sinh lý học giác quan, ĐH Y DƯỢC TP HCM

Bài giảng dành cho sinh viên y khoa, bác sĩ đa khoa, sau đại học. ĐH Y Dược TP Hồ Chí Minh. • Giác quan • Cách tổ chức của giác quan • Thụ thể • Nơrôn cảm giác • Đường dẫn truyền thần kinh • Vỏ não cảm giác

Giác quan

Nguyễn Xuân Cẩm Huyên

Nơrôn cảm giác

• Vùng cảm thụ (receptor field)

– Vùng mà khi bị kích thích sẽ ảnh hưởnglên sự phát xung của một nơrôn

• Điện thế động: mã hóa kích thích (coding)

Đường dẫn truyền cảm giác

• Nơrôn I: ngoại biên  tủy sống (spinal cord)

• Nơrôn II: tủy sống  đồi thị (thalamus)

• Nơrôn III: đồi thị  vỏ não I (primary cortex)

• Nơrôn IV: vỏ não I  vỏ não II (secondary cortex)

Vỏ não cảm giác

• Phân tích các đặc điểm đã được mã hóa của kích thích

• Nhận thức { nghĩa của kích thích

Thị giác

temporal retina nasal

retina

Soi đáy mắt

Võng mạc

TB nhận cảm

TB lưỡng cực

TB hạch

TB ngang

TB đuôi ngắn

Đường

TK thị giác

Optic tract

• Giải phẫu – tổ chức

• Quang học của mắt

• Nhận cảm ánh sáng

• Tín hiệu thần kinh

A

Điều tiết

Phản xạ đồng tử

Chiều sâu hội tụ

Thành lập hình ảnh trên võng

mạc

• Góc thị giác

– Điểm nút

• Thị lực

Thị lực

Quang sắc tố

Phân hủy và tái lập rhodopsin

Cơ chế nhận cảm ánh sáng

Cơ chế nhận cảm

ánh sáng

• TB nhận cảm trong môi trường tối

– khử cực

–  bài tiết glutamate

• TB nhận cảm trong môi trường sáng:

– tăng cực (điện thế cảm thụ)

–  bài tiết glutamate

Nhận cảm màu sắc

• 3 loại tế bào nón

• Mã hóa màu sắc

• Mù màu

Tế bào nón

99:66:0

Mù màu

• Protanopia: không có tếbào nón đỏ

• Deuteranopia: không có

tế bào non xanh lá cây

• Tritanopia: không có tếbào nón xanh dương

Thiếu TB nón đỏ TB nón xanh lá TB nón xanh dương

Mù màu

Bảng Ishihara

Hãy đọc con

số trong hình này

Tín hiệu thần kinh

• Vùng cảm thụ của một nơrôn

– Tế bào nhận cảm: vùng kích thích

– Tế bào lưỡng cực và tế bào hạch: vùng kích

thích và vùng ức chế

• Trong thị giác sự tương phản rất quan trọng

Tín hiệu thần kinh

• Tế bào hạch

on-center

Tín hiệu thần kinh

 Tế bào hạch off-center

Bị ức chế (tối)Tăng cực

TB nhận cảm 

bài tiết Glu

Bị ức chế (sáng)Tăng cực

Bị kích thích (sáng) Khử cực

Vùng cảm thụ Off-center On-center

Tín hiệu thần kinh

Kích thích bằng một điểm sáng đối với tế bào H (off-center)

• TB nhận cảm ở trung tâm tăng cực   bài tiết Glu

 TB H tăng cực

• TB ngang chỉ bị kích thích yếu  không ức chế TB nhận cảm ở trung tâm

Tín hiệu thần kinh

Kích thích bằng một

vòng sáng đối với tế bào H (off-center)

• Nhiều TB nhận cảm ở ngoại vi tăng cực  TB ngang tăng cực mạnh

 ức chế sự tăng cực của TB nhận cảm ở

trung tâm

• TB nhận cảm ở trung tâm ngưng tăng cực 

 bài tiết Glu  TB H khử cực: off-center

Làm thế nào để thấy một kiểu hình?

Vỏ não thị giác

Tín hiệu thần kinh

TB đơn giản (on; off-center)

– Vùng cảm thụ trung tâm dài

– Đáp ứng với thanh sáng có một chiều nhất định (bờ)

TB hạch

Tín hiệu thần kinh

TB đơn giản

Tín hiệu thần kinh

động

Tế bào phức tạp

Thị trường

• Điểm vàng có vùng đại diện rất lớn

trên vỏ não

Tổn thương TK II bên trái

Tổn thương giao thoa thị

Tổn thương dải thị bên trái

Mất thị

trường bên

phải của

mỗi mắt

Tổn thương đường TK thị giác

Nguyên nhân gây mù

• Đục thủy tinh

thể

Glôcôm

• BN nam 48 tuổi, đến khám tại BV vì được BS tư

chẩn đoán là bị glôcôm BN không thấy đau, nhìn càng ngày mờ trong thời gian 20 năm Mắt không bị

đỏ, không bị chấn thương, chảy máu, không dùng corticoid

Bong võng mạc

Thoái hóa điểm vàng