghiïơp
Trong söị ríịt nhiïìu nhûông lyâ thuýịt tiïn tiïịn khaâc, nhiïìu
thuýịt gia cho rùìng thíịt nghiïơp xuíịt hiïơn lađ do híơu quaê cuêa
sûơ phaât triïín kyô thuíơt, noâ cho pheâp giaêm nhín cöng lao ăöơng
trong möơt ăún võ saên phíím saên xuíịt ra Mađ trong khuön khöí
caơnh tranh quöịc tïị, sûơ ganh ăua taơo ra nhûông tiïịn böơ kyô thuíơt
vađ chñnh nhûông tiïịn böơ kyô thuíơt khöng gaơt boê sûơ baêo vïơ viïơc
lađm mađ noâ coâ thïí taơo thïm viïơc lađm úê nhûông hònh thûâc múâi
Trang 17Nhûông lyâ thuýịt khaâc laơi ăùơt thíịt nghiïơp trong quan hïơ vïì
ắa lyâ Song cuông phaêi ghi nhíơn möơt ăiïìu ăoâ lađ dín söị khöng
bao giúđ hoađn toađn thñch ûâng vúâi nhûông nhu cíìu cuêa hïơ thöịng
kinh tïị Tùng trûúêng kinh tïị thûúđng nhanh hún tùng trûúêng
dín söị, tûđ ăoâ múâi taơo ra luöìng nhíơp cû Ngûúơc laơi trong thúđi
kyđ suy thoaâi kinh tïị, tùng trûúêng dín söị lađ möơt aâp lûơc ăöịi vúâi
nïìn kinh tïị vađ ngûúđi ta coâ xu hûúâng boâ heơp dín söị trong ăöơ
tuöíi lao ăöơng hoùơc haơn chïị söị ngûúđi nhíơp cû
Kinh tïị y tïị
Bõ giúâi haơn búêi phín tñch vïì saên xuíịt, tiïu duđng vađ ăíìu tû cho
caâc saên phíím vađ caâc hoaơt ăöơng thuöơc lônh vûơc y dûúơc, kinh tïị y
tïị lađ möơt ngađnh liïn quan ñt ăïịn caâc hoaơt ăöơng cöng cöơng hay tû
nhín khaâc taơo nïn nhûông ăiïìu kiïơn söịng vađ aênh hûúêng maơnh
meô ăïịn tònh traơng sûâc khoeê Coâ thïí ghi nhíơn möơt ăiïìu lađ tûúng
quan giûôa caâc chó söị sûâc khoeê vađ phíìn töíng saên phíím quöịc nöơi
(P I B) dađnh cho tiïu duđng y tïị cuêa möîi quöịc gia lađ ríịt ýịu
Mùơt khaâc, khoaên chi tiïu cho ngađnh y tïị nađy phaêi tuín thuê
nhûông boâ buöơc cuêa kinh tïị vô mö ngađy cađng siïịt chùơt vađ caơnh
tranh vúâi nhûông chi phñ böí sung cho caâc hònh thûâc baêo trúơ khaâc
(ngûúđi giađ, thíịt nghiïơp ) Nhûông chi phñ cho baêo hiïím xaô höơi
baên thín chuâng cuông caơnh tranh, bïn trong nhûông khoaên ngín
khöị trñch ra tûđ nhûông khoaên tiïìn khíịu bùưt buöơc, vúâi caâc chûâc
nùng lúân truýìn thöịng cuêa nhađ nûúâc vađ caâc vuđng laônh thöí (nhû
giaâo duơc, an ninh, quöịc phođng, nghiïn cûâu ), trïn thûơc tïị caâc
chûâc nùng nađy víîn chûa ăuê hoađn thiïơn ăïí ăaâp ûâng lođng mong
ăúơi cuêa ngûúđi dín Mađ mûâc tiïìn khíịu bùưt buöơc nïịu khöng tûúng
ûâng möơt quy luíơt kinh tïị vađng thò ñt ra noâ cuông phuđ húơp vúâi möơt
sûơ thoaê thuíơn chung mang tñnh chñnh trõ - xaô höơi Trong böịi
caênh nađy, nhûông chi phñ cho ngađnh y tïị seô khöng thïí ra tùng
