Đề tài vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề trong dạy các tác phẩm truyện thơ việt nam hiện đại – SGK ngữ văn lớp 9

Một trong số giải pháp màtôi mạnh dạn lựa chọn để cải thiện tình hình đó là vận dụng phương pháp dạyhọc nêu vấn đề trong dạy các tác phẩm truyện, thơ Việt nam hiện đại – SGKNgữ Văn 9.. Đ

ác, cái xấu từ đó có hành động suy nghĩ phù hợp.

Thực tế hiện nay do sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin nhiềuloại hình giải trí ra đời đã thu hút các em, khiến các em thích chơi hơn thích học,đặc biệt là học môn Ngữ Văn Các em giành nhiều thời gian xem ti vi, langthang trên Internet, chơi điện tử…hơn là học bài, đọc tác phẩm văn học, đọc tàiliệu tham khảo Và một thực tế nữa là các em đầu tư nhiều thời gian cho cácmôn tự nhiên, những môn học được xem là thời thượng (nếu đỗ đại học ratrường dễ kiếm việc làm), có học môn văn chỉ là học đối phó, học tủ, học vẹtcho nên kết quả học tập ngày càng thấp Vậy làm thế nào để các em yêu thíchmôn văn, từ đó chăm học, nâng cao kết quả học tập Một trong số giải pháp màtôi mạnh dạn lựa chọn để cải thiện tình hình đó là vận dụng phương pháp dạyhọc nêu vấn đề trong dạy các tác phẩm truyện, thơ Việt nam hiện đại – SGKNgữ Văn 9

Nghiên cứu được tiến hành trên hai nhóm tương đương nhau về học lực

<gồm 15 em - nhốm đối chứng> Nhóm thực nghiệm được thực hiện giải phápthay thế ở các tiết : 61, 62, 110,116 Nhóm đối chứng được dạy bình thườngtrong cùng thời gian và phạm vi trên.

Kết quả cho thấy giải pháp đã có tác động rất tích cực đến kết quả học tậpcủa các em Điểm số của các em nhóm thực nghiệm cao và đồng đều hơn so vớinhóm đối chứng và các em đã yêu thích giờ văn hơn Điều đó chứng tỏ rằng

“ Việc vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề trong dạy các tácphẩảmtuyanj, thơ Viật Nam hiện đại - SGK Ngữ Văn 9” đã nâng cao được hiệuquả giờ dạy, học sinh yêu thích và chăm học hơn

3 GIỚI THIỆU.

3.1 Hiện trạng

Phương pháp dạy học nêu vấn đề đã chứng minh được ích lợi của nótrong dạy học hiện nay Nó khiến học sinh được làm việc nhiều hơn, tích cựcchủ động tìm ra kiến thức dưới sự hướng dẫn của giáo viên hơn là thu nhậnthông tin từ giáo viên rTong chiến lược phát triển giáo dục ( ban hành kèm theoquyết định 201/2001/ QĐ-TTg ngày 28 tháng 12 năm 2001 của thủ tướng chínhphủ) ghi rõ “đổi mới và hiện đại hoá phương pháp giáo dục chuyển từ việctruyền thụ tri thức thụ động thầy giảng trò ghi sang hướng dẫn người học chủđộng tư duy trong quá trình tiếp cận tri thức Dạy cho người học phương pháp tựthu nhận thông tin một cách có hệ thống và có tư duy phân tích, tổng hợp pháttriển năng lực của mỗi cá nhân, tăng cường tính chủ động tích cực, tự chủ củahọc sinh trong quá trình học tập” Như vậy mục đích của việc đổi mới và hiệnđại hoá phương pháp giáo dục là phát huy được vai trò chủ thể của học sinh,phát huy được tính tích cực chủ động và khả năng tư duy sáng tạo của học sinh

Nhưng trong thực tế không phải giáo viên nào cũng hiểu và quan niệmđúng đắn về phương pháp dạy học nêu vấn đề, biết vận dụng nó một cách phù

hợp để kích thích lòng yêu tác phẩm văn chương của học sinh và ham muốnđược tự mình khám phá nó dưới sự hướng dẫn của giáo viên

Có những giáo viên cho rằng phương pháp dạy học nêu vấn đề là conđường độc nhất để hướng dẫn cho học sinh chiếm lĩnh tác phẩm văn học Vìvậy dẫn tới quan niệm cần phải sử dụng thật nhiều trong tất cả các giờ học, chonên đã tách rời phương pháp dạy học này với các phương pháp dạy học truyềnthống khác

