đề tài “VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO DỰ ÁN VÀO GIÁO DỤC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CHO HỌC SINH THPT QUA MÔN ĐỊA LÍ Ở THÀNH PHỐ ĐÀ LẠT - TỈNH LÂM ĐỒNG

Và phương pháp dạy học theo dự án sẽ trở nên quen thuộc, gần gũi, thiết thực đối với người giáo viên, nhất là trong vấn đề giáo dục BĐKH nói chung, và BĐKH ở Đà Lạt nói riêng qua môn Địa

PHẦN MỘT: MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong thời gian qua, vấn đề biến đổi khí hậu (BĐKH) đã trở thành một đề tài nóng bỏng và cấp thiết khi biểu hiện của nó ngày càng một rõ rệt hơn, tác động trực tiếp tới đời sống mọi sinh vật trên trái đất mỗi ngày

Sự thay đổi nghiêm trọng về khí hậu đã khiến cho các nhà khoa học phải vào cuộc Chúng ta đã biết đến hội nghị Copenhagen diễn ra tại Đan Mạch, hội thảo nâng cao nhận thức và năng lực ứng phó với những thách thức của BĐKH tại Việt Nam,…hay những tác phẩm như ”Khí hậu biến đổi thảm kịch vô tiền khoáng hậu” của S.rahmstorf

và Hans J.schellnhuber, “ nóng, phẳng, chật” của Thomas L.friedman,… tất cả chúng đều xuất phát từ một thực tế là khí hậu đang biến đổi, trái đất đang nóng lên, cuộc sống của hàng triệu con người đang bị đe dọa một cách nghiêm trọng

Trong những năm gần đây, bão lũ, hạn hán, núi lửa, sóng thần …diễn ra với cường

độ mạnh, nhanh và rất thường xuyên đã lấy đi tính mạng của hàng ngàn người, có nơi thì nóng lên như thiêu, như đốt, có nơi thì lạnh đến buốt da thịt Chất lượng cuộc sống

bị ảnh hưởng vô cùng nghiêm trọng

Từ thực tế đó có rất nhiều tổ chức được thành lập để thực hiện và kêu gọi mọi người

có ý thức hơn đối với môi trường sống để giảm bớt sự BĐKH Tuy nhiên, để có thể đối phó với hiện tượng này không chỉ một người, một tập thể hay một quốc gia nào đó có thể thực hiện được, nó là vấn đề của mọi quốc gia cần liên hiệp lại để có một biện pháp thống nhất và khả thi

Là một người con của mảnh đất Tây Nguyên, nơi tương đối cao so với mực nước biển, khí hậu quanh năm mát mẻ, ôn hòa từ ngàn xưa Song thời gian khoảng hơn 10 năm trở lại đây, tôi nhận thấy thành phố hoa Đà Lạt - tỉnh Lâm Đồng - đã có những biến đổi sâu sắc và rõ rệt về thời tiết, khí hậu Nét đặc trưng bao đời làm nên cái rất riêng của xứ sương mù đang dần trở nên mờ nhạt và mất dần đi Có lẽ du khách thập phương tới nơi đây cũng vì muốn trở lại với cuộc sống thiên nhiên, được hưởng cái

không khí trong lành, mát mẻ Mỗi sáng thức giấc được ngắm nhìn lớp sương phủ kín

là là mặt đất, mỗi tối ngắm nhìn thành phố với ánh điện le lói từ những căn nhà mang màu sắc bản địa núp dưới những rừng thông bạt ngàn, không có vẻ xa hoa, tráng lệ, cũng chẳng ồn ào như chốn Sài thành,…và cũng có thể họ đến để được ngắm nhìn, mặc kiểu trang phục ấm áp và dễ thương từ hàng len như áo len, mũ len, bao tay len, khăn len,…

Song bởi rất nhiều lí do mà giờ đây thành phố Đà Lạt đã không còn được như xưa nữa, bàn tay con người can thiệp quá nhiều và đang làm mọi thứ trở nên hiện đại, khô cứng đi theo từng khối xi măng, gạch cát, sắt thép,…mất đi cái hoang sơ, dân dã và rất

tự nhiên của vùng cao nguyên này Không chỉ thế, với hệ quả” quýt làm cam chịu”, sự hiện đại hóa chưa đúng cách ấy đã vô hình chung làm khí hậu nơi đây cũng biến đổi theo, việc trồng các loại rau quả ôn đới, việc kinh doanh các mặt hàng len, các dịch vụ

từ những hoạt động thiên nhiên (như xe ngựa để du khách đi ngắm cảnh),…đang dần mất đi chỗ đứng

Trước sự thay đổi với tốc độ rất nhanh và những thiệt hại thấy được, cũng như những thiệt hại ẩn mà nếu không nhìn cận cảnh sẽ không thấy được ở Đà Lạt, tôi ấp ủ

sẽ làm một điều gì đó để ý thức ở mỗi người đối với môi trường sống của mình tốt hơn Nhưng bằng cách nào đây? Để tất cả mọi người cùng hiểu và hưởng ứng? Thiết nghĩ trước tiên phải có một lực lượng tiên phong trong vấn đề này Lực lượng này cần phải

là những người trẻ, năng động, nhiệt tình và sẵn sàng thử thách sức mình Và nếu như lực lượng tiên phong này có thể hiểu được vấn đề một cách sâu sắc, cặn kẽ, có năng lực phân tích và đánh giá vấn đề, có khả năng đề ra những biện pháp hiệu quả và phương hướng giải quyết thì tính khả thi trong việc thực hiện nội dung này càng cao Và học sinh sẽ là một lực lượng đáp ứng đủ tất cả những yếu tố trên Nhưng với thời lượng 45 phút trong một tiết học, giáo viên lại là người đóng vai trò chủ đạo thì việc truyền thụ một lượng kiến thức về BĐKH trong quá trình lồng ghép với nội dung đơn vị bài học

là điều vô cùng khó khăn và tính khả thi không cao trong thực tế Chính vì vậy, với những định hướng căn bản và súc tích của giáo viên, học sinh sẽ đóng vai trò là người

tự tìm hiểu, tự nghiên cứu dưới sự dẫn dắt và hỗ trợ của giáo viên và cuối cùng là đưa

ra một sản phẩm thể hiện kết quả quá trình tìm hiểu ấy Cùng với sự có mặt của công nghệ thông tin, làm việc nhóm, học sinh sẽ có cơ hội tốt nhất trong việc tự chiếm lĩnh tri thức, hình thành những kĩ năng cần thiết của thế kỉ 21

Bắt đầu từ suy nghĩ ấy, ý tưởng ấy, tôi đã chọn đề tài “VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO DỰ ÁN VÀO GIÁO DỤC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CHO HỌC SINH THPT QUA MÔN ĐỊA LÍ Ở THÀNH PHỐ ĐÀ LẠT - TỈNH LÂM ĐỒNG ”

2 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

2.1 Mục đích nghiên cứu đề tài

Đối với đề tài này, sau khi thực hiện tôi mong mỏi nó sẽ là một phương tiện hữu

hiệu để giúp học sinh tiếp cận và có một phương thức mới trong con đường tiếp nhận kiến thức, độc lập sáng tạo, phát huy thế mạnh cá nhân Và phương pháp dạy học theo

dự án sẽ trở nên quen thuộc, gần gũi, thiết thực đối với người giáo viên, nhất là trong vấn đề giáo dục BĐKH nói chung, và BĐKH ở Đà Lạt nói riêng qua môn Địa Lí Dự

án tiến hành làm cho sự hiểu biết về BĐKH tại thành phố Đà Lạt sẽ rõ ràng, cụ thể hơn đối với các em học sinh Giúp học sinh Đà Lạt có nhận thức đúng đắn, cái nhìn thực tế

đối với nơi mình đang sinh sống

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

- Nêu được thực trạng BĐKH chung của trên thế giới, ở Việt Nam và đặc biệt làm rõ thực trạng thay đổi khí hậu ở thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng

- Chứng minh được Địa Lí là một trong những môn học rất quan trọng có khả năng để giáo dục vấn đề BĐKH cho học sinh một cách sâu sắc và cụ thể

- Trình bày những giải pháp thiết thực có thể mang lại hiệu quả cao đối với việc giáo dục BĐKH tại thành phố Đà Lạt

- Đưa ra cách vận dụng dạy học theo dự án vào giáo dục BĐKH cho học sinh THPT qua môn Địa Lí

- Xây dựng dự án chứng minh cho đề tài

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm để thấy được kết quả thực tế

3 GIỚI HẠN NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

- Đề tài không đi sâu nghiên cứu vấn đề về phương pháp dạy học dựa trên dự án một cách chi tiết và sâu sắc mà đi sâu vào khả năng ứng dụng PBL và những hiệu quả thiết thực mà nó mang lại trong việc giáo dục BĐKH ở thành phố Đà Lạt thông qua kết quả thực nghiệm từ thực tế

- Trình bày những cách đánh giá, tiêu chí đánh giá học sinh khác với trước đây khi có tính đến đánh giá thành phần, đánh giá tổng thể và việc hình thành những kĩ năng của thế kỉ 21

- Bằng cách vận dụng phương pháp dạy học theo dự án, bước đầu tìm hiểu khả năng giáo dục BĐKH trong chương trình sách giáo khoa Địa lí ở bậc THPT

- Đối tượng để tiến hành thực nghiệm ở đề tài này sẽ là các em học sinh lớp11và 12 trường THPT chuyên Thăng Long - thành phố Đà Lạt -

4 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

Phương pháp dạy học dự án đã được các nhà nghiên cứu lí luận giáo dục Việt Nam

tiếp cận và giới thiệu trong một số cuốn sách, luận văn, các tài liệu tập huấn cũng như các bài báo Ngoài ra phương pháp dạy học theo dự án còn được phổ biến và nhận được sự quan tâm sâu sắc của các bạn sinh viên, các nghiên cứu sinh, cụ thể:

Phương pháp DHDA đã được trình bày trong giáo trình “Lí luận dạy học Địa lý đại cương” và trong cuốn sách “Phương pháp dạy học địa lí theo hướng tích cực” của PGS.TS Đặng Văn Đức Trong tài liệu Dạy học Project hay dạy học theo dự án và

một số tài liệu tập huấn về Lí luận giáo dục dạy học hiện đại các tác giả Nguyễn Văn Cường và Bernd Meier đã đề cập khá rõ vấn đề DHDA

Các tài liệu tập huấn của các dự án đào tạo kĩ năng cho giáo viên của Bộ Giáo Dục

và các tập đoàn lớn như: Chương trình dạy học Intel của tập đoàn Intel Việt Nam,

chương trình Partners in learning của tập đoàn Microsoft, dự án Việt – Bỉ áp dụng cho

17 tỉnh miền núi phía bắc…đã đề cập ở mức độ khác nhau đến DHDA Các tài liệu này tập trung bồi dưỡng kĩ năng và năng lực ứng dụng CNTT và thực hành áp dụng phương pháp dự án vào quá trình dạy học

Ngoài ra còn có một số đề tài luận văn tốt nghiệp cũng đã đi sâu tìm hiểu vấn đề

DHDA ví dụ như : Tổ chức dạy học dự án một số kiến thức chương chất rắn và chất

lỏng, sự chuyển thể trong SGK Vật lí 10 BCB (Nguyễn Thị Phương Dung); Vận dụng phương pháp dự án trong dạy học tiếng việt 4 cho học sinh khá giỏi (Châu Thị Lan

