Vì vậy, để giảm bớt sự căng thẳng trong các tiết học, để tiết học trở nên vui tươi và có nhiều màu sắc hơn, sinh động hơn việc làm cần thiết là đổi mới phương pháp dạy cũ bằng cách tăng
Trang 1“THIẾT KẾ TRÒ CHƠI TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 2”.
PHẦN HAI: NỘI DUNG THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
A THỰC TRẠNG ĐỀ TÀI
Môn Toán – môn học từ xưa đến nay được xem là khô khan hóc búa, mang tính trừu tượng cao Vì vậy, việc lĩnh hội tri thức toán học là rất khó khăn đối với học sinh Tiểu học nói chung Điều này cũng dể hiểu vì: để lĩnh hội được tri thức toán học thì học sinh cần phải biết so sánh, phân tích, tổng hợp, trừu tượng hoá và khái quát hoá
mà chức năng trừu tượng hoá và khái quát hoá ở trẻ lớp 2 còn chưa phát triển đầy
đủ Thêm vào đó là lượng kiến thức môn Toán đưa vào chương trình khá lớn đã dẫn đến một thực trạng là học sinh tiếp nhận kiến thức rất vất vả, thụ động nhất là những học sinh ngại phát biểu, tiếp thu chậm; các em luôn cảm thấy sợ, cảm thấy căng thẳng, nặng nề mỗi khi bắt đầu giờ học Cuối tiết học, học sinh thường uể oải,
ít tập trung chú ý vào bài học vì đặc điểm của học sinh lớp 2 là “Dễ nhớ, mau quên, chóng chán” Bởi vậy, chất lượng học tập toán nhìn chung chưa cao Vì vậy, để giảm bớt sự căng thẳng trong các tiết học, để tiết học trở nên vui tươi và có nhiều màu sắc hơn, sinh động hơn việc làm cần thiết là đổi mới phương pháp dạy cũ bằng cách tăng cường những trò chơi vào giờ học toán
Trước thực trạng đó, tôi thấy thiết kế và sử dụng được một số trò chơi học tập tích cực trong môn Toán là một công việc hết sức cần thiết Điều ấy đã thôi thúc tôi đến với đề tài này
B PHƯƠNG HƯỚNG THỰC HIỆN
Trang 3Bản chất của phương pháp sử dụng trò chơi học tập là dạy học thông qua việc tổ chức hoạt động cho học sinh Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh được hoạt động bằng cách tự chơi trò chơi trong đó mục đích của trò chơi
chuyển tải mục tiêu của bài học Luật chơi (cách chơi) thể hiện nội dung và phương pháp học, đặc biệt làphương pháp học tập có sự hợp tác và sự tự đánh giá
Sử dụng trò chơi học tập để hình thành kiến thức, kỹ năng mới hoặc củng
cố kiến thức, kỹ năng đã học Trong thực tế dạy học, giáo viên thường tổ chức trò chơi học tập để củng cố kiến thức, kỹ năng Tuy nhiên việc tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi để hình thành kiến thức, kỹ năng mới là rất cần để tạo hứng thú học tập cho học sinh ngay từ khi bắt đầu bài học mới
Muốn có kết quả cao trong việc sử dụng trò chơi trong giờ học toán ngoài những mục tiêu chung của bài dạy giáo viên cần chú ý đến những vấn đề sau:
- Nắm vững đặc điểm tâm sinh lý của học sinh tiểu học, từ
đó lựa chọn thiết kế trò chơi cho phù hợp
- Tổ chức trò chơi sao cho mọi học sinh được chơi nhất là những em còn hay rụt
rè thiếu tự tin
- Giáo viên cần khắc phục những khó khăn về cơ sở vật chất, sưu tầm
các vật liệu đơn giản để làm đồ dùng trong trò chơi
C ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP
1.Trò chơi là gì?
