sinh lý hệ thống nhai DH y Dược TP HCM

Bài giảng dành cho sinh viên y khoa, bác sĩ đa khoa, sau đại học. ĐH Y Dược TP Hồ Chí Minh. 1. Nêu được định nghĩa và chức năng của hệ thống nhai 2. Nêu được chức năng của bộ răng 3. Trình bày được vai trò của hệ thống môi má lưỡi đối với cung răng và ngược lại 4. Nêu được các chức năng của nước bọt

SINH LÝ HỆ THỐNG NHAI

Học phần Răng Miệng

Bộ môn Nha Khoa Cơ Sở

MỤC TIÊU

1 Nêu được định nghĩa và chức năng của hệ thống nhai

2 Nêu được chức năng của bộ răng

3 Trình bày được vai trò của hệ thống môi má lưỡi đối với cung răng và ngược lại

4 Nêu được các chức năng của nước bọt

HỆ THỐNG NHAI

Định nghĩa hệ thống nhai

Hệ thống nhai là một tổng thể, một đơn vị chức năng, bao gồm: răng và nha chu, xương hàm, khớp thái dương hàm,

cơ hàm, hệ thống môi-má-lưỡi, tuyến nước bọt, hệ thống mạch máu và thần kinh nuôi dưỡng và chi phối các cơ

quan đó

HỆ THỐNG NHAI

Chức năng của hệ thống nhai

Chức năng nguyên thủy của hệ thống nhai bao gồm cắn, nhai nghiền, bú, và nuốt Ngoài ra, hệ thống nhai của con người còn có nhiều chức năng đa dạng khác như nói, giao tiếp (bao gồm chức năng thẩm mỹ) và biểu cảm Với các

chức năng xã hội này, hệ thống nhai có tầm quan trọng đặc biệt đối với chất lượng cuộc sống, hoạt động xã hội, sức

khỏe và hạnh phúc của con người

RĂNG VÀ BỘ RĂNG

Bộ răng sữa và bộ răng vĩnh viễn: số lượng, tên gọi, thời gian mọc

Chức năng của bộ răng:

- Các răng cửa có tác dụng cắt thức ăn để chuẩn bị cho quá trình nhai Răng nanh có tác dụng cắn xé thức ăn, đồng thời nằm ở 4 “góc” của 2 cung răng nên được xem là nền tảng

nâng đỡ các cơ mặt tạo nét thẩm mỹ Các răng cửa và răng nanh tạo thành nhóm răng trước, có tầm quan trọng rất lớn

về thẩm mỹ và phát âm

- Các răng cối nhỏ và răng cối lớn hợp thành nhóm răng sau

có vai trò làm dập và nhai nghiền thức ăn, đồng thời giữ kích thước dọc của tầng dưới mặt

HỆ THỐNG MÔI -MÁ -LƯỠI

Môi và má phía ngoài, lưỡi phía trong hình thành một khoảng không gian được chiếm bởi các cung răng trên và dưới

THÀNH PHẦN XƯƠNG CỦA HỆ THỐNG NHAI

Thành phần xương của hệ thống nhai được tạo bởi 2 thành phần chính: khối xương sọ mặt và xương hàm dưới Khối xương sọ mặt mang cung răng trên là phần cố định và

xương hàm dưới mang cung răng dưới là phần di động Vì thế có thể xem cung răng trên như một đe bị đập bởi búa là cung răng dưới

CƠ HÀM

- Cơ hàm là những cơ có nguyên ủy hoặc bám tận ở xương hàm dưới và góp phần vào vận động hàm dưới

- Trong vận động của hàm dưới, các cơ được huy động để:

Nâng hàm (trong động tác ngậm),

Hạ hàm (trong động tác há),

Đưa hàm tới trước,

Đưa hàm lui sau,

Đưa hàm sang bên

KHỚP THÁI DƯƠNG HÀM

- Hai KTDH là những khớp động duy nhất của sọ Về mặt

giải phẫu, khớp bao gồm phần thái dương cố định thuộc sọ

và phần di động thuộc xương hàm dưới Mỗi khớp độc lập với nhau về giải phẫu nhưng không thực hiện vận động

một cách độc lập mà liên thuộc nhau

- Hoạt động hài hòa của 2 KTDH, các cơ hàm và khớp cắn giữa 2 cung răng góp phần rất quan trọng tạo nên sự thoải mái cho hệ thống nhai của con người

- Rối loạn ở KTDH có thể gây các triệu chứng đau vùng

trước tai hoặc xung quanh tai, ù tai, tiếng kêu ở khớp khi

há ngậm hay ăn nhai, kẹt khớp, trật khớp…

TUYẾN NƯỚC BỌT

Chức năng dinh dưỡng:

- Cảm nhận vị giác: nước bọt có tác dụng như dung môi cho phép sự tương tác giữa thức ăn với các gai vị giác trên

lưỡi

- Bôi trơn: Nước bọt bao quanh làm trơn viên thức ăn giúp cho nuốt dễ dàng

- Tiêu hóa: nước bọt có enzyme amylase thủy phân tinh bột, enzyme lipase giúp tiêu hóa lipid

- Bài xuất: Một số chất có thể được bài xuất trong nước bọt Tuy nhiên con đường bài xuất này không hữu hiệu vì

thường được nuốt và tái hấp thu ở ruột

- Cân bằng nước: tuyến nước bọt là một phần của hệ thống điều hòa cho phép duy trì lượng nước tối ưu trong cơ thể

Sự khát bắt nguồn từ cảm giác khô miệng do giảm lưu

lượng nước bọt dẫn đến hoạt hóa các thụ thể nhận cảm trong miệng

TUYẾN NƯỚC BỌT

Chức năng bảo vệ

- Dịch bôi trơn: Nước bọt bôi trơn giúp cho sự di chuyển thức

ăn trong miệng, giúp phát âm nhờ làm giảm sự cọ xát giữa các bề mặt niêm mạc với nhau Nước bọt bao phủ niêm

mạc miệng giúp bảo vệ khỏi các kích thích cơ, nhiệt và hóa học Nước bọt góp phần tạo thành màng bám trên răng

giúp chống lại sự xâm nhập acid và vi khuẩn vào răng,

đồng thời là trung gian vận chuyển các chất có lợi vào

trong mô răng

- Dự trữ ion: nước bọt cung cấp các ion thuận lợi cho việc

bảo vệ mô răng

- Chức năng đệm: trung hòa acid trong miệng do vi khuẩn

chuyển hóa thức ăn tạo ra

- Làm sạch: dòng nước bọt chuyển động cùng với cử động của môi má lưỡi giúp làm sạch bề mặt niêm mạc và răng

- Kháng khuẩn: nhờ có các immunoglobulin (IgA, …) và các chất kháng khuẩn không đặc hiệu như lysozym, lactoferrin, lactoperoxydase

- Ngưng kết: ngưng tập và thúc đẩy sự đào thải vi khuẩn ra khỏi môi trường miệng

KẾT LuẬN

Hệ thống nhai là một tổng thể, một đơn vị chức năng vì tất cả các thành phần của nó không hoạt động riêng lẻ mà luôn có

sự phối hợp chặt chẽ để thực hiện các chức năng Một hệ

thống nhai lành mạnh và thoải mái cần có sự góp phần của hình thái bình thường và chức năng hài hòa của tất cả các

thành phần tạo nên nó Bất thường hay bệnh lý ở một thành phần của hệ thống nhai có thể dẫn đến bệnh lý của các thành phần khác và gây rối loạn cấu trúc và chức năng của toàn bộ

hệ thống nhai.