Chi); Tổ chức dạy học dự án “sử dụng năng lượng mặt trời” cho học sinh lớp 11 (Nguyễn Cao Cường); Tổ chức DHDA các nội dung kiến thức chương “Mắt – các

dụng cụ quang học” trong SGK vật lí 11 (Trần Thị Hải); Tổ chức DHDA giáo dục vì

sự phát triển bền vững trong chương trình SGK Địa lí lớp 10 (Nguyễn Thị Thúy

Hường)

Trên các báo, tạp chí và kỷ yếu hội thảo khoa học đã xuất hiện một số bài viết về

DHDA, đáng chú ý là bài viết Sử dụng sơ đồ tư duy trong DHDA các nội dung kiến

thức chương từ trường môn Vật lí 9 của tác giả Trần Văn Thành; Vận dụng DHDA trong ứng dụng kĩ thuật của Vật lí của Đỗ Hương Trà, Phạm Văn Ngọc; Sử dụng phương pháp DHDA có ứng dụng CNTT ở trường phổ thông của tác giả Trần Thị

Thanh Thủy

Riêng đối với vấn đề môi trường và BĐKH thì cũng đã có những đề tài thể hiện mối

quan tâm và bắt đầu manh nha đến việc tác động ý thức của con người như vận dụng

phương pháp dạy học dựa trên dự án vào việc giáo dục môi trường cho học sinh THPT trong dạy học Địa Lí (Lê Thị Hương); hay tổ chức cho học sinh thực hiện các dự án về

biến đổi khí hậu với sự hỗ trợ của internet trong dạy học đỊa lý lớp 6 thcs (Hà Văn

Thắng) Điều đáng nói ở đây là trong thời gian qua vấn đề về BĐKH đã trở thành vấn

đề toàn cầu được đưa ra bàn thảo trên phạm vi toàn thế giới, chính vì vậy mà mối quan

tâm và sự hiểu biết của xã hội cũng đã phần nào được tác động Bản thân sinh viên khoa Địa Lí nói riêng và sinh viên trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh nói chung, trong khoảng thời gian 1 năm qua đã có điều kiện để tìm hiểu sâu sắc hơn vấn đề này thông qua hoạt động nghiên cứu khoa học Các bài viết như: BĐKH và đa dạng sinh học (sinh viên Trần Văn Thương, K35), ảnh hưởng của BĐKH đối với KTXH vùng ngọt hóa Gò Công – Tiền Giang (sinh viên Ngô Vũ Hoàng K33a), nỗ lực

và giải pháp cứu Trái Đất trước hiểm họa BĐKH – cái nhìn từ sinh viên (sinh viên Dương Quang Phú, K34a),…đã thể hiện được thực tế đó

Giáo dục BĐKH hiện nay là một vấn đề đang nhận được sự quan tâm sâu sắc của chính phủ, các ban ngành lãnh đạo, vì khí hậu biến đổi đang tác động trực tiếp đến cuộc sống mỗi cá nhân, nhất là khi Việt Nam trở thành một trong những quốc gia gánh chịu hậu quả BĐKH lớn nhất Tuy chỉ mới ở mức độ tiếp cận và học hỏi nhưng những bài viết và các bài khóa luận tốt nghiệp đã thể hiện một cách cụ thể cái nhìn của chính mỗi tác giả về vấn đề DHDA, cũng từ đó các tác giả đã thể hiện tính thực tiễn của DHDA trong thực tế giáo dục Hơn thế nữa, thông qua chương trình DHDA mà bài học

về BĐKH cũng được đề cập đến ở một mức độ nhất định

Dẫu thế, dù cho tới nay có rất nhiều các tác giả có đề tài nói về DHDA, về BĐKH nhưng trên thực tế thì chỉ mới có đề tài của Thầy Hà Văn Thắng có vận dụng DHDA vào giáo dục BĐKH Tuy nhiên, nó chỉ dừng lại ở mức độ là học sinh cấp II và chưa có một phạm vi lãnh thổ nhất định Ngoài ra, vẫn chưa có một đề tài nào kết hợp vận dụng DHDA vào GDBĐKH ở một địa phương cụ thể, một phạm vi cụ thể đối với học sinh trung học phổ thông

Vì những lí do trên, đề tài” VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO DỰ ÁN VÀO GIÁO DỤC VẤN ĐỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CHO HỌC SINH THPT Ở THÀNH PHỐ ĐÀ LẠT – TỈNH LÂM ĐỒNG” là một vấn đề tương đối mới mẻ và

mang tính hấp dẫn mà bản thân tôi muốn thực hiện

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

5.1 Phương pháp sưu tầm - tổng hợp tài liệu

Phương pháp này được vận dụng nhiều nhất và hiệu quả nhất trong quá trình tìm kiếm thông tin về BĐKH, thu thập và xử lí chúng từ các nguồn tài nguyên khác nhau: tạp chí, sách báo, intenet, thực tế, … để làm tư liệu cho đề tài

5.2 Phương pháp so sánh

Sử dụng phương pháp này nhằm mục đích chỉ ra những tính năng nổi bật và sự vượt trội của phương pháp dạy học dựa trên dự án trong nội dung BĐKH Khi sử dụng phương pháp này, sẽ chứng minh được ưu điểm và hiệu quả thực sự được kiểm chứng qua quá trình thực nghiệm của việc giáo dục bằng phương pháp dạy học dựa trên dự án

so với các phương pháp khác Lý giải được một cách thuyết phục vì sao phương pháp dạy học dựa trên dự án trở thành lựa chọn số một trong GDBĐKH thành phố Đà Lạt

5.3 Phương pháp thực nghiệm

Đây là phương pháp quan trọng nhất, khẳng định sự thành công hay thất bại của đề tài thông qua những gì học sinh nắm bắt được, học hỏi thêm và thành phẩm các em tạo ra .Kết quả sản phẩm của học sinh sẽ kiểm chứng, bổ sung, chỉnh sửa cho phần lý thuyết

đã xây dựng từ trước đó

5.4 Phương pháp phân tích hoạt động

Phương pháp này có thể được vận dụng trước và sau khi học sinh kết thúc dự án

Trước khi tiến hành dự án, giáo viên có thể phân tích một sản phẩm của hoạt động trước đây làm tiền đề để dẫn nhập vào dự án, làm nổi bật được những ưu điểm của sản phẩm đó và hiệu quả các em học sinh đạt được trong quá trình làm dự án để kích thích tính tò mò và lòng nhiệt tình ở các em

Phương pháp này sẽ được sử dụng một cách sâu sắc, triệt để khi các em học sinh cho

ra thành phẩm cuối dự án Giáo viên sẽ phân tích kết quả hoạt động thông qua sản phẩm các em làm ra để học sinh thấy rõ được cái mình đã đạt được sau khi dự án hoàn

tất và cái cần hoàn thiện Quan trọng nhất có lẽ vẫn là thêm một lần nữa giáo viên có điều kiện nhấn mạnh đến mục đích của dự án, hướng các em tiếp cận với những gì thực

tế nhất và gợi mở cho các em học sinh tiếp tục tìm hiểu vấn đề cũng như định hướng cho những hành động đúng đắn và thân thiện với môi trường sống của các em

5.5 Phương pháp tích hợp công nghệ - thông tin

Thực hiện đề tài vận dụng PBL vào giáo dục không thể không nói tới sự tích hợp công nghệ thông tin, bởi PBL luôn song hành cùng nó Giả sử không có công nghệ thông tin thì tôi vẫn hoàn toàn có thể tiến hành dự án, song công nghệ thông tin thực sự giúp bản thân tôi và học sinh rất nhiều trong quá trình thực hiện, nếu không có sự góp mặt của công nghệ thông tin có lẽ dự án của tôi tiến hành sẽ kém sâu sắc hơn, đặc biệt

là hình thức trình bày và sự đa chiều về tài liệu sẽ bị hạn Phải khẳng định rằng công nghệ thông tin là điều kiện cần thiết để tiến hành dự án này

Còn đối với học sinh, khi các em tiến hành thực hiện dự án thì công nghệ thông tin hỗ trợ tích cực và trở thành một tiêu chí đánh giá trong quá trình làm dự án

PHẦN HAI:NỘI DUNG CHƯƠNG 1:CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Biến đổi khí hậu và giải pháp ứng phó

1.1.1 Khái niệm về BĐKH

Trước tiên, ta cần hiểu khái niệm khí hậu là gì? Khí hậu là mức độ trung bình của thời tiết trong một khoảng thời gian và không gian nhất định Trong vòng 1.000 năm qua, nhiệt độ bề mặt trái đất có tăng, giảm không đáng kể và có thể nói là ổn định Thế nhưng trong vòng 200 năm trở lại đây, đặc biệt là trong mấy chục năm vừa qua khi công nghiệp hoá phát triển, nhân loại bắt đầu khai thác than đá, dầu lửa, sử dụng các nhiên liệu hoá thạch Cùng với các hoạt động công nghiệp tăng lên, con người bắt đầu thải vào bầu khí quyển một lượng khí CO2, nitơ ôxít, mêtan khiến cho nhiệt độ

bề mặt trái đất nóng lên

Hầu hết giới khoa học đều công nhận BĐKH là do nồng độ của khí hiệu ứng nhà kính tăng lên trong khí quyển ở mức độ cao Bản thân nó đã làm cho Trái đất ấm lên, nhiệt độ bề mặt trái đất nóng lên, nhiệt độ nóng lên này đã tạo ra các biến đổi trong các vấn đề thời tiết hiện nay

Theo báo cáo mới nhất của Liên hiệp quốc, nguyên nhân của hiện tượng BĐKH 90% do con người gây ra, 10% là do tự nhiên

BĐKH là một khái niệm không mới nhưng chỉ thật sự được biết khá rộng rãi, liên

ngành chỉ trong thời gian gần đây khi mà các cá nhân, tổ chức liên minh thế giới nhận thấy hậu quả ghê gớm của nó và có những cuộc họp lớn bàn bạc về vấn đề này Chúng

ta có thể hiểu khái niệm này như sau:

" BĐKH trái đất là sự thay đổi của hệ thống khí hậu gồm khí quyển, thuỷ quyển, sinh

quyển, thạch quyển hiện tại và trong tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo trong một giai đoạn nhất định từ tính bằng thập kỉ hay hàng triệu năm Sự biển đổi

có thế là thay đổi thời tiết bình quân hay thay đổi sự phân bố các sự kiện thời tiết quanh một mức trung bình Sự BĐKH có thế giới hạn trong một vùng nhất định hay có

thế xuất hiện trên toàn Địa Cầu (nguồn: http://vi.wikipedia.org, ngoài ra khái niệm

này còn được thể hiện thông qua trang 63 của cuốn “nóng, phẳng, chật” Thomas

L.Friedman)

1.1.2 Nguyên nhân BĐKH

Nguyên nhân làm cho khí hậu thay đổi được xác định một phần đến từ tự nhiên

nhưng chủ yếu vẫn do con người (tới 90%), cụ thể:

Khí hậu trái đất thường xuyên thay đổi trong quá trình lịch sử địa chất, sau một chu

kì nóng lại là một chu kì lạnh đi có tên là chu kì băng hà Hiện nay, chúng ta đang sống trong chu kỳ nóng lên của Trái Đất, bắt đầu khoảng 10000 năm trước đây Nguyên nhân của các thay đổi lớn của khí hậu bao gồm: Thay đổi vị trí của trái đất so với mặt trời, thay đổi cường độ hoạt động của mặt trời, sự gia tăng hoạt động của tro bụi và hơi

nước

Tuy nhiên, kể từ thời kỳ tiền công nghiệp (khoảng từ năm 1750), con người đã sử dụng ngày càng nhiều năng lượng, chủ yếu từ các nguồn nguyên liệu hóa thạch (than, dầu, khí đốt), qua đó đã thải vào khí quyển ngày càng tăng các chất khí gây hiệu ứng nhà kính của khí quyển, dẫn đến tăng nhiệt độ của trái đất Việc tăng khí nhà kính sẽ làm tăng hiệu ứng nhà kính, phá vỡ cân bằng nhiệt, làm tăng nhiệt độ khí quyển trái đất

và kèm theo đó là làm biến đổi một loạt những đặc trưng khí hậu khác

1.1.3 Biểu hiện của BĐKH

Đó là sự nóng lên và cả lạnh đi ở một số nơi nhưng nhìn chung là có sự nóng lên của

khí quyển và trái đất nói chung

Sự thay đổi thành phần và chất lượng khí quyển có hại cho môi trường sống của con người và các sinh vật trên trái đất

Sự dâng cao mực nước biển do tan băng dẫn tới sự ngập úng của các vùng đất thấp, các đảo nhỏ trên biển

Sự di chuyển bất thường của các đới khí hậu tồn tại hàng nghìn năm trên các vùng khác nhau của trái đất dẫn tới nguy cơ đe doạ sự sống của các loài sinh vật, các hệ sinh thái

và hoạt động của con người

Sự thay đổi cường độ hoạt động của quá trình hoàn lưu khí quyển, chu trình tuần hoàn nước trong tự nhiên và các chu trình sinh địa hoá khác

Sự thay đổi năng suất sinh học của các hệ sinh thái, chất lượng và thành phần của thuỷ quyển, sinh quyển, các địa quyển

1.1.4 Hậu quả của BĐKH

Trái đất nóng lên là hậu quả của một quá trình tích lũy lâu dài của khí nhà kính, chủ yếu là CO2 và metan Những khí này khi được thải vào bầu khí quyển sẽ "nhốt” hơi nóng của ánh mặt trời bên trong bầu khí quyển, vì vậy làm cho nhiệt độ trái đất tăng lên

Khi nói đến hiện tượng trái đất nóng lên, ta không nói đến việc nhiệt độ mùa hè năm nay nóng hơn năm ngoái, mà ta nói về BĐKH, những thay đổi lớn làm ảnh hưởng đến môi trường sống, bầu khí quyển và khí hậu nói chung BĐKH làm ảnh hưởng đến các

hệ sinh thái trên trái đất và tác động trực tiếp đời sống hàng ngày của con người

1.1.4.1 Các hiện tượng tự nhiên thay đổi khác thường

Mực nước biển đang dâng lên: Nhiệt độ ngày càng cao trên trái đất khiến mực

nước biển đang dần dâng lên Nhiệt độ tăng làm các sông băng, biển băng hay lục địa băng trên trái đất tan chảy và làm tăng lượng nước đổ vào các biển và đại dương Các nhà khoa học đã tiến hành quan sát, đo đạc và nhận thấy rằng băng ở đảo băng Greenland đã mất đi một số lượng lớn, gây ảnh hưởng trực tiếp đến các đảo quốc hay các quốc gia nằm ven biển Theo ước tính, nếu băng tiếp tục tan thì nước biển sẽ dâng thêm ít nhất 6m nữa vào năm 2100 Với mức này, phần lớn các đảo của Indonesia, và nhiều thành phố ven biển khác sẽ hoàn toàn biến mất

Các núi băng và sông băng đang teo nhỏ: Không cần tới những thiết bị đặc biệt để

thấy rằng các sông băng và núi băng trên thế giới đang nhỏ dần Những lãnh nguyên

bao la từng được bao phủ bởi một lớp băng vĩnh cữu rất dày giờ đây được cây cối bao phủ

Lấy một ví dụ như các núi băng ở dãy Hy Mã Lạp Sơn cung cấp nước ngọt cho sông Hằng – nguồn nước uống và canh tác của khoảng 500 triệu người – đang co lại khoảng 37m mỗi năm

Những đợt nắng nóng gay gắt: Đợt nắng nóng quét qua Châu Âu hồi năm 2003 đã

làm thiệt mạng khoảng 35 ngàn người Đó thật sự là dấu hiệu đáng báo động của những thay đổi ngày càng tồi tệ của khí hậu Các đợt nắng nóng khủng khiếp đang diễn

ra thường xuyên hơn gấp khoảng 4 lần so với trước đây, và dự đoán trong vòng 40 năm tới, mức độ thường xuyên của chúng sẽ gấp 100 lần so với hiện nay

Bão lụt: Chưa cần đến những thiết bị hiện đại cũng thấy được những cơn bão khốc

liệt đang ngày một nhiều hơn Trong vòng chỉ 30 năm qua, số lượng những cơn giông bão cấp độ mạnh đã tăng gần gấp đôi Chỉ riêng ở Mỹ, trong vòng 100 năm qua (từ

1905 đến 2005), số lượng những cơn bão mạnh đã tăng không ngừng Nếu từ 1905 –

1930 chỉ có khoảng trung bình 3,5 cơn/năm thì con số này là 5,1 trong khoảng

1931-1994, và lên đến 8,4 từ 1995-2005, ở Việt Nam theo thống kê trong 45 năm gần đây có

395 trận bão trong khu vực biển Đông có ảnh hưởng đến thời tiết nước ta, như vậy trung bình mỗi năm có gần 8,8 cơn bão Mức độ thiệt hại về sinh mạng và vật chất do các cơn bão và các trận lụt lội gây ra cũng đang ở mức kỷ lục

Hạn hán: Một số nơi trên thế giới hứng chịu những đợt hạn hán khốc liệt kéo dài

Hạn hán làm cạn kiệt nguồn nước sinh hoạt và tưới tiêu, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền nông nghiệp của nhiều nước Các vùng như Ấn Độ, Pakistan, và Châu Phi hứng chịu những đợt hạn hán, lượng mưa ở các khu vực này ngày càng thấp, và tình trạng này còn tiếp tục kéo dài trong vài thập kỷ tới Theo ước tính, đến năm 2020, sẽ có khoảng 75 triệu đến 250 triệu người dân châu Phi thiếu nguồn nước sinh hoạt và canh tác, dẫn đến sản lượng nông nghiệp của lục địa này sẽ giảm khoảng 50%

(nguồn: http://www.vietnamforumcsr.net/)

1.1.4.2 Hệ quả bất lợi cho con người

Dịch bệnh: Nhiệt độ tăng cùng với lũ lụt và hạn hán đã tạo điều kiện thuận lợi cho

các con vật truyền nhiễm như muỗi, ve, chuột,… sinh sôi nảy nở, truyền nhiễm bệnh gây nguy hại đến sức khỏe của nhiều bộ phận dân số trên thế giới Tổ chức WHO đưa

ra báo cáo rằng các dịch bệnh nguy hiểm đang lan tràn ở nhiều nơi trên thế giới hơn bao giờ hết Những vùng trước kia có khí hậu lạnh giờ đây cũng xuất hiện các loại bệnh nhiệt đới Hàng năm có khoảng 150 ngàn người chết do các bệnh có liên quan đến BĐKH, từ bệnh tim do nhiệt độ tăng quá cao, đến các vấn đề hô hấp và tiêu chảy

Các tác hại đến kinh tế: Các thiệt hại về kinh tế do BĐKH gây ra cũng ngày càng

tăng theo nhiệt độ trái đất Các cơn bão lớn làm mùa màng thất bát, tiêu phí nhiều tỉ đô la; ngoài ra, để khống chế dịch bệnh phát tán sau mỗi cơn bão lũ cũng cần một số tiền khổng lồ Khí hậu càng khắc nghiệt càng làm thâm hụt các nền kinh tế (trong đợt bão hồi năm 2005, bang Louisiana (Mỹ) bị thiệt hại đến 135 tỉ đô la, và trong mấy tháng tiếp theo, thu nhập của toàn bang giảm đến 15%) Ở Việt Nam chúng ta theo Báo cáo phát triển con người 2007/2008 của ông Christophe Bahuet cảnh báo rằng nếu nhiệt độ tăng lên 30C - 4 0C và nước biển dâng lên khoảng 1 m, VN sẽ có khoảng 22 triệu người

bị mất nhà cửa.Các tổn thất về kinh tế ảnh hưởng đến mọi mặt của đời sống Người dân phải chịu cảnh giá cả thực phẩm và nhiên liệu leo thang, các chính phủ phải đối mặt với việc lợi nhuận từ các ngành du lịch và công nghiệp giảm sút đáng kể, nhu cầu thực phẩm và nước sạch của người dân sau mỗi đợt bão lũ rất cấp thiết, chi phí khổng lồ để dọn dẹp đống đổ nát sau bão lũ, và các căng thẳng về đường biên giới

Chiến tranh và xung đột: Lương thực và nước ngọt ngày càng khan hiếm, đất đai

dần biến mất nhưng dân số cứ tiếp tục tăng, đây là những yếu tố gây xung đột và chiến tranh giữa các nước và vùng lãnh thổ Do nhiệt độ trái đất nóng lên và BĐKH theo chiều hướng xấu đã dần làm cạn kiệt các nguồn tài nguyên thiên nhiên Một cuộc xung đột điển hình do BĐKH là ở Darfur (Sudan) Xung đột ở đây nổ ra trong thời gian một đợt hạn hán kéo dài, suốt 20 năm vùng này chỉ có một lượng mưa nhỏ giọt và thậm chí nhiều năm không có mưa, làm nhiệt độ vì thế càng tăng cao

Theo phân tích của các chuyên gia, các quốc gia thường xuyên bị khan hiếm nước và mùa màng thất bát thường rất bất ổn về an ninh

Mất đa dạng sinh học: Nhiệt độ trái đất hiện nay đang làm cho các loài sinh vật

biến mất hoặc có nguy cơ tuyệt chủng Khoảng 50% các loài động thực vật sẽ đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng vào năm 2050 nếu nhiệt độ trái đất tăng thêm từ 1,1 đến 6,4

độ C nữa Sự mất mát này là do mất môi trường sống vì đất bị hoang hóa, do nạn phá rừng và do nước biển ấm lên Các nhà sinh vật học nhận thấy đã có một số loài động vật di cư đến vùng cực để tìm môi trường sống có nhiệt độ phù hợp Ví dụ như là loài cáo đỏ, trước đây chúng thường sống ở Bắc Mỹ thì nay đã chuyển lên vùng Bắc cực

Và dĩ nhiên con người cũng không nằm ngoài tầm ảnh hưởng Tình trạng đất hoang hóa và mực nước biển đang dâng lên cũng đe dọa đến nơi cư trú của chúng ta Và khi cây cỏ và động vật bị mất đi cũng đồng nghĩa với việc nguồn lương thực, nhiên liệu và thu nhập của chúng ta cũng mất đi

