NHỮNG LÝ LUẬN CHUNG VỀ TIỀN LƯƠNG

Trong thành phần kinh tế nhà nước và khu vực hành chính sự nghiệp khu vực lao động được nhà nước trả lương tiền lương là số tiền mà các doanh nghiệp quốc doanh, các cơ quan tổ chức của

NHỮNG LÝ LUẬN CHUNG VỀ TIỀN LƯƠNG

I TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC NGUYÊN TẮC TRONG TỔ CHỨC TIỀN LƯƠNG

1 Khái niệm về tiền lương

Trong quá trình hoạt động kinh doanh đối với các chủ doanh nghiệp, tiền lương là một phạm trù chi phí cấu thành chi phí sản xuất - kinh doanh Vì vậy, tiền lương luôn được tính toán và quản lý chặt chẽ Đối với người lao động, tiền lương là thu nhập từ quá trình lao động của họ, phần thu nhập chủ yếu đối với đại đa số lao động trong xã hội có ảnh hưởng trực tiếp đến mức sống của họ Phấn đấu nâng cao tiền lương là mục đích của hết thảy mọi người lao động và khả năng lao động cuả mình.

Trong điều kiện của một nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần như ở nước ta hiện nay, phạm trù tiền lương được thể hiện cụ thể trong từng thành phần và khu vực kinh tế.

Trong thành phần kinh tế nhà nước và khu vực hành chính sự nghiệp (khu vực lao động được nhà nước trả lương ) tiền lương là số tiền mà các doanh nghiệp quốc doanh, các cơ quan tổ chức của nhà nước trả cho người lao động theo cơ chế và chính sách của nhà nước và được thể hiện trong hệ thống thang bảng lương do nhà nước quy định.

Trong các thành phần về khu vực kinh tế ngoài quốc doanh, tiền lương chịu sự tác động, chi phối rất lớn của thị trường và thị trường lao động Tiền lương trong khu vực này dù vẫn nằm trong khuôn khổ luật pháp và theo những chính sách của chính phủ nhưng là những giao dịch trực tiếp giữa chủ

và thợ, những "mặc cảm" cụ thể giữa một bên làm thuê và một bên đi thuê Những hợp đồng lao động này có tác động trực tiếp đến phương thức trả công.

Đứng trên phạm vi toàn bộ xã hội, tiền lương được xem xét và đặt trong quan hệ về phân phối thu nhập, quan hệ sản xuất và tiêu dùng, quan hệ

về trao đổi và do vậy các chính sách về tiền lương, thu nhập luôn luôn là các chính sách trọng tâm của mọi quốc gia.

Như vậy, tiền lương là phạm trù kinh tế tổng hợp, quan trọng trong nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần ở nước ta Để hiểu rõ hơn bản chất của tiền lương ta nghiên cứu 2 khái niệm tiền lương danh nghĩa và tiền lương thực tế.

1.1Tiền lương danh nghĩa : là số tiền mà người sử dụng lao động trả cho người

lao động Số tiền này nhiều hay ít phụ thuộc trực tiếp vào năng suất lao động

và hiệu quả làm việc của ngươì lao động, phụ thuộc vào trình độ, kinh nghiệm làm việc ngay trong quá trình lao động

1.2Tiền lương thực tế: được hiểu là số lượng các loại hàng hoá tiêu dùng và các

loại dịch vụ cần thiết mà người lao động hưởng lương có thể mua được bằng tiền lương danh nghĩa của họ.

Như vậy, tiền lương thực tế không chỉ phụ thuộc vào số tiền lương danh nghĩa

mà còn phụ thuộc vào giá cả của các loại hàng hoá tiêu dùng và các loại dịch

vụ cần thiết mà họ muốn mua Điều này được thể hiện qua công thức sau:

I GC : Chỉ số giá cả

Để đảm bảo tái sản xuất sức lao động, nhà nước đưa ra quy định mức lương tối thiểu Mức lương tối thiểu là mức lương quy định của Nhà nước mà các đơn vị doanh nghiệp không được trả cho người lao động thấp hơn mức lương đó Đây là mức lương quy định dùng làm căn cứ để tính mức lương ở bậc khác nhau với hệ số tuỳ theo vai trò ngành nghề trong nền kinh tế quốc dân.

