Tuy nhiïn, sûơ tùng cûúđng míơu dõch quöịc tïị ăaô khöng cho pheâp xoaâ ăi sûơ chíơm trïî cuêa caâc nûúâc ăang phaât triïín ngay caê khi möơt söị nûúâc, ặúơc xem lađ “caâc nûúâc cöng ngh
Trang 1cöng cuơ cuêa chuâng cuông ăaô phaât triïín ríịt nhiïìu nhùìm ăöịi phoâ
vúâi nhûông thûê thaâch múâi: löịi thoaât ăöơc líơp cuêa caâc nûúâc ăang
phaât triïín, sûơ phuê quýịt quy ăöíi ăöìng ăö-la, khuêng hoaêng núơ
níìn, nhûông biïịn ăöơng cuêa thûúng maơi quöịc tïị Bïn caơnh
nhûông quan ăiïím uêng höơ, víîn coâ nhûông yâ kiïịn chó trñch caâc töí
chûâc nađy, trïn thûơc tïị, ríịt hiïịm caâc quöịc gia coâ thïí ặâng líu
dađi bïn lïì cuêa hïơ thöịng quöịc tïị mađ caâc töí chûâc nađy lađ nhûông
ngûúđi “gaâc cöíng” cuêa hïơ thöịng ăoâ
Thûúng maơi quöịc tïị
Hiïơp ûúâc chung vïì thúị quan vađ míơu dõch (GATT) íịn ắnh
caâc nguýn tùưc thûúng maơi quöịc tïị, lađ cöng cuơ ûu aâi trong viïơc
phaâ boê moơi hađng rađo ngùn caâch nïìn kinh tïị thïị giúâi
Hiïơp ûúâc nađy ặúơc kyâ kïịt nùm 1947 taơi Geneđve ặúơc xem
nhû möơt húơp ăöìng thûúng maơi ăa phûúng, dûơa trïn cú súê tûúng
trúơ vađ cuđng coâ lúơi, nhùìm ăaơt ặúơc möơt sûơ cùưt giaêm nhiïìu hún
caâc hađng rađo thúị quan vađ caâc trúê lûơc trong míơu dõch, trïn
tinh thíìn loaơi boê nhûông phín biïơt ăöịi xûê trïn phûúng diïơn
thûúng maơi quöịc tïị Hiïơp ắnh nađy ặúơc ắnh hûúâng díìn díìn
vïì möơt sûơ tûơ do-míơu dõch thïị giúâi Ăiïìu cöịt ýịu trong nhûông
cöị gùưng phaâ boê caâc hađng rađo thúị quan trûúâc hïịt liïn quan
ăïịn caâc hađng hoaâ chïị biïịn bùìng cöng nghiïơp vađ chó khi vođng
ăađm phaân Uruguay (1986-1993) chôa muêi nhoơn vađo lônh vûơc
nöng nghiïơp thò noâ múâi hûúâng ăïịn lônh vûơc dõch vuơ
Nhûông bûúâc khúêi ăíìu trong caâc khu vûơc cuông víơy, ăïìu
nhùìm tùng cûúđng míơu dõch: trong khöịi Thõ trûúđng chung, ặúơc
thađnh líơp nùm 1960, ăaô hûúâng ăùơc biïơt ăïịn sûơ phaâ boê caâc
hađng rađo thúị quan giûôa caâc nûúâc thađnh viïn
Song song vúâi nhûông cöị gùưng (ăöi khi chó múâi lađ míìm möịng),
höơi nhíơp thûúng maơi khu vûơc, caâc nûúâc ăang phaât triïín, vađo
nùm 1962 ăaô taâi phuơc höìi yâ tûúêng vïì möơt töí chûâc thûúng maơi
quöịc tïị nhín höơi nghõ Cai-rö Hoơp líìn ăíìu tiïn nùm 1964, Töí
chûâc hiïơp ûúâc liïn hiïơp quöịc vïì thûúng maơi vađ phaât triïín (C N
U C E D) ăaô trúê thađnh cú quan thûúđng trûơc cuêa Liïn hiïơp
quöịc, ặúơc taơo ra ăïí böí sung chöî khuýịt giûôa hai töí chûâc GATT
vađ töí chûâc Hiïịn chûúng Havane vađ ăïí ăiïìu chónh nhûông quan
Trang 2hïơ tiïìm lûơc phaât sinh trong thúđi kyđ híơu chiïịn tranh Ngay tûđ
1964, töí chûâc nađy ăaô löi cuöịn sûơ chuâ yâ cuêa cöơng ăöìng quöịc tïị vïì
nhûông nûúâc ngheđo nhíịt trong söị caâc nûúâc ngheđo, ăöìng thúđi taơo
ra möơt nhoâm caâc nûúâc keâm phaât triïín (P M A) Tuy nhiïn, sûơ
tùng cûúđng míơu dõch quöịc tïị ăaô khöng cho pheâp xoaâ ăi sûơ chíơm
trïî cuêa caâc nûúâc ăang phaât triïín ngay caê khi möơt söị nûúâc, ặúơc
xem lađ “caâc nûúâc cöng nghiïơp múâi”, dûúđng nhû ăaô khön kheâo
thoaât khoêi caênh khoâ xûê
Ăöơng thaâi taâi phín phöịi sûơ giađu coâ sinh ra tûđ thûúng maơi
quöịc tïị ăaô khöng ngûđng quy traâch nhiïơm cho nhûông võ thïị thu
ặúơc Do víơy mađ tûđ sau Ăaơi chiïịn thïị giúâi II cho ăïịn nay, thïị
ăöơc quýìn cuêa Myô ăaô bõ phaâ vúô do coâ sûơ xuíịt hiïơn cuêa Nhíơt
Baên vađ sûơ phuơc höìi, ăöíi múâi cuêa chíu Íu Khöng gian kinh tïị
Trung Quöịc (bao göìm Trung Quöịc, Ăađi Loan, Höìng Köng) tûđ
nay giûô vai trođ nhû möơt cûơc thûâ tû vïì tùng trûúêng trïn bònh
diïơn thïị giúâi Vađ noâ seô phaêi bùưt kõp Hoa Kyđ trong thíơp niïn
ăíìu tiïn cuêa thïị kyê 21 Thïị nhûng ngûúơc laơi, möơt söị khu vûơc
trïn thïị giúâi dûúđng nhû bõ ăííy ra ngoađi tiïịn trònh phaât triïín
vúâi mûâc tùng trûúêng ngheđo nađn Sûơ taâi phö trûúng khöng ngûđng
cuêa sûơ giađu coâ ăaô lađm söịng laơi mong muöịn tûơ thu mònh laơi Chïị
ăöơ baêo höơ giaê taơo nađy thïí hiïơn dûúâi daơng tùng hađng rađo phi
thúị quan vađ phaât triïín caâc hiïơp ắnh song phûúng, caâc biïơn
phaâp traê ăuôa ăún phûúng Ríịt nhiïìu hiïơp ắnh “tûơ haơn chïị
mònh” ăaô ặúơc kyâ kïịt nhùìm ăiïìu hoađ nhíơp khííu, vi phaơm caâc
quy ắnh cuêa GATT Mùơc duđ víơy, vađo nùm 1993 (cođn ríịt líu
múâi coâ thïí khöng thûđa nhíơn GATT) liïn minh chíu Íu ăaô ặa
ra gúơi yâ biïịn töí chûâc nađy thađnh möơt thïí chïị ăíìy ăuê, lađ Töí chûâc
thûúng maơi thïị giúâi (O M C hay W T O - World Trade
Organisation) Coâ traâch nhiïơm giaâm saât ăöơng thaâi múê cûêa cuêa
caâc thõ trûúđng ăaêm baêo sûơ bònh ăùỉng trong trao ăöíi, töí chûâc nađy
cođn coâ quýìn aâp ăùơt lïơnh trûđng phaơt thûúng maơi
Sûơ húơp húơp taâc trong lônh vûơc tiïìn tïơ vađ tađi chñnh
Quyô tiïìn tïơ quöịc tïị (I M F) coâ nhiïơm vuơ thuâc ăííy sûơ húơp
taâc quöịc tïị trong lônh vûơc tiïìn tïơ giûôa caâc quöịc gia vađ ăaêm baêo
cho hïơ thöịng tiïìn tïơ quöịc tïị ặúơc víơn hađnh möơt caâch töịt nhíịt
Tiïìn mađ ngûúđi ta víîn thûúđng hiïíu lađ cöng cuơ riïng cuêa tûđng
quöịc gia, nay coâ möơt sûơ aênh hûúêng quýịt ắnh trong trao ăöíi
Trang 3trïn thïị giúâi Kinh nghiïơm coâ yâ nghôa ăíìu tiïn trong lônh vûơc
húơp taâc quöịc tïị bùưt ăíìu trúê laơi vađo nùm 1993 vúâi viïơc hònh
thađnh cuêa ngín hađng thanh toaân quöịc tïị (BRI), ngín hađng nađy
coâ nhiïơm vuơ taơo thuíơn lúơi cho húơp taâc giûôa caâc ngín hađng
Trung ûúng vađ ăún giaên hoaâ caâc hoaơt ăöơng tađi chñnh quöịc tïị
Nhûng chó sau thïị chiïịn 2, caâc quöịc gia múâi quýịt ắnh thïí chïị
hoaâ sûơ húơp taâc tiïìn tïơ cuêa mònh, nhùìm dûơ ăoaân caâc cuöơc khuêng
hoaêng coâ thïí xaêy ra trong tûúng lai Chñnh vò víơy mađ hoơ ăaô
thađnh líơp quyô tiïìn tïơ quöịc tïị vađo nùm 1946 (I M F), mađ sûơ
aênh hûúêng cuêa noâ tuyđ thuöơc vađo caâc tíìm quan troơng cuêa caâc
nguöìn tađi chñnh noâ coâ thïí huy ăöơng ặúơc, coâ 3 chûâc nùng chñnh:
chûâc nùng phaât hađnh tiïìn tïơ, giaâm saât tiïìn tïơ (duy trò tó suíịt
trao ăöíi), vađ höî trúơ, cung cíịp tađi chñnh Trong suöịt nhûông nùm
1980, vai trođ höî trúơ cuêa I M F ăöịi vúâi caâc nûúâc ăang phaât triïín
vûún túâi möơt tíìm cúô múâi Vađo nùm 1982, I M F ăaô can thiïơp
vađo viïơc quaên lñ khuêng hoaêng núơ níìn lađm rung chuýín hïơ
thöịng tađi chñnh quöịc tïị, do viïơc Mï - hi - cö khöng tön troơng
cam kïịt cuêa mònh Thíơp kó 1990 ăaô buöơc I M F phaêi ặâng
trûúâc thaâch thûâc vïì möơt sûơ chuýín ăöíi cuêa nïìn kinh tïị xaô höơi
chuê nghôa sang nïìn kinh tïị thõ trûúđng