Nông nghiệp và an toàn lương thực: BĐKH ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông

nghiệp và qua đó lương thực cho nhân loại Kết quả là nạn đói ngày càng trầm trọng, sản lượng và nguồn cung cấp lương thực bị đe dọa, một lượng lớn dân số trên trái đất đang và sẽ chịu cảnh đói khát Trái đất nóng lên sẽ tác động mạnh mẽ hơn đến những vùng có khí hậu nhiệt đới hay những vùng hiện nay đất đai đã bị khô (phần lớn là các nước nghèo châu Phi, châu Á…) các sa mạc sẽ được mở trên diện rộng, đồng thời mực nước biển dâng do băng tan chảy sẽ nhấn chìm những vùng đất duyên hải, khiến một diện tích lớn đất nông nghiệp bị mất BĐKH không chỉ thu hẹp đất canh tác mà còn

làm suy giảm năng suất nông nghiệp

1.1.5 Giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu

BĐKH gây ra những hậu quả nặng nề với sự phát triển KT – XH với tất cả các nước

và khu vực Trong cuộc chiến với BĐKH không một ai có thể đứng ngoài cuộc Để giảm nhẹ những thiệt hại nặng nề do BĐKH gây ra người ta nghiên cứu áp dụng tổng hợp các biện pháp hướng tới sống chung với BĐKH với nhận thức BĐKH là một quá

trình không thể đảo ngược Chúng ta chỉ có thể giảm nhẹ chúng và nỗ lực thích ứng với chúng

Tác động của BĐKH giống như một lỗ nhỏ trên con đê Nếu chúng ta phát hiện sớm

và sữa chữa kịp thời thì lỗ hỏng được lấp lại, với chi phí và thiệt hại là rất nhỏ; ngược lại đợi cho đến khi lổ hỏng lớn hơn và đê yếu đi thì các chi phí và thiệt hại lớn BĐKH cũng tương tự, cần sớm thích nghi để tránh được rất nhiều tác động tiêu cực Vì vậy hướng đi chính hiện nay là nghiên cứu áp dụng những biện pháp phù hợp với tình hình

và khả năng của mỗi đối tượng, mỗi ngành, mỗi cộng đồng trong từng thời điểm sao cho giảm được sự tổn thương do BĐKH

Hiện tại, có hai giải pháp mà người ta đưa ra cho vấn đề BĐKH đó là:

Giảm nhẹ – giảm phát thải khí nhà kính bằng những cam kết có thực của các quốc gia Thích ứng – tác động tiêu cực của các yếu tố khí hậu được giảm xuống bằng các biện

pháp giảm thiểu những mặt trái của chúng, cần phải thích nghi, sống chung với BĐKH

1.2 Tiền đề và vấn đề giáo dục BĐKH

1.2.1 Tiền đề cho vấn đề GDBĐKH - Hội nghị thế giới về BĐKH -

Cho tới nay không ai còn phủ nhận BĐKH và những hậu quả mà nó gây ra Chính vì vậy, trên thế giới đã diễn ra những cuộc họp tầm cỡ quốc tế để bàn thảo và thống nhất biện pháp hạn chế và thích nghi với BĐKH Đây chính là cơ sở cho các quốc gia đề ra chương trình GDBĐKH một cách rộng rãi và cấp thiết Vấn đề nói trên có thể nói tóm gọn trong các cuộc họp sau :

Đầu tiên, đó là các quốc gia trên thế giới đã họp tại New York ngày 9/5/1992 và đã thông qua Công ước Khung về BĐKH của Liên Hợp Quốc Mục đích cuối cùng là ổn định các nồng độ khí nhà kính trong khí quyển ở mức có thể ngăn ngừa được sự can thiệp nguy hiểm của con người đối với hệ thống khí hậu

Tiếp đó Nghị định thư Kyoto được tổ chức vào năm 1997 tại Kyoto – Nhật Bản Đến tháng 11 năm 2007 đã có 175 nước và đại diện chính phủ các nước tham gia kí kết

đã có đủ 55 quốc gia tham gia kí kết và lượng khí thải của các nước này phải chiếm ít nhất 55% lượng carbon dioxide do các nước các nước phát triển tham gia kí kết Kyoto thải ra vào năm 1990

Sau đó là thông qua cuộc họp giữa các nhà lãnh đạo khu vực Thái Bình Dương đã diễn ra vào ngày 04/08/2009 tại thành phố Cairns nằm ở phía Đông Bắc nước Úc Diễn đàn kết thúc vào tối 6/8/2009 và một bản tuyên bố mới về vấn đề thay đổi khí hậu đã được đưa ra Bản tuyên bố kêu gọi các nhà lãnh đạo thế giới đưa ra các giải pháp cụ thể

và thực tế để hỗ trợ những quốc gia đang có nguy cơ biến mất vì nạn thay đổi thời tiết Cuộc họp thứ ba đó là Hội nghị về BĐKH tại Copenhagen (Đan Mạch) diễn ra vào ngày 7-18/12/2009 Mục đích lớn nhất của hội nghị này là cho ra đời một thỏa thuận khung toàn cầu về vấn đề khí thải cácbon điôxít (CO2), gây hiệu ứng nhà kính để thay thế cho Nghị định thư Kyoto sẽ hết hạn vào năm 2012 Các nước phát triển đồng ý sẽ cắt giảm đáng kể lượng khí thải CO2 từ nay đến năm 2020, trong khi các nước đang phát triển sẽ hạn chế tốc độ gia tăng loại khí thải Trung Quốc và Ấn Độ đều đã bắt đầu thảo luận một cách nghiêm túc về các cam kết quốc gia, nhưng họ chưa sẵn sàng cam kết tuân thủ các mục tiêu quốc tế Tuy nhiên, cuối cùng thì ngay trước thềm hội nghị Copenhagen thì Mỹ, Ấn Độ và Trung Quốc, ba nước phát thải lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính lớn nhất thế giới, lần lượt công bố mục tiêu cắt giảm mạnh lượng

khí CO2 mặc dù kết quả vẫn không được như mong đợi ban đầu

Sau cuộc họp lớn ở Copenhagen, Đan Mạch, ngày 29-11-2010 gần 200 nước có mặt

ở hội nghị BĐKH Cancun, Mexico Các bên tham gia nhắm đến mục tiêu là có thể đi đến đạt được một thoả thuận ràng buộc thay cho Nghị định thư Kyoto sẽ hết hạn hiệu

lực vào năm 2012 tới Và kết thúc hội nghị, đại diện của 200 quốc gia tham dự Hội

nghị Liên hiệp quốc về BĐKH tại COP16 đã đạt được thỏa thuận về những bước đi khiêm tốn trong cuộc chiến chống lại xu thế nóng lên của trái đất, bao gồm việc lập một quỹ mới giúp đỡ các nước nghèo Thỏa thuận đạt được trong ngày họp thứ 13 về một kế hoạch thành lập Quỹ Khí hậu Xanh (Green Climate Fund) để xúc tiến những

biện pháp bảo vệ rừng mưa nhiệt đới, những cách thức chia sẻ công nghệ năng lượng sạch giữa các quốc gia và giúp các nước đang phát triển thích nghi với sự BĐKH Hội nghị cuối cùng diễn ra vào chiều 5/4/2011, Hội nghị khung về BĐKH lần thứ 2 chính thức khai mạc tại Bangkok, Thái Lan để thảo luận về các mục tiêu cắt giảm khí thải và đưa ra các kế hoạch hỗ trợ tài chính cho các nước nghèo trong vấn đề BĐKH LHQ cho biết, có khoảng hơn 2.270 đại biểu của 175 quốc gia tham dự Hội nghị, trong

đó 1.417 là quan chức Chính phủ Cản trở lớn nhất để có thể ra đời một hiệp ước mới

về BĐKH là khi các quốc gia phê chuẩn Nghị định thư Kyoto phải cắt giảm lượng khí phát thải trong một nỗ lực chung nhằm làm giảm độ nóng lên của Trái đất thì, Mỹ và Trung Quốc, 2 cường quốc có lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính cao nhất thế giới, lại vẫn đứng ngoài cuộc (Thông tin chi tiết tại phụ lục 7)

Thực tế trên là cơ sở tiến hành cho vấn đề GDBĐKH trong xã hội ở các khu vực và quốc gia trên thế giới, từ đó phổ cập ở quy mô nhỏ hơn là tỉnh thành và cuối cùng là trường lớp cho đối tượng cụ thể là các em học sinh

1.2.2 Giáo dục BĐKH tại Việt Nam

Ở Việt Nam, quá trình giáo dục về BĐKH bước đầu cũng đã có những hoạt động thiết thực Đó là sự kết hợp giữa các tổ chức phi chính phủ trên thế giới và Bộ Giáo dục Đào tạo nhằm chia sẻ kinh nghiệm và tăng cường hợp tác trong giáo dục về BĐKH tại Việt Nam, mặt khác là để lồng ghép giáo dục về BĐKH và giảm nhẹ thiên tai vào chương trình dạy và học tại Việt Nam Những buổi hội thảo ấy đã lấy tầng lớp thanh niên, trẻ em làm đối tượng chính nhằm thúc đẩy giới trẻ hiểu, thay đổi ý thức và hành động vì sự phát triển bền vững

Ngoài ra trung tâm Hành động vì đô thị đã giới thiệu cách thức thay đổi hành vi của người dân đô thị Mạng lưới bắt đầu ở Hà Nội, Đà Nẵng và TPHCM, đến nay đã lan tỏa ra 12 tỉnh thành trên toàn quốc với hơn 50 câu lạc bộ môi trường Đồng thời, thông qua những kinh nghiệm này có thể lôi kéo được sự ủng hộ và hợp tác từ các tổ chức

Hơn thế nữa còn có các hoạt động phổ cập kiến thức BĐKH luôn được nhắc tới một cách thường xuyên và rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng và những

hình thức khác nhau Hiện nay, GDBĐKH là chủ đề thu hút được rất nhiều sự quan

tâm, của các nhà nghiên cứu và quản lý giáo dục Trong các hội thảo quốc gia và quốc

tế về GDBĐKH tổ chức tại trường Đại Học Sư Phạm Hà Nội có hàng trăm báo cáo của các chuyên gia về BĐKH, chuyên gia giáo dục trong nước và ngoài nước, các báo cáo này tập trung làm rõ những vấn đề như :những kiến thức về khí hậu, ý nghĩa và tầm quan trọng của GDBĐKH cho cộng đồng nói chung và các trường học nói riêng, các phương pháp và cách thức GDBĐKH trong nhà trường phổ thông, sử dụng phương pháp DHDA, tổ chức các hoạt động ngoại khóa giáo dục về BĐKH, các công cụ sử dụng để GDBĐKH

Như vậy ta thấy rằng, hoạt động GDBĐKH tại Việt Nam đã bắt đầu có sự “khuấy động” Các hoạt động ấy đã và sẽ giúp cho mọi tầng lớp, mà đặc biệt là giới trẻ, có được những thông tin cần thiết nhất về BĐKH, có nhận thức đúng đắn và hành động thiết thực thân thiện với môi trường (thông tin chi tiết và cụ thể có thể tham khảo phục lục 8)

