Đề tài vận dụng phương pháp dạy học theo dự án trong dạy học môn khoa học lớp 4

Giả thuyết khoa học Nếu PPDH theo dự án được vận dụng trong dạy học môn Khoa học lớp 4trong đó đảm bảo vai trò chủ thể tích cực của HS từ việc xây dựng, thực hiện và đánh giá kết quả dự

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1.Lí do chọn đề tài 3

2.Mục đích nghiên cứu 4

3.Nhiệm vụ nghiên cứu 4

4.Đối tượng và khách thể nghiên cứu 4

5.Phạm vi nghiên cứu 4

6.Phương pháp nghiên cứu 4

7.Giả thuyết khoa học 5

8.Cấu trúc đề tài 5

NỘI DUNG Chương 1: Cơ sở lí luận của việc vận dụng PPDH theo dự án trong dạy học môn Khoa học lớp 4 6

1.1.Một số vấn đề đổi mới dạy học ở tiểu học hiện nay 6

1.1.1 Định hướng đổi mới ở tiểu học 6

1.1.2 Dạy học theo quan điểm lấy người học làm trung tâm 7

1.1.3 PPDH tích cực 8

1.2 PPDH theo dự án 10

1.2.1 Khái niệm PPDH theo dự án 10

1.2.2 Bản chất của PPDH theo dự án 13

1.2.3 Đặc điểm của PPDH theo dự án 13

1.2.4 Các dạng của dạy học theo dự án 15

1.2.5 Quy trình dạy học theo dự án 16

1.2.6 Ưu điểm và hạn chế của PPDH theo dự án 18

1.3 Giới thiệu chương trình môn Khoa học 20

1.3.1 Khái quát chương trình môn Khoa học (lớp 4,5) 20

1.3.2 Nội dung chương trình môn Khoa học lớp 4 21

1.3.3 Ưu điểm của môn Khoa học lớp 4 với việc vận dụng PPDH theo dự án 25

Chương 2: Cơ sở thực tiễn của việc vận dụng PPDH theo dự án trong dạy học môn Khoa học lớp 4 26

2.1 Mục đích khảo sát thực trạng 26

2.2 Đối tượng khảo sát thực trạng 26

2.3 Nội dung khảo sát thực trạng 26

2.4 Phương pháp khảo sát thực trạng 27

2.5 Kết quả khảo sát thực trạng 29

2.5.1 Việc tổ chức dạy học Khoa học 4 hiện nay 29

2.5.2 Việc vận dụng PPDH theo dự án trong dạy học Khoa học 4 34

Chương 3: Xây dựng quy trình dạy học theo dự án trong dạy học môn Khoa học lớp 4 40

3.1 Nguyên tắc xây dựng quy trình dạy học theo dự án trong dạy học Khoa học lớp 4 40

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo sự phù hợp giữa lí luận và thực tiễn 40

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo vai trò chủ thể của HS trong toàn bộ quá trình thực hiện dự án 41

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khách quan, khoa học, thường xuyên, liên tục trong quá trình đánh giá việc thực hiện dự án của HS 41

3.2 Đề xuất quy trình dạy học môn Khoa học lớp 4 bằng PPDH theo dự án 42

3.3 Một số bài trong môn Khoa học lớp 4 sử dụng PPDH theo dự án đạt hiệu quả 45

3.4 Minh họa thiết kế một số kế hoạch bài học trong môn Khoa học lớp 4 bằng PPDH theo dự án 46

Dự án 1: Dinh dưỡng cho cuộc sống 46

Dự án 2: Nước và cuộc sống của chúng ta 53

KẾT LUẬN 59

Tài liệu tham khảo 61 Phụ lục

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong hệ thống giáo dục quốc gia, GDTH giữ một vai trò quan trọng trongviệc giáo dục con người Chất lượng giáo dục bậc Tiểu học không chỉ quyếtđịnh nền tảng cho sự hình thành nhân cách cá nhân mà con là căn cứ quantrọng để đánh giá chất lượng giáo dục của mỗi quốc gia Để nâng cao hiệu quảGDTH, yêu cầu đặt ra cho GDTH phải có những đổi mới nhất định

Đổi mới giáo dục nói chung và GDTH nói riêng nhằm hướng tới sự pháttriển toàn diện con người từ đó đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu xã hội

và thời đại Định hướng chung của đổi mới giáo dục đào tạo là là đổi mới theohướng phát huy tính tích cực của HS Trọng tâm của chính sách đổi mới giáodục nước nhà trong giai đoạn hiện nay là đổi mới cách thực hiện các PPDH.Theo đó, “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tựgiác, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học; mônhọc; bồi dưỡng phương pháp tự học…” [ điều 24.2, Luật Giáo dục]

PPDH theo dự án được coi là một trong những PPDH tích cực Trongphương pháp này HS tự tiếp thu tri thức thông qua việc cộng tác học tập, độclập tư duy giải quyết những dự án thuộc một chủ đề học tập dưới vai trò hướngdẫn, tư vấn, thúc đẩy và cộng tác của GV từ đó HS khắc sâu và ghi nhớ kiếnthức tốt hơn, đồng thời đem lại những giờ học nhẹ nhàng, vui vẻ, lý thú mà vẫnđạt hiệu quả cao

Môn Khoa học lớp 4 là một môn học có nội dung mang tính đa ngành, tínhthực tiễn cao Nó giúp HS có những kiến thức, kĩ năng, thái độ về con người,

sự vật, hiện tượng gần gũi với cuộc sống của HS Những hiểu biết mà các emnhận thức được là thực tế đang xảy ra ở xung quanh các em, là những điều màcác em có thể áp dụng ngay vào cuộc sống của bản thân, những người xungquanh và môi trường tự nhiên HS có thể học cách tư duy và tranh luận bằngcách giải quyết những vấn đề nảy sinh trong thực tế Quá trình này cho phéplớp học trở thành môi trường với học sinh là trung tâm thông qua mô hình họctập dựa trên dự án Trên thực tế việc vận dụng PPDH theo dự án trong dạy

học ở Tiểu học và dạy học môn Khoa học lớp 4 còn gặp nhiều khó khăn, chưathực sự đem lại hiệu quả.

Những lí do trên chính là căn cứ để người nghiên cứu lựa chọn đề tài: “Vận

dụng phương pháp dạy học theo dự án trong dạy học môn Khoa học lớp 4”.