Hoơc thuýịt vađ can thiïơp cuêa I M F ăaô ăaơt ặúơc nhûông
thađnh cöng nhíịt ắnh tuyđ thuöơc vađo nhûông böịi caênh khaâc nhau
nađy Ngay tûđ nùm 1946, I M F ăaô ặa ra nhûông ăiïìu chónh vïì
möơt hoơc thuýịt sûêa ăöíi, trong nïìn kinh tïị múê, noâ toê ra ríịt thñch
húơp vúâi tònh hònh riïng cuêa möîi nûúâc ăang phaât triïín Sau ăoâ,
nhûông chûúng trònh nhùìm öín ắnh hoaâ kinh tïị vađ tađi chñnh ăaô
nhûúđng chöî cho caâc chûúng trònh sûêa ăöíi nhùìm thuâc ăííy tùng
trûúêng trong ăoâ caâc chûúng trònh sûêa ăöíi vïì cú cíịu ngađy cađng
tíơp trung hún vađo ăíịu tranh chöịng ngheđo ăoâi
Nhûông cöng cuơ vađ chûúng trònh phuơc vuơ cho caâc chûúng
trònh kïí trïn cuông phaât triïín: caâc hiïơp ûúâc múê röơng keâo dađi
trong 3 nùm böí sung cho caâc hiïơp ắnh, xaâc nhíơn truýìn thöịng
vúâi thúđi haơn möơt nùm Tuy nhiïn, sûơ cöơng taâc cuêa I M F trong
lônh vûơc tađi chñnh trong thúđi kò ngùưn haơn toê ra khöng phuđ húơp
vúâi tònh hònh riïng cuêa caâc nûúâc coâ mûâc thu nhíơp thíịp trong
khi caâc víịn ăïì tađi chñnh cuêa hoơ víîn töìn taơi nhû möơt cùn bïơnh
kinh niïn Chñnh vò víơy mađ IMF ăaô ặa ra möơt “sûơ dïî daôi trong
sûêa ăöíi cú cíịu” vađ sau ăoâ lađ “sûơ dïî dađng vïì sûêa ăöíi cú cíịu böí
Trang 4sung” nhùìm cuđng vúâi caâc nguöìn vöịn ûu ăaôi thúđi haơn 10 nùm höî
trúơ cho sûơ cöơng taâc cuêa I M F ăöịi vúâi caâc nûúâc ngheđo Vađ cuöịi
cuđng nùm 1983, I M F ăaô ặa ra “sûơ dïî dađng trong biïịn ăöíi hïơ
thöịng” nhùìm höî trúơ cho caâc nûúâc xaô höơi chuê nghôa cuô trong giai
ăoaơn chuýín ăöíi sang nïìn kinh tïị thõ trûúđng
Cung cíịp tađi chñnh cho ăíìu tû
Sûơ tûơ do hoaâ trao ăöíi thûúng maơi vađ tađi chñnh- ăöơng cú cuêa sûơ
phaât triïín - ríịt cíìn coâ sûơ höî trúơ cuêa caâc phûúng tiïơn quan troơng
Ăûúơc xíy dûơng nhùìm huy ăöơng möơt nguöìn tiïịt kiïơm dađi
haơn trïn caâc thõ trûúđng tađi chñnh thïị giúâi, Ngín hađng vò sûơ taâi
thiïịt vađ phaât triïín thïị giúâi seô phaêi tađi trúơ cho cöng cuöơc xíy
dûơng laơi caâc nûúâc chíu Íu bõ tađn phaâ trong chiïịn tranh vađ cho
sûơ phaât triïín cuêa caâc nûúâc thuöơc thïị giúâi thûâ 3 ăaô giađnh laơi
ặúơc ăöơc líơp Kïí tûđ khi ặúơc thađnh líơp, ngín hađng nađy ăaô trúê
thađnh möơt ngín hađng phaât triïín ăa phûúng nhùìm giuâp ăúô caâc
nûúâc ăang phaât triïín, thađnh viïn ăaơt ặúơc nhiïìu thađnh tûơu
kinh tïị — xaô höơi, níng cao ặúơc mûâc söịng cho ngûúđi dín caâc
nûúâc nađy Nhû víơy, vai trođ cuêa noâ so vúâi ngûúđi anh em sinh
ăöi I M F (vai trođ cuêa I M F lađ phín tñch, ăaânh giaâ, cöơng taâc
nghiïn cûâu caâc traơng huöịng kinh tïị) lađ ríịt khaâc nhau Vúâi caâc
ăiïìu kiïơn can thiïơp khaâc nhau, Hiïơp höơi phaât triïín kinh tïị
(AID) vađ Ngín hađng taâi thiïịt vađ phaât triïín quöịc tïị (BIRD) taơo
thađnh möơt tíơp ăoađn ngín hađng thïị giúâi cuđng thûơc hiïơn nhûông
chûâc nùng sau: cho vay vöịn, thu huât tađi trúơ böí sung, höî trúơ vïì
mùơt kô thuíơt, phín chia caâc höơi ăöìng kinh tïị (cung cíịp, thađnh
líơp)
Cú cíịu thïí chïị cuêa tíơp ăoađn ngín hađng thïị giúâi nađy cođn
göìm coâ 3 cú quan thađnh viïn khaâc ăoâ lađ: Cöng ty tađi chñnh
quöịc tïị, Hiïơp höơi tađi chñnh quöịc tïị, thađnh líơp nùm 1956,
Trung tím giaêi quýịt caâc tranh chíịp quöịc tïị (CIRDI), vađ Cú
quan ăaêm baêo ăíìu tû ăa phûúng (AMGI) thađnh líơp nùm 1988
Trong suöịt nûêa thïị kó töìn taơi cuêa mònh, Ngín hađng thïị giúâi
daô coâ nhûông phín tñch saâng suöịt, baêo ăaêm vai trođ cuêa mònh,
liïn tiïịp phaât triïín cú cíịu, hoơc thuýịt kinh tïị vađ caâc phûúng
tiïơn can thiïơp Noâ cuông ăaô líơp nïn caâc ngín hađng phaât triïín
cuêa khu vûơc dûơa trïn khuön míîu vađ mö hònh cuêa chñnh noâ
Trang 5Ban ăíìu, Ngín hađng thïị giúâi chó hoaơt ăöơng boâ khuön trong
viïơc tađi trúơ cho trang thiïịt bõ cú súê haơ tíìng, nùng lûúơng, cöng
nghiïơp nùơng vađ cöng nghiïơp Sau cuöơc khuêng hoaêng nhûông
nùm 1980, ngín hađng thïị giúâi ăaô nghiïn cûâu viïơc thiïịt líơp
nguöìn vöịn dađnh cho chñnh saâch phaât triïín tûúng lai Trïn
thûơc tïị, caâc quöịc gia trûúâc ăoâ ăaô ăaânh thúị nöng nghiïơp ríịt
cao ăïí tûơ trang bõ cho mònh cú súê haơ tíìng vađ xíy dûơng nhađ
maây, hoơ cuông ăùơt xung quanh nïìn cöng nghiïơp non treê cuêa
mònh möơt sûơ baêo höơ haêi quan vađ ăaô lïn nhûông kïị hoaơch ríịt
chi tiïịt cho tûúng lai Nùưm ặúơc nhûông sai líìm cuêa nhûông
chñnh saâch nađy, ngín hađng thïị giúâi ăaô khuýịn nghõ caâc quöịc
gia thađnh viïn múê röơng hún cú chïị thõ trûúđng bùìng caâch taơo ra
möơt möi trûúđng thuíơn lúơi cho caâc xñ nghiïơp cuêa hoơ, múê cûêa nïìn
kinh tïị cuêa nhûông nûúâc nađy ra bïn ngoađi ăöìng thúđi chuâ troơng
ăíìu tû vađo nguöìn lûơc con ngûúđi vađ giûô vûông öín ắnh bïìn vûông
cuêa kinh tïị vô mö
Ngín hađng thïị giúâi can thiïơp vađo tíịt caê caâc khu vûơc cuêa
thïị giúâi ăang phaât triïín, nhûng nhûông nhu cíìu vïì tađi trúơ roô
rađng lađ vûúơt quaâ khaê nùng kô thuíơt vađ tađi chñnh cuêa caâc nûúâc
nađy Chñnh bùìng caâch nađy mađ ngûúđi ta líìn lûúơt chûâng kiïịn sûơ
ra ăúđi cuêa möơt loaơt caâc ngín hađng nhû: Ngín hađng phaât triïín
chíu Mô, Ngín hađng phaât triïín chíu aâ, Ngín hađng phaât triïín
chíu Phi, vađ gíìn ăíy nhíịt lađ Ngín hađng taâi thiïịt vađ phaât
triïín chíu Íu (BERD) Trïn möơt bònh diïơn khiïm töịn, möơt söị
caâc ngín hađng khu vûơc ăaô ặúơc thađnh líơp úê vuđng biïín Caribï,
úê Tíy Phi, trung vađ Nam Phi, caâc nûúâc ven biïín Ăõa Trung
Haêi vađ caâc nûúâc thuöơc vuđng Trung Ăöng, caâc ngín hađng khu
vûơc nađy dađnh cho caâc nûúâc ăang phaât triïín söị tiïìn tûúng
ặúng vúâi söị tiïìn cho vay cuêa caâc ngín hađng thïị giúâi
Nhûng tíịt caê caâc ngín hađng nađy cuông khöng thïí ăaâp ûâng
nöíi nhu cíìu cuêa thïị giúâi thûâ 3 Chñnh vò víơy mađ caâc nguöìn vöịn
cuêa tû nhín dûúâi daơng ăíìu tû trûơc tiïịp vađ ăíìu tû tađi chñnh
vađo ăíìu nhûông nùm 90 ăaô ăoâng möơt vai trođ then chöịt ăöịi vúâi
caâc nûúâc ăang phaât triïín
Trang 6 Sûơ hònh thađnh cuêa thïị giúâi thûâ ba
Kïí tûđ nhûông nùm 1950, ngûúđi ta ăaô bùưt ăíìu xïịp ríịt nhiïìu
caâc nûúâc thuöơc 2 khöịi caâc quöịc gia hònh thađnh sau thïị chiïịn
thûâ 2 vađo möơt nhoâm caâc nûúâc mađ Alfred Sauvy goơi lađ caâc nûúâc
thuöơc thïị giúâi thûâ 3 Ăíy lađ caâch goơi tïn coâ ặúơc nhúđ vađo sûơ
tûúng ăöìng vúâi nhađ nûúâc thûâ 3 Vïì ăiïìu nađy, Sieyes tûđng tûơ
hoêi: “nhađ nûúâc thûâ 3” lađ gò? Tíịt caê Noâ úê võ trñ nađo trong tríơt
tûơ chñnh trõ hiïơn nay? Chùỉng lađ gò caê Víơy noâ cíìn ăiïìu gò?