Mức lương tối thiểu:

Là mức lương đối với người lao động làm công việc đơn giản (chưa qua đào tạo ) với điều kiện lao động, môi trường lao động trong điều kiện thường trong các doanh nghiệp

2.Vai trò của tiền lương

-Đảm bảo tái sản xuất sức lao động

Con người khi lao động đã tiêu hao lượng thần kinh, bắp thịt, do đó phải bù đắp thì mới đảm bảo tái sản xuất sức lao động Con người có hai loại nhóm nhu cầu là nhu cầu vật chất và nhu cầu tinh thần Thoả mãn được nhu cầu, từ đó tạo động cơ lao động, tạo động lực trong kinh tế.

-Kích thích lao động

Tiền lương đóng vai trò kích thích của nó Đó là vì lợi ích kinh tế của người lao động mà họ phải có trách nhiệm cao với công việc của mình Nếu trả tiền lương đúng sức lao động hoặc cao hơn với giá trị sức lao động thì sẽ khuyến khích người ta tham gia vào quá trình sản xuất một cách tích cực sáng tạo hơn, tạo được niềm tin say mê nghề nghiệp Người lao động sẽ học hỏi không ngừng để nâng cao trình độ khoa học kỹ thuật, kỹ năng, kỹ xảo để làm việc có hiệu quả cao nhất Ngược lại nếu tiền công rẻ mạt không tương xứng với sức lao động mà họ đã bỏ ra thì người lao động làm việc theo hình thức uể oải hoặc là lãng phí thời gia lao động

-Chức năng thanh toán

Dùng tiền lương để thanh toán chi phí, nếu tiền lương không đủ đảm bảo được chức năng này dẫn đến tình trạng tiền lương mang tính chất bình quân chủ nghĩa Trong quá trình thanh toán tiền lương vì tiền lương là giá cả sức lao động dùng để mua sắm các tư liệu sinh hoạt cần thiết.

-Thước đo mức độ cống hiến biểu hiện của người lao động

Tiền lương còn biểu hiện giá trị cống hiến của người lao động người lao động nào cống hiến nhiều thì được tiền lương nhiều và ngược lại.

3.Khái niệm về quỹ tiền lương

Quỹ tiền lương là tổng số tiền dùng để trả cho công nhân viên chức cho doanh nghiệp (cơ quan ) quản lý , sử dụng bao gồm:

-Tiền lương cấp bậc (còn gọi là bộ phận tiền lương cơ bản hoặc tiền lương cố

định)

- Tiền lương biến đổi gồm : các khoản phụ cấp, tiền thưởng , phụ cấp trách nhiệm, phụ cấp độc hại, phụ cấp lưu thông Phần tăng lên về tiền lương sản phẩm Trong khu vực sản xuất kinh doanh Nguồn tiền lương một phần là cho giá trị mới tạo ra:

Tiền lương một phần là do giá trị mới tạo ra:

Giá trị mới =∑(m+v)

Giá trị mới sau khi hoàn thành nghĩa vụ với ngân sách nhà nước Sẽ là thu nhập của cơ quan Nó bao gồm : quỹ tiền lương, quỹ phát triển sản xuất, quỹ phúc lợi, quỹ dự phòng

Cần phải phân biệt hai loại quỹ tiền lương:

+ Quỹ tiền lương kế hoạch: Là tổng số tiền lương dự tính theo lương cấp bậc và khoản phụ cấp thuộc quỹ tiền lương dùng để trả lương cho công nhân viên chức theo số lượng và chất lượng lao động khi hoàn thành kế hoặch sản xuất trong điều kiện bình thường.