Bên cạnh đó cũng có những giáo viên đánh giá cao phương pháp dạy họctruyền thống, chưa nhìn nhận rõ ưu điểm của phương pháp dạy học nêu vấn đề

Vì vậy giờ học chưa gây được hứng thú cho học sinh Và cũng có những giáoviên khi áp dụng kiểu dạy học này vào giờ dạy tác phẩm văn học còn lúng túngnhầm lẫn giữa việc tiến hành đàm thoại với việc nêu vấn đề, giữa câu hỏi thườngvới câu hỏi nêu vấn đề

Xuất phát từ những thực trạng trên tôi xin trình bày giải pháp vận dụngdạy học nêu vấn đề trong giờ dạy các tác phẩm truyện, thơ Việt Nam hiện đạicho học sinh lớp 9

3.2 Giải pháp thay thế

Đưa các câu hỏi, các tình huống có vấn đề vào trong hệ thống câu hỏi dẫndắt giúp học sinh phát hiện và chiếm lĩnh kiến thức

3.3 Một số nghiên cứu gần đây liên quan đến đề tài

- Sáng kiến kinh nghiệm: “ Hướng dẫn học sinh chiếm lĩnh tác phẩm vănhọc” của đồng chí Nguyễn Thu Hằng trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm

- Nội dung đổi mới phương pháp giảng dạy và đánh giá học sinh trunghọc cơ sở do cô giáo Doãn Thị Phượng chuyên viên SGD trình bày

- Phương pháp dạy học ngữ văn ở trường TH CS theo hướng tích hợp vàtích cực Tác giả: Đoàn Thị Kim Nhung - trường CĐSP Nghệ An

Và còn rất nhiều những bản tham luận của các đồng nghiệp trong các buổi hộithảo của tổ nhóm chuyên môn, cụm, toàn huyện có liên quan đến đề tài.

3.4 Vấn đề nghiên cứu

Vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề trong dạy các tác phẩmtruyện, thơ Việt Nam hiện đại – SGK Ngữ Văn 9 có nâng cao được kết quả họctập của học sinh không?

3.5 Giả thuyết nghiên cứu

Vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề sẽ nâng cao được kết quả họctậpvà hứng thú của học sinh lớp 9 với môn Ngữ Văn

4 PHƯƠNG PHÁP

4.1 Khách thể ngiên cứu

Tôi chọn khách thể nghiên cứu là lớp 9A Trường THCS Thắng Thuỷ nămhọc 2010-2011 do cô giáo Lê Minh Hiếu làm chủ nhiệm Lớp gồm 30 học sinhhầu hết các em học sinh trong lớp đều có ý thức học tập (trong đó có 16 nam, 14nữ)

T ôi chia lớp thành hai nhóm: Lớp 9A1 gồm 15 em trong đó có 8 nam và 7 em

nữ ( nhóm thực nghiệm); Lớp 9A2 nhóm đối chứng trong đó có 8 em nam và 7

em nữ)

Hai nhóm này tương đương về lực học hạnh kiểm, giới tính

Bảng 1: Bảng tương quan giữa hai nhóm

Tôi lựa chọn thiết kế 4: Kiểm tra sau tác động đối với các nhóm ngẫunhiên.

4.3 Quy trình nghiên cứu

- Chuẩn bị của giáo viên

+ Đối với lơp 9A1(nhóm thực nghiệm) giáo viên thiết kế bài dạy có sử dụng cáccâu hỏi nêu vấn đề, tình huống có vấn đề, giáo án điện tử, tham khảo bài dạy củacác đồng nghiệp

Các bài dạy cụ thể;

Bài Làng (Kim Lân)

Bài Mùa xuân nho nhỏ (Thanh Hải)

Bài Viếng Lăng Bác (Viễn Phương)

+ Đối với lớp 9A2 (nhóm đối chứng) dạy học bình thường

Tiến hành dạy thực nghiệm: Thời gian dạy như sau:

Ngày dạy Tiết PPCT Tên bài

17 – 11 - 2010 61, 62 Làng ( Kim Lân)

10 – 2 - 2011 110 Mùa xuân nho nhỏ ( Thanh Hải)

12 – 2 - 2011 111 Viếng Lăng Bác (Viễn Phương)

4.4 Đo lường:

Bài kiểm tra trước tác động là bài kiểm tra học kì 1 do phòng giáo dụcVĩnh Bảo ra chung cho các trường

Bài kiểm tra sau tác động là bài kiểm tra sau khi học xong các tác phẩmtruyện, thơ hiện đạiVN do cô giáo Lê Minh Hiếu (gvg cấp cơ sở) và tôi cùngthiết kế (Đề thi trình bày ở phần phụ lục) Đề kiểm tra đã được tổ KHXH vànhóm văn duyệt Đề kiểm tra gồm 2 phần: phần trắc nghiệm và phần tự luận với

tỉ lệ điểm là 2/8 Thời gian kiểm tra là 90 phút

Tiến hành kiểm tra và chấm bài :

Sau khi dạy các bài trên, chúng tôi cho học sinh kiểm tra Tôi và cô giáo

Lê Minh Hiếu cùng chấm bài theo đáp án và biểu điểm đã xây dựng Vì vậy kếtquả thu được là tin cậy

5 PHÂN TÍCH KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN

Như vậy giả thiết về đề tài vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề khi dạy các tác phẩm văn học Việt Nam hiện đại nâng cao được kết quả học tập của học sinh đã được kiểm chứng.

5.3 Bàn luận

Kết quả bài kiểm tra sau tác động của nhóm thực nghiệm điểm trung bình

là còn kết quả kiểm tra của nhóm đối chứng là Độ chênh lệch điểm số của hainhóm là Điều đó cho thấy điểm trung bình của hai nhóm đã có sự khác biệt rõrệt, nhóm được tác động có điểm trung bình cao hơn lớp đối chứng và mức độảnh hưởng của tác động là lớn Dạy học nêu vấn đề đã tích cực hoá hoạtđộnghọc tập của học sinh, làm cho các em quen với việc phát hiện và giải quyết vấn

đề trong nhà trường và ngoài cuộc sống Các em cũng đã yêu thích môn vănhơn, hứng thú sôi nổi trong giờ học, còn giáo viên cũng không phải thuyết trìnhnhiều

Tuy nhiên để thực hiện tốt tác động này thì người giáo viên phải thực sựtâm huyết với nghề, chuẩn bị kĩ giáo án trước khi lên lớp, đặc biệt là khâu thiết

6.2 Khuyến nghị

a Đối vối giáo viên

+ Cần hiểu lứa tuổi học sinh lớp 9 tuy đã có vốn kiến thức văn học và đờisống nhất định nhưng các em vẫn chịu ảnh hưởng và kinh nghiệm của giáo viênsâu sắc Bởi vậy các em hồn nhiên và hăng hái tham gia vào giải quyết vấn đềgiáo viên đặt ra Và cũng dễ dàng tin vào những kết quả đạt được dưới sự hướngdẫn của giáo viên.Vì thế giáo viên phải hết sức thận trọng khi chọn vấn đề, nêu

vấn đề sao cho vừa sức với tất cả học sinh trong lớp từ yếu –trung bình –khá giỏi để các em không chán nản và ỉ lại vào bạn khác, có hứng thú, tinh thầntrách nhiệm trong học tập Bởi vậy phải đặt vấn đề từ dễ đến khó, từ đơn giảnđến phức tạp, từ thấp đến cao Muốn làm được điều đó đòi hỏi người giáo viênphải am hiểu tác phẩm, am hiểu tâm lí lứa tuổi, am hiểu khả năng của học sinhmình.

-Và việc áp dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề ở các khối lớp 6, 7, 8, 9thì mức độ cũng phải khác nhau

+ Trong quá trình dạy tác phẩm văn học giáo viên cần soạn bài chi tiết vàkết hợp phương pháp dạy học nêu vấn đề với các phương pháp dạy học khác đểgiờ học đạt hiệu quả cao

b đối với học sinh: Soạn bài chi tiết Trong giờ học cần chú ý, hăng hái tích cựctham gia giải quyết vấn đề giáo viên đặt ra

c Đối với tổ, nhóm chuyên môn:

Đề nghị xây dựng các chuyên đề áp dụng phương pháp dạy học nêu vấn

đề vào giờ dạy tác phẩm văn học để rút kinh nghiệm làm cho giờ dạy đạt kết quảcao

Trên đây là một vài suy nghĩ nhỏ của tôi về việc sử dụng phương phápdạy học nêu vấn đề trong giờ dạy tác phẩm văn học ở bậc trung học cơ sở Thiếtnghĩ để tạo hứng thú cho học sinh, giúp học sinh tíh cực chủ động chiếm lĩnh trithức, tiến tới tự sáng tạo tri thức là phù hợp với yêu cầu đổi mới phương phápdạy học hiện nay, và yêu cầu của xã hội Qua những giải pháp mà tôi nêu ra ởtrên mong rằng sẽ góp một phần nhỏ để các đồng nghiệp cùng tham khảo Cácsuy nghĩ trên chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót tôi rất mong nhậnđược sự giúp đỡ, đóng góp ý kiến của các động nghiệp

Tôi xin chân thành cảm ơn!

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúcBẢN CAM KẾT

I TÁC GIẢ

Họ và tên : Vũ Thị Hè

Sinh ngày 02 tháng 08 năm 1979

Thắng Thuỷ, ngày 15 tháng 12 năm 2011

Người cam kết

-TT Tên SKKN hoặc đề tài thể loại Thuộc Năm viết Xếp loại

1 Nâng cao chất lượng công tác bồi dưỡng học sinh giỏi. SKKN 2009

2 Kĩ thuật tổ chức nhóm trong dạy môn ngữ văn SKKN 2010

3 Sử dụng lời bình trong dạy các văn bản truyện, thơ SKKN 2011 4

Vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề trong dạy

các tác phẩm truyện thơ Việt Nam hiện đại – SGK

ngữ văn lớp 9

NCKHSP 2012

Xác nhận kết quả của Hội đồng thẩm định Đề tài nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng trường THCS Thắng Thuỷ ………

………

………

………

………

………

………

TM HỘI ĐỒNG THẨM ĐỊNH TRƯỜNG

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Phương pháp dạy học Ngữ văn ở trường THCS theo hướng tích hợp và tích cực

Tác giả: Đoàn Thị Kim Nhung- Trường CĐSP Nghệ An

2 Thư viện bài giảng bạch kim

3 Một số vấn đề đổi mới về phương pháp dạy học ở trường THCS.

Tác giả: Giáo sư Vũ Nho ( nhà xuất bản giáo dục năm 2004)

4 Sách giáo viên Ngữ văn 9

- Nhân vật, sự việc, cốt truyện của một tác phẩm truyện hiện đại.

- Đối thoại, độc thoại và đọc thoại nội tâm; sự kết hợp các yếu tố miêu tả biểucảm trong văn bản tự sự hiện đại

- Tình yêu làng, yêu nớc, tinh thần kháng chiến của ngời nông dân Việt Namtrong kháng chiến chống Pháp

2.Kĩ năng

- Đọc - hiểu văn bản truyện Việt Nam hiện đại đợc sáng tác trong thời kì khángchiến chống thực dân pháp

3 Thái độ:

- Giáo dục HS tình yêu quê hơng

B.Chuẩn bị của thầy và trò.

- Thầy: Giáo án, bảng phụ,

- Trò: Soạn bài truớc khi đến lớp, chuẩn bị một số t liệu

C.Tiến trình lên lớp.

Buớc 1:.ổn định tổ chức

- Kiểm tra sĩ số, nền nếp lớp học

Bớc 2 Kiểm tra bài cũ

- Mục tiêu: Củng cố lại nội dung kiến thức hai văn bản ánh trăng và khúc hát

H2: đọc diễn cảm một đoạn trong bài thơ khúc hát ru những em bé lớn trên lng

mẹ của Nguyễn Khoa Điềm Nêu những nét chính về nghệ thuật và nội dung củabài thơ

-Buớc 3: Nội dung bài mới.

Hoạt động 1: Tạo tâm thế

- Mục tiêu: Hé mở nội dung bài mới, gây hứng thú cho HS

- Phơng pháp:thuyếtn trình

- Kĩ thuật:Động não

- Dự kiến thời gian: 1 phút

GV giới thiệu chân dung nhà văn Kim Lân

GV dẫn: Đây là nhà văn xuất sắc, trởng thành trong cuộc kháng chiếnchống Pháp xâm lợc Hôm nay, chúng ta sẽ đến với nhà văn Kim Lân qua truyện

Hoạt động 2: Tri giác.

- Dự kiến thời gian: 10 phút.

HĐ của thầy HĐ của trò Chuẩn: KT-KN Ghi chú

GV yêu cầu HS quan sát vào

- Hai tập truyện nổi tiếng của

Kim Lân: Con chó xấu xí và

đầucuộc kháng chiến chống Pháp)

Giọng đọc thay đổi linh hoạt: Vui, buồn

1 đến 2 Hs tóm tắt

I Đọc- hiểu chúthích

Hoạt động3: Phân tích cắt nghĩa

Mục Tiêu:

+ Nhân vật, sự việc, cốt truyện của một tác phẩm truyện hiện đại

+ Đối thoại, độc thoại và đọc thoại nội tâm; sự kết hợp các yếu tố miêu tả biểu cảmtrong văn bản tự sự hiện đại

+ Tình yêu làng, yêu nớc, tinh thần kháng chiến của ngời nông dân Việt Nam trongkháng chiến chống Pháp

với đoạn truyện nào?

GV yêu cầu HS chú ý vào đoạn

truyện thứ nhất

H: Dựa vào đoạn truyện em hãy

giới thiệu một vài nét về cuộc

sống của ông Hai ở nơi tản c?

- Phơng thức chính: Tự sự

- Kể theo ngôi thứ 3

- Ông Hai là nhân vật chính

- Bởi vì nhân vật ông Hai xoay quanh diễn biến câu chuyện và trực tiếp thể hiện giá trị t t-ởng của tác phẩm

- Sống ở nơi tản c, ông hai luôn nhớ về làng

- Ông thờng có thói quen đến phòng thông tin

- Tâm trạng đau khổ tủi

hổ của ông khi nghe tin làng theo giặc

- Tâm trạng vui mừng, hạn phúc của ông khi nhận đợc tin mừng cảI chính lang thheo giặc

HS đọc thầm

- Sống xa quê

- ở nhờ nhà ngời khác

- Cuộc sống gặp rất nhiều khó khăn

- Mọi ngời đều lo kiếm sống: Vợ và con gái chạy chợ, ông Hai và

đứa con nhỏ tìm đất trồng trọt

Đó là cuộc sống tạm bợ,khó khăn

Luôn bận tâm về cái làng Chợ Dâù và về cuộc kháng chiến

II Tìm hiểu văn bản

1 Nỗi nhớ làng

và thói quen đến phòng thông tin của ông Hai.

về làng đợc thể hiện qua đoạn

truyện nào?

H: Mỗi khi hồi tởng về làng

những hình ảnh nào đã hiện về

trong tâm trí ông Hai?

H: Mỗi khi nghĩ về cái làng

Chợ Dầu tâm trạng của ông Hai

nh thế nào? Những chi tiết nào

cho em thấy đợc diều đó?

H: Vì sao ông Hai cảm thấy rất

vui khi nghĩ về làng mình?

H: Những chi tiết trên cho thấy

tình cảm của ông hai đối với

rất quan tâm đến cuộc kháng

chiến của dân tộc Hãy chọn và

đọc đoạn văn tiêu biểu nhất thể

hiện sự quan tâm của ông Hai

đối với cuộc khánh chiến?

H: Tìm những chi tiết tiêu biểu

nhất thể hiện sự quan tâm của

ông Hai đối với cuộc kháng

chiến

truyện.( Ông lại nghĩ về cái làng nhớ cái làng quá.)

- Cái chòi gác đầu làng,

- Những đờng hầm bí mật

- Cùng anh em đào ờng đắp ụ, xẻ hào, khuân đá

đ Vui thế, tronglòng ônglão náo nức hẳn lên

Vì làng ông tích cực kháng chiến

- Gắn bó với làng quê

- Tự hào về làng quê

- Có trách nhiệm với làng quê

Ông Hai rất yêu làng

HS đọc diễn cảm đoạn

truyện: Ông Hai đi nghêng ngang giữa đ- ờng ruột gan ông lão

cứ múa cả lên, vui quá.

- Nắng này thì bỏ mẹ chúng nó

- Thờng xuyên đến phòng thông tin để nghetin tức về cuộc kháng chiến

- Đấy cứ kêu chúng nó trẻ con mãi đi

- Ruột gan ông lão cứ

thuần phát, cả cuộc đời không

siêu thoát khỏi luỹ tre làng ấy

vậy mà ông Hai lại yêu kháng

chiến, yêu cách mạng Chúng

ta thực sự cảm động trớc tình

cảm đối với kháng chiến của

ông Hai.

H: Qua đoạn truyện nói về cuộc

sống của ông Hai ở nơi tản c

em thấy ông Hai hiện lên cùng

với những phẩm chất nào đáng

quý?

H: Phát biểu đôi lời cảm