Trúê thađnh möơt caâi gò ăoâ
Sûơ höîn loaơn cuêa chíu Íu thûơc dín ăaô ăem laơi ăöơc líơp cho
ríịt nhiïìu nûúâc, sau ăoâ bûúâc lïn trûúđng quöịc tïị Caâc quöịc gia
nađy ăïìu coâ nhûông ăiïím chung lađ: phuơ thuöơc vïì kinh tïị, nïìn
cöng nghiïơp cuêa hoơ nhòn chung cođn ăang úê giai ăoaơn phöi thai
vađ möơt nïìn nöng nghiïơplaơc híơu vúâi ăa söị dín chuâng lađ nöng
dín Cíìn phaêi noâi thïm rùìng nïịu caâc nûúâc thuöơc thïị giúâi thûâ
3 khöng bõ thuöơc ắa hoaâ thò hoơ ăïìu phaêi chõu (bùìng nhiïìu
caâch khaâc nhau) sûơ ăö höơ cuêa chíu Íu vïì thûúng maơi hoùơc vïì
chñnh trõ
Trong thïị giúâi tiïìn thuöơc ắa, töìn taơi caâc quöịc gia vùn minh
vađ caâc nûúâc lúân úê chíu Phi, chíu Íu, chíu Mô thúđi tiïìn Cölömbö
giöịng nhû úê chíu Íu Chíu Íu chó phaât triïín hún caâc quöịc gia
noâi trïn vađo thïị kó 16 Vađ cuông chñnh vađo thúđi kò nađy, mađ caâc
cûúđng quöịc nhû Tíy Ban Nha, Böì Ăađo Nha, sau ăoâ lađ Phaâp, Hađ
Lan, Anh quöịc, thûơc hiïơn cöng quöơc chinh phuơc thïị giúâi Viïîn
thûúng giuâp chíu Íu tñch luyô ặúơc nhiïìu cuêa caêi vađ trúê nïn
giađu coâ Díìn díìn, caâc ăïị chïị bùưt ăíuđ hònh thađnh vađ ặúơc duy
trò bùìng sûâc maơnh, nhíịt lađ khi noâ phuơc vuơ cho thûúng maơi
Nhíơn thûâc ặúơc möịi lúơi lúân nhû víơy, nhûông keê thûơc dín ăöí xö
ăïịn chíu Mô, núi coâ lûơc lûúơng lao ăöơng döìi dađo líịp ăíìy ặúơc
nhûông thiïịu huơt vïì nhín cöng taơi chñnh quöịc Chñnh trong
hoađn caênh nađy mađ ngađnh buön baân nö lïơ da ăen trúê nïn phaât
triïín Hoơ lađm viïơc trong nhûông ăöìn ăiïìn lúân phuơc vuơ cho tröìng
troơt xuíịt khííu, nïìn kinh tïị luâc ăoâ ûu tiïn cho tröìng troơt vađ saên
xuíịt lûúng thûơc Cuđng thúđi ăiïím nađy, taơi caâc nûúâc chñnh quöịc
cöng nghiïơp phaât triïín luön kòm haôm nghïì thuê cöng vađ caâc
xûúêng thuê cöng úê bíịt cûâ núi nađo noâ coâ mùơt Nhû víơy, ngûúđi ta
hoađn toađn coâ thïí noâi ăïịn möơt sûơ phín cöng lao ăöơng thuöơc ắa
Trang 7 Chíu Mô La tinh
Mùơc duđ caâc nûúâc chíu Mô La tinh giađnh ặúơc ăöơc líơp khaâ súâm
nhûng víîn cođn töìn taơi trïn luơc ắa nađy nhûông cú cíịu thuöơc ắa
Khi ngûúđi Tíy Ban Nha ăùơt chín lïn luơc ắa nađy, ngûúđi dín
baên ắa ăaô phaêi chõu möơt thaêm hoaơ diïơt chuêng, dín söị giaêm ăi
nhanh choâng khöng chó búêi caâc cuöơc tađn saât luön ăi keđm caâc
cuöơc chinh phuơc mađ cođn do caâc bïơnh tíơt phaât sinh bùưt nguöìn
tûđ chíu Íu vađ do híơu quaê cuêa lađm viïơc quaâ sûâc trong caâc híìm
moê vađ trong nöng nghiïơp ăöịi vúâi nhûông ngûúđi da ăoê Anh
Ăiïng Tuy nhiïn, sau ăoâ dín cû úê ăíy ăaô ặúơc böí sung do caâc
dođng di cû tûđ chíu Phi (buön baân nö lïơ da ăen), tûđ Ăûâc, yâ, Böì
Ăađo Nha, Tíy Ban Nha (tûđ thïị kó 20)
Ngay tûđ ăíìu thïị kó 19, söị lûúơng ngûúđi Tíy Ban Nha taơi caâc
nûúâc ăöơc líơp trïn chíu luơc nađy ăaô tùng lïn ăaâng kïí Trong möơt
thúđi gian dađi, Tíy Ban Nha ăaô khai thaâc möơt lûúơng ríịt lúân caâc
nguöìn tađi nguýn thiïn nhiïn úê ăíy, líịy ăi möơt phíìn tiïìm nùng
cuêa hoơ Nhûông khoâ khùn ban díìu nađy cađng trúê nïn chöìng chíịt
do sûơ ýịu keâm trong viïơc khai khíín ăíịt hoang
Cöng cuöơc khai thaâc thuöơc ắa thúđi kyđ tiïìn cöng nghiïơp
khiïịn cú cíịu xaô höơi díơm chín taơi chöî, do ăoâ haơn chïị, kòm haôm
sûơ phaât triïín kinh tïị mùơc duđ úê nhiïìu núi ăaô dađnh ặúơc ăöơc líơp
tûđ ríịt súâm úê nhiïìu vuđng, cú cíịu ruöìng ăíịt keâm phaât triïín cho
duđ ăaô tiïịn hađnh caêi caâch ruöơng ăíịt Cuđng song song töìn taơi
vúâi caâc ăiïìn trang lúân ặúơc khai thaâc dûúâi hònh thûâc quaêng
canh vúâi viïơc sûê duơng ăíịt lađ caâc ăiïìn trang nhoê chùỉng mang
laơi hiïơu quaê gò nhiïìu ngoađi khaê nùng tûơ nuöi söịng vađ taâi sûê
duơng nguöìn lûơc lao ăöơng Ăiïìu nađy toê ra ñt thuíơn lúơi ăöịi vúâi
viïơc ặa tiïịn böơ vađo nöng nghiïơp vađ phaât triïín möơt thõ trûúđng
nöơi ắa mađ ăaâng ra lađ nïìn taêng cho sûơ tùng trûúêng kinh tïị
chung Hún nûôa, caâc chuê ăíịt tûđ líu ăaô gíy trúê ngaơi ăöịi vúâi
cöng cuöơc cöng nghiïơp hoaâ vò hoơ lo ngaơi rùìng noâ coâ thïí ăe doaơ
nïìn taêng hïơ thöịng nöng nghiïơp cuêa hoơ vöịn tûđ líu ặúơc taơo
dûơng dûơa vađo nguöìn nhín cöng phong phuâ vađ reê maơt Díìn
díìn, caâc nûúâc chíu Myô La tinh chó chuâ trong vađo viïơc saên xuíịt
ra caâc saên phíîm sú chïị phuơc vuơ cho xuíịt khííu vađ möơt chñnh
Trang 8saâch thay thïị nhíơp khííu chó ặúơc thûơc hiïơn bùưt ăíìu tûđ nùm
1930
Chíu aâ
Trong khoaêng 30 nùm ăíìu cuêa thïị kyê 19, möịi bíơn tím lúân
nhíịt cuêa caâc cûúđng quöịc hađng haêi lađ ăïịn ặúơc Trung Quöịc
Vuđng Viïîn Ăöng trïn thûơc tïị khöng coâ möơt möịi quan hïơ nađo vúâi
chíu Íu Do coâ sûơ caâch biïơt nhû víơy, Trung Quöịc ặúng nhiïn
trúê thađnh möơt ăún võ kinh tïị kheâp kñn Khoaêng 4/5 dín söị
Trung Quöịc lađ tiïíu nöng hay chuê trang traơi nhoê, hoơ ríịt ngheđo
trong khi phíìn lúân ăíịt ăaơi laơi nùìm trong tay ắa chuê vađ chuâa
ăíịt Do víơy thûúng nghiïơp, thuê cöng nghiïơp tuy coâ phaât triïín,
nhûng vađo giûôa thïị kyê 19, Trung Quöịc laơi bûúâc vađo giai ăoaơn
suy tađn Nhûông chñnh saâch kinh tïị cuông ăaô ặúơc tñnh ăïịn song
ăaô quaâ muöơn Hún nûôa, caâc loaơi saên phíîm chïị biïịn du nhíơp tûđ
chíu Íu ăaô khiïịn cho nïìn cöng nghiïơp Trung Quöịc thuơt luđi
Cuöịi thïị kyê 19, Trung Quöịc lím vađo tònh trang thiïịu vöịn, kyô sû
vađ bõ tï liïơt do aâp lûơc dín söị quaâ lúân vađ thiïịu ăíịt canh taâc Mùơt
khaâc, caâc vûúng quöịc Ăöng Nam AÂ (Viïơt Nam, Thaâi Lan,
Campuchia, Mianma) cuông ăang trong thúđi kyđ khoâ khùn khöng
thïí khùưc phuơc Duđ caâc nûúâc nađy coâ taâc ăöơng cuêa Trung Quöịc
hay cuêa phûúng Tíy, ngûúđi ta ăïìu khöng thíịy díịu hiïơu cuêa
viïơc tñch tuơ vöịn hay ăöíi múâi cöng nghïơ
Taơi ÍỊn Ăöơ, viïơc phaât triïín cöng nghïơ bõ phong toaê dûúâi thúđi
thûơc dín Anh Sûơ tađn luơi cuêa ngađnh thuê cöng ắa phûúng keâo
theo sûơ di dín öì aơt tûđ caâc thađnh phöị vïì nöng thön Tuy nhiïn
sau thúđi gian ăoâ, nûúâc Anh cuông ăaô taơo ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi cho