a Các quan niệm về trò chơi:
Trò chơi là hoạt động vui chơi theo luật, luật của trò chơi chính là các quy tắc định rõ mục đích, kết quả và yêu cầu của hành động trò chơi, luật của trò chơi có thể tường minh có thể không
Thực tế quan điểm “ Thông qua hoạt động vui chơi để tiến hành hoạt động học tập.” là phù hợp với trường tiểu học vì phù hợp với đặc điểm tâm lí của học sinh tiểu học Hoạt động vui chơi là hoạt động mà động cơ của nó nằm trong chính quá trình hoạt động trong trò chơi chứ không nằm ở kết quả chơi
Trang 4Nhìn toàn xã hội ngày nay, ta có thể kết luận rằng trẻ nào cũng muốn vui chơi cả Chơi có nhiều lối, nhiều cách, thiên hình vạn trạng, tùy trí tưởng tượng, tính tình, sở thích từng người Đối với người lớn, chơi có thể là một xa xỉ phẩm, nhưng đối với trẻ con chơi là cần thiết Thực ra, trò chơi là ''món ăn'' tối cần cho tâm trí trẻ em Đối với người lớn sự vật xung quanh mình lâu ngày đã quen, vật nào, người nào, đều phân biệt đâu đấy Đối với trẻ cuộc đời chung quanh mỗi giờ mỗi phút đưa lại cho chúng biết bao nhiêu điều mới lạ
b Trò chơi học tập:
Trò chơi học tập là trò chơi mà luật của nó bao gồm các quy tắc gắn với kiến thức kỹ năng có được trong hoạt động học tập, gắn với nội dung bài học, giúp học sinh khai thác vốn kinh nghiệm của bản thân để chơi, thông qua chơi học sinh được vận dụng các kiến thức kỹ năng đã học vào các tình huống của trò chơi và do đó học sinh được thực hành luyện tập củng cố mở rộng kiến thức kỹ năng đã học Như vậy trong trò chơi học tập các kỹ năng môn toán được đưa vào trò chơi
Trò chơi học tập là trò chơi gắn với nội dung bài học, giúp học sinh khai thác vốn kinh nghiệm của bản thân để chơi, thông qua chơi học sinh được vận dụng các kiến thức kỹ năng đã học vào các tình huống của trò chơi và do đó học sinh được thực hành luyện tập củng cố mở rộng kiến thức kỹ năng đã học Trong đổi mới phương pháp dạy học toán ở tiểu học, nhằm tích cực hoá hoạt động của học sinh, có hình thức trò chơi học tập giúp các em “Học mà chơi, chơi mà học” Chơi là một nhu cầu cần thiết đối với học sinh Tiểu học, có thể nói nó quan trọng như ăn, ngủ, học tập trong đời sống các em Chính vì vậy các em luôn tìm mọi cách và tranh thủ thời gian trong mọi điều kiện để chơi Được chơi các em
sẽ tham gia hết sức tự giác và chủ động Khi chơi các em biểu lộ tình cảm rất rõ ràng như niềm vui khi thắng lợi và buồn bã khi thất bại Vui mừng khi thấy đồng đội hoàn thành nhiệm vụ, bản thân các em thấy có lỗi khi không làm tốt được nhiệm vụ của mình Vì tập thể mà các em khắc phục khó khăn, phấn đấu hết khả năng để mang lại thắng lợi cho tổ, nhóm trong đó có mình Đây chính là đặc tính thi đua rất cao của các trò chơi Vì vậy khi đã tham gia trò chơi, học sinh thường vận dụng hết khả năng về sức lực, tập trung sự chú ý, trí thông minh và
sự sáng tạo của mình
2 Trò chơi toán học là gì?
Trò chơi toán học là các hoạt động vui chơi mang tính trí tuệ, các hoạt động chơi đó đòi hỏi ở các em một sự tính toán nhất định Trò chơi toán học là hoạt động vừa chơi vừa học toán mà trong đó người thiết kế ra trò chơi đã tính đến khả năng rèn luyện một kĩ năng toán học nhất định thông qua trò chơi đó
Trang 5Trò chơi toán học rèn luyện cho các em nhiều kĩ năng như sự nhanh nhạy, thông minh, khả năng phán đoán và sự suy luận … Khi chúng ta đưa ra được các trò chơi toán học một cách thường xuyên, khoa học thì chắc chắn chất lượng dạy học môn toán sẽ ngày một nâng cao hơn
Thông qua trò chơi toán học, học sinh nắm được kiến thức của bài học một cách nhẹ nhàng Trong quá trình học toán ở tiểu học , sử dụng trò chơi toán học
có nhiều tác dụng như : Giúp học sinh thay đổi loại hình hoạt động trong giờ học , làm cho giờ học bớt căng thẳng , tạo cảm giác thoải mái , dễ chịu Học sinh tiếp thu kiến thức nhẹ nhàng , gây hứng thú học tập Kích thính sự tìm tòi , tạo
cơ hội để học sinh tự thể hiện mình
3 Những định hướng chung khi sử dụng trò chơi trong hoạt động dạy học toán ở Tiểu học:
a Vai trò của trò chơi học tập.