Đối với đơn vị sản xuất kinh doanh tiền lương kế hoặch là số tiền dự tính phải trả cho người lao động khi họ hoàn thành công việc kế hoạch Việc xây dựng quỹ tiền lương kế hoặch nhầm hạch toán giá thành sản phẩm, xây dựng đơn giá tiền lương trình cấp trên duyệt để xác định tiền lương phải trả cho công nhân sao cho hợp lý, tránh trường hợp chi vượt quá sẽ bị lỗ hoặc chi ít quá sẽ không khuyến khích người lao động tăng năng suất lao động

+ Quỹ tiền lương thực tế: là tổng số tiền thực tế chi trong đó có những khoản không được lập trong kế hoặch, nhưng phỉa chi cho những thiếu sót trong tổ chức sản xuất, tổ chức lao động, hoặc do điều kiện không bình thường Nhưng khi kế hoặc chưa tính đến : tiền lương trả cho thời gian ngừng việc, làm lại sản phẩm hỏng, máy móc hỏng

Quỹ tiền lương kế hoạch và quỹ tiền lương thực tế được phân loại cho 2 đối tượng trả lương là quỹ lương của công nhân sản xuất và quỹ tiền lương của viên chức khác

Quỹ tiền lương của công nhân sản xuất chiếm tỷ trọng lớn trong tổng quỹ lương của công nhân viên chức và thường biến động tuỹ thuộc vào mức độ hoàn thành nhiệm vụ kế hoặch sản xuất.

Quỹ tiền lương của viên chức trong doanh nghiệp tuowng đối ổn định trên

cơ sở biên chế và kết cấu lương của viên chức đã được cấp trên xét duyệt.

II.NHỮNG NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA TỔ CHỨC TIỀN LƯƠNG

1 Yêu cầu của tổ chức tiền lương

Đảm bảo tái sản xuất lao động, không ngừng nâng cao đời sống vật chất tinh thần cho người lao động và sức lao động là năng lực lao động của con người Sức lao động thể hiện ở trạng thái thể lực , tinh thần , trạng thái

tâm lý , sinh lý , thể hiện ở trình độ nhận thức kỹ năng lao động, do đó nó phỉa đảm bảo tái sản xuất sức lao động cho người lao động trong các doanh nghiệp Làm cho năng suất lao động không ngừng nâng cao Tiền lương là một đòn bẩy quan trọng để nâng cao năng suất lao động , tạo cơ sở nâng cao hiệu quả kinh doanh Do vậy, tổ chức tiền lương phải đạt yêu cầu đặt ra đối với sự phát triển , nâng cao trình độ và kỹ năng của người lao động.

Đảm bảo tính đơn giản , rõ ràng ,dễ hiểu.

Tiền lương là mối quan tâm hàng đàu của người lao động, một chế độ tiền lương đơn giản , rõ ràng dễ hiểu có tác động trực tiếp tới động cơ và thái

độ làm việc của họ.

2 Các nguyên tắc của tổ chức tiền lương

Nhiệm vụ chủ yếu của tổ chức tiền lương là phải xây dựng được chế

độ tiền lương mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất Việc trả lương cho công nhân viên chức , người lao động nói chung phải thể hiện được yêu cầu của quy luật phân phối theo lao động Vì vậy tổ chức tiền lương phải đảm bảo được nguyên tắc sau:

21 Trả lương ngang nhau cho người lao động như nhau.

Nguyên tắc này bắt nguồn từ nguyên tắc phân phối lao động, trả lương ngang nhau cho lao động như nhau có nghĩa là quy định các chế độ tiền lương nhất thiết không phân biệt giới tính, tuổi tác, dân tộc, trình độ nếu có mức độ hao phí sức lao động (đóng góp sức lao động) như nhau thì được trả lương như nhau Thực hiện được nguyên tắc này điều cốt yếu là phải xây dựng thang, bảng lương dựa trên cơ sở chất lượng và số lượng lao động, dựa vào kết quả thực tế của người kinh doanh đẻ trả cho họ.