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất quy trình dạy học theo dự án trong dạy học môn Khoa học lớp 4,góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn học theo định hướng đổi mới

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, khóa luận phải giải quyết những nhiệm vụ sau:

- Tìm hiểu cơ sở lí luận của việc vận dụng PPDH theo dự án trong dạy học Khoa học lớp 4

- Tìm hiểu cơ sở thực tiễn của việc vận dụng PPDH theo dự án trong dạy học Khoa học lớp 4

- Đề xuất quy trình dạy học theo dự án trong dạy học môn Khoa học lớp 4

và thiết kế một số dự án minh họa vận dụng quy trình đã đề xuất

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Quy trình dạy học theo dự án trong dạy học môn Khoa học lớp 4

- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học môn Khoa học lớp 4

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Nghiên cứu này đã sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, một sốvấn đề lí luận của đề tài trong các loại sách, giáo trình, luận văn, báo cáo, bàibáo trong các tạp chí

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

xã Phúc Yên, Vĩnh Phúc Tổng số phiếu điều tra là 103 phiếu

6.2.4 Phương pháp thống kê toán học.

7 Giả thuyết khoa học

Nếu PPDH theo dự án được vận dụng trong dạy học môn Khoa học lớp 4trong đó đảm bảo vai trò chủ thể tích cực của HS từ việc xây dựng, thực hiện

và đánh giá kết quả dự án thì hiệu quả dạy học môn học sẽ được nâng cao

NỘI DUNGCHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP

DẠY HỌC THEO DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC KHOA HỌC LỚP 4

1.1.Một số vấn đề đổi mới dạy học ở tiểu học hiện nay

1.1.1 Định hướng đổi mới dạy học ở tiểu học

Từ đầu thế kỷ XX, các nhà nghiên cứu đã nhận thấy những hạn chế của cácphương pháp dạy học truyền thống (dạy học lấy GV làm trung tâm) và tậptrung tìm tòi cải tiến, đổi mới PPDH nhằm khắc phục các hạn chế đó Nghiêncứu cải tiến, đổi mới PPDH diễn ra theo hai hướng chính: (1) hướng vào đổimới nội dung dạy học, (2) hướng vào đổi mới phương pháp dạy học, trong đóyếu tố GV có thể chủ động điều chỉnh là phương pháp dạy học

Vấn đề đổi mới dạy học ở tiểu học không chỉ dược cụ thể hóa trong chươngtrình Tiểu học mới (9/11/2001) mà còn được đề cập trong nhiều tài liệu khácnhư: tài liệu bồi dưỡng thường xuyên cho GVTH (chu kỳ 1997 - 2000), tài liệubồi dưỡng GVTH (dự án phát triển GVTH - Bộ GD&ĐT),… Quan điểm, tưtưởng chỉ đạo đổi mới chương trình và PPDH được thể hiện trong nhiều vănkiện, chủ trương của Đảng và Chính phủ Sự cần thiết đổi mới giáo dục đãđược khẳng định trong Nghị quyết 40/2000/QH10 về đổi mới chương trìnhgiáo dục phổ thông và Chỉ thị 14/2001/CT-TTG ngày 11/6/2001 của Thủ tướngChính phủ về việc thực hiện Nghị quyết số 40/2000/QH10 của Quốc hội

Định hướng chung của đổi mới giáo dục đào tạo là chú trọng việc hình thànhcác năng lực của HS Trọng tâm của chính sách đổi mới giáo dục ở nước tatrong giai đoạn hiện nay là đổi mới cách thực hiện các PPDH Nghị quyếtTrung ương 4 khóa VII (năm 1993) đã đề ra nhiệm vụ đổi mới PPDH ở tất cảcác cấp học, bậc học và khẳng định cần thiết phải đổi mới PPDH Nghị quyếtTrung ương 2 khóa VIII (1996) cũng nhận định PPDH chưa phát huy tính chủđộng, sáng tạo của người học Định hướng PPDH đã được quy định rõ trongLuật Giáo dục (2005): “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tínhtích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc điểm

của từng lớp học, từng môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học…” [Điều 24.2, Luật Giáo dục].

Ở tiểu học, vấn đề đổi mới PPDH được miêu tả bằng thuật ngữ “phươngpháp dạy và học tích cực”, thuật ngữ này tương tự như “dạy học lấy người họclàm trung tâm”, nó nhấn mạnh đến sự tham gia tích cực của HS trong giờ học.Điều này đã được đề cập rõ trong Chương trình tiểu học mới như sau: “Phươngpháp giáo dục tiểu học là phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động và sáng tạocủa học sinh”

Như vậy, định hướng đổi mới PPDH đã được khẳng định rõ trong các vănbản, nghị quyết và các luật của nhà nước Việc đổi mới PPDH ở tiểu học về cơbản là nhằm giúp hướng tới việc học tập chủ động và dần loại bỏ thói quen họctập thụ động

1.1.2 Dạy học theo quan điểm lấy người học làm trung tâm

Dạy học lấy người học làm trung tâm cũng được miêu tả bằng các thuật ngữdạy học tích cực hay dạy học hiệu quả (đây là các cách diễn đạt khác nhau củacùng một ý) Các thuật ngữ này đều có ý nghĩa nhấn mạnh vai trò chủ thể hoạtđộng của HS, thể hiện ở tính chủ động, tự giác, tích cực, sáng tạo của các emtrong quá trình học tập

Quan điểm giáo dục lấy học sinh làm trung tâm có nhiều khái niệm quantrọng Những khái niệm đặc thù liên quan đến cách nhìn nhận về kiến thức, vềvai trò của GV, HS và phong cách học tập của HS làm cho giáo dục lấy HSlàm trung tâm hoàn toàn khác biệt với giáo dục truyền thống [5] Dạy học lấy

HS làm trung tâm nhấn mạnh các vấn đề: (1) hứng thú của HS: động cơ thúcđẩy HS học tập, háo hức tiếp thu tri thức mới, (2) vốn kinh nghiệm trong cuộcsống hàng ngày của HS: tạo cơ sở để HS lĩnh hội tri thức mới và (3) sự toàndiện trong nhận thức của các em, nghĩa là HS có được cái nhìn toàn diện vềmọi khía cạnh của một vấn đề

Dạy học lấy HS làm trung tâm không chỉ là một phương pháp giáo dục mà còn

là một triết lý giáo dục hay định hướng để đạt giáo dục hiệu quả Dạy học lấy HSlàm trung tâm có những khác biệt cơ bản so với dạy học truyền thống cả về mụcđích, nội dung, phương pháp dạy học, người dạy, người học… Đặc trưng

của nó là nhấn mạnh vai trò chủ động, tích cực của người học, chú ý đến sựhứng thú và vốn kinh nghiệm của HS, đến việc HS học thế nào hơn là việc GVdạy thế nào Dạy học lấy HS làm trung tâm đòi hỏi người GV phải tư duy theocách nghĩ mới và tự trang bị những kỹ năng mới Đặc biệt, GV cần hiểu đúngquan niệm dạy học lấy người học làm trung tâm và không ngừng đổi mớiPPDH, tăng cường vận dụng các PPDH tích cực nâng cao hiệu quả dạy học đểđáp ứng yêu cầu của đổi mới dạy học hiện nay.