- Trò chơi học tập thực hiện chức năng của hoạt động thực hành, luyện tập, trong đó học sinh được củng cố, vận dụng linh hoạt tri thức, kỹ năng đã được học cùng những kinh nghiệm sống của mình Những thiếu sót trong hoạt động trí tuệ, tri thức của các em nếu có sẽ được bộc lộ để từ đó giáo viên có biện pháp
bổ sung, điều chỉnh kịp thời và nâng cao dần trình độ cho các em
- Trò chơi học tập là một trong những phương tiện hình thành các năng lực, trí tuệ, bởi vì trong quá trình tham gia trò chơi thì hoạt động trí tuệ của các em được đẩy mạnh và có tính chủ định Trò chơi học tập tạo khả năng phát triển trí tưởng tượng, khả năng linh hoạt, độc lập sáng tạo
- Trò chơi học tập rèn luyện cho các em biết tuân thủ luật chơi nhất định Từ
đó góp phần hình thành tính kỷ luật, tính trung thực
- Trò chơi học tập kích thích hứng thú nhận thức, rèn luyện kỹ năng độc lập suy nghĩ để giành phần thắng về mình
- Trò chơi học tập được xây dựng và tổ chức dựa vào lý thuyết dạy học hiện đại (lý thuyết tình huống, hành động, diễn đạt, tích cực theo đúng khả năng phát triển của cá nhân)
- Làm thay đổi hình thức hoạt động của học sinh Học sinh tiếp thu kiến thức
tự giác và tích cực hơn trong những hoạt động đa dạng, hứng thú của quá trình chơi
- Giúp học sinh rèn luyện, củng cố, tiếp thu kiến thức, đồng thời phát triển vốn kinh nghiệm mà các em đã được tích luỹ thông qua hoạt động chơi
- Rèn luyện các kỹ năng, kỹ xảo, thúc đẩy hoạt dộng trí tuệ Nhờ sử dụng trò chơi học tập mà quá trình dạy và học trở thành một hoạt động vui và hấp dẫn hơn, các cơ hội học tập đa dạng hơn
Đối với học sinh không có phương tiện nào giúp các em phát triển một cách
tự nhiên, có hiệu quả, rèn luyện tính tự chủ bằng trò chơi học tập Qua chơi, các
Trang 6em biết tự kiềm chế, được tham gia hoạt động học tâp tích cực Trò chơi không chỉ là phương tiện mà còn là phương pháp giáo dục
b Một số yêu cầu khi tổ chức các trò chơi học tập.