viïơc thađnh líơp caâc nhađ maây dïơt saên xuíịt vaêi súơi böng vúâi giaâ reê
phuơc vuơ cho thõ trûúđng chíu aâ
Viïơc phaâ vúô caâc ngađnh kinh tïị truýìn thöịng ăaô gíy ra híơu
quaê nghiïm troơng ăöịi vúâi tûúng lai cuêa híìu hïịt caâc nûúâc trong
vuđng nađy Chùỉng haơn nhû khu vûơc Ăöng Nam AÂ vađ caâc hođn ăaêo
thaâi bònh dûúng ăaô buöơc phaêi tröìng troơt xuíịt khííu Trong thúđi
kyđ giaêi phoâng thuöơc ắa, ngoaơi trûđ Trung Quöịc vađ ÍỊn Ăöơ caâc
nûúâc nađy ăïìu coâ nhûông khoâ khùn bùưt nguöìn tûđ nhûông nguýn
nhín ngoaơi sinh
Trang 9 Chíu Phi
Tûđ líu dín söị chíu Phi giaêm ăi nhiïìu do naơn buön ngûúđi
Trong thúđi kyđ thöơc ắa, luơc ắa nađy bõ cö laơp vađ chia nhoê Cöng
cuöơc hiïơn ăai hoaâ ặúơc bùưt ăíìu bùìng viïơc phaâ boê nhûông cú cíịu
truýìn thöịng
Chíu Phi thuöơc sa maơc Sa-ha-ra tûđ líu ăaô nùìm ngoađi lïì cuêa
nïìn kinh tïị thuöơc ắa, nùn 1895, khu vûơc nađy chó chiïịm 0,1%
trong thûúng maơi quöịc tïị vađ chó chiïịm 4% nùm 1950 Song,
ngay tûđ thïị kyê 16, nhu cíìu vïì nhín cöng lađm viïơc trong caâc ăöìn
ăiïìn chíu Myô ăaô biïịn khu vûơc nađy thađnh cöơt truơ cuêa tam giaâc
thûúng maơi giûôa chíu Íu, chíu Phi vađ chíu Myô Nhûng chïị ăöơ
nö lïơ ăaô lađ möơt phíìn khöng thïí thiïịu ặúơc cuêa cú cíịu xaô höơi
chíu Phi tûđ gíìn 10 thïị kyê nay Kïí tûđ thïị kyê thûâ 7, nhûông tay
buön höìi giaâo ăaô baân nö lïơ da ăen sang A Ríơp Söị lûúơng ngûúđi
bõ bùưt ăi tûđ chíu Phi giûôa thïị kyê 16 vađ 19, búêi nhûông tay buön
nö lïơ chíu Íu vađ bõ chuýín sang chíu Myô coâ thïí lïn túâi con söị
20 triïơu Vađ trïn luơc ắa nađy, quaâ trònh thuöơc ắa hoaâ chi bùưt
ăíìu vađo ăíìu thïị kyê 19 Tûđ caâc vuđng bõ chiïịm ăoâng ven biïín,
nhûông tuýịn ặúng ăi síu vađo luơc ắa ặúơc hònh thađnh vađ mau
choâng ặúơc chia thađnh caâc ắa giúâi hađnh chñnh vađ quín sûơ
Trong hai cuöơc chiïịn tranh thïị giúâi, chïị ăöơ thuöơc ắa díìn díìn
ăaô chuýín thađnh chïị ăöơ ăaânh thúị, lao ăöơng bùưt buöơc, xíy
dûơng ặúđng sùưt, vađ khai thaâc híìm moê Vúâi hònh thûâc nhû víơy,
quaâ trònh thuöơc ắa hoaâ díìn díìn ăaô lađm thay ăöíi böơ mùơt chíu
Phi vađ caâch söịng cuêa luơc ắa nađy
Chíu Phi bõ cö líơp chia cùưt ăaô phaêi töìn taơi ríịt líu ngoađi
nhûông biïịn ăöơng caê trong nöng nghiïơp líîn trong nöng nghiïơp
Sûơ chuýín hoaâ tiïìn tïơ cađng lađm tùng khoaêng caâch giûôa chíu
Phi vađ thïị giúâi, trong tònh hònh nađy, viïơc vay núơ ăaô trúê tađnh
caâch víơn hađnh cuêa caâc nïìn kinh tïị nađy Cíìn phaêi coâ tiïìn ăïí
ăoâng thúị, nhûng cuông phaêi coâ caê caâc phûúng tiïơn saên xuíịt mađ
hiïơn ăaơi hoaâ ăođi hoêi, cuông nhû cuêa caêi víơt chíịt thiïịt ýịu mađ
nïìn kinh tïị truýìn thöịng khöng thïí cung cíịp hay khöng cođn
ăaâp ûâng ặúơc nûôa
Trang 10 Thïị giúâi A Ríơp
Trong thïị giúâi A Ríơp vuđng Trung Ăöng, chó riïng Ai Cíơp
núi coâ sûơ ăö höơ thuöơc ắa cuêa chíu Íu lađ ăang trïn ặúđng hiïn
ăaơi hoaâ
Ăïị chïị Ottoman, kïị thûđa cuêa triïìu ăaơi Seldjoukides, ăaô ăö
höơ thïị giúâi Aríơp trong vođng hún 5 thïị kyê vađ nhû víơy ăaô baêo vïơ
cho thïị giúâi nađy khoêi caâc cuooơc xím lûúơc cuêa chíu Íu Chó khi
ăïị chïị nađy luơi tađn (do viïơc múê röơng ăíịt ăai ăaô khöng dûđng laơi
vađo thïị kyê 18), thò chíu Íu múâi coâ cú höơi tiïịn hađnh thuöơc ắa
hoaâ úê Maghreb, úê Ai cíơp ăíìu thïị kyê 19 vađ úê Trung Ăöng vađo thïị
kyê 20
Bùưt díìu tûđ thïị kyê 20, vuđng Trung Ăöng bùưt ăíìu bûúâc vađo
möơt giai ăoaơn dađi cuêa sûơ suy tađn, ăiïìu nađy aênh hûúêng ríịt lúân
ăïịn caâc thïí chïị cuông nhû vïì tû tûúêng vađ kyô thuíơt Thúđi ăaơi
hoađng kim cuêa ăaơo höìi ăaô ăi qua Chïị ăöơ thûơc dín chíu Íu
(Anh vađ Phaâp) ăaô gíy ra vïì phûúng diïơn kinh tïị möơt sûơ xím
nhíơp öì aơt cuêa caâc loaơi saên phíîm chïị biïịn giaâ reê, noâ lađm tiïu
tan nhûông nöî lûơc xíy dûơng möơt cú cíịu cöng nghiïơp
Ngay tûđ ăíìu thïị kyê 19, ăaô kõp thûê nghiïơm hiïơn ăaơi hoaâ möơt
caâch toađn diïơn nïìn kinh tïị cuêa mònh Dûúâi sûơ díîn dùưt cuêa
Mohameât-Ali (1805-1848), Ai cíơp ăaô cho xíy dûơng möơt hïơ thöịng
tûúâi tiïu quy mö, vađ ặa vađo tröìng troơt nhûông giöịng cíy múâi
(ăùơc biïơt lađ böng) Ai cíơp cođn xíy dûơng möơt ngađnh cöng nghiïơp
(chuê ýịu lađ cöng nghiïơp dïơt) vađ ặa ra möơt dûơ aân lúân vïì vùn
hoaâ trïn phûúng diïơn giaâo duơc Tuy nhiïn, bûúâc khúêi ăíìu ăíìy
hûâa heơn nađy ăaô phaêi chûông laơi ăöơt ngöơt do nhûông hoađn caênh
khöng thuíơn lúơi: liïn tiïịp míịt muđa, sûơ caơnh tranh gay gùưt vúâi
caâc saên phíîm chïị biïịn chíu Íu vađ ăùơc biïơt lađ nhûông thay ăöíi
chñnh trõ síu sùưc ăaô lađm ăaêo löơn khuynh hûúâng tûơ do hoaâ ăöịi
vúâi caâc cûúđng quöịc chíu Íu
Vađo cuöịi thïị kyê 19, chïị ăöơ thuöơc ằa Anh ăaô biïịn Ai cíơp
thađnh möơt ăíịt nûúâc möơt mùơt chó chuýn ặúơc cíy böng phuơc
vuơ xuíịt khííu, mùơt khaâc phaât triïín thûúng maơi nhúđ vađo viïơc
xíy dûơng kïnh ăađo Suez Nhûng bïn caơnh ăoâ vöịn cuêa chíu Íu
ăaô giuâp phaât triïín cöng nghiïơp Ai cíơp vađ xíy dûơng trang thiïịt
bõ ban ăíìu Haông ặúđng Say nùưm giûô caâc nhađ maây ặúđng cuêa
Trang 11Ai cíơp, haông Empain xíy dûơng maơng lûúâi ặúđng sùưt Ăûúơc xíy
dûơng vúâi muơc ăñch thuâc ăííy vađ kñch thñch buön baân, kïnh ăađo
Suez ăaô goâp phíìn vađo quaâ trònh toađn cíìu hoaâ thûúng maơi cuêa
chíu Íu, tuy nhiïn noâ cuông phaêi chõu nhûông mùơt traâi cuêa suy
thoaâi toađn cíìu
Sûơ phaât triïín vađ nhûông víịn ăïì naêy sinh
Ăûúơc giaêi phoâng tûđ chïị ăöơ thuöơc ắa, caâc nûúâc thuöơc thïị
giúâi thûâ 3 laơi lím vađo tònh traơng keâm phaât triïín cíìn phaêi
vûún lïn
Hai cuöơc ăaơi chiïịn thïị giúâi, tuy lađm ăaêo löơn töí chûâc kinh
tïị cuêa caâc cûúđng quöịc lúân, nhûng laơi taơo ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi
cho sûơ phaât triïín quan troơng cuêa caâc nûúâc thïị giúâi thûâ ba Tûđ
ăoâ, möơt söị nûúâc ăaô xíy dûơng möơt cú cíịu kinh tïị chuâ troơng
vađo lûúng thûơc —thûơc phíîm phuơc vuơ cho xuíịt khííu thöng qua