2.2.Đảm bảo năng suất lao động tăng nhanh hơn tiền lương bình quân

Đây là một nguyên tắc quân trọng bởi có như vậy mới tạo cơ sở giảm giá thành, hạ giá cả và tích luỹ Nguyên tắc này chỉ ra một điều quan trọng là tăng tiền lương phải dựa vào việc tăng năng suất lao động Năng suất lao động tăng lên do những nguyên nhân khác như , trình độ áp dụngk khoa học

kỹ thuật , sử dụng hợp lý tài nguyên, nâng cao trình độ lành nghề của công nhân Nếu vi phạm nguyên tắc này sẽ gây khó khăn cho việc phát triển sản xuất và nâng cao đời sống cho người lao động.

2.3 Đảm bảo mối quan hệ hợp lý về tiền lương giữa người lao động làm việc trong các nghề khác nhau trong nền kinh tế quốc dân.

Đây cũng là một nguyên tắc rất quan trọng , trình độ lành nghề bình quân của người lao động, điều kiện lao động và ý nghĩa kinh tế của mỗi ngành trong nền kinh tế quốc dân là khác nhau và ddiều ảnh hưởng đến tiền lương bình quân của người lao động Đương nhiên những ngành có tính chất phứctạp về kỹ thuật hoặc có vị trí muĩ nhọn trong nền kinh tế quốc dân thì mức lương trả cho người lao động ở những ngành này phải cao hơn so với những ngành khác.

Do điều kiện sinh hoạt, mức sống ở các khu vực của đất nước có khác nhau, điều kiện sinh hoạt ở miền nuí khó khăn hơn nông thôn, vì vậy khi tính lương phải xem xét đến ảnh hưởng của những yếu tố này Cần lưu ý việc trả lương cần phải thực hiện hợp lý để tránh sự chênh lệch quá mức tạo ra sự phân hoá giàu nghèo trong xã hội.

II.CÁC CHẾ ĐỘ TIỀN LƯƠNG

1 Chế độ tiền lương cấp bậc

Chế độ tiền lương cấp bậc là toàn bộ những quy định của Nhà Nước mà doanh nghiệp dựa vào đó để trả lương cho công nhân theo chất lượng và điều kiện lao động khi họ hoàn thành một công việc nhất định.

Chế độ tiền lương cấp bậc áp dụng cho công nhân , lao động trực tiếp và trả lương theo kết quả lao động của họ, thể hiện qua số lượng và chất lượng

Chế độ tiền lương cấp bậc tạo khả năng điều chỉnh giữa các ngành nghề một cách hợp lý, giảm bớt được tínhd chất bình quân trong công việc trả lương Chế độ tiền lương cấp bậc còn có tác dụng bố trí công việc thích hợp với trình độ lành nghề của công nhân.

• Chế độ trả lương cấp bậc gồm 3 yếu tố cơ bản:

hệ số lương của bậc tưong ứng

1.3 Tiêu chuẩn cấp bậc kỹ thuật

Là văn bản quy định về mức độ phức tạp của công việc và yêu cầu về trình độ lành nghề của công nhân ở bậc nào đó thì phải biết những gì về mặt

kỹ thuật và phải làm được gì về mặt thực hành.

Giữa cấp bậc công nhân và cấp bậc công việc có mối quan hệ chặt chẽ Công nhân hoàn thành tốt công việc ở cấp bậc nào thì sẽ được sắp xếp vào cấp bậc đó.

Ba yếu tố trên có liên hệ chặt chẽ với nhau và nó là một yếu tố quan trọng để vận dụng trả lương cho cácloại lao động khác nhau trong mọi thành phần kinh tế.

2 Chế độ trả lương chức vụ

Chế độ trả lương chức vụ là chế độ trả lương áp dụng đối với cán bộ

và nhân viên trog các doanh nghiệp thông qua hệ thống bảng lương nhà nước quy định.

Chế độ tiền lương chức vụ chủ yếu áp dụng cho cán bộ và nhân viên trong các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế Chế độ tiền lương chức

vụ được xây dựng xuất phát từ sự cần thiết và đặc điểm lao động quản lý.