- Các trò chơi học tập phải đáp ứng những yêu cầu của mục đích dạy học, phải đặt ra cho trẻ các nhiệm vụ học tập tương ứng với nội dung dạy học Mỗi trò chơi cần có một vị trí và đóng góp cụ thể trong tiến trình thực hiện mục đích dạy học Vì vậy, để đáp ứng yêu cầu dạy học bộ môn toán ở tiểu học, hệ thống các trò chơi học tập phải được lựa chọn sao cho đa dạng về chủ đề, cách tổ chức trò chơi Hệ thống này phải đủ “dư” để người giáo viên tùy theo điều kiện cụ thể (về mục đích của bài học, trình độ và hứng thú của học sinh, hình thức tổ chức học của lớp ) mà lựa chọn trò chơi thích hợp
- Trò chơi phải được chuẩn bị tốt: Chuẩn bị tốt có nghĩa là phải nắm vững yêu cầu, mục đích giáo dục của trò chơi để thiết kế hành động chơi phục vụ cho mục đích, yêu cầu ấy Phải chuẩn bị tốt các điều kiện, phương tiện, không gian, thời gian, đồ dùng, đồ chơi phục vụ cho trò chơi, phải có kế hoạch được thể hiện
ở bài soạn
- Phải lựa chọn các thời điểm thích hợp khi tổ chức các trò chơi học tập cho học sinh Các thời điểm đó là:
+ Sau khi hoàn thành một bài học, cách này có ưu điểm là kích thích được hứng thú học tập của học sinh, giờ học tránh được không khí căng thẳng, từ đó trở thành giờ toán vui, sinh động
+ Sau khi hoàn thành một chương trình học, nhóm các chủ đề, chẳng hạn sau khi học sinh đã học xong phần phép tính cộng, trừ trong phạm vi 10, giáo viên
có thể đưa ra trò chơi có mục đích củng cố, ôn tập các phép tính cộng, trừ trong phạm vi 10
- Khi tổ chức các trò chơi phải sắp xếp các tình huống chơi sao cho tất cả mọi học sinh, của nhóm hoặc của lớp đều được tham gia
- Người giáo viên (chỉ huy) khi hướng dẫn phải ngắn gọn, dễ hiểu và rõ ràng
để người tham gia chơi nắm được mục đích chơi, quy tắc chơi và cách tham gia (cách chơi)
- Người chỉ huy phải là người trọng tài công bằng khi đánh giá, không thiên
vị bên nào
- Trong lúc chơi (chơi theo nhóm), học sinh được phép trao đổi, bàn luận với nhau (nhưng nói nhỏ)
- Điều quan trọng nữa là việc tham gia chơi phải được sự tự nguyện của học sinh, tránh áp đặt, bắt buộc các em phải chơi (vì làm như vậy sẽ phản tác dụng của trò chơi)
c Nguyên tắc thiết kế trò chơi:
Trang 7Để các trò chơi góp phần mang lại hiệu quả cao trong giờ học, khi tổ chức và thiết kế trò chơi phải đảm bảo những nguyên tắc sau :
Nguyên tắc 1: Nguyên tắc vừa sức, dễ thực hiện:
- Mỗi trò chơi phải củng cố và phát huy được một nội dung toán học cụ thể trong chương trình
- Các trò chơi được xây dựng từ các dạng bài tập có chọn lọc của các tiết học nhưng có thể mang những cái tên gợi cảm, gây hứng thú, góp phần hình thành, củng cố hoặc hệ thống kiến thức
- Các trò chơi phải giúp học sinh rèn luyện kỹ năng toán học, phát huy trí tuệ,
óc phân tích, tư duy sáng tạo
- Trò chơi phải phù hợp với quỹ thời gian (Sử dụng trong giờ học từ 5 đến 10 phút ), thích hợp với môi trường học tập
-Trò chơi có sức hấp dẫn ,thu hút được sự chú ý, tham gia của học sinh, tạo không khí vui vẻ, thoải mái
- Trò chơi cần phải gần gũi, sát thực, phù hợp với tâm lý lứa tuổi học sinh Tổ chức trò chơi không quá cầu kỳ, phức tạp
Nguyên tắc 2: Nguyên tắc khai thác và thực hành:
- Sử dụng triệt để yêu cầu, nội dung kiến thức cơ bản, củng như đồ dùng, phương tiện có sẵn của môn học ( ở thư viện , đồ dùng của giáo viên, học sinh…)
- Các đồ dùng tự làm của giáo viên khai thác từ những vật liệu gần gũi xung quanh ( Từ các phế liệu như : Vỏ hộp bánh kẹo, đầu gỗ, đầu nứa, nắp chai, giấy bìa…) sao cho đồ dùng vừa đảm bảo tính khoa học, tính giáo dục, tính thẩm mỹ nhưng ít tốn kém
4 Kịch bản chung cho một trò chơi:
* Một trò chơi Toán học được viết theo cấu trúc sau:
- Mục đích: Nêu rõ mục đích của trò chơi nhằm ôn luyện, củng cố kiến
thức, kỹ năng, kỹ xảo
- Đồ dùng, đồ chơi: Mô tả đồ dùng, đồ chơi được sử dụng trong trò chơi.