möơt chiïịn lûúơc thay thïị nhíơp khííu, caâc nûúâc nađy ăaô xíy
dûơng ặúơc möơt nïìn cöng nghiïơp quöịc gia hûúâng túâi thõ trûúđng
trong nûúâc Tuy nhiïn, cuöơc khuêng hoaêng kinh tïị thïị giúâi vađ
sûơ xuíịt hiïơn cuêa möơt nïìn kinh tïị vay núơ quöịc tïị ăaô lađm ăaêo
löơn tíịt caê Nïịu nhû caâc nûúâc phaât triïín saên xuíịt díìu lûêa
ặúơc hûúêng nhûông chuýín giao quan troơng thò caâc quöịc gia
khaâc laơi bõ luân síu hún
Ăûúơc thai ngheân trong giai ăoaơn thuöơc ắa hoaâ, nhûông víịn
ăïì chñnh ặúơc dõp buđng nöí vađo thúđi kyđ giaêi phoâng thuöơc ắa
Nhûông trao ăöíi qua laơi giûôa chñnh quöịc vađ thuöơc ắa tiïịn hađnh
trïn khuön khöí ặúơc baêo vïơ chöịng laơi caơnh tranh thïị giúâi
Nhûng sûơ dađnh laơi ăöơc líơp ăaô ăùơt díịu chíịm hïịt cho nhûông ûu
aâi nađy Cöng cuöơc khai thaâc nöng thön khöng thay ăöíi vađ kïịt
quaê lađ ngûúđi nöng dín phaêi hy sinh cho sûơ phaât triïín cuêa quaâ
trònh ăö thõ hoaâ Cöng nghiïơp chõu sûơ phong toaê cuêa cöng nghïơ
vađ sûơ boâ buöơc cuêa thõ trûúđng vađ cuöịi cuđng lađ phaât triïín thiïịu
phûúng tiïơn thanh toaân tiïìn tïơ
Sûơ phaât triïín cuêa caâc nûúâc thïị giúâi thûâ ba
Cho ăïịn nhûông nùm 1970, caâc nûúâc thuöơc ắa thïị giúâi thûâ ba
ăaô hođa nhõp vađo tùng trûúêng thïị giúâi Mûâc tùng trûúêng töíng saên
phíím quöịc nöơi hùìng nùm trïn ăíìu ngûúđi ăaơt ặúơc trong khoaêng
Trang 121965 vađ 1973 trung bònh lađ 4,1% Tuy nhiïn cuöơc khuêng hoaêng
hoađnh hađnh xuíịt hiïơn vađo ăíìu nhûông nùm 70, hún bao giúđ hïịt
ăaô cho thíịy caâc nûúâc thïị giúâi thûâ ba chûa taơo thađnh ặúơc möơt
khöịi thöịng nhíịt
Giûôa caâc nûúâc cöng nghiïơp múâi (xuíịt khííu cuêa caâc nûúâc
nađy chiïịm 1/4 lûúơng xuíịt khííu cuêa caâc nûúâc thïị giúâi thûâ ba,
thu nhíơp tñnh theo ăíìu ngûúđi cao), caâc nûúâc saên xuíịt díìu lûêa
(mûâc thu nhíơp bònh quín trïn ăíìu ngûúđi cuông tùng ăaâng kïí
vađo nhûông nùm 70) vađ caâc nûúâc keâm phaât triïín hún ăaô hònh
thađnh möơt sûơ phín caâch thûâ bíơc roô rïơt
Sûơ phaât triïín khöng ăöìng ăïìu nađy cho thíịy möơt sûơ buđng nöí
cuêa thïị giúâi thûâ ba Keđm theo nhiïìu chñnh saâch phaât triïín
Nhûông chñnh saâch phaât triïín nađy phín biïơt vúâi nhau tuyđ theo
tíìm quan troơng cuêa ăíìu tû cho saên xuíịt, phûúng hûúâng, caâch
thûâc thu huât tađi chñnh (tû nhín, cöng cöơng hay tûđ caâc nguöìn
vöịn nûúâc ngoađi) Cuông nhû tuyđ theo tíìm cúô cuêa caâc thõ trûúđng
trong vađ ngoađi nûúâc
Möơt söị nûúâc phaât triïín xuíịt khííu caâc saên phíím thö, (nöng
phíím, nùng lûúơng vađ nhûông saên phíím tûđ khai thaâc híìm moê)
Khi hoơ lađ nhûông nûúâc xuíịt khííu chuýn vïì möơt mùơt hađng, hoơ
phaêi phuơ thuöơc ríịt nhiïìu vađo sûơ lïn xuöịng cuêa thúđi giaâ trïn thõ
trûúđng thïị giúâi Nïìn kinh tïị cuêa hoơ thûúđng xuýn gùơp ríịt nhiïìu
khoâ khùn
Möơt söị nûúâc khaâc ăaô lûơa choơn chñnh saâch thay thïị nhíơp
khííu bùìng caâch xíy dûơng möơt nïìn cöng nghiïơp nhùìm tùng saên
lûúơng vađ giaêm nhíơp khííu Nïìn cöng nghiïơp nađy hûúâng vađo
saên xuíịt hađng tiïu duđng, trang thiïịt bõ vađ caâc saên phíím cú
baên
Chñnh saâch tiïìn tïơ chuâ troơng vađo caêi caâch tađi chñnh, caâc
chñnh saâch vïì tiïìn ngín saâch Song laơi keâo theo sûơ phuơ thuöơc
vađo caâc nguöìn lûơc bïn ngoađi
Caâc nûúâc cöng nghiïơp múâi vúâi nïìn kinh tïị hûúâng ngoaơi, tíơp
trung xuíịt khííu caâc mùơt hađng chïị biïịn, chiïịn lûúơc nađy ban
ăíìu ăaô ặúơc caâc nûúâc chíu Myô La tinh sûê duơng Ăoâ lađ viïơc saên
xuíịt (sau cuöơc khuêng hoaêng nùm 1929 vađ trong Ăaơi chiïịn thïị
Trang 13giúâi II) caâc saên phíím chïị biïịn coâ thïí thay thïị caâc hađng hoaâ
nhíơp khííu Sau ăoâ chñnh saâch nađy ăaô trúê nïn phöí biïịn vađ ăaô
ặúơc caâc nûúâc khaâc aâp duơng
Muơc tiïu cuêa chiïịn lûúơc nađy lađ nhùìm ăem laơi möơt luöìng
sinh khñ múâi cho saên xuíịt Ban ăíìu trong nûúâc coâ möơt nhu
cíìu cíìn ặúơc ăaâp ûâng: ăoâ lađ giaêm búât sûơ phuơ thuöơc vađo nûúâc
ngoađi, phaêi tùng saên xuíịt vađ phaêi giaêm nhíơp khííu so vúâi
töíng cung Caâc nguöìn thu tûđ xuíịt khííu, tûđ tiïịt kiïơm quöịc
gia, tûđ caâc nguöìn tađi chñnh bïn ngoađi coâ khaê nùng nuöi söịng
ặúơc tiïịn trònh cöng nghiïơp hoaâ Hûúâng túâi saên xuíịt trang
thiïịt bõ vađ saên phíím tiïu duđng
Caâc ngađnh cöng nghiïơp chïị taơo trang thiïịt bõ nhòn chung coâ
ăùơc ăiïím lađ thûúđng xuýn víơn duơng cöng nghïơ tiïn tiïịn, cíìn
nhiïìu vöịn, ñt lao ăöơng vađ cíìn thiïịt phaêi saên xuíịt vúâi quy mö
lúân Nhû víơy thõ trûúđng trong nûúâc phaêi khaâ röơng lúân ăïí bao
tiïu saên xuíịt, nïịu khöng phaêi ăem xuíịt khííu nhûông saên
phíím dû thûđa Tuy nhiïn, tiïịt kiïơm trong nûúâc thûúđng khöng
ăuê cíịp vöịn cho chiïịn lûúơc nađy Bïn caơnh ăoâ, ngađnh cöng
nghiïơp hađng tiïu duđng dïí xíy dûơng hún, búêi leô chi phñ dađnh
cho noâ thíịp hún Cöng nghïơ phuơc vuơ cho noâ cuông khöng ăođi
hoêi phaêi tûúng ặúng vúâi cöng nghiïơp chïị taơo trang thiïịt bõ
vöịn dađnh cho cöng nghïơ khöng lúân, tay nghïì ngûúđi lao ăöơng
khöng ăođi hoêi phaêi cao vađ quy mö saên xuíịt cuông khöng lúân
lùưm Hún nûôa tiïịt kiïơm quöịc gia luön coâ khaê nùng cung cíịp
tađi chñnh cho noâ
Ăïí cho ăöơng lûơc nađy coâ thïí taơo ra ặúơc nhûông hiïơu quaê tñch
cûơc trong nïìn kinh tïị thò phaêi höõ tuơ ặúơc hai ăiïìu kiïơn Thûâ
nhíịt, lûúơng cíìu ban ăíìu ăöịi vúâi caâc saên phíím tûđ nay saên xuíịt
trong nûúâc phaêi ặúơc nhín lïn nhúđ vađo caâc nhu cíìu cuêa caâc
saên phíím khaâc Thïị nhûng coâ nhûông ngađnh cöng nghiïơp thu
huât ñt nhín cöng, tao ra ñt thu nhíơp cho hoơ vađ vò thïị lûúơng cíìu
mađ nhûông ngađnh cöng nghiïơp nađy taơo ra cuông ñt theo, vađ khi
phaêi nhíơp khííu trang thiïịt bõ thò nhûông hiïơu quaê do kïịt quaê
cuêa viïơc luýơn tíơp bíịy líu nay ăïìu chaơy ra nûúâc ngoađi Ăiïìu
kiïơn thûâ hai lađ caâc saên phíím saên xuíịt ra khöng ặúơc baân vúâi
giaâ quaâ cao so vúâi thu nhíơp trong nûúâc