1.2.3 Giáo dục BĐKH trong nhà trường phổ thông

BĐKH đã trở thành một trong những nguy cơ và thách thức lớn nhất của thời đại chúng ta Hơn thế, Việt Nam là một trong 5 quốc gia bị đe dọa và sẽ chịu những hậu quả nặng nề nhất khi mực nước biển không ngừng tăng lên Chính vì lẽ đó nhận thức được sâu sắc vấn đề BĐKH (nguyên nhân, hậu quả và giải pháp ứng phó) là hết sức cần thiết đối với tất cả mọi người, mọi lứa tuổi, mọi thành phần dân cư…để có các hành động cụ thể thích ứng với BĐKH toàn cầu Nhà trường phổ thông với sứ mệnh nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài; với mạng lưới rộng khắp đất nước, với hệ thống chương trình, nội dung, kế hoạch và phương pháp giáo dục; với đội ngũ hùng hậu của những người làm công tác giáo dục đóng một vai trò to lớn và có tầm ảnh hưởng sâu rộng đến việc nâng cao nhận thức về BĐKH cho học sinh

Giáo dục trong nhà trường đóng vai trò quyết định đối với việc hình thành tư cách công dân, cách ứng xử đối với xã hội, đối với môi trường, trong đó có cách ứng xử trước hiện tượng BĐKH của mỗi cá nhân Một khi học sinh có được những hiểu biết về hiện tượng BĐKH, nguyên nhân cũng như tác động trực tiếp của nó đối với cuộc sống của người dân, với sự tồn vong của đất nước, nhân loại, thì trong mọi hành động các

em sẽ cân nhắc để hạn chế nguy cơ dẫn đến BĐKH, chọn lối sống thân thiện với môi trường Giáo dục là một trong những biện pháp hữu hiệu nhất, kinh tế nhất và có tính bền vững trong các biện pháp để thực hiện mục tiêu bảo vệ môi trường cũng như mục tiêu của giáo dục về BĐKH

Việt Nam đã có chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với BĐKH và đang được triển khai sâu rộng Tuy nhiên chúng ta lại còn thiếu các chương trình giáo dục phổ thông có tính chất lượng và tác động mạnh đến học sinh về BĐKH GDBĐKH là một

bộ phận của giáo dục phát triển bền vững, chính vì vậy giáo dục về BĐKH vì sự phát triển bền vững được xem là mục tiêu cao nhất GDBĐKH không đơn thuần là dạy học

về BĐKH mà thông qua các hoạt động đa dạng của mình phát triển ở người học nhận thức và năng lực ứng phó với BĐKH, đồng thời giúp cho người học có được những hành vi thái độ bảo vệ theo những định hướng cơ bản của giáo dục phát triển bền vững Giáo dục BĐKH không nên và không cần thiết làm cho người học hoảng sợ, bi quan về tương lai với những rủi ro và tác động tiêu cực của BĐKH mà cần thiết phải giúp cho học sinh vững tin về triển vọng tốt đẹp của bảo vệ khí hậu và thích ứng thành công với BĐKH trong tương lai Trước thực trạng hiện tại về chương trình GDBĐKH đối với trường THPT nên thiết nghĩ chương trình GDBĐKH được hoàn chỉnh năm 2013 cần những mục tiêu là:

Giúp người học quan tâm đến vấn đề bảo vệ khí hậu, hiểu rõ nguyên nhân, hậu quả của BĐKH: Những nguyên nhân của BĐKH do con người gây ra, liên quan đến

các hoạt động của con người, nên nguyên nhân và hậu quả của BĐKH cần được xác định và làm sáng tỏ Chương trình GDBĐKH giúp cho người học nhận dạng và hiểu rõ

các nguyên nhân của BĐKH cũng như những khả năng tổn thương mà cá nhân hay cộng đồng sẽ phải gánh chịu khi BĐKH xảy ra nhằm hạn chế, giảm thiểu với nó

Giúp người học tiếp cận được với những giải pháp bảo vệ và ứng phó với BĐKH toàn cầu đặc biệt tại địa phương: Không nên chỉ dừng lại ở việc tiếp cận và

định hướng nguyên nhân và hậu quả, thông qua các hoạt động đa dạng của mình, GDBĐKH cần chia sẻ, chuyển giao, cung cấp những giải pháp hữu hiệu để bảo vệ và ứng phó với BĐKH Đó là các giải pháp: Sử dụng hiệu quả năng lượng, sử dụng năng lượng tái sinh, tạo ra sự thay đổi trong lối sống, sinh hoạt…

GDBĐKH cần được đổi mới và chuyển hóa theo những định hướng cơ bản sau đây:

Phát triển năng lực hành động: Phát triển năng lực hành động ứng phó với BĐKH

chứ không đơn giản là kiến thức, kĩ năng liên quan đến BĐKH, đó mới là mục tiêu đích thực của GDBĐKH Mục tiêu này sẽ đạt được nếu coi trọng yếu tố động cơ, niềm tin cá nhân trong việc hình thành năng lực hành động và được thiết kế, triển khai thực hiện bằng tiếp cận liên môn nhằm làm cho việc học tập trở nên sống động hơn, cụ thể hơn và người học có nhiều cơ hội để trải nghiệm và tiếp cận nhiều hơn với thực tiễn sinh động của cuộc sống

Thay đổi hành vi – thái độ: Đây được xem là nội dung và mục tiêu hàng đầu của

GDBĐKH Sự thay đổi trong kiến thức, kĩ năng cần phải dẫn tới sự thay đổi hành vi – thái độ của người học theo những định hướng của phát triển bền vững GDBĐKH sẽ thành công khi làm cho cá nhân và cộng đồng quan tâm hơn đến vấn đề BĐKH, có những hành vi và thái độ tích cực để bảo vệ khí hậu và sẵn sàng ứng phó với những thách thức của BĐKH

Tăng cường các giá trị và sáng tạo: Trở thành công dân toàn cầu, quan tâm đến

các cộng đồng dân cư bị thiệt thòi do BĐKH, tích cực tuyên truyền và thực hiện bảo vệ khí hậu, thân thiện và làm bạn với môi trường…được xem là những giá trị cần được khuyến khích khi tiến hành GDBĐKH

Mặt khác,trong quá trình GDBĐKH trong nhà trường phổ thông Việt Nam cần đảm bảo các nguyên tắc sau:

Đảm bảo mục tiêu GDBĐKH phải phù hợp với mục tiêu giáo dục của cấp học, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục nói chung

Hướng giáo dục về BĐKH tới việc cung cấp cho học sinh những kiến thức liên quan đến BĐKH và những kĩ năng ứng phó với những thiên tai do BĐKH gây ra, phù hợp với tâm, sinh lí từng lứa tuổi

Nội dung GDBĐKH phải chú trọng các vấn đề thực tiễn, gắn với địa phương, đất nước, trên cơ sở đó hình thành các kĩ năng, phương pháp hành động cụ thể để học sinh có thể tham gia có hiệu quả vào các hoạt động phòng chống thiên tai do BĐKH gây ra ở địa

phương, đất nước phù hợp với lứa tuổi học sinh

Phương pháp GDBĐKH đảm bảo tạo điều kiện cho học sinh chủ động tham gia vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho các em phát hiện các vấn đề liên quan đến BĐKH và tìm hướng giải quyết vấn đề dưới sự tổ chức và hướng dẫn của giáo viên

Tận dụng các cơ hội để GDBĐKH nhưng phải đảm bảo kiến thức cơ bản của môn học, tính logic của nội dung và không làm quá tải lượng kiến thức và tăng thời gian của bài

học

Ví dụ: Khi giáo viên muốn lồng ghép vấn đề GDBĐKH tại Đà Lạt thông qua bài 31:”

vấn đề phát triển thương mại và du lịch” trong chương trình cơ bản của lớp 12, giáo viên phải cho học sinh liên hệ tính thực tế ở địa phương đó là Đà Lạt là thành phố du lịch nổi tiếng vì có nền khí hậu ôn hòa, mát mẻ Đó là lí do lớn nhất du khách tới đây tham quan hàng năm, sau đó giáo viên sẽ dẫn dắt học sinh hiểu ra rằng nếu chịu tác động của BĐKH thì Đà Lạt sẽ không còn dễ chịu với tiết trời se lạnh như bây giờ, cũng

sẽ không còn là một thành phố”sương mờ”, cuốn hút du khách thập phương nữa,…từ

đó hình thành cho học sinh những suy nghĩ gợi mở và hành động thiết thực cho cuộc sống, cho môi trường Có những việc làm cụ thể và tích cực trong công cuộc chống và

thích nghi với BĐKH ở Đà Lạt

dân ĐBSCL phải sống chung với lũ từ bao năm qua)

1.3 Khả năng tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu ở môn Địa lí trường THPT 1.3.1 Mối quan hệ giữa Địa Lý và BĐKH

Như ta biết rằng GDBĐKH có thể được tích hợp thông qua nhiều môn học khác nhau,

đó là sự lồng ghép hoặc thông qua sự liên hệ chương trình GDBĐKH cho học sinh vào các bài học nội khóa hoặc ngoại khóa Hầu hết tất cả các môn học đều có khả năng GDBĐKH Thế nhưng môn học có khả năng truyền tải một cách nhanh chóng và hiệu quả về BĐKH là môn Địa Lí bởi những tích chất đặc trưng riêng của phân môn này Lý

do tại sao lại như vậy thì chúng ta sẽ hiểu rõ hơn thông qua sự so sánh giữa GDBĐKH

và khoa học Địa Lí

Bảng2.1: So sánh về đối tượng mục tiêu của GDBĐKH và khoa học Địa Lí

1.Thời gian xuất hiện Vài thập niên gần đây khi

mà quá trình BĐKH bắt đầu diễn ra phức tạp hơn

Nhiều thế kỉ trước công nguyên, nhưng được xây dựng lại vào khoảng giữa thế kỉ 20

2 Đối tượng hướng

đến

Ý thức và hành động của con người nhằm duy trì môi trường sống của sinh vật

Lớp vỏ Địa Lí, nơi sinh sống và phát triển của sinh vật

3 Mục tiêu

GD cho tất cả mọi người đều có kiến thức về BĐKH (định nghĩa, nguyên nhân)

từ đó có những hành động thiết thực trong cuộc sống hàng ngày để bảo vệ môi trường sống như việc khai thác hợp lý nguồn tài nguyên, chọn loại nguyên liệu để sử dụng,…

Cung cấp cơ sở khoa học cho việc sử dụng ngày càng tốt hơn các nguồn tài nguyên thiên nhiên, đáp ứng nhu cầu sử dụng

và phát triển của quá trình sản xuất, của đất nước và cải thiện

cơ cấu kinh tế của lãnh thổ

Qua sự so sánh trên, ta nhận thấy rằng: Giữa GDBĐKH và khoa học Địa Lí có những mối quan hệ khăng khít với nhau Cả hai đều nhằm vào mục đích duy trì môi trường sống của con người Cùng tìm hiểu những quy luật thay đổi, nguyên nhân và tìm biện pháp khắc phục, ứng phó với sự thay đổi theo chiều hướng tiêu cực

Tìm hiểu những quan hệ giữa con người với môi trường cụ thể là khí hậu, những tác động của con người làm cho khí hậu biến đổi

Cùng tìm cách sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên và nâng cao ý thức con người để làm giảm bớt cường độ BĐKH

Nếu khoa học Địa Lí cung cấp cho chúng ta những kiến thức căn bản và cụ thể về khái niệm, quy luật hoạt động và những ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên và xã hội tới khí hậu thì GDBĐKH làm nhiệm vụ truyền tải thông tin tới tất cả mọi tầng lớp trong xã hội, qua đó kêu gọi ý thức của con người trước thực trạng khí hậu thay đổi và sự sống con người đang bị đe dọa mỗi ngày