ặúơc trong nhûông nùm túâi nïịu khöng coâ nhûông chñnh saâch voô
ăoaân cûúng quýịt, hay ñt ra cuông phaêi tröng chúđ vađo möơt sûơ phuơc
höìi bïìn vûông cuêa tùng trûúêng kinh tïị
Do ăoâ, ngađnh kinh tïị y tïị coâ thïí hoô trúơ cho caâc quýịt ắnh
nhùìm ăöịi phoâ vúâi nhûông ruêi do khoâ lûúđng: caêi thiïơn sûơ cöng
minh trong cíịp vöịn, vađ hûúâng ăïịn chùm soâc sûâc khoeê cöơng
ăöìng, mang laơi hiïơu quaê hún cho hïơ thöịng y tïị vađ lađm chuê
nhûông mûâc chi tiïu cöng cöơng
Trang 18 Nhûông bûúâc tiïịp cíơn vïì mùơt lyâ thuýịt
Khöng cođn nghi ngúđ gò nûôa, híơu quaê cuêa nhûông cùn bïơnh
bíịt ngúđ xaêy ăïịn hay cuêa caâc tai naơn, ăïìu coâ thïí ặúơc haơn chïị
búêi caâc luöìng baêo hiïím, nhûng ặâng trûúâc khaê nùng mua baêo
hiïím cuêa caâc caâ nhín cođn haơn chïị vađ vúâi mûâc chi phñ kyô thuíơt
chuíín ăoaân bïơnh vađ ăiïìu trõ bïơnh cođn cao, thò nhûông chi phñ
cuêa cöơng ăöìng duđ ñt hay nhiïìu trong cöng taâc phođng chöịng
bïơnh víîn phaêi ặúơc dy trò Hún nûôa, möîi caâ nhín laơi khöng
thïí biïịt ặúơc hònh thûâc vađ lûúơng chùm soâc phuđ húơp cho mònh,
chíịt lûúơng caâc dõch vuơ y tïị mađ hoơ ặúơc hûúêng
Sûơ ăöơc quýìn cuêa ngađnh y tïị nùìm trong tay nhûông ngûúđi coâ
chuýn mön bùìng cíịp, do ăoâ nhûông quy ắnh trong luíơt hađnh
nghïì, nhûông quy chïị liïn quan ăïịn dûúơc phíîm vađ nhûông
trang thiïịt bõ sinh- y hoơc, phaêi baêo vïơ cöng dín chöịng lai sûơ
keâm tay nghïì vađ sûơ laơm duơng niïìm tin Cuöịi cuđng tñnh khöng
ăöịi xûâng cuêa thöng tin trong quan hïơ giûôa baâc sô vađ bïơnh
nhín, ăaô ặa nhûông ngûúđi baêo vïơ lyâ thuýịt cíìu ăïịn nghi ngúđ
nguýn tùưc cú baên cuêa sûơ ăöơc líơp cung vađ cíìu trong y tïị, ăíy
lađ cú súê cuêa hoơc thuýịt tín cöí ăiïín Ngûúđi baâc sô seô khöng phaêi
ngûúđi chuê doanh nghiïơp tû nhín coâ thïí tûơ mònh töịi ăa hoaâ thu
nhíơp vađ töịi thiïíu hoaâ thúđi gian lao ăöơng, song anh ta coâ quýìn
tuyđ yâ quýịt ắnh ăïí xaâc ắnh lûúơng cíìu bïơnh nhín ăïịn vúâi anh
ta Diïìu nađy giaêi thñch sûơ tiïu thuơ dûúơc phíím ăang ngađy cađng
ra tùng theo söị lûúơng baâc sô vađ giúđ khaâm bïơnh
Sûơ gia tùng tiïu duđng dûúơc phíím nađy lađ do mûâc söịng cuêa
caâ nhín ngađy cađng cao, trong ăoâ nhu cíìu cuêa hoơ ăöịi vúâi phíìn
lúân caâc hađng hoaâ vađ dõch vuơ khaâc seô tûúng ăöịi bõ baêo hoađ vađ
hûúâng vïì caâc hađng hoaâ cao cíịp dõch vuơ coâ ăöơ caâ thïí hoaâ cao
hún lađ sûâc khoeê Nhu cíìu cuông bõ cuöịn huât búêi nhûông caêi tiïịn
khöng ngûđng trong chuíín ăoaân bïơnh vađ phûúng phaâp trõ liïơu