Trang 14Cuöịi cuđng, möơt söị nûúâc nhû Trung Quöịc, ÍỊn Ăöơ vađ Braxin
toê roô tñnh ăùơc thuđ trong viïơc hoađ nhíơp nïìn kinh tïị cuêa hoơ vađo
thõ trûúđng thïị giúâi
Caâc quöịc gia xuíịt khííu saên phíím sú chïị
Caâc nûúâc nađy phaêi phuơ thuöơc vađo giaâ caê thïị giúâi vađ caâc
biïơn phaâp baêo höơ cuêa caâc nûúâc nhíơp khííu cuêa caâc saên
phíîm nađy
Cíìn phaêi phín biïơt caâc nûúâc xuíịt khííu díìu vađ caâc nûúâc cođn
laơi trong söị caâc nûúâc xuíịt khííu saên phíîm thö Nhûông nûúâc
nađy thûúđng lađ nhûông quöịc gia ngheđo nhíịt búêi leô viïơc saên xuíịt
caâc saên phíîm nađy toaơ ra ríịt ñt lúơi nhuíơn Lônh vûơc xuíịt khííu
luön gùơp nhiïìu khoâ khùn vađ khöng mang laơi hiïơu quaê lúân
trong nöơi böơ quöịc gia Hún nûôa, khi lônh vûơc nađy bõ caâc cöng ty
nûúâc ngoađi nùưm giûô thò möơt phíìn lúân caâc saên phíîm xuíịt khííu
laơi quay trúê laơi trong nûúâc vađ thïị lađ caâc nûúâc nađy phaêi chõu
khuêng hoaêng Viïơc giaêm cíìu trïn thïị giúâi vađ sûơ suơt giaêm trong
trao ăöíi ăaô buöơc hoơ phaêi cíìu cûâu túâi caâc khoaên vay núơ quöịc tïị
Nhûông nûúâc xuíịt khííu díìu ăaô thađnh cöng (nhûông nùm 70)
trong viïơc gíy ra möơt sûơ tùng giaâ maơnh vïì díìu lûêa, ăiïìu nađy
taơo ra hiïơu quaê lađ hoơ ăaô thu ặúơc ríịt nhiïìu khoaên tađi chñnh,
mađ möơt phíìn trong nhûông khoaên tiïìn nađy ăaô ặúơc duđng ăïí
mua trang thiïịt bõ vađ caâc saên phíím tiïu duđng Kñch thñch xuíịt
khííu tiïịn hađnh song song vúâi viïơc haơn chïị nhíơp khííu Nhûng
möơt söị ngađnh cöng nghiïơp (hoaâ díìu, luýơn theâp, xi mùng) coâ
ríịt ñt thõ trûúđng trong nûúâc, nöng nghiïơp thûúđng xuýn bõ boê
trïî Ăiïìu nađy ăaô lađm tùng nhíơp khííu hún lađ xuíịt khííu, vađ caâc
nûúâc nađy ăaô phaêi ăi vay núơ nûúâc ngoađi
Caâc biïơn phaâp thay thïị hoùơc haơn chïị nhíơp khííu
Chiïịn lûúơc nađy duđng ăïí thay thïị hađng hoaâ bùìng nhûông saên
phíîm ặúơc saên xuíịt trong nûúâc, ăiïìu nađy coâ thïí lađ möơt nhín
töị cuêa cöng nghiïơp hoaâ Thïị nhûng chiïịn lûúơc nađy laơi luön toê
ra nhû möơt chiïịc thuđng khöng ăaây vúâi caâc khoaên núơ
Nhûng trong böịi caênh cuêa möơt thõ trûúđng trong nûúâc khaâ
nhoê beâ, chó cíìn möơt ăún võ saên xuíịt lađ ăuê trûúâc nhiïìu ngađnh
Trang 15cöng nghiïơp cíìn phaêi coâ möơt quy mö saên xuíịt lúân thò tíịt ýịu
seô xuíịt hiïơn hònh thûâc ăöơc quýìn, ăiïìu nađy coâ nghôa lađ viïơc
giaâ caê tùng cao seô khöng thïí traânh khoêi Hún nûôa, nïịu nhû
hònh thûâc ăöơc quýìn nađy do möơt xñ nghiïơp trong nûúâc nùưm
giûô, thò khuynh hûúâng cuêa noâ lađ seô giaêm töịi ăa nguöìn cuêa caêi
töìn ăoơng laơi trong nûúâc Tònh hònh nađy seô cođn nghiïm troơng
hún nïịu nhû ăún võ saên xuíịt nađy chó lađ möơt ăún võ tíơp húơp
toađn böơ caâc chi tiïịt cuêa möơt ngöi nhađ lúân Chïị ăöơ baêo höơ haêi
quan nhùìm traânh khoêi caâc caơnh tranh bïn ngoađi seô lađm phaât
sinh giaâ cao trong nûúâc
Chiïịn lûúơc nađy coâ thïí lađm síu thïm caâi höị bíịt bònh ăùỉng
trong viïơc phín chia thu nhíơp vađ cuêa caêi Ăiïìu nađy seô lađm
phûúng haơi ăùơc biïơt túâi ngûúđi dín ngheđo úê nöng thön vađ nhûông
ngûúđi söịng úê caâc khu ăö thõ Noâ cuông seô aênh hûúêng tiïu cûơc
ăïịn caân cín thûúng maơi, khöng chó vò viïơc nhíơp khííu trang
thiïịt bõ vađ saên phíím ăaô qua chïị biïịn mađ cođn vò möơt nguýn
nhín quan troơng nûôa: ăoâ lađ viïơc tùng hađng rađo thúị quan seô
lađm tùng giaâ ăöìng tiïìn trong nûúâc vađ nhû víơy ăöìng nghôa vúñ
viïơc giaêm thu nhíơp trong xuíịt khííu Nhûông nûúâc aâp duơng
chñnh saâch nađy ăaô phaêi chõu núơ níìn chöìng chíịt Khuêng hoaêng
cođn lađm tùng thïm khoâ khùn cho hoơ: tùng tyê lïơ laôi suíịt, tùng
giaâ cuêa ăöìng ăö la, giaêm giaâ nguýn liïơu vađ giaêm viïơn trúơ quöịc
tïị
Nhûông chñnh saâch dûơa vađo tiïìn tïơ
Chuâng cho pheâp sûê duơng nhûông biïơn phaâp tûơ do hoaâ kinh
tïị: thuâc ăííy caơnh tranh möơt caâch ăíìy ăuê, toađn diïơn, tuy nhiïn
caâc taâc ăöơng tiïu cûơc cuêa noâ luön lađ nöîi lo thûúđng trûơc
Nhûông bíịt öín síu sùưc caê úê bïn trong líîn bïn ngoađi ăaô buöơc
möơt söị nûúâc, ăùơc biïơt lađ chíu Mô La tinh (Chi Lï) aâp duơng möơt
chiïịn lûúơc dûơa vađo tiïìn tïơ Biïơn phaâp nađy cuông thûúđng ặúơc
quyô tiïìn tïơ quöịc tïị (F M I) vađ Ngín hađng thïị giúâi quy ắnh
ăöịi vúâi nhûông nûúâc cíìn ăïịn hoơ
Ăiïìu cöịt loôi cuêa chñnh saâch nađy lađ viïơc chíịp nhíơn yâ tûúêng:
thõ trûúđng víơn hađnh trong ăoâ khöng coâ “caên trúê” nađo ăoâng vai
Trang 16trođ lađ nhûông nhín töị ăiïìu tiïịt cuêa nïìn kinh tïị Ăíy coâ leô seô lađ
ăiïìu kiïơn töịi ûu cuêa viïơc sûê duơng caâc nguöìn lûơc
Ăöơng cú cuêa nïìn kinh tïị chñnh lađ khu vûơc tû nhín, cođn vai
trođ cuêa Nhađ nûúâc bõ giaêm túâi mûâc töịi ăa Trong khi ăoâ phaêi
ăaêm baêo chung tûđ möơt möi trûúđng kinh tïị, xaô höơi vađ chñnh chõ
öín ắnh, giuâp cho caâc nhađ quaên lyâ coâ ặúơc nhûông dûơ ăoaân
chñnh xaâc, ăuâng ăùưn trong cöng viïơc cuêa mònh
Nhû víơy, vò tñnh hiïơu quaê cuêa sûơ caơnh tranh, caâc xñ nghiïơp
quöịc doanh seô bõ tû hûôu hoaâ, quaâ trònh ăi ngûúơc laơi quöịc hûôu
hoaâ ặúơc khúêi ăöơng vađ viïơc kiïím soaât giaâ caê bõ baôi boê Caâc ăiïìu
khoaên trong hiïịn phaâp vađ quy chïị ặúơc thöng qua nhùìm cùưt
giaêm hay xoaâ boê aênh hûúêng cuêa cöng ăoađn Ăïí cùưt giaêm laơm
phaât, ngûúđi ta ăaô aâp duơng möơt chñnh saâch vïì tó suíịt trao ăöíi vađ
bònh öín ngín saâch Vò vai trođ can thiïơp cuêa Nhađ nûúâc khöng
cođn nûôa cho nïn khi ăoâ caâc nguöìn thu ngín saâch bõ cùưt giaêm,
caâc khoaên thúị giaêm xuöịng möơt caâch cú baên, nhíịt lađ ăöịi vúâi lúơi
nhuíơn cuêa caâc xñ nghiïơp Caâc khoaên chi tiïu (chi tiïu xaô höơi vađ
ăíìu tû cöng cöơng) cuông phaêi giaêm xuöịng Chñnh saâch dûơa vađo
tiïìn tïơ phaêi ăaêm baêo viïơc kiïím soaât söị lûúơng tiïìn tïơ Viïơc thaê
nöíi laôi suíịt seô thu huât ặúơc caâc nguöìn gûêi tiïịt kiïơm ăíìu tû vađo
caâc hoaơt ăöơng sinh laôi Nhûông haơn chïị ăöịi vúâi ngoaơi thûúng
phaêi bõ dúô boê hoađn toađn hoùơc möơt phíìn lúân, hađng hoaâ ặúơc tûơ