Giữa hai khoa học này luôn có sự hỗ trợ tích cực cho nhau, có mối quan hệ mật thiết với nhau Các kết quả của ngành này bổ trợ cho ngành kia để cùng hướng tới một mục tiêu chung là làm cho môi trường sống của con người được duy trì và tốt đẹp hơn Chính vì những lý do đó mà Địa Lí là môn học có khả năng GDBĐKH tốt nhất, hiệu quả nhất Bởi vì thông qua những đơn vị bài học, chúng ta có thể lồng ghép, đan xen vào đó những nội dung GDBĐKH một cách tự nhiên, logic nhất

1.3.2 Khả năng tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu qua môn Địa Lí

Qua phân tích về mối quan hệ giữa khoa học Địa Lí và GDBĐKH ta khẳng định thêm

một lần nữa: Địa Lí là một môn học có khả năng GDBĐKH rất lớn, điều đó thể hiện ở

chỗ:

- Trong Địa Lí học sinh được tiếp xúc với những kiến thức về vũ trụ, tự nhiên, khí hậu

và cơ chế thay đổi của chúng

10 5 Vũ trụ Hệ Mặt Trời và Trái Đất Hệ quả chuyển động tự quay quanh trục

của Trái Đất

6 Hệ quả chuyển động xung quanh Mặt Trời của Trái Đất

- Những hiện tượng trong tự nhiên, các biến cố của tự nhiên và nguyên nhân dẫn đến những hiện tượng đó

Lớp Bài Tên

9 Tác động của ngoại lực tới địa hình bề mặt Trái Đất

10

11 Khí quyển Sự phân bố nhiệt độ không khí trên Trái Đất

13 Ngưng đọng hơi nước trong khí quyển Mưa

16 Sóng Thủy triều Dòng biển

17 Thổ nhưỡng quyển Các nhân tố hình thành thổ nhưỡng

3 Một số vấn đề mang tính toàn cầu

- Các vấn đề phát triển kinh tế xã hội và địa lí địa phương

15 Bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai

31 Vấn đề phát triển thương mại và du lịch

Đó chính là những mảng kiến thức mà môn Địa Lí mang lại cho học sinh ở trường THPT Hiện nay không ai phủ nhận vấn đề BĐKH cũng như ảnh hưởng của nó tới đời sống và sự tồn vong của xã hội loài người Vấn đề hiện nay là làm sao cho tất cả mọi người đều có ý thức chung về tình hình BĐKH cũng như tác hại khủng khiếp mà nó gây ra, để từ đó cùng có chung một hành động hướng đến một mục tiêu cuối cùng: Hạn chế đến mức tối đa quá trình BĐKH diễn ra đang ngày càng phức tạp Từ thực tiễn ấy, GDBĐKH đang trở thành một hành động cấp thiết và mang tính thời đại hơn bao giờ hết

1.4 Cách học dựa trên dự án - project based learning (PBL) -

1.4.1 Khái niệm

Có nhiều quan niệm và định nghĩa khác nhau về dạy học theo dự án DHDA được nhiều tác giả coi là một hình thức dạy học vì khi thực hiện một dự án, có nhiều phương pháp cụ thể được sử dụng Tuy nhiên khi không phân biệt rạch ròi giữa hình thức và phương pháp dạy học, người ta có thể gọi nó là phương pháp dự án, nhưng trong trường hợp này cần hiểu đó là phương pháp dạy học theo nghĩa rộng, một phương pháp

dạy học phức hợp

Có thể hiểu dạy học theo dự án là một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, có tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế họach, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện Làm việc nhóm là hình thức cơ bản của DHDA

Định nghĩa này được tôi chính thức sử dụng trong quá trình nghiên cứu đề tài của mình PBL là cụm từ viết tắt của”project – based learning”, nó có thể được ví như phần nhân bên trong của chương trình Intel teach Future, là cơ sở cho Intel teach Element ra đời Nội dung cơ bản của chương trình là giáo viên phổ thông trên cơ sở chương trình nội dung giảng dạy của lớp hoặc cấp mình phụ trách, liên hệ với những vấn đề thực

tiễn có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp tới nội dung giảng dạy, nêu thành đề tài để yêu cầu học sinh giải quyết đề tài ấy bằng hình thức hoạt động nhóm Giáo viên hỗ trợ cho học sinh bằng cách hướng học sinh đến với chuẩn kiến thức và đảm bảo tính giáo dục, giáo viên xây dựng bộ câu hỏi định hướng bao gồm: Câu hỏi khái quát, câu hỏi bài học và câu hỏi nội dung Để học sinh chiếm lĩnh tri thức, tự giải quyết vấn đề và nâng cao khả năng giải quyết tình huống, giáo viên cần đưa ra những dự án Những dự

án đó phải có tính thực tế cao, gắn liền với nội dung bài học và địa phương nơi các em đang sinh sống Học sinh giải quyết dự án bằng cách đóng vai thành một nhà nghiên cứu, một người nông dân bản địa, một du khách hoặc một nhà đầu tư,

Để hoàn thành dự án tốt, học sinh phải tham khảo nhiều tài liệu trên báo chí, sách

vở, đặc biệt là nguồn tài liệu vộ cùng phong phú trên hệ thống Internet Từ đó, giải quyết dự án bằng cách hoàn thành các sản phẩm như thiết kế một bài trình diễn đa phương tiện bằng MS.Powerpoint, thiết kế ấn phẩm MS.Publisher để truyền tải thông tin, thiết kế một trang wikis hay blog để tất cả mọi người đều có thể bổ sung và cập nhật thông tin mọi lúc , mọi nơi, hay sản phẩm là một bài báo cáo, một vở kịch,

1.4.2 Nguồn gốc

Dạy học theo dự án nó không còn là ý tưởng nữa mà đã đưa vào việc làm cụ thể, song

về lý thuyết thì đây là một phương pháp học tập vô cùng đặc biệt Nó không phải là dạng bổ sung, hỗ trợ cho phần học ở lớp, mà là một phần không thể tách rời trong quá trình học tập của học sinh Vì mỗi nhóm học sinh có thể nhận được nhiều phương pháp tiếp cận vấn đề khác nhau, đa dạng hóa trình độ, năng lực từ sự định hướng của người giáo viên Chính vì vậy mà PBL mang lại hiệu quả và lợi ích cho tất cả các đối tượng học sinh

Với nguồn gốc từ xu hướng tạo dựng, BPL được xây dựng trên cơ sở các công trình nghiên cứu của rất nhiều nhà tâm lý học, giáo dục học như: Lev Vygotsky, Jerome Bruner, Jean Piaget và John Dewey Học theo cách lấy học sinh làm trung tâm, học

sinh tích cực hoạt động trong việc giải quyết vấn đề, thể hiện sự tư duy, phê phán trong quá trình làm dự án, đồng thời tìm ra những kiến thức phong phú, có ý nghĩa

Học trên dự án khác với cách học thông thường truyền thống Đó không còn là những bài giảng ngắn gọn tóm lược kiến thức sách giáo khoa nữa mà là những hoạt động học tập được thiết kế một cách cẩn thận, mang tính liên môn, lấy học sinh làm trung tâm và hòa nhập với những vấn đề thực tiễn của thế giới thực tại

Mục tiêu của dự án là học sinh sẽ tiếp cận và học được nhiều hơn về một chủ đề được đưa ra chứ không phải là làm sao giải quyết những câu hỏi của giáo viên Trong lớp học có sử dụng cách học dựa trên dự án, học sinh sẽ cộng tác với các bạn trong nhóm

để cùng tháo gỡ và giải quyết vấn đề Cuối cùng sẽ là một buổi thuyết trình bằng sự hỗ trợ của máy móc, một vở kịch được dàn dựng công phu, một bản báo cáo ngắn, hay một trang web đưa ra,…

PBL có rất nhiều đặc Cách học dựa trên dự án yều cầu học sinh phải đặt ra những câu hỏi, tìm kiếm mối liên hệ và đưa ra giải pháp BPL là một cấu trúc học tập có thể thay

đổi môi trường học tập từ “ giáo viên nói” thành “ học sinh hành động”

1.4.3 Những đặc điểm nổi bật của PBL

điểm, sau đây là những điểm nổi bật nhất của PBL thiết nghĩ rằng nó vô cùng quan trọng và là những điểm chủ yếu tạo nên một chương trình học nhiều lợi ích:

a Tính liên quan: PBL tạo ra kinh nghiệm học tập thu hút học sinh vào dự án phức tạp

trong thế giới thực, học sinh dựa vào đó phát huy những khả năng, kiến thức của bản thân Ý nghĩa lớn nhất đó là khi làm dự án học sinh học hỏi từ thế giới thực và tìm thấy

sự hứng thú từ đó trong việc học

b Tính thách thức: PBL khuyến khích học sinh giải quyết vấn đề mang tính hiện thực

Các em đánh giá, khám phá, giải thích, tập hợp thông tin một cách có ý nghĩa.Tất cả những hoạt động này đòi hỏi học sinh phải tập trung cao độ với sự tư duy sâu sắc, nhạy bén

c Gây hứng thú: Đây là đặc điểm khá hấp dẫn của PBL đó là thúc đẩy mong muốn

học tập của học sinh, tăng cường năng lực hoàn thành công việc và mong muốn được đánh giá của học sinh Khi mà công việc cùng sự tiến hành hợp tác với bạn cùng lớp được tăng lên thì giá trị của việc học đối với các em cũng tăng lên theo một tỉ lệ thuận Khi học sinh thực sự nghiêm túc tiến hành dự án thì kiến thức mà các em thu nhận về luôn có sự sâu sắc và liên hệ thực tiễn cao

d Tính liên ngành: Khi thực hiện dự án, học sinh cần sử dụng thông tin, kiến thức từ

những lĩnh vực khác nhau để có thể giải quyết vấn đề một cách khoa học và logic Trong hầu hết các dự án, học sinh sẽ phải làm những bài tập có liên quan tới nhiều mảng kiến thức khác nhau

e Tính xác thực: Học sinh sẽ phải tiếp cận với cách học của người nghiên cứu, có

nghĩa là học và trình bày kiến thức trước mọi người

f Khả năng cộng tác: Trong quá trình hoàn thành sản phẩm, cách học PBL thúc đẩy

quá trình cộng tác giữa các em học sinh, điều này mang lại hiệu quả to lớn trong việc trao đổi, bổ sung và mở rộng kiến thức cho các em học sinh

g Sự vui nhộn: Mỗi sản phẩm cần hoàn thành có một đặc trưng riêng, ví dụ diễn kịch

thì cần phải đóng vai rất thật, trình bày bằng đa phương tiện thì cần có những hình ảnh, đoạn phim tự tạo của học sinh,…điều này tăng tính vui nhộn và háo hức cho học sinh,

từ đó dẫn đến hệ quả là các em muốn tới trường lớp để học tập

h.Tính sáng tạo và khả năng làm việc nhóm: Trong quá trình học tập theo dự án, thì

một đề tài có thể được giải quyết bằng một nhóm học sinh, một lớp hay đôi khi là cá nhân một học sinh Khi đã nhận được thông tin đề tài thì học sinh cần tự đưa ra cách giải quyết bằng hình thức nào chính Vì vậy, các em sẽ phát huy được khả năng sáng tạo, độc lập tư duy của mình Nếu đó là một đề tài làm việc nhóm thì tất cả các em đều

có nhiệm vụ, chịu trách nhiệm cá nhân từng phần mà nhóm đã giao, mặt khác luôn có

sự tương hỗ giữa các thành viên trong nhóm nên khả năng làm việc nhóm trong các em

sẽ được hình thành và phát triển thành kỹ năng Tất nhiên, cùng với sự sáng tạo và tư

duy của học sinh để tìm ra phương hướng và cách giải quyết vấn đề thì giáo viên sẽ cung cấp những thông tin nền và chỉ dẫn với những tiêu chí cụ thể