- Luật chơi: Chỉ rõ các quy định của hành động chơi, quy định đối với
người chơi, quy định thắng thua trong trò chơi
- Số người tham gia chơi: Chỉ rõ số người tham gia chơi, những trò chơi
có thể tổ chức cho nhiều người chơi
- Cách chơi: Hướng dẫn cách chơi, cách tổ chức trò chơi, các bước để
chơi
- Các cách phát triển trò chơi: Chỉ ra một số cách biến thể trò chơi Dựa
vào hình thức, cách chơi và luật chơi của trò chơi có sẵn, ta có thể thay
Trang 8thế các trò chơi một cách linh hoạt tạo nhiều trò chơi phù hợp với đối tượng học sinh, phù hợp với nội dung, kiến thức cần củng cố ôn luyện
* Cách tổ chức trò chơi:
Các trò chơi thường tổ chức theo nhóm ở ngay trong lớp học với thời gian
từ 5 – 10 phút Việc chuẩn bị các trò chơi đơn giản, dễ làm, dễ kiếm
Giáo viên phải hướng dẫn cụ thể cách chơi rồi sau đó các nhóm tự đánh giá, giám sát lẫn nhau Ngoài ra, giáo viên phải có nhận xét, khích lệ, cũng không nên để thời gian chơi quá dài ảnh hưởng đến giờ học
Một trò chơi học tập thường được tiến hành:
- Giới thiệu trò chơi: Nêu tên trò chơi Hướng dẫn cách chơi
- Chơi thử
- Nhấn mạnh luật chơi, nhất là những lỗi thường gặp ở phần chơi thử
- Chơi thật, xử phạt những người phạm luật chơi
- Nhận xét kết quả trò chơi, thái độ của người tham dự, giáo viên có thể nêu thêm những tri thức được học tập qua trò chơi, những sai lầm cần tránh
Người chủ trò:
- Người tổ chức trò chơi được gọi là người chủ trò Trò chơi học tập thường
do giáo viên chủ trò, khi học sinh đã chơi quen thì có thể giao cho học sinh làm chủ trò
- Người chủ trò cần:
Hăng hái, gây hứng thú cho mọi người
Có khả năng lôi kéo và thu hút
Kiên nhẫn, nói rõ ràng, vui vẻ
Thưởng – phạt:
- Thưởng – phạt phải công minh, đúng luật sao cho người chơi chấp nhận thoải mái và tự giác, làm cho trò chơi thêm hấp dẫn, kích thích hứng thú học tập của học sinh
- Thưởng những học sinh, nhóm học sinh tham gia chơi nhiệt tình, đúng luật và thắng trong cuộc chơi Phạt những học sinh phạm luật chơi bằng hình thức đơn giản, vui: chào các bạn thắng cuộc, kể chuyện vui, hát một bài hát, múa, nhảy lò cò, …
II Thiết kế , tổ chức trò chơi trong dạy học Toán lớp 2:
1 Một số trò chơi trong dạy học môn Toán:
Các trò chơi thường được sử dụng:
Trò chơi “ Bingo”
Trò chơi “ Đi tìm kho báu”
Trò chơi “ Ra hiệu bằng tay”
Trò chơi “ Sút bóng vào lưới”
Trò chơi “ Ai nhanh, ai đúng”
Trang 9 Trò chơi “ Tiếp sức”
Trò chơi “ Thử tài đoán số”
Trò chơi “ Mấy giờ”
Trò chơi “ Tìm đôi”
Trò chơi: Thủ khoa tí hon
Dưới đây là một số trò chơi minh hoạ:
@ Trò chơi “ Bingo”
- Mục đích: Củng cố bảng 9, 8, 7, 6 cộng với một số; 11, 12, 13, 14, 15 trừ
đi một số; bảng nhân 2; bảng chia
- Đồ dùng, đồ chơi: Mỗi học sinh chuẩn bị 1 khung gồm 4 ô vẽ trên 1 mặt bảng con có điền 4 số bất kì, 4 số này là kết quả của các phép tính trong bảng cộng, trừ, nhân chia cần củng cố
- Luật chơi: Chỉ gạch số bằng kết quả phép tính được gọi tên Ai gạch được
4 số trước là thắng và sẽ hô “Bingo”
- Số người chơi: Cả lớp hoặc nhóm học sinh không hạn chế số lượng