Thực hiện việc dạy học tích cực không có nghĩa là từ bỏ các PPDH truyềnthống Việc sử dụng các PPDH nói chung còn phụ thuộc vào đặc điểm bài học

và đối tượng HS Với những tiền đề, định lí được thừa nhận một cách mặc địnhhay các khái niệm cơ bản, ban đầu cần cung cấp cho người học thì bắt buộcphải sử dụng các PPDH truyền thống Để dạy và học đạt hiệu quả cao thì cần

sử dụng và phối hợp các PPDH (cả truyền thống và tích cực) một cách hợp lí,linh hoạt

tự xác gồm các bước, các hoạt động dạy học, quy định thời gian và lôgic hànhđộng) Tóm lại, PPDH là cách thức hành động của GV và HS nhằm đạt đượcmục đích dạy học

1.1.3.2 Đặc trưng của PPDHTC

i) Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động của HS

Trong phương pháp tích cực, đối tượng của hoạt động dạy, đồng thời là chủthể của hoạt động học được cuốn hút vào các hoạt động học tập do GV tổ chức

và chỉ đạo, thông qua đó tự học khám phá những điều mà mình chưa rõ chứkhông thụ động tiếp thu những điều đã được GV xếp đặt Được đặt vào nhữngtình huống của đời sống thực tế, người học trực tiếp quan sát, thảo luận, làm thínghiệm, giải quyết vấn đề đặt ra theo cách suy nghĩ của mình, từ đó nắm đượckiến thức, phương pháp tìm ra kiến thức kỹ năng đó, được bộc lộ và phát huytiềm năng sáng tạo Dạy theo cách này thì GV không chỉ đơn giản truyền đạt trithức mà còn hướng dẫn HS hoạt động Chương trình dạy học phải giúp cho HSbiết hành động và tích cực tham gia các chương trình hành động của cộngđồng

ii) Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học

Phương pháp tích cực xem việc rèn luyện phương pháp học tập cho HSkhông chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học và còn là một mục tiêudạy học Trong xã hội hiện tại đang biến đổi nhanh, với sự bùng nổ thông tin,khoa học kĩ thuật, công nghệ phát triển như vũ bão thì không thể nhồi nhét vàođầu óc trẻ khối lượng kiến thức ngày càng nhiều Phải quan tâm dạy cho trẻphương pháp học ngay từ bậc tiểu học và lên bậc học cao hơn càng phải chútrọng Trong các phương pháp học thì cốt lõi là phương pháp tự học Nếu rènluyện cho người học được phương pháp kỹ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽtạo cho họ lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có của mỗi người, kết quả họctập sẽ được nâng lên gấp bội

Vì vậy, ngày nay người ta nhấn mạnh mặt hoạt động học trong quá trình dạyhọc, nỗ lực tạo ra sự chuyển biến từ học tập thụ động sang tự học chủ động, đặtvấn đề phát triển tự học ngay trong trường phổ thông, không chỉ tự học ở nhà

mà tự học cả trong tiết học có sự hướng dẫn của GV

iii) Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác

Trong một lớp học mà trình độ kiến thức, tư duy của HS không thể đồng đềutuyệt đối thì khi áp dụng phương pháp tích cực buộc phải chấp nhận sự phânhóa về cường độ, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất là khi bài học

Áp dụng phương pháp tích cực ở trình độ càng cao thì sự phân hóa này cànglớn Việc sử dụng các phương tiện công nghệ thông tin trong nhà trường sẽ đápứng yêu cầu cá thể hóa hoạt động học tập theo nhu cầu và khả năng của mỗi

HS Tuy nhiên, trong học tập, không phải mỗi tri thức, kỹ năng thái độ đềuđược hình thành bằng những hoạt động độc lập cá nhân Lớp học là môi trườnggiao tiếp thầy - trò, trò - trò, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trêncon đường chiếm lĩnh nội dung học tập Thông qua thảo luận, tranh luận trongtập thể, ý kiến mỗi cá nhân được bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó ngườihọc nâng mình lên một trình độ mới Bài học vận dụng được vốn hiểu biết vàkinh nghiệm của mỗi HS và của cả lớp chứ không phải chỉ dựa trên vốn hiểubiết và kinh nghiệm sống của thầy giáo

Trong nhà trường, phương pháp học tập hợp tác được tổ chức ở cấp nhóm,

tổ, lớp hoặc trường, được sử dụng phổ biến trong dạy học là hoạt động hợp táctrong nhóm nhỏ, từ 4 đến 6 người Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả học tập,nhất là lúc giải quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuất hiện thật sự nhu cầu phốihợp giữa các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung Tránh được hiện tượng ỷlại, phát huy năng lực của mỗi cá nhân, phát triển tình bạn, ý thức tổ chức, tinhthần tương trợ

iv) Kết hợp đánh giá của GV với tự đánh giá của HS

Việc đánh giá học không chỉ nhằm mục đích nhận định thực trạng và điềuchỉnh hoạt động của trò mà còn tạo điều kiện nhận định thực trạng và điềuchỉnh hoạt động dạy của thầy Trước đây, GV giữ độc quyền đánh giá HS.Trong phương pháp tích cực, GV cần tạo điều kiện thuận lợi để HS được thamgia đánh giá lẫn nhau (cần cho sự thành đạt trong cuộc sống)

PPDH tích cực nhấn mạnh đến vai trò tích cực, chủ động của HS PPDHtheo dự án là một trong các PPDH tích cực đáp ứng được các yêu cầu thực tiễndạy và học hiện nay

1.2 Phương pháp dạy học theo dự án

1.2.1 Khái niệm phương pháp dạy học theo dự án

Thuật ngữ “dự án”:

Thuật ngữ “dự án” (project) với nghĩa phổ thông được hiểu là một đề án, dựthảo hay kế hoạch.

Theo từ điển Tiếng Việt (của Giáo sư Bùi Quang Tịnh và Bùi Thị TuyếtKhanh), “dự án” (dt): bản dự thảo về một việc (dự án ngân sách, dự án hiếnpháp)

Các tác giả Phạm Đức Quang, Phạm Trịnh Mai (trong Dạy học theo dự án)xác định “dự án” là tập hợp của những hành động khác nhau có liên quan vớinhau theo một logic, một trật tự xác định nhằm vào những mục tiêu xác định,được thực hiện bằng những nguồn lực nhất định trong những khoảng thời gianxác định

Tóm lại, dự án nhìn chung được hiểu là một dự định, một kế hoạch (trong đó

có xác định rõ mục tiêu, thời gian, phương tiện tài chính, vật chất, nhân lực)cần được thực hiện nhằm đạt mục tiêu đề ra Dự án được thực hiện trongnhững điều kiện xác định và có tính phức hợp, liên quan đến nhiều yếu tố khácnhau Khái niệm dự án được sử dụng phổ biến trong thực tế sản xuất, kinh tế,

xã hội Khái niệm này xuất hiện trong lĩnh vực giáo dục không chỉ với ý nghĩa

là các dự án phát triển giáo dục mà còn được sử dụng như một phương pháphay hình thức dạy học