Bảng lương chức vụ bao gồm các nhóm chức vụ khác nhau được quy định trả lương theo lao động của từng chức vụ tính đến những yếu tố chủ yếu trong đó có mức độ phức tạp và khối lượng công việc Mỗi chức vụ đều có quy định người ở chức vụ đó cần phải có những tiêu chuẩn về trình độ văn hoá chuyên môn.

Chế độ tiền lương chức vụ được thực hiện thông qua các bảng lương chức vụ do nhà nước quy định Bảng lương chức vụ gồm có nhóm chức vụ khác nhau, bậc lương, hệ số lương và mức lương cơ bản Tiền lương trong chế độ tiền lương chức vụ trả theo thời gian thường trả theo tháng và dựa vào bảng lương chức vụ.

IV CÁC HÌNH THỨC TRẢ LƯƠNG

Hiện nay, công ty, chi nhánh, xí nghiệp do sự khác nhau về đặc điểm sản xuất kinh doanh, nên các hình thức trả lương được áp dụng là không giống nhau Nhưng có hai hình thức được áp dụng phổ biến là:

1 Hình thức trả lương theo thời gian

Hình thức trả lương theo thời gian chủ yếu được áp dụng đối với những người làm công tác quản lý, còn đối với sản xuất chỉ áp dụng ở những

bộ phận lao động bằng máy móc là chủ yếu hoặc những công việc không thể tiến hành định mức một cách chặt chẽ và chính xác, hoặc do tính chất của sản xuất nếu thực hiện trả công theo sản phẩm sẽ không đảm bảo được chất lượng sản phẩm, không đem lại hiệu quả thiết thực Mặc dù vậy, hình thức trả lương này vẫn phải tuân thủ theo quy luật phân phối theo lao động và vấn đề đặt ra

là phải xác định được khối lượng công việc không thể đo lường một cách chính xác, chỉ có thể xác định một cách tương đối thông qua ngày, giờ làm việc Bảng chấm công bố trí người lao động vào các công việc cụ thể, phù hợp, giao rõ phạm vi làm việc và trách nhiệm của mỗi người để đạt được hiệu suất công tác cũng như làm việc cao.

Tiền lương cho ngưòi lao động theo thời gian về thực chất chính là số tiền nhận được phụ thuộc vào thời gian công tác, chế độ và suất lương cấp bậc hoặc chức vụ

Hình thức trả lương theo thời gian gồm 2 chế độ

1.1 Chế độ trả lương theo thời gian giản đơn

Đây là chế độ trả lương mà tiền lương nhận được phụ thuộc vào suất lương cấp bậc hoặc trình độ lành nghề của người lao động cao hay thấp và thời gian thực tế làm việc nhiều hay ít quyết định

Tiền lương được tính theo công thức

Hình thức trả lương theo thời gian có thể áp dụng 3 loại sau:

TL giờ= suất lương cấp bậc giờ nhân với số giờ làm việc thực tế

TL ngày = suất lương ngày nhân với số ngày làm việc thực tế

TL tháng = mức lương cấp bậc tháng

Chế độ tiền lương theo thời gian đơn giản thường áp dụng cho những công việc không thể tiến hành định mức lao động hoặc nhữngcông việc mà người ta quan tâm nhiều chỉ tiêu chất lượng

1.2 Chế độ trả lương theo thời gian có thưởng

Chế độ này là sự kết hợp giữa chế độ trả lưong theo thời gian đơn giản với tiền thưởng, khi đạt được những chỉ tiêu về số lượng hoặc chất lượng

đã quy định

Chế độ trả lương này chủ yếu áp dụng đối với những công nhân phụ, làm công việc phục vụ như công nhân sửa chữa, điều chỉnh thiết bị Ngoài ra còn áp dụng đối với công nhân chính làm việc ở những khâu sản xuất có trình

độ cơ khí hoá cao, tự động

Tiền lương theo thời gian được tính bằng công thức

Tiền lương của = tiền lương thời + tiền thưởng

công nhân gian đơn giản

Ưu điểm : Chế độ này phản ánh trình độ thành thạo và thời gian làm việc thực tế và gắn chặt với thành tích công tác của từng người thông qua chỉ tiêu xem xét thưởng