+ Xác định vấn đề phù hợp với trình độ và khả năng của học sinh

+ Giáo viên tạo ra mối liên kết với thế giới của học sinh

+ Tạo cho học sinh cơ hội để xác định phương pháp và kế hoạch học để giải quyết vấn

đề

+ Khuyến khích sự cộng tác bằng cách tạo ra các nhóm học tập chung

+ Yêu cầu tất cả các nhóm trình bày kết quả học tập bằng một dự án

1.4.4 Những giá trị giáo dục vượt trội của PBL

PPDA có những ưu thế nổi bật so với các phương pháp truyền thống trước đây Trước hết, người học phải nắm được những kiến thức cơ bản, để rồi từ đó vận dụng vào các dự án của mình Bên cạnh đó họ sẽ có được những kiến thức chuyên sâu về một chủ đề nào đó khi thực hiện các dự án Thực hiện nguyên tắc dạy học đó là học thông qua làm (learning by doing), người học sẽ phát huy được tính tự chủ, tự định hướng trong học tập cũng như nâng cao khả năng tư duy, tự nghiên cứu nhằm thích ứng với những yêu cầu mới của nền kinh tế tri thức

Đây là một kiểu dạy học lấy hoạt động học của người học làm trung tâm, kích thích động cơ, hứng thú học tập của người học, phát huy tính độc lập, khả năng sáng tạo Người học tự định hướng hoạt động học tập, tự khám phá, tích hợp, trình bày, tự chủ động tổ chức hoạt động học tập, dám chịu trách nhiệm

Rèn luyện cho người học năng lực làm việc theo nhóm, vận dụng kiến thức lý thuyết, năng lực thiết kế, tổ chức, năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết những vấn đề phức hợp, năng lực đánh giá, kỹ năng ứng dụng CNTT… Rèn luyện tính bền

bỉ, kiên nhẫn…

Gắn lí thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội Giúp học sinh gần gũi hơn với thực tế cuộc sống

Hơn thế nữa, ưu điểm lớn nhất mà PBL mang lại đó là góp phần to lớn trong việc đào tạo ra những con người năng động, sáng tạo, có kỹ năng sống và làm việc hiệu quả, theo kịp thời đại, trang bị cho học sinh sự tự tin để thành công hơn nữa khi bước vào đời

1.4.5 Điểm qua những cập nhật mới về PBL qua Intelteach element PBA và khả năng của nó trong giáo dục

Chiều 10/11/2010, Hội thảo Chương trình Giáo dục Intel đã được tổ chức tại Tp.HCM với sự tham gia của 90 lãnh đạo, giảng viên, giáo viên, sinh viên của các đơn

vị tham gia Chương trình tại Hà Nội và TPHCM Tại buổi hội thảo, đại diện các trường

có tham gia đã chia sẻ những kinh nghiệm, suy nghĩ và cả những đề xuất đối với đại diện của tập đoàn Intel là bà Bà Isaura Geata - Giám đốc Chương trình Giáo dục Intel toàn cầu, bà Mallya Anjali - Giám đốc Chương trình Giáo dục Intel khối APAC và ông Nguyễn Thượng Hải - Giám đốc Giáo dục Intel Việt Nam Buổi hội thảo cũng đã thể hiện một tinh thần chia sẻ và lắng nghe khi có sự tham gia của nhóm sinh viên khoa Địa lí chúng tôi

Trong buổi hội thảo diễn ra tại khách sạn Kim Đô- tp Hồ Chí Minh, tất cả mọi người đều có chung một quan điểm rằng học tập theo dự án đã đang và sẽ mang lại những lợi ích thiết thực nhất cho học sinh, sinh viên Đại diện của tập đoàn Intel, Bà Mallya Anjali - Giám đốc Chương trình Giáo dục Intel khối APAC, đã thay mặt cho Chương trình Giáo dục Intel gửi lời cảm ơn đến những chia sẻ, đóng góp ý kiến và đề xuất của các đơn vị tham gia hội thảo – bà khẳng định “sự thành công của Chương trình Giáo dục Intel tại Việt Nam chính là nhờ những hưởng ứng, đóng góp quý báu của mỗi thầy, cô tham gia Chương trình”

Buổi hội thảo đã kết thúc tốt đẹp và mang lại nhiều định hướng mới, suy nghĩ mới cho mỗi cá nhân tham gia

Thông tin chi tiết và cụ thể về buổi hội thảo Chương trình Giáo dục Intel này được trình bày ở phần phụ lục 7, phần cuối của cuốn khóa luận

- Tuy nhiên một số nội dung trong khoá học như bộ câu hỏi định hướng đòi hỏi người

học phải có kiến thức nền tảng về khoá học essentials mới thiết lập được bộ câu hỏi định hướng chính xác

 ƯU ĐIỂM NỔI BẬT

- Nội dung: Mang tính cụ thể hơn

 ĐỀ XUẤT

- Với sự đóng góp to lớn của Intel, tôi hy vọng sẽ nhận được sự đầu tư và hỗ trợ nhiều hơn nữa trong thời gian tới về chương trình học cũng như sự hỗ trợ về phương tiện công nghệ thông tin

- Hy vọng sẽ có nhiều khóa học mới hơn nữa để mọi người có thể cùng tham gia và đến với chương trình này một cách gần gũi và quen thuộc

- Với lòng nhiệt tình học hỏi, tôi rất sẵn sàng đón nhận, hưởng ứng và cộng tác nếu như Intel tiếp tục có sản phẩm thử nghiệm mới

CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO DỰ ÁN VÀO GIÁO DỤC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CHO HỌC SINH THPT QUA MÔN ĐỊA LÍ TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ LẠT –TỈNH LÂM ĐỒNG

2.1 BĐKH tại thành phố Đà Lạt

2.1.1 Khái quát về thành phố Đà Lạt và tiềm năng du lịch

Sau 1975, Đà Lạt trở thành một thành phố du lịch quan trọng của Việt Nam Cuối năm

1975 Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam quyết định

Đà Lạt sẽ trở thành 1 trong 4 thành phố trực thuộc Trung ương Tháng 2 năm 1976 Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam ra Nghị định hợp nhất tỉnh Tuyên Đức, tỉnh Lâm Đồng và thị xã Đà Lạt thành tỉnh Lâm Đồng Thị xã Đà Lạt trở thành thành phố tỉnh lỵ tỉnh Lâm Đồng nằm trên cao nguyên Lâm Viên, ở độ cao

1.500 m so với mặt nước biển và diện tích tự nhiên: 393,29 km²

Với nhiều cảnh quan đẹp, Đà Lạt là một trong những thành phố du lịch nổi tiếng nhất của Việt Nam Đà Lạt được mệnh danh là: thành phố hoa, thành phố tình yêu, thành phố sương mù Hàng trăm năm trước đây, Đà Lạt là địa bàn cư trú của người Lạch, vốn

là cư dân của toàn bộ cao nguyên Lang Biang Đà Lạt được bao bọc bởi các đỉnh núi cao và dãy núi liên tiếp Với độ cao trung bình so với mặt biển là 1.500 m Bên trong cao nguyên, địa hình Đà Lạt phân thành hai bậc rõ rệt:

+ Bậc địa hình thấp là vùng trung tâm có dạng như một lòng chảo bao gồm các dãy đồi đỉnh tròn, dốc thoải có độ cao tương đối 25-100 m, lượn sóng nhấp nhô, độ phân cắt yếu, độ cao trung bình khoảng 1.500 m

+ Bao quanh khu vực lòng chảo này là các đỉnh núi với độ cao khoảng 1.700 m tạo thành vành đai che chắn gió cho vùng trung tâm Bên ngoài cao nguyên là các dốc núi

từ hơn 1.700 m đột ngột đổ xuống các cao nguyên bên dưới có độ cao từ 700 m đến

900 m

Về khí hậu Đà Lạt, có thể nói do ảnh hưởng của độ cao và rừng thông bao bọc nên Đà Lạt mang nhiều đặc tính của miền ôn đới Chính thông Đà Lạt giúp cho Đà Lạt thêm

phần mát mẻ Cần phải nói thêm rằng đây cũng chính là điều kiện tiên quyết để du khách thập phương đến nghỉ ngơi và du lịch tại Đà Lạt

Với điều kiện tự nhiên tốt như vậy nên tổng số dân không ngừng tăng lên ở Đà Lạt, số dân ở Đà Lạt hiện nay là 210.652 người (31/12/2010), mật độ 469 người/km²

Hoạt động kinh tế trọng điểm nơi đây chủ yếu là hoạt động phát triển du lịch Được ví như một Tiểu Paris, Đà Lạt từng mộng mơ và nên thơ nhờ cái lạnh cao nguyên ban đêm, sương mù buổi sớm và những dải rừng thông bao quanh thành phố Với những cảnh đẹp rất riêng như Đồi Cù, Hồ Xuân Hương, thung lũng Suối Vàng, công viên hoa

Đà Lạt, thung lũng Tình Yêu, thác Camly…cùng các loại hoa và cây cảnh nổi tiếng của

Đà Lạt với cảnh sắc tươi mát, phong phú bốn mùa, lễ hội hoa tổ chức hàng năm là thông điệp nhằm mời gọi, thu hút du khách và các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài phát triển Đà Lạt Tuy là một thành phố trẻ nhưng bề dày văn hoá ở đây cũng rất được chú ý về sự phong phú, đa dạng, vừa mang tính truyền thống và hiện đại

Văn hoá của dân tộc Cơ Ho bản địa, văn hoá của các cộng đồng dân cư ở châu thổ sông Hồng, vùng Thanh - Nghệ - Tĩnh, Thừa Thiên - Huế, Nam - Ngãi - Bình - Phú, Nam Trung Bộ, Đông Nam Bộ và sự giao lưu văn hoá thế giới đã tạo nên những nét đặc trưng trong phong cách người Đà Lạt: hiền hòa, thanh lịch và mến khách

Có thể nói Đà Lạt là một thành phố du lịch nhiều tiềm năng và cơ hội, nhất là khi đã có sẵn ưu thế về một nền khí hậu ôn hòa - trong lành - mát mẻ Cùng với tất cả những gì đang hiện hữu, Đà Lạt đã và đang trở thành một điểm du lịch hấp dẫn du khách thập phương hàng năm Đà Lạt luôn là một đề tài mới mẻ, hấp dẫn, phong phú mà các giới nghiên cứu khoa học tự nhiên, xã hội, văn học - nghệ thuật luôn đeo đuổi tìm hiểu và sáng tác