Phương pháp dạy học theo dự án:

Đầu thế kỉ XX, các nhà sư phạm Mỹ đã xây dựng cơ sở lí luận cho phươngpháp dự án (the project method) và coi đó là PPDH quan trọng nhằm thực hiệnquan điểm dạy học lấy HS làm trung tâm PPDH dự án được sử dụng trước hếttrong dạy học thực hành các môn học kĩ thuật, sau đó được sử dụng trong hầuhết các môn học khác ở nhà trường Ở Việt Nam, phương pháp này đã đượcnghiên cứu sử dụng song phạm vi vận dụng còn hạn chế, nhất là trong lĩnh vực

lí luận dạy học

Dạy học theo dự án (gọi tắt là dạy học dự án) được hiểu là một phương pháphay một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tậpphức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực tiễn, thực hành Nhiệm vụ nàyđược người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ

tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện (Dạy học theo dự án,Phạm Đức Quang - Phạm Trịnh Mai)

Dự án bồi dưỡng giáo viên phổ thông “Dạy học cho tương lai “(TeachingFor Future) do Intell tổ chức khẳng định dạy học theo dự án là một mô hìnhdạy học lấy học sinh làm trung tâm Nó giúp phát triển kiến thức và các kĩnăng liên quan thông qua những nhiệm vụ mang tính mở, khuyến khích HS tìmtòi, hiện thực hóa những kiến thức đã học trong quá trình thực hiện và tạo ranhững sản phẩm của riêng chính bản thân mình

Theo Nguyễn Văn Cường (Một số vấn đề về đổi mới PPDH, tài liệu họctập), dạy học theo dự án là một hình thức dạy học, trong đó người học thựchiện một nhiệm vụ phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành, có tạo

ra sản phẩm có thể giới thiệu Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính

tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kếhoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kếtquả thực hiện Làm việc theo nhóm là hình thức cơ bản của dạy học dự án Họctập dựa trên dự án là một mô hình học tập khác với hoạt động học tập truyềnthống với những bài giảng ngắn, tách biệt và lấy GV làm trung tâm

Theo đó các hoạt động học tập được thiết kế một cách cẩn thận, mang tínhlâu dài, liên quan đến nhiều lĩnh vực học thuật, lấy HS làm trung tâm và hòanhập với những vấn đề và thực tiễn cuả thế giới thực tại Mục tiêu của một dự

án là việc nghiên cứu có chiều sâu về một chủ đề chứ không chỉ là tìm ranhững câu trả lời đúng cho những câu hỏi được HS đưa ra Học sinh cộng tácvới bạn trong lớp trong một khoảng thời gian nhất định để giải quyết nhữngvấn đề có thật trong đời sống, theo sát chương trình học và có phạm vi kiếnthức liên môn, sau đó là trình bày kết quả công việc của mình với một bạnngoài nhóm Cuối cùng có thể trình bày công việc đó dưới hình thức là mộtbuổi thuyết trình sử dụng các phương tiện nghe nhìn, một vở kịch, một bản báocáo viết tay hoặc một sản phẩm được tạo ra

Dạy học dựa trên dự án không chỉ tập trung vào các chương trình giảng dạy

mà còn khám phá các chương trình này, yêu cầu HS phải đặt câu hỏi, tìm kiếmnhững mói liên hệ và tìm ra giải pháp Cách học này là một cấu trúc học

tập có thể thay đổi môi trường học từ “giáo viên nói” thành “học sinh thựchiện” Như vậy học tập dựa trên dự án là là học tập trong hành động Nó thuhút người học để họ không còn là vật chứa đựng thông tin một cách bị động mà

là người tích cực giành lấy kiến thức PPDH này hướng người học đến việctiếp thu kiến thức và kĩ năng thông qua quá trình giải quyết một bài tập tìnhhuống, được gọi là một dự án mô phỏng môi trường mà các em đang sống vàsinh hoạt

Những phân tích kể trên của các tác giả nhìn chung coi dạy học theo dự án làmột hình thức dạy học vì khi thực hiện một dự án, có nhiều PPDH cụ thể được

sử dụng Tuy nhiên khi không phân biệt giữa hình thức và PPDH, tức là hiểutheo nghĩa rộng, các tác giả cũng xem đó là PPDH (PPDH theo dự án - mộtPPDH phức hợp)

Như vậy, có thể hiểu PPDH theo dự án là một mô hình dạy học mà ở đó HS

tự tiếp thu tri thức thông qua việc cộng tác học tập, độc lập tư duy giải quyếtnhững dự án (nhiệm vụ) thuộc một chủ đề học tập dưới vai trò hướng dẫn, tưvấn, thúc đẩy và cộng tác của GV Hình thức làm việc chủ yếu là theo nhóm,kết quả dự án là những sản phẩm có thể giới thiệu được

1.2.2 Bản chất của PPDH theo dự án

Phương pháp dạy học theo dự án được tổ chức dựa trên một vấn đề hoặc một

dự án có nội dung liên quan đến môn học Trong dự án, GV chỉ giữ vai trò làngười chỉ dẫn, thúc đẩy và cộng tác trong quá trình tìm tòi, sáng tạo của HScòn HS sẽ được giao vai trò cụ thể - như một chuyên gia về vấn đề mà GV đưa

ra Các em cộng tác, độc lập tư duy và tự xây dựng kiến thức của bản thân chứkhông phải là GV Kết thúc dự án phải có một sản phẩm cụ thể

Bản chất của dạy học theo dự án là người học lĩnh hội kiến thức và kỹ năngthông qua việc giải quyết một bài tập tình huống (bài tập dự án ) gắn với thựctiễn Thông qua việc thực hiện các dự án, HS sẽ phát triển được các kỹ năngnhư: kỹ năng làm việc theo nhóm, kỹ năng sống, kỹ năng tư duy, kỹ năng ngônngữ, kỹ năng tự quản lý, thái độ tích cực và cuối cùng là áp dụng kiến thức vàothực tiễn cuộc sống

1.2.3 Đặc điểm của PPDH theo dự án

Đã có nhiều đặc điểm về dạy học dự án được đưa ra, tuy nhiên khi xây dựng

cơ sở lí thuyết cho PPDH này, các nhà nghiên cứu sư phạm nhìn chung xácđịnh dạy học dự án gồm các đặc điểm cơ bản sau:

Định hướng HS:

- Người học là trung tâm của quá trình dạy học: Các nhiệm vụ của dự ánkích thích khả năng ra quyết định, niềm cảm hứng, say mê của người học trongquá trình thực hiện và tạo ra sản phẩm cuối cùng Người học lĩnh hội kiến khithức bài học thông qua việc tìm hiểu và tự quyết định mức độ hoàn thành cácnhiệm vụ của dạy học dự án GV giữ vai trò người hỗ trợ hay hướng dẫn.Người học hợp tác làm việc với nhau trong nhóm, phát huy tối đa năng lực cánhân khi đảm nhận những vai trò khác nhau