do nhíơp khííu Viïơc phín chia thõ trûúđng mùơc duđ ríịt bíịt bònh
ăùỉng cuông khöng ặúơc sûêa ăöíi búêi leô ăiïìu nađy coâ thïí gíy haơi
cho nhûông ngûúđi ngheđo nhíịt
Trïn thûơc tïị, nhûông nûúâc aâp duơng chñnh saâch nađy ăaô phaêi
chûâng kiïịn nïìn kinh tïị cuêa hoơ co cuơm laơi, ăíìu tû giaêm xuöịng
do laôi suíịt cao vò híơu quaê cuêa naơn ăíìu cú, thu nhíơp thíịp vađ
sûơ bíịt bònh ăùỉng tùng lïn Ríịt nhiïìu xñ nghiïơp vûđa vađ nhoê
phaêi phaâ saên, naơn thíịt nghiïơp gia tùng Caâc nguöìn tađi chñnh
quöịc tïị ăöí vađo nhiïìu vađ sûơ thím huơt cuêa caâc caân cín thanh
toaân ngađy cađng lúân Kïịt cuơc lađ nïìn kinh tïị buöơc phaêi kïu goơi
túâi caâc biïơn phaâp can thiïơp cuêa Nhađ nûúâc
Caâc nûúâc cöng nghiïơp múâi
Nhûông nûúâc nađy tiïịn hađnh möơt chñnh saâch cöng nghiïơp
Trang 17hoaâ dûơa vađo xuíịt khííu caâc saên phíím chïị biïịn, thađnh cöng
cuêa hoơ lađ thûơc tïị nhûng hoơ phaêi phuơ thuöơc nhiïìu vađo thõ
trûúđng bïn ngoađi
Caâc nûúâc thuöơc khu vûơc Ăöng Íu nhû Singapo, Ăađi Loan,
Höìng Köng, Malaixia, vađ Hađn Quöịc lađ nhûông vñ duơ minh hoaơ
cho chñnh saâch nađy mađ trûúâc ăoâ lađ chñnh saâch thay thïị nhíơp
khííu Trong söị nađy, chó trûđ Hađn Quöịc, caâc nûúâc cođn laơi ăïìu coâ
thõ trûúđng chíơt heơp, khöng thïí lađ nïìn taêng cho cöng nghiïơp
hoaâ Võ trñ ắa lyâ, giaâ nhín cöng reê, caêng biïín vađ hïơ thöịng
ặúđng saâ ăaô giuâp hoơ thu huât ặúơc nhiïìu cöng ty nûúâc ngoađi
hoaơt ăöơng trong caâc ngađnh cöng nghiïơp nhû: dïơt, ăöì chúi, ăöìng
höì Caâc saên phíím tûđ caâc ngađnh cöng nghiïơp nađy ăaô lađm tùng
xuíịt khííu Nhûng khoaêng 10 nùm sau ăoâ, thuíơn lúơi nađy
khöng cođn ặúơc nhû trûúâc do caâc nûúâc cöng nghiïơp truýìn
thöịng ăaô ặa tûơ ăöơng hoaâ vađo saên xuíịt, do ăoâ lađm giaêm giaâ
thađnh saên phíîm vađ do ÍỊn Ăöơ cuông tham gia caơnh tranh trïn
cuđng möơt mùơt hađng
Do víơy möơt söị caâc nûúâc trong ăoâ coâ Hađn Quöịc laơi hûúâng saên
xuíịt cuêa mònh vađo ngađnh ăoâng tađu, gang theâp, ăiïơn tûê, hoaâ
chíịt mađ hoơ coâ thïí saên xuíịt vúâi chi phñ thíịp Cho nïn xuíịt
khííu cuêa hoơ víîn tiïịp tuơc tùng Möơt söị nûúâc khaâc trong ăoâ coâ
Höìng Köng laơi chuýn vïì cung cíịp dõch vuơ vađ ăaô trúê thađnh
nhûông thõ trûúđng tađi chñnh quan troơng
Ngay tûđ ăíìu cöng cuöơc cöng nghiïơp hoaâ, caâc nguöìn vöịn ăíìu
tû ríịt lúân Nhûông nguöìn vöịn ăíìu tû nađy lađ do caâc cöng ty nûúâc
ngoađi boê ra, sau ăoâ chuâng ặúơc böí sung bùìng caâc khoaên thu
nhíơp tûđ xuíịt khííu vađ vay núơ nûúâc ngoađi (trûúđng húơp cuêa Hađn
Quöịc)
Trong tíịt caê caâc trûúđng húơp nađy, Nhađ nûúâc ăaô can thiïơp
möơt caâch tñch cûơc vađo nïìn kinh tïị bùìng caâch taơo ra nhûông
khu vûơc ûu ăaôi, phaât triïín cú súê haơ tíìng, tham gia vađo caâc
dûơ aân cöng nghiïơp nhùìm taơo ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi cho ăíìu tû
nûúâc ngoađi Xuíịt khííu ặúơc kñch thñch phaât triïín cođn nhíơp
khííu bõ haơn chïị vađ kiïím soaât Khuêng hoaêng ăaô ăùơt nhûông
nûúâc nađy trûúâc caâc chñnh saâch hađ khùưc cuêa caâc nûúâc cöng
nghiïơp phaât triïín
Trang 18 Ba trûúđng húơp ăùơc biïơt
Möơt söị nûúâc nhû Trung Quöịc, ÍỊn Ăöơ coâ ặúơc nhûông phaât
triïín cín bùìng khaâ chuê ăöơng Möơt söị nûúâc khaâc trong ăoâ coâ
Braxin coâ möơt nïìn kinh tïị ñt hoađ nhíơp
Braxin kïịt húơp lônh vûơc xuíịt khííu saên phíím nöng nghiïơp
vađ híìm moê, möơt ngađnh cöng nghiïơp chïị taơo ăa daơng hoaâ vađ
möơt nïìn nöng nghiïơp líu ăúđi
Chiïịn lûúơc thay thïị nhíơp khííu, aâp duơng cho ăïịn nhûông nùm
60, ăaô giuâp nûúâc nađy phaât triïín möơt ngađnh cöng nghiïơp vûông
vađng vađ hoađ nhíơp tûúng ăöịi töịt Ăiïìu nađy cho pheâp ngûúđi ta coâ
thïí noâi ăïịn möơt sûơ tùng trûúêng bùìng nöơi lûơc Sau ăoâ, cöng
nghiïơp hoaâ tiïịp tuơc ặúơc tiïịn hađnh nhúđ vađo möơt chñnh saâch
thuâc ăííy xuíịt khííu caâc saên phíîm chïị biïịn vađ ặúơc ăaêm baêo
bùìng möơt liïn minh giûôa caâc nhađ cöng nghiïơp ắa phûúng, Nhađ
nûúâc vađ caâc nhađ ăíìu tû nûúâc ngoađi Sau ăoâ nöng saên cuông ặúơc
ặa vađo chïị biïịn ăïí xuíịt khííu Caâc saên phíîm khai thaâc tûđ
híìm moê vađ nùng lûúơng khöng ặúơc tiïịp tuơc nhíơp khííu Nhûông
chñnh saâch nađy ăaô coâ nhûông hiïơu quaê tñch cûơc ăöịi vúâi caâc caân
cín thûúng maơi
Sûơ míịt cín ăöịi giûôa nöng nghiïơp (thúđi tiïìn thöịng trõ cuêa caâc
ăöìn ăiïìn lúân) vađ cöng nghiïơp (vúâi kyô thuíơt tiïn tiïịn) ăaô lađm
naêy sinh sûơ bíịt cöng síu sùưc trong phín chia thu nhíơp, taơo caên
trúê cho thõ trûúđng trong nûúâc Nhûông sai lïơch cuêa nïìn kinh tïị
ăaô khöng cho pheâp caâc lônh vûơc phaât triïín chûâng toê ặúơc tñnh
hiïơu quaê cuêa mònh Tûđ ăíìu nhûông nùm 1980, nhûông khoaên vay
núơ cuêa ăíịt nûúâc bùưt ăíìu tùng lïn
Trung Quöịc vađ ÍỊn Ăöơ vúâi caâc nguöìn tađi nguýn thiïn nhiïn
phong phuâ, döìi dađo, vúâi möơt thõ trûúđng trong nûúâc giađu tiïìm
nùng do dín söị ăöng, ăaô xíy dûơng ặúơc möơt nïìn kinh tïị ăa
daơng vađ cín ăöịi trong möơt thúđi kyđ khoaêng 25 nùm (cho túâi tíơn
giûôa nhûông nùm 1960) Taơi hai nûúâc nađy, Nhađ nûúâc mùơc duđ
dûúâi möơt hònh thûâc khaâc, ăaô giûô phíìn chuê ăöơng trong ắnh
hûúâng phaât triïín bùìng caâch ăaêm baêo hoùơc tíịt caê hoùơc möơt
phíìn lúân ăíìu tû Caâc nguöìn vöịn trong nûúâc ặúơc ăaêm baêo nhúđ
vađo tiïịt kiïơm ắa phûúng chuê ýịu trñch tûđ nöng nghiïơp Nhûng
vúâi sûơ liïn kïịt vađ ăa daơng hoaâ saên xuíịt, nhûông sûơ cûâng nhùưc
Trang 19mađ kïị hoaơch hoaâ khöng thïí giaêi quýịt nöíi ăaô bùưt ăíìu xuíịt
hiïơn Caâc cuöơc caêi caâch ăaô ặúơc aâp duơng úê Trung Quöịc vađ ÍỊn
Ăöơ Caâc xñ nghiïơp ặúơc giao nhiïìu quýìn hađnh hún Múê cûêa ra
bïn ngoađi taơo ăiïìu kiïơn liïn kïịt ăíìu tû, tiïịp xuâc, hoơc hoêi kyô
thuíơt múâi nhùìm cuông cöị böơ maây saên xuíịt Do ăoâ caâc nûúâc nađy
ñt phaêi vay núơ nûúâc ngoađi
Caâc khu vûơc kinh tïị lúân
Viïịc xïịp caâc quöịc gia thađnh tûđng nhoâm hay phín chia thïị