2.1.2 Vấn đề BĐKH tại thành phố Đà Lạt trong thời gian qua

2.1.2.1 Biểu hiện của một số yếu tố tự nhiên

 Về nhiệt độ

Theo số liệu của Đài Khí tượng Thủy văn Đà Lạt, trong tháng 10/2009 nhiệt độ cao nhất ở Đà Lạt là 24,5 độ C Tính từ đầu năm 2009 đến nay, khoảng thời gian từ tháng 2 đến tháng 4 là thời điểm Đà Lạt nóng nhất, có ngày nhiệt độ lên đến 27,2 độ C Nhiệt độ trung bình ở TP Đà Lạt từ đầu năm 2009 đến nay, cao hơn nhiệt độ trung bình trong năm 2008 từ 0,3 -0,5 độ C Còn so với nhiệt độ trung bình trong nhiều năm, nhiệt

độ trung bình 10 tháng đầu năm 2009 cao hơn từ 0,2 – 0,4 độ C

(Nguồn: Tổng cục thống kê tỉnh Lâm Đồng)

Từ bảng số liệu trên, ta thấy lượng mưa ở Đà Lạt có sự thay đổi rõ rệt theo chiều hướng không ổn định, từ năm 2005 đến 2006 có xu hướng giảm từ 1817mm xuống

1710mm nhưng ngay sau đó từ năm 2006 đến 2007 tăng đột ngột lên 2052 mm rồi lại giảm xuống 1850mm năm 2009 Không chỉ có sự thay đổi giữa các năm, mà cùng một tháng nhưng mỗi năm lại có một chỉ số chênh lệch nhau khá lớn, cụ thể ta thấy như tháng 3 của năm 2005 và tháng 3 của năm 2009 chênh nhau tới 50mm, hay tháng 11của năm 2005 so với 2006 chênh nhau tới con số 73 mm Đây là minh chứng cụ thể cho sự thay đổi do chịu ảnh hưởng của BĐKH ở nơi này

 Bão

Theo thông báo đầu tiên của Việt Nam cho Công ước khung của Liên hiệp quốc về BĐKH, Bộ Tài nguyên và Môi trường năm 2003 thì "Những năm gần đây, bão có cường độ mạnh xuất hiện nhiều hơn Quỹ đạo bão có dấu hiệu dịch chuyển dần về phía Nam và mùa bão kết thúc muộn hơn, nhiều cơn bão có đường đi dị thường hơn" Mức

độ ảnh hưởng của bão tại Đà Lạt ngày càng mạnh Một ví dụ điển hình là rạng sáng nay 29/9/2009, tại thành phố Đà Lạt, do ảnh hưởng của bão đã có gió giật mạnh cấp 8, cấp 9 Hàng chục cây thông có độ tuổi từ 30 đến 40 năm bị quật đổ, những cây thông này chủ yếu ở trong các trường học và ven đường nên đã gây nên những cái chết không

Quần áo của người Đà Lạt, kể cả du khách, đều không còn dày cộm như trước kia “Vũ khí” chống lạnh truyền thống như áo len cũng ít dần Thậm chí áo quần của nhiều cô gái xứ lạnh ngày càng “thoải mái” hơn, cũng mỏng, cũng ngắn như xứ nóng! Hỏi bất

kỳ người Đà Lạt nào về khí hậu Đà Lạt thời gian gần đây đều nhận được câu trả lời:

“Nóng quá! Nhất là từ 9g trở đi”

Những cụm từ tố cáo thiên nhiên Đà Lạt như “nóng quá”, “khó chịu quá!”, “khắc nghiệt!” xuất hiện ngày càng nhiều hơn Sợ nắng và cuộc tấn công của nắng nóng bất thường đã che lấp nụ cười trên môi nữ giới (bị khẩu trang che), dù cách nay chừng năm năm bạn không thể thấy ở thành phố khí hậu ôn hòa này!

Khoảng trước những năm 1990, sáng ra đến 8 giờ sương vẫn còn thấy giăng khắp các lũng đồi Chiều lại độ 14 giờ trở đi sương giăng xuất hiện trở lại Trong ngày, có những thời điểm người đi trên đường cách nhau 5m không nhận ra nhau bởi làn sương luôn che phủ tầm nhìn

Sự BĐKH “ôn đới” (hay gọi chính xác hơn là nhiệt đới núi cao) của Đà Lạt đến mức nhiều người cao niên ở Đà Lạt phải buông lời than: “Không còn nhận ra Đà Lạt nữa, tệ hại hơn không phải là nó đang ngày một nóng mà là khắc nghiệt, khó chịu”

 Hoạt động nông nghiệp

Môi trường sinh thái, vườn tược cũng thay đổi dần đặc trưng vốn có của nó Trong hoạt động nông nghiệp người dân phải đối mặt với nhiều khó khăn, như sâu bệnh lạ xuất hiện nhiều hơn những mùa vụ gần đây Không riêng sâu bệnh phát sinh phức tạp trên cây trồng, vật nuôi, nội riêng cây ngo (thông) thôi, mọi năm cứ dịp sau Noel người

Đà Lạt thấy tuôn đầy đọt non (kỳ đỉnh sinh trưởng mới phát triển), còn năm nay đến cuối tháng hai đầu tháng ba dương lịch như thế này mới ra đọt, mà lại còn ra không tuôn trào, cứ lỏi chỏi

Các thứ cây chịu nóng miền đồng bằng như đu đủ, mít, mía, phượng hồng không thể trồng ở Đà Lạt thì giờ đã thấy xuất hiện nhan nhản Nghĩa là trồng “vô tư”vẫn trổ bông, đơm trái Ngay cả loài hoa đặc trưng của cao nguyên Lang Biang là mai anh đào ngày trước cứ tết dương lịch là thấy trổ đều khắp phố phường, thì giờ mỗi năm trổ mỗi khác, không theo qui luật chu kỳ nào cả, không ai còn đoán định cụ thể được thời điểm

nó trổ hoa

 Mặt hàng kinh doanh

Người Đà Lạt giờ than thở về sự thay đổi của thời tiết xứ họ rất nhiều Hãy cứ đi dọc con phố bán đồ gia dụng đường Ba Tháng Hai ở phố núi này ngày nay, có lẽ bạn phải ngỡ ngàng khi xứ lạnh giờ đây mua quạt điện làm mát cũng dễ như mua những gói mì Trong các nhà dân, khách sạn, công sở quạt lắp đặt ngày một dày hơn, phổ biến Vì thế khi nghe người ta định “tóm cổ” hai vùng rừng nguyên vẹn lớn nhất còn lại ở Đà Lạt là Dankia - Suối Vàng và Tuyền Lâm để xây thêm hai đô thị lớn mới trên cao nguyên Lang Biang có nhiều người nín thở, lo lắng Lo lắng vì với cách hành

xử của con người như lâu nay thì có lẽ sự tồi tệ của thời tiết, khí hậu ở Đà Lạt sẽ không dừng lại như những gì đang diễn ra Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn Lâm Đồng cho biết: khí hậu (điều hòa, mát mẻ, trong lành) - tài sản lớn nhất của Đà Lạt - đang bị

đe dọa chưa từng có trong lịch sử hình thành đô thị cao nguyên này Kỹ sư Mai Quốc Việt, phó giám đốc trung tâm, cho hay nhiệt độ ở thành phố Đà Lạt đang nóng dần lên,

sự khắc nghiệt gia tăng với biên độ nhiệt dãn cách đột biến chưa từng thấy: Chênh nhau giữa nhiệt độ cao nhất và thấp nhất bình quân từ 8-10 độ những năm trước lên 12-

15 độ Có khi nhiệt độ cao nhất lên đến 27 độ, trong khi thấp nhất là 6,5 độ Ngay cả kỳ

El Nino khốc liệt vào năm 1997 khí hậu Đà Lạt cũng không rơi vào tình cảnh như hiện tại Cũng theo trung tâm khí tượng trên, sự thu hẹp nhanh hơn rừng nội ô ở TP Đà Lạt,

“bêtông hóa thiên nhiên” (xây dựng công trình ồ ạt), cộng với hiện tượng El Nino đang diễn ra là nguyên nhân dẫn đến bức tranh khí hậu tồi tệ nói trên ở Đà Lạt

Trước thực trạng BĐKH diễn ra ngày càng rõ rệt, khốc liệt và nguy hiểm thì vấn đề giáo dục về BĐKH trở nên cần thiết và cấp bách hơn bao giờ hết

2.2 Những vấn đề về giáo dục BĐKH tại thành phố Đà Lạt

2.2.1 Lịch sử giáo dục biến đổi khí hậu tại thành phố Đà Lạt

Cùng với vấn đề dân số, môi trường đã trở thành vấn đề quan tâm của toàn thể nhân loại không chỉ bởi vai trò vô cùng to lớn của nó đối với chất lượng cuộc sống Hiện nay, trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, con người đã làm môi trường sống của

mình thay đổi theo hướng tiêu cực và ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững Giáo dục

ý thức bảo vệ môi trường cho mọi người dân trong cộng đồng nói chung và cho thế hệ trẻ trong các nhà trường phổ thông nói riêng là một biện pháp tích cực, có ý nghĩa to lớn đối với việc bảo vệ, xây dựng môi trường sống cho hôm nay và cả mai sau

Vấn đề giáo dục ý thức trách nhiệm và tình cảm vì môi trường là một quá trình lâu dài, đòi hỏi nhiều công sức, tâm huyết của nhà trường và tập thể đội ngũ giáo viên Đặc biệt, đội ngũ cán bộ quản lý trong nhà trường phải thấy được trách nhiệm đối với việc bảo vệ môi trường, có biện pháp giáo dục học sinh thường xuyên, tổ chức các hoạt động mang tính giáo dục cao và có sức thu hút học sinh tham gia một cách tự nguyện, thích thú

Nhận thức được vai trò và trách nhiệm to lớn đó, ngành giáo dục và đào tạo tỉnh Lâm Đồng đã triển khai nhiều hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường trong các nhà trường phổ thông trên địa bàn tỉnh

Tuy nhiên, đó là những hoạt động giáo dục về môi trường sống, còn riêng với BĐKH thì cho tới thời điểm này chưa có một tổ chức hay đơn vị nào có chương trình kêu gọi hay những hoạt động thiết thực cho vấn đề BĐKH tại thành phố Đà Lạt Đối với học sinh Đà Lạt thì có lẽ các tổ chức như C4E (Cycling for environment - câu lạc

bộ Đạp xe vì Môi trường), các hoạt động bảo vệ môi trường được tổ chức tại quảng trường 30-4,…không còn xa lạ nữa nhưng những hoạt động dành riêng cho giáo dục BĐKH tại thành phố này thì gần như chưa có và còn rất mới mẻ với các em học sinh Qua tiến hành khảo sát tại trường chuyên Thăng Long – trường đầu tỉnh của Lâm Đồng – tôi biết được rằng học sinh có kiến thức về môi trường nhưng riêng về mảng BĐKH thì các em có rất ít thông tin và kiến thức cần có Một số em có mối quan tâm lớn đến vấn đề đưa ra khảo sát đã ghi thêm vào phiếu khảo sát trắc nghiệm bày tỏ sự chia sẻ và mong muốn có những hoạt động cụ thể và thiết thực hơn cho vấn đề này

Từ thực tế đó, tôi thiết nghĩ rằng thành phố Đà Lạt nên tăng cường phối hợp với các

ban, ngành có liên quan tại địa phương, tổ chức các hoạt động tuyên truyền và giáo dục

về BĐKH Đặc biệt, phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường tổ chức các chuyên đề