- Gây hứng thú: PPDH theo dự án thúc đẩy mong muốn học tập của HS,tăng cường năng lực hoàn thành những công việc quan trọng và mong muốnđược đánh giá kết quả công việc đó Khi HS có cơ hội kiểm soát được việc họccủa chính mình thì giá trị của việc học đối với các em cũng tăng lên Ngoài ra,việc kiểm soát được việc học của bản thân còn giúp HS có cơ hội lựa chọn vàkiểm soát; có cơ hội cộng tác với các bạn cùng lớp; nhờ đó mà làm tăng hứngthú học tập của các em

- Tính thách thức: Học tập dựa trên dự án khuyến khích người học giảiquyết những vấn đề phức tạp mang tính hiện thực HS được khám phá, đánhgiá, giải thích và tổng hợp thông tin một cách ý nghĩa

- Tính tính phức hợp: Học tập dựa trên dự án yêu cầu HS sử dụng thông tincủa những môn học khác nhau để giải quyết vấn đề Nghĩa là trong hầu hết các

dự án, người học phải làm những bài tập liên quan đến nhiều mảng kiến thức

- Tính tự lực cao của người học: Học tập dựa trên dự án yêu cầu HS tiếp thukiến thức theo cách học của “người lớn” là học và trình diễn kiến thức HStham gia tích cực và tự lực vào các giai đoạn của quá trình dạy học

- Khả năng cộng tác: Học tập theo dự án thúc đẩy sự cộng tác giữa HS và

GV, giữa các HS với nhau Và nhiều khi, sự cộng tác đã được mở rộng đếncộng đồng

- Sự vui nhộn: HS rất thích PPDH theo dự án Nhiều GV sử dụng PPDHtheo dự án cho biết các em rất mong được tham gia vào môi trường học tập ở

đó “học mà chơi, chơi mà học”

Định hướng thực tiễn:

- Dự án có liên hệ với thực tế: Dự án phải gắn với đời sống thực tế Ngườihọc có thể hiện việc học của mình trước những đôi tượng thực tế, liên hệ vớicác nguồn lực cộng đồng, tham khảo các chuyên gia trong lĩnh vực nghiên cứu,hoặc trao đổi thông qua công nghệ hiện đại Hơn nữa, kết quả dự án có ý nghĩathực tiễn, xã hội

- Tính liên quan: PPDH theo dự án tạo ra kinh nghiệm học tập, thu hút HSvào những dự án phức tạp trong thế giới thực HS sẽ dựa vào đó để phát triển

và ứng dụng các kỹ năng cũng như kiến thức của bản thân Nội dung khoa học

sẽ trở nên ý nghĩa hơn nhiều bởi vì nó dựa trên việc học hỏi từ thế giới thực và

HS có thể tìm thấy hứng thú trong việc học tập

Định hướng hành động:

- Trong quá trình thực hiện dự án có sự kết hợp giữa nghiên cứu lí thuyết vàvận dụng lí thuyết vào trong hoạt động thực tiễn, thực hành Thông qua đó,kiểm tra, củng cố, mở rộng hiểu biết lí thuyết cũng như rèn luyện kĩ năng hànhđộng, kinh nghiệm thực tiễn của người học

Định hướng sản phẩm: (người học thể hiện sự hiểu biết của mình thông qua

sản phẩm hoặc quá trình thực hiện):

- Các dự án được kết thúc với việc người học thể hiện thành quả học tập cuảmình thông qua các bài thuyết trình, các văn bản tài liệu, các mô hình dàndựng Những sản phẩm cuối cùng này giúp người học thể hiện khả năng diễnđạt và làm chủ quá trình học tập

1.2.4 Các dạng của dạy học theo dự án

i)Phân loại theo chuyên môn:

- Dự án trong môn học: trọng tâm nội dung nằm trong một môn học

- Dự án liên môn: trọng tam nội dung nằm ở nhiều môn khác nhau

- Dự án ngoài chuyên môn: Là các dự án không phụ thuộc trực tiếp vào cácmôn học.

ii) Phân loại theo sự tham gia của người học:

- Dự án cho nhóm HS

- Dự án cá nhân

- Dự án cho một lớp, một khối lớp

- Dự án toàn trường

iii) Phân loại theo sự tham gia của GV:

- Dự án dưới sự hướng dẫn của một GV

- Dự án với sự cộng tác hướng dẫn của nhiều GV

iv) Phân loại theo quỹ thời gian:

- Dự án nhỏ: thực hiện trong một giờ học, có thể từ 2 đến 6 giờ học

- Dự án trung bình (ngày dự án): giới hạn là một tuần hoặc 40 giờ học

- Dự án lớn (tuần dự án): giới hạn tối thiểu là một tuần, có thể kéo dài nhiều tuần

v) Phân loại theo nhiệm vụ:

- Dự án tìm hiểu: là khảo sát thực trạng đối tượng

- Dự án nghiên cứu: nhằm giải quyết các vấn đề, giải thích các hiện tượng, quá trình

- Dự án thực hành (dự án kiến tạo sản phẩm): trọng tâm là việc tạo ra các

- sản phẩm vật chất hoặc thực hiện một kế hoạch hành động thực tiễn,

- nhằm thực hiện những nhiệm vụ như trang trí, biểu diễn, sáng tác

- Dự án hỗn hợp: là các dự án có nội dung kết hợp các dạng nêu trên

- Các loại dự án nêu trên không hoàn toàn tách biệt với nhau Trong những lĩnh vực chuyên môn có thể phân loại các dạng dự án theo đặc thù riêng

1.2.5 Quy trình dạy học theo dự án

Dựa trên cấu trúc chung của một dự án trong lĩnh vực sản xuất, kinh tế nhiềutác giả phân chi cấu trúc của dạy học theo dự án qua 4 giai đoạn sau: (1) quyếtđịnh, (2) lập kế hoạch, (3) thực hiện và (4) kết thúc dự án Dựa trên cấu trúccủa tiến trình phương pháp, người ta có thể chia cấu trúc của dạy học dự

án làm nhiều giai đoạn, nhiều bước nhỏ hơn Dưới đây là một số quy trình dạyhọc theo dự án của một số tác giả khi nghiên cứu, tìm hiểu về phương phápnày.