- Cách chơi:
Mỗi học sinh sẽ tự điền vào mỗi ô 1 số là kết quả của các phép tính trong bảng cộng, trừ, nhân chia cần củng cố Lưu ý không có số nào trùng nhau VD: Trò chơi “ Bingo” trong bài 9 cộng với một số: 9 + 5, học sinh có thể chuẩn bị khung có điền các số như sau:
11 14 17 18
Giáo viên lần lượt đọc phép tính có trong bảng cộng, trừ, nhân chia cần củng
cố Học sinh nghe và đánh dấu vào ô có số là kết quả của phép tính
Khi em nào gạch được 4 ô sẽ hô to “Bingo”
Trò chơi ngưng khi đa số học sinh thắng
@ Trò chơi “ Mấy giờ”
- Mục đích: Củng cố giúp học sinh biết xem đồng hồ
- Đồ dùng, đồ chơi: Giáo viên vẽ 2 mặt đồng hồ to tượng trưng xuống nền, chuẩn bị 4 vòng đội trên đầu có ghi chữ giờ, phút
- Luật chơi: Đội nào xếp người vào ô chỉ giờ, phút đúng theo yêu cầu và nhanh hơn sẽ thắng cuộc Khi chưa có hiệu lệnh bắt đầu, đội nào nhảy vào
ô trước sẽ bị loại
- Số người chơi: 2 nhóm, mỗi nhóm 2 học sinh
Trang 10- Cách chơi: Ví dụ giáo viên hô 10 giờ thì học sinh đội vòng có chữ giờ sẽ nhảy vào ô số 10 và học sinh đội vòng có chữ phút sẽ nhảy vào ô số 12 Sau đó đổi người chơi và người chủ trò hô giờ tiếp tục
@ Trò chơi : “ Thủ khoa tí hon”.
- Mục đích: Rèn luyện kĩ năng giải toán có lời văn
- Chuẩn bị: GV chuẩn bị một số bài toán có lời văn
- Thời gian chơi: 5 -7 phút
- Cách chơi: Cả lớp chuẩn bị bảng con và phấn trắng Giáo viên hô: “ Hai đội chú ý Nhà vua mở hội, kén chon người tài, bạn gái bạn trai, hãy mau ứng thí Hội thi bắt đầu” Giáo viên và 2 bạn được chọn làm thư kí quan sát ghi kết quả thể hiện của mỗi bạn Khi nghe giáo viên hô bắt đầu thì tất cả các bạn ghi nhanh cách giải bài toán lên bảng là thắng cuộc Em nào ghi nhanh và đúng nhất sẽ là thủ khoa
@ Trò chơi “ Sút bóng vào lưới”
- Mục đích: Củng cố về phép cộng, trừ, nhân chia
- Đồ dùng, đồ chơi: Giáo viên vẽ 1 khung thành có ghi một số, số này là kết quả của các phép tính cộng hoặc trừ, nhân, chia trong phạm vi cần củng
cố Phía trước khung thành là những quả bóng có ghi các phép tính có kết quả bằng hoặc không bằng với số trong khung thành
- Luật chơi: Sau các đợt đá luân lưu, đội nào sút bóng vào lưới nhiều hơn sẽ thắng
- Số người chơi: Chia lớp thành 2 dội, mỗi đợt sút bóng chọn 1 học sinh của 1 đội
- Cách chơi: Đại diện của 2 đội “oẳn tù tí “ để chọn quyền ưu tiên 2 đội lần lượt sút bóng Nếu đội nào chọn phép tính có kết quả đúng bằng số trong khung thành tức là đội đó đã sút bóng vào lưới Đội nào sút bóng vào lưới nhiều hơn sẽ thắng
@ Trò chơi “ Thử tài đoán số”
- Cách chơi: Giáo viên viết lên bảng các phép tính trong đó có một số chưa biết Số chưa biết này được viết vào 1 mẩu giấy và dán úp trên bảng Giáo viên gọi 1 học sinh tìm số chưa biết đó Nếu học sinh nào tìm đúng sẽ là người có tài đoán số
@ Trò chơi “ Tìm đôi”
- Cách chơi: Giáo viên viết lên những tấm bảng con (6 – 8 bảng) các phép tính hoặc kết quả của các phép tính Giáo viên gọi học sinh (6 – 8 học sinh) lên chọn ngẩu nhiên mỗi em 1 tấm bảng rồi đọc to những gì ghi