giúâi thađnh caâc khu vûơc kinh tïị toê ra hûôu coâ ñch, nhùìm hiïíu roô
hún khöng gian kinh tïị
Ngín hađng thïị giúâi ăaô xïịp haơng caâc quöịc gia cùn cûâ vađo mûâc
ăöơ giađu coâ cuêa hoơ Ngín hađng nađy ăaô xem bònh quín töíng saên
phíím quöịc nöơi trïn trïn töíng dín söị lađ chó söị cho thíịy mûâc söịng
cuêa hoơ Tûđ ăoâ Ngín hađng ăaô phín chia caâc nûúâc thađnh 3 loaơi
Caâc nhađ lyâ luíơn theo chuê nghôa Maâc laơi phín tñch sûơ míịt
cín ăöịi giûôa caâc nïìn kinh tïị dûơa vađo nhûông tiïu chñ khaâc
Theo hoơ quan hïơ giûôa nhûông nûúâc “trung tím” (caâc nûúâc cöng
nghiïơp) vađ nhûông nûúâc “ngoaơi vi”(caâc nûúâc thïị giúâi thûâ 3) lađ
quan hïơ ăöịi líơp Caâc nûúâc cöng nghiïơp phaât triïín ăaô khai thaâc
caâc nûúâc thïị giúâi thûâ 3, lađm cho caâc nûúâc nađy phaêi phuơ thöơc
vađo mònh thöng qua viïơc lađm cho hai nïìn kinh tïị phaât triïín
möơt caâch tûúng húơp Sûơ phín tñch nađy ríịt gíìn vúâi sûơ phín tñch
dûơa vađo truơc (möịi quan hïơ) Bùưc-Nam
Trïn cú súê nhûông tiïu chñ tû tûúêng vađ kinh tïị, theo truýìn
thöịng, ngûúđi ta phín biïơt hïơ thöịng tû baên chuê nghôa ăi ăöi
vúâi möơt nïìn kinh tïị thõ trûúđng vađ hïơ thöịng xaô höơi chuê nghôa
keđm theo lađ möơt nïìn kinh tïị kïị hoach hoaâ tíơp trung, núi mađ
súê hûôu caâc tû liïơu saên xuíịt thuöơc vïì tíơp thïí Sau möơt thúđi
gian dađi ăöịi ăíìu (chiïịn tranh laơnh), hai khöịi nađy dûúđng nhû
xñch laơi gíìn nhau hún vađo nhûông nùm 1980, vúâi viïơc cú cíịu
hoaâ laơi caâc nïìn kinh tïị xaô höơi chuê nghôa vađ sûơ phaât triïín trao
ăöíi giûôa Ăöng vađ Tíy
Tuy nhiïn, cuông phaêi nhíơn thíịy rùìng kinh tïị toađn cíìu hiïơn
nay bõ chi phöịi búêi Myô, chíu Íu vađ Nhíơt Baên taơo thađnh möơt “böơ
ba”, trong ăoâ saên xuíịt vađ tiïu thuơ thöịng nhíịt do cuđng chung
Trang 20möơt hònh míîu Ăíy chñnh lađ núi tíơp trung cöng nghiïơp maơnh
nhíịt vađ nhûông cöng nghïơ tiïn tiïịn nhíịt
Sûơ cíìn thiïịt cuêa viïơc höơi nhíơp kinh tïị cuöịi cuđng ăaô khiïịn
ríịt nhiïìu caâc quöịc gia gíìn guôi vïì chñnh trõ, kinh tïị hoùơc
thûúđng xuýn hún lađ gíìn guôi vïì mùơt ắa lyâ tíơp húơp laơi taơo
thađnh caâc vuđng trao ăöíi
Baêng xïịp haơng cuêa Ngín hađng thïị giúâi
Töíng saên phíîm quöịc nöơi trïn ăíìu ngûúđi dín chñnh lađ tiïu
chñ mađ Ngín hađng thïị giúâi lûơa choơn nhùìm ăaânh giaâ sûơ giađu coâ
vađ mûâc söịng cuêa möơt quöịc gia
Töíng saên phíím quöịc nöơi lađ giaâ trõ mađ tíịt caê caâc taâc nhín
kinh tïị cuêa möơt nûúâc thu ặúơc tûđ saên xuíịt, trao ăöíi, dõch vuơ
vađ chuýín giao trong möơt nùm Ăïí coâ thïí so saânh ặúơc, töíng
saên phíím quöịc nöơi phaêi ặúơc chuýín ăöíi thađnh ăö-la vađ chia
ăïìu cho söị dín cuêa möîi nûúâc Dûơa vađo ăoâ, Ngín hađng thïị giúâi
ăaô chia caâc nûúâc thađnh 3 loaơi
- Caâc nûúâc coâ thu nhíơp thíịp: thu nhíơp cuêa möîi ngûúđi dín
bùìng hoùơc dûúâi 675$/ nùm
- Caâc nûúâc coâ thu nhíơp trung bònh: thu nhíơp cuêa möîi ngûúđi
dín nùìm trong khoaêng tûđ 675 ăïịn 8355$/ nùm
- Caâc nûúâc coâ thu nhíơp cao: thu nhíơp cuêa möîi ngûúđi dín hún
8355$/ nùm
Caâc nûúâc coâ thu nhíơp thíịp vađ trung bònh bao göìm toađn böơ
caâc nûúâc ăang phaât triïín, nhûng ngûúđi ta cuông thíịy trong söị
ăoâ coâ nhûông nûúâc chíu Íu vúâi nïìn kinh tïị quaâ ăöơ (Ba Lan,
Hungari) vađ caâc nûúâc chíu Íu vúâi nïìn kinh tïị thõ trûúđng
nhûng cöng nghiïơp keâm phaât triïín (Böì Ăađo Nha, Hy Laơp)
Tûúng tûơ nhû víơy, caâc nûúâc coâ thu nhíơp cao chuê ýịu lađ
nhûông nûúâc cöng nghiïơp phaât triïín vúâi möơt nïìn kinh tïị thõ
trûúđng Nhûng trong söị ăoâ hiïơn diïơn caâc nûúâc ặúơc xem lađ
ăang phaât triïín nhû Ixrael, Singapo, Höìng Köng, Cö - oeât hay
caâc tiïíu vûúng quöịc A Ríơp thöịng nhíịt
Trang 21Nïịu nhû lađ nhín töị cho pheâp tiïịt löơ mûâc söịng cuêa möơt quöịc
gia thò vúâi tû caâch chó söị trong baêng xïịp haơng, thu nhíơp tñnh
theo ăíìu ngûúđi nhû caâch tñnh úê trïn khöng cho thíịy töíng söị
cuêa caêi víơt chíịt cuêa möơt nûúâc Töíng saên phíím quöịc nöơi khöng
bao göìm caâc lônh vûơc phi thûúng maơi nhû saên xuíịt nöng
nghiïơp mađ trïn thûơc tïị nhûông lônh vûơc phi thûúng maơi nađy
chiïịm möơt võ trñ quan troơng trong nïìn kinh tïị cuêa caâc nûúâc
ăang phaât triïín Mùơt khaâc, töíng saên phíím quöịc nöơi do chó
haơch toaân nhûông cuêa caêi víơt chíịt ặúơc taơo ra mađ khöng tñnh
ăïịn nhûông thûâ ăaô coâ sùĩn nhû cú súê haơ tíìng, bïơnh viïơn v v
Nhûông ýịu töị nađy coâ aênh hûúêng khöng nhoê ăïịn mûâc söịng cuêa
nhín dín möơt nûúâc
Cuöịi cuđng, mùơc duđ ăaô coâ nhûông cín ăöịi, caâch tñnh noâi trïn
cuông khöng cho pheâp ăaânh giaâ ặúơc sûâc mua tuyđ theo giaâ caê
vađ sûơ lïn xuöịng cuêa caâc tyê suíịt trao ăöíi
Nûúâc trung tím vađ nûúâc ngoaơi vi
Tuyđ theo mûâc ăöơ phaât triïín, ngûúđi ta phín biïơt möơt nûúâc
trung tím (cöng nghiïơp phaât triïín) vađ möơt nûúâc ngoaơi vi(nûúâc
ăang phaât triïín) vađ mûâc ăöơ phu thuöơc cuêa nûúâc ăang phaât
triïín vađo nûúâc cöng nghiïơp
Sau caâch maơng cöng nghiïơp, thïị giúâi hònh thađnh hai khöịi
vađo thïị kyê 19 Ăöịi vúâi nhûông nhađ lyâ luíơn cuêa sûơ chíơm phaât
triïín, caâc nûúâc chíu Íu cöng nghiïơp do tíơn duơng ặúơc nïìn cöng
nghiïơp tiïịn cuêa Anh nïn ăaô bûúâc vađo khöng gian kinh tïị thïị
giúâi vađ tòm caâch tòm ra thõ trûúđng cho saên xuíịt cuêa hoơ Trong
möịi quan hïơ thûúng maơi vúâi chíu Íu, caâc nûúâc thïị giúâi thûâ ba
ăaô trúê thađnh khaâch hađng ăún thuíìn cuêa hoơ
Quan ăiïím vïì möơt sûơ thöịng trõ cuêa caâc nûúâc phaât triïín vađ yâ
tûúêng phuơ thuöơc cuêa caâc nûúâc keâm phaât triïín lađ khöng thïí
taâch rúđi Ăöịi vúâi Samir Amin, trao ăöíi thïị giúâi ặúơc tiïịn hađnh
khöng nùìm ngoađi lúơi ñch cuêa caâc nûúâc cöng nghiïơp phaât triïín
mađ chuê nghôa ăïị quöịc cuêa chuâng cuông phong toaê sûơ tùng
trûúêng trong tûúng lai cuêa caâc nûúâc thïị giúñ thûâ 3 Cöng
nghiïơp hoaâ cuông khöng giuâp ñch gò cho caâc nûúâc nađy, búêi leô caâc
haông thuöơc caâc nûúâc phaât triïín nùưm trong tay phíìn lúân söị vöịn