Theo Nguyễn Văn Cường (Một số vấn đề về đổi mới PPDH, tài liệu họctập), dạy học dự án được tiến hành theo 5 giai đoạn:

Giai đoạn 1 Chọn đề tài và xác định mục đích của dự án: Giáo viên và họcsinh cùng nhau đề xuất, xác định đề tài và mục đích của dự án

Giai đoạn 2 Xây dựng kế hoạch thực hiện: trong giai đoạn này học sinh với

sự hướng dẫn của giáo viên xây dựng đề cương cũng như kế hoạch cho việcthực hiện dự án

Giai đoạn 3 Thực hiện dự án: các thành viên thực hiện công việc theo kếhoạch đã đề ra cho nhóm và cá nhân

Giai đoạn 4 Thu thập kết quả và công bố sản phẩm: kết quả thực hiện dự án

có thể được viết dưới dạng thu hoạch, báo cáo, luận văn…Trong nhiều dự áncác sản phẩm vật chất được tạo ra qua hoạt động thực hành Sản phẩm của dự

án cũng có thể là những hành động phi vật chất, chẳng hạn việc biểu diễn một

vở kịch, việc tổ chức một sinh hoạt nhằm tạo ra các tác động xã hội Sản phẩmcủa dự án có thể được trình bày giữa các nhóm sinh viên, có thể được giớithiệu trong nhà trường, hay ngoài xã hội

Giai đoạn 5 Đánh giá dự án: GV và HS đánh giá quá trình thực hiện và kếtquả cũng như kinh nghiệm đạt được Từ đó rút ra những kinh nghiệm cho việcthực hiện các dự án tiếp theo Kết quả của dự án cũng có thể được đánh giá từbên ngoài

Theo Trần Thị Thanh Thủy (Sử dụng phương pháp dự án có ứng dụng côngnghệ thông tin trong dạy học Địa Lí phổ thông, tài liệu học tập), các bước tiếnhành khi sử dụng phương pháp dạy học theo dự án gồm:

Bước 1: Tìm hiểu các vấn đề đang diễn ra xung quanh cuộc sống của HS.Bước 2: Tìm kiếm những vấn đề lớn mà thế giới đã và đang phải đối mặt Bước 3: Tìm trong chương trình môn học GV đang dạy những bài (phần) cónội dung liên quan đến những vấn đề trên

Bước 4: Lựa chọn một bài, nhiều bài hoặc một phần mà GV thấy có khảnăng sử dụng được phương pháp dạy học theo dự án có ứng dụng công nghệthông tin.

Bước 5: Xác định mức độ tư duy của HS

Bước 6: Xác định mục tiêu của dự án

Bước 12: GV lập kế hoạch sử dụng các phương tiện dạy học: máy tính, máychiếu, internet,…

Bước 13: GV tổ chức một buổi để nêu ý tưởng dự án, giao nhiệm vụ cho cácnhóm HS, cung cấp nguồn tài liệu tham khảo, lịch hoạt động của phòng máytính, thời hạn hoàn thiện các sản phẩm của mỗi nhóm

Bước 14: Tổ chức một buổi tổng kết để HS báo cáo các sản phẩm của mỗinhóm

Việc phân chia các giai đoạn trên đây chỉ mang tính chất tương đối Trongthực tế chúng có thể xen kẽ và thâm nhập lẫn nhau Việc tự kiểm tra, điềuchỉnh cần được thực hiện trong tất cả các giai đoạn của dự án Với những dạng

dự án khác nhau có thể xây dựng cấu trúc chi tiết riêng phù hợp với nhiệm vụ

- Dạy học dự án còn rèn luyện cho HS năng lực hợp tác; có khả năng phốihợp hoạt động để cùng hoàn thành nhiệm vụ được giao; rèn luyện tính bền bỉ,kiên nhẫn; phát triển năng lực đánh giá.

- Dạy học dự án giúp cho HS (nhóm HS) tự khẳng định được bản thân; rènluyện phương pháp tự học, tự nghiên cứu; phát triển khả năng giao tiếp; pháttriển tư duy sáng tạo, có tác phong làm việc của nhà nghiên cứu khoa học.PPDH này ứng dụng được quan điểm mới về học tập đó là người học tự tìmhiểu, tự kiểm tra, tự đánh giá việc học của chính mình một cách chủ động vàsáng tạo; đảm bảo được yêu cầu phân hóa trong dạy học, phù hợp với đặc điểmlứa tuổi, năng lực cá nhân của người học và điều kiện dạy học cụ thể của từngđịa phương

- Dạy học theo dự án đòi hỏi phương tiện vật chất và tài chính phù hợp

- Dạy học dự án chẳng những đòi hỏi chuẩn bị công phu mà còn đòi hỏi người dạy và người học hiểu có thói quen phù hợp mới có hiệu quả

- Phương pháp này không hữu ích trong dạy học sinh tính toán giải mã

- Không phải bất kì bài học nào cũng áp dụng được phương pháp này

Tóm lại, dạy học theo dự án là một phương pháp, một hình thức dạy họcquan trọng để thực hiện quan điểm dạy học hiện đại như: định hướng vàongười học, định hướng hành động, dạy học giải quyết vấn đề và quan điểm dạyhọc tích hợp Dạy học theo dự án góp phần gắn lý thuyết với thực hành, tư duy

và hành động, nhà trường và xã hội Dạy học theo dự án cũng góp phần thamgia tích cưc vào việc đào tạo năng lực làm việc tự lực, năng lực sáng tạo, nănglực giải quyết các vấn đề phức hợp, tinh thần trách nhiệm và khả năng cộng táclàm việc của người học

1.3 Giới thiệu chương trình môn Khoa học lớp 4

1.3.1 Khái quát chương trình môn Khoa học (lớp 4, 5)

Mục tiêu môn Khoa học (lớp 4, 5):

Môn Khoa học là một bộ phận của hệ thống các môn học chính khóa trongChương trình tiểu học, môn Khoa học (lớp 4, 5) góp phần không nhỏ vào việcthực hiện mục tiêu chung của GDTH nhằm phát triển toàn diện nhân cách trẻ.Cũng như các môn khác ở tiểu học, mục tiêu môn Khoa học được thể biện ởcác mục tiêu thành phần sau:

i) Về kiến thức: HS có một số kiến thức cơ bản, ban đầu, thiết thực về:

- Sự trao đổi chất, nhu cầu dinh dưỡng và sự lớn lên của cơ thể người, cáchphòng tránh một số bệnh thông thường và bệnh truyền nhiễm

- Sự trao đổi chất, sự sinh sản của động, thực vật

- Đặc điểm và ứng dụng của một số chất, một số vật liệu và năng lượng thường gặp trong đời sống và sản xuất

ii) Về kĩ năng: Bước đầu hình thành và phát triển cho HS các kĩ năng:

- Ứng xử thích hợp trong các tình huống có liên quan đến vấn đề sức khỏe của bản thân, gia đình, cộng đồng

- Quan sát và làm một số thí nghiệm khoa học đơn giản gần gũi với đời sống, sản xuất

- Nêu thắc mắc, đặt câu hỏi trong quá trình học tập; biết tìm thông tin giảiđáp; biết diễn đạt những hiểu biết bằng lời nói, bài viết, hình vẽ, sơ đồ,…

- Phân tích so sánh, rút ra những dấu hiệu chung và riêng của một số sự vật, hiện tượng đơn giản trong tự nhiên

iii) Về thái độ: Hình thành và phát triển ở HS thái độ:

- Tự giác thực hiện các quy tắc vệ sinh, an toàn cho bản thân, gia đình và cộng đồng

- Ham hiểu biết khoa học, có ý thức vận dụng kiến thức đã học vào đời sống

- Yêu thiên nhiên, đất nước, yêu cái đẹp; có ý thức và bảo vệ môi trường xung quanh

Nhận xét:

Như vậy môn Khoa học lớp 4 bên cạnh việc trang bị cho HS những tri thức khoa học đơn giản còn giúp HS hình thành và phát triển những kĩ năng, hành

vi và thái độ phù hợp nó còn giúp HS phát triển khả năng tư duy khoa học và còn giáo dục nhân cách sống cho các em

Nội dung chương trình môn Khoa học (lớp 4, 5):

Môn Khoa học ở lớp 4, 5 được xây dựng trên cơ sở tiếp nối những kiến thức

về tự nhiên của môn Tự nhiên lớp 1, 2, 3 Nội dung chương trình được cấu trúcđồng tâm, mở rộng và nâng cao theo ba chủ đề:

- Con người và sức khỏe

- Vật chất và năng lượng

- Thực vật và động vật

Nội dung môn Khoa học lớp 4, 5 gồm các chủ đề với số lượng các bài họcđược phân phối trong bảng sau:

Chủ đề Con Vật chất Thực vật Môi trường Số bài Số bài ôn

người và và năng và động và tài học mới tập, kiểm

Tổng số tiết: 2 tiết/tuần x 35 tuần = 70 tiết/năm

1.3.2 Nội dung chương trình môn Khoa học lớp 4

Ngày 05 tháng 5 năm 2006, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã kí quyết

định số 16/2006/QĐBGDĐT ban hành Chương trình giáo dục phổ thông

-cấp Tiểu học, trong đó có Chuẩn kiến thức, kĩ năng của từng môn học Năm

2006, Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục ra các công văn như: Công văn số 896/

BGDĐT-GDTH (13/2/2006) về Hướng dẫn điều chỉnh việc dạy và học cho

học sinh tiểu học; công văn số 9832/BGDĐT-GDTH (01/9/2006) về Hướng dẫn thực hiện chương trình các môn học lớp 1, 2, 3, 4, 5 Nhằm tạo điều kiện

hơn nữa cho GV trong việc thực hiện chương trình, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã

tổ chức biên soạn bộ tài liệu Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng

các môn học ở tiểu học, trong đó có quy định chuẩn kiến thức, kĩ năng môn

Khoa học lớp 4

Mục tiêu môn Khoa học lớp 4

i) Về kiến thức: HS có một số kiến thức cơ bản, ban đầu, thiết thực về:

- Sự trao đổi chất của cơ thể người, cách phòng tránh một số bệnh thông thường và bệnh truyền nhiễm

- Sự trao đổi chất của động, thực vật

- Đặc điểm và ứng dụng của một số chất, một số vật liệu và năng lượng thường gặp trong đời sống và sản xuất

ii) Về kĩ năng: Bước đầu hình thành và phát triển cho HS các kĩ năng:

- Ứng xử thích hợp trong các tình huống có liên quan đến vấn đề sức khỏe của bản thân, gia đình, cộng đồng

- Quan sát và làm một số thí nghiệm khoa học đơn giản gần gũi với đời sống, sản xuất

- Nêu thắc mắc, đặt câu hỏi trong quá trình học tập; biết tìm thông tin giảiđáp; biết diễn đạt những hiểu biết bằng lời nói, bài viết, hình vẽ, sơ đồ,…

- Phân tích so sánh, rút ra những dấu hiệu chung và riêng của một số sự vật, hiện tượng đơn giản trong tự nhiên

iii) Về thái độ: Hình thành và phát triển ở HS:

- Tự giác thực hiện các quy tắc vệ sinh, an toàn cho bản thân, gia đình vàcộng đồng

- Ham hiểu biết khoa học, có ý thức vận dụng kiến thức đã học vào đời sống

- Yêu thiên nhiên, đất nước, yêu cái đẹp; có ý thức và bảo vệ môi trường xung quanh

ii) Nội dung môn Khoa học 4

Nội dung chương trình môn Khoa học 4 gồm 3 chủ đề lớn là: Con người vàsức khỏe; Vật chất và năng lượng; Thực vật và động vật Nội dung và kế hoạchgiảng dạy cụ thể được thống kê theo bảng sau:

Bảng1.1: Bảng phân phối nội dung môn Khoa học lớp 4

4 Các chất dinh dưỡng có trong thức ăn Vai trò 2của chất bột đường

5 Vai trò của chất đạm và chất béo 3

6 Vai trò của vi-ta-min, chất xơ 3

7 Tại sao cần ăn phối hợp nhiều loại thức ăn ? 4

Con người và

8 Tại sao cần ăn phối hợp đạm động vật và đạm 4thực vật ?

sức khỏe 9 Sử dụng hợp lí các chất béo và muối ăn 5

10 Ăn nhiều rau quả chín Sử dụng thực phẩm 5sạch và an toàn

11 Một số cách bảo quản thức ăn 6

12 Phòng một số bệnh do thiếu chất dinh dưỡng 6

14 Phòng một số bệnh lây qua đường tiêu hóa 7

15 Bạn cảm thấy thế nào khi bị bệnh 8

17 Phòng chống tai nạn đuối nước 918-19 Ôn tập con người và sức khỏe 10

25 Nước bị ô nhiễm 13

26 Nguyên nhân làm nước bị ô nhiễm 13

30 Làm thế nào để biết có không khí ? 15

Vật chất và 31 Không khí có những tính chất gì ?32 Không khí gồm những thành phần nào ? 1616năng lượng

33-34 Ôn tập và kiểm tra học kì 1 17

38 Gió nhẹ, gió mạnh Phòng chống bão 19

40 Bảo vệ bầu không khí trong sạch 20

59 Nhu cầu chất khoáng 29

60 Nhu cầu không khí của thực vật 30

65 Quan hệ thức ăn trong tự nhiên 33

66 Chuỗi thức ăn trong tự nhiên 3467-68 Ôn tập: Thực vật và động vật 3469-70 Ôn tập và kiểm tra cuối năm 35

1.3.3 Ưu điểm của môn Khoa học với việc vận dụng PPDH theo dự án

Chương trình Khoa học 4 được xây dựng theo quan điểm dạy học tích cực.Đây là một môn học có nội dung mang tính đa ngành, tính thực tiễn cao.Những hiểu biết mà các em nhận thức được là thực tế đang xảy ra ở xungquanh các em, là những điều mà các em có thể áp dụng ngay vào cuộc sốngcủa bản thân, những người xung quanh và môi trường tự nhiên HS có thể họccách tư duy và tranh luận bằng cách giải quyết những vấn đề nảy sinh trongthực tế Quá trình này cho phép lớp học trở thành môi trường với HS là trungtâm thông qua mô hình học tập dựa trên dự án

Trên thực tế PPDH theo dự án tạo ra kinh nghiệm học tập, thu hút HS vàonhững dự án phức tạp trong thế giới thực và HS sẽ dựa vào đó để phát triển vàứng dụng các kĩ năng và kiến thức của mình Đồng thời các em sẽ lĩnh hội cáckiến thức, các khái niệm và kĩ năng về thiên nhiên, khoa học cũng như các khíacạnh con người có liên quan như (con người và sức khỏe, vật chất và nănglượng, thực vật và động vật, môi trường và tài nguyên thiên nhiên) Vì vậy cóthể nói rằng việc dạy học môn Khoa học cho HS bằng phương pháp dự án làmột việc làm hoàn toàn phù hợp và góp phần nâng cao chất lượng dạy

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁPDẠY HỌC THEO DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC KHOA HỌC LỚP 4

2.1 Mục đích khảo sát thực trạng

Tìm hiểu thực trạng dạy học Khoa học 4 và việc vận dụng PPDH theo dự ántrong dạy học Khoa học 4

2.2 Đối tượng khảo sát thực trạng

Người nghiên cứu tiến hành thu thập thông tin chủ yếu qua điều tra GV và

HS ở một số trường tiểu học thuộc thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

2.3 Nội dung khảo sát thực trạng

Những thông tin cần thu thập qua điều tra có liên quan tới việc dạy học mônKhoa học lớp 4 và việc vận dụng PPDH theo dự án trong dạy học Khoa học 4(theo quan điểm dạy học tích cực) gồm:

- Việc tổ chức dạy học môn Khoa học ở lớp 4 hiện nay ( trình tự các hoạt động dạy học, phương pháp và hình thức tổ chức các hoạt động)

- Việc vận dụng PPDH theo dự án trong dạy học Khoa học 4

Bảng 2.1: Tổng hợp nội dung điều tra thực trạng

Cách thức điều tra

điều tra vấn giờ

chức các hoạt động dạy học Khoa án,….)

học 4 mà GV thường vận dụng)

việc đáp ứng yêu cầu đổi mới

(theo quan điểm dạy học tích

cực)

Việc vận dụng PPDH theo dự án

trong dạy học Khoa học lớp 4

-Đánh giá của GV về vai trò của   

PPDH dự án trong dạy học Khoa

Nghiên cứu tài liệu: Giáo án của GV, SGK, sách giáo viên, sách thiết kế môn

Khoa học lớp 4, sách giáo trình và tài liệu có liên quan, …

Điều tra: Người nghiên cứu thiết kế phiếu điều tra, mỗi phiếu gồm 6 câu hỏi,

tổng số 103 phiếu và gửi cho GV ở các trường tiểu học theo danh sách sau:

Stt Trường tiểu học Địa chỉ Số phiếu

1 Tiểu học Xuân Hòa A Xuân Hòa, Phúc Yên, Vĩnh Phúc 35

1 Các nguồn nhiệt Nguyễn Thị Đức Tiểu học Lưu Quý An 18/3/2012

2 Nhu cầu nước Nguyễn Thị Hải Tiểu học Xuân Hòa 25/3/2012của thực vật

(cấu trúc bài học xem phụ lục 2)

Nội dung phỏng vấn tập trung tìm hiểu các vấn đề sau:

- Các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học GV thường sử dụng trong dạy học Khoa học 4

- Đánh giá của GV về những vấn đề còn tồn tại trong dạy học Khoa họchiện nay và sự cần thiết phải đổi mới dạy học Khoa học (theo hướng phát huytính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS)

- Dạy học Khoa học với việc đáp ứng yêu cầu đổi mới (theo quan điểm dạy học tích cực)

-Việc vận dụng PPDH theo dự án trong dạy học Khoa học lớp 4 hiện nay Danh sách tham gia phỏng vấn:

1 Nguyễn Thị Hải Tiểu học Xuân Hòa A 16 25/03/2012

2 Nguyễn Thị Thanh Tiểu học Xuân Hòa A 13 12/03/2012

3 Nguyễn Thị Huyền Tiểu học Trưng Nhị 9 15/03/2012

4 Nguyễn Thị Đức Tiểu học Lưu Quý An 23 18/03/2012

(Hệ thống câu hỏi điều tra phỏng vấn xem phụ lục 3)2.5 Kết quả khảo sát thực trạng

2.5.1 Việc tổ chức dạy học Khoa học 4 hiện nay

Nhận xét : Qua bảng cho thấy, PPDH được sử dụng thường xuyên nhất ở tiểu

học là phương pháp thuyết trình (94,2%), quan sát (80,6%) và đàm thoại

(82,6%) Sau thuyết trình và đàm thoại thảo luận nhóm cũng được nhiều GVlựa chọn (54,4%) Xếp theo thứ tự giảm dần về mức độ sử dụng thì tiếp theo làđến nhóm các phương pháp Thí nghiệm (44,7%), trò chơi học tập (35,9%), nêuvấn đề (24,3%) Cuối cùng là nhóm các phương pháp kiến tạo (6,8%), độngnão (10,7%), dạy học theo dự án 7,8% thỉnh thoảng sử dụng).

Phương pháp thí nghiệm, nêu vấn đề là một trong những PPDH rất phù hợpvới các nội dung môn Khoa học Tuy nhiên, qua điều tra cho thấy, phươngpháp thí nghiệm chỉ có (44,7%) và phương pháp nêu vấn đề (24,3%) sử dụngthường xuyên Như vậy, mức độ sử dụng của GV còn rất hạn chế

PPDH theo dự án được xem là một trong những PPDH tích cực, song điềutra cho thấy mức độ sử dụng của GV còn rất hạn chế (7,8% thỉnh thoảng sửdụng, 92,3% hiếm khi sử dụng) Ngoài ra, qua phỏng vấn, 24% GV khẳng định

là mình có sử dụng PPDH này trong dạy học Nhiều GV đã nhận thức được tácdụng của PPDH theo dự án nhưng việc sử dụng phương pháp này trong dạyhọc vẫn còn rất hạn chế Nguyên nhân có thể là do điều kiện,cơ sở vật chất,điều kiện tài chính của nhà trường còn thiếu thốn Hơn nữa, số HS trong mỗilớp quá đông (40 - 45 HS/lớp) nên gây khó khăn cho GV Tương tự PPDHtheo dự án, các PPDH mới như động não, kiến tạo cũng ít khi sử dụng