(thûê nghiïơm gien, gheâp mö ), ăaâp ûâng ặúơc nhûông nhu cíìu
mađ y hoơc trûúâc ăíy bíịt lûơc Tûđ nay trúê ăi, thöng tin seô lađ trung
tím cuêa caâc quaâ trònh quýịt ắnh vađ trúơ cíịp töịi ûu cuêa caâc
nguöìn lûơc y tïị
Lyâ thuýịt haông dûơa trïn caâc húơp ăöìng mađ tíịt caê caâc hònh
thûâc húơp taâc giûôa caâc taâc nhín kinh tïị ăïìu nghiïn cûâu Trong
Trang 19nhûông bûúâc phaât triïín múâi ăíy cuêa mònh, lyâ thuýịt nađy ăaô
tñnh ăïịn tñnh phûâc taơp cuêa caâc möịi quan hïơ qua laơi trong hïơ
thöịng chùm soâc sûâc khoeê Bùìng caâch xûê lyâ thöng tin nhû möơt
biïịn söị chiïịn lûúơc giûôa baâc sô vađ bïơnh nhín, kïí caê giûôa bïơnh
viïơn vađ caâc töí chûâc baêo trúơ cho bïơnh viïơn, giûôa ngûúđi mua baêo
hiïím vađ cöng ty baêo hiïím, lyâ thuýịt nađy ăùĩ phín tñch nhûông
kñch thñch hay nhûông húơp ăöìng cöng khai hay khöng cöng khai
ặúơc caâc taâc nhín cuêa hïơ thöịng y tïị xaâc líơp ăïí caâc cöí phiïịu
ặúơc giao cho ngûúđi chiïịm giûô coâ kiïịn thûâc hiïíu biïịt ăùơc biïơt,
phaêi phuđ húơp nhíịt vúâi mong ăúơi cuêa ngûúđi ăaô uyê quýìn quýịt
ắnh cuêa mònh cho ngûúđi chiïịm giûô
Sûơ ăiïìu tiïịt chi phñ y tïị
Caâc mö hònh hïơ thöịng chùm soâc y tïị khaâc nhau luön luön
phaât triïín, cuđng töìn taơi trïn thïị giúâi Võ trñ mađ lônh vûơc cöng
cöơng dađnh cho lônh vûơc tû nhín thûúđng xuýn thay ăöíi
Caâc mö hònh hïơ thöịng nađy coâ thïí ặúơc sùưp xïịp theo ba loaơi:
hïơ thöịng y tïị quöịc gia, ặúơc cíịp vöịn tûđ ngín saâch Nhađ nûúâc
vúâi caâc dõch vuơ chùm soâc miïîn phñ vaâ bùưt buöơc ăöịi vúâi caâc baâc
sô ăa khoa dađnh cho nhûông bïơnh nhín ăaô ăùng kyâ trong danh
saâch khaâm bïơnh (nhû úê Anh ), hïơ thöịng y tïị bùưt buöơc vađ tûơ
nguýơn (nhû úê Ăûâc, Phaâp ), cuöịi cuđng lađ hïơ thöịng tûơ do
trong ăoâ nöíi lïn caâc hònh thûâc y tïị tû nhín, baêo hiïím tû nhín
caơnh tranh tûơ do trïn thõ trûúđng (nhû úê Myô ) Trïn thûơc tïị
khöng möơt mö hònh nađo trong caâc mö hònh trïn ặúơc aâp duơng
ăöơc líơp Caâc quöịc gia ặâng trûúâc nhûông khoaên chi phñ kïịch xuđ
cho y tïị trong nhûông thíơp kyê qua ăaô phaêi liïn tiïịp thöng qua
nhûông caêi caâch mö hònh trong hïơ thöịng y tïị hoùơc theo mö hònh
tûơ do hoùơc theo mö hònh xaô höơi
Caâc chñnh saâch kiïím soaât chi tiïu y tïị chuýín sang möơt
ăöơng lûúơng vïì cung chùm soâc sûâc khoeê Do ăoâ sûơ gia tùng söị
lûúơng nhûông ngûúđi lađm viïơc trong ngađnh y tïị, noâi chung bõ
haơn chïị úê mûâc ăöơ ăíìu ra trong ăađo taơo vađ caâc chñnh saâch siïịt
chùơt liïn quan ăïịn söị lûúơng giûúđng bïơnh trong bïơnh viïơn vađ
viïơc thiïịt líơp caâc trang thiïịt bõ cíìn thiïịt
Trang 20Song caâc cöng cuơ ăiïìu tiïịt chñnh ăïìu ặúơc cíịp vöịn Ăïí kiïím
soaât ặúơc nhûông chi phñ bïơnh viïơn, xu hûúâng chung lađ chuýín
tûđ viïơc ắnh suíịt thúị theo mûâc giaâ trong ngađy, ríịt hay laơm
phaât sang möơt töíng ngín saâch Tuy nhiïn, ngín saâch cuông coâ
ăiïìu bíịt lúơi trong thúđi kyđ trung haơn, lađ noâ khöng cho pheâp ăiïìu
chónh caâc nguöìn lûơc cho hoaơt ăöơng y dûúơc thûơc tïị Phíìn lúân caâc
nûúâc ăïìu coâ xu hûúâng tinh loơc caâchquaên lyâ cuêa mònh bùìng caâch
kï ăún thuöịc thöng tin bïơnh viïơn: tñnh gia trung bònh cuêa möơt
ca nhíơp viïơn cho möơt nhoâm bïơnh nhín coâ bïơnh lyâ vađ caâc mûâc
ăöơ tríìm troơng gíìn nhû nhau, ăiïìu nađy coâ thïí taơo ra möơt cú súê
khaâch quan cho viïơc cíịp kinh phñ cuêa bïơnh viïn
Sûơ cíịp vöịn cho caâc dõch vuơ cuêa nhûông ngûúđi hađnh nghïì
cuông ríịt ăa daơng Ăöịi vúâi baâc sô chuýn khoa, caâch tñnh thuđ
lao chuê ýịu nhû möơt ngûúđi lađm cöng ùn lûúng (nhíịt lađ trong
möi trûúđng bïơnh viïơn), theo xuíịt thúị thín (nhû úê Anh, Hađ
Lan) vađ traê tiïìn theo ca khaâm bïơnh (nhû úê Phaâp, Ăûâc,
Canada ) Ăoâi vúâi nhûông baâc sô chuýn khoa, thò thûúđng
ặúêctaê thuđ lao theo ca khaâm bïơnh taơi caâc thađnh phöị vađ nhû
ngûúđi lađm cöng ùn lûúng taơi bïơnh viïơn, Caâch traê thuđ lao theo
ca khaâm ặúơc xem lađ laơm phaât, trûđ khi möơt khoaên tiïìn töíng
hay möơt khoaên tiïìn tûúng ặúng, haơn chïị sûơ gia tùng cuêa caâc
ca khaâm
Hïơ thöịng ngûúđi traê tiïìn thûâ ba lađ ríịt phöí biïịn Ngûúđi ta cho
rùìng noâ vûđa taơo ra möơt sûơ cöng minh hún trong caâc luöìng chùm
soâc sûâc khoeê vađ möơt thoong tin töịt nhíịt cho caâc nhađ ăíìu tû, lađ
nhín töị caêi thiïơn caâch quaên lyâ Traâi laơi, trong möịi lo ngaơi quy
traâch nhiïơm hoaâ cho ngûúđi tiïu duđng, ngûúđi traê tiïìn (thûâ ba)
nađy thûúđng ýu cíìu ngûúđi tiïu duđng traê möơt khoaên tiïìn troơn
goâi töịi thiïíu, hay möơt “hoaâ ăún ăiïìu hoađ”, khaâc nhau tuyđ theo
caâc hònh thûâc chùm soâc hay dûúơc phíím Hún nûôa,coâ möơt söị liïơu
phaâp ặúơc khuýịn giaêi khöng nïn hoađn laơi úê ăíy muöịn noâi ăïịn
möơt söị loaơi thuöịc ặúơc goơi lađ “tiïơn nghi”, nhû caâc loaơi vitamin
hay cođn nûôa, ngay caê möơt söị saên phíím vi lûúơng ăöìng cùn Cuông
trïn tinh thíìn ăoâ, vađ ngay caê trûúâc sûơ phaât triïín cuêa thoâi quen
tûơ tiïơn sûê duơng thuöịc, möơt söị nûúâc khuýịn khñch duđng caâc loaơi
thuöịc chó úê mûâc gia thuöịc reê nhíịt trong lúâp liïơu phaâp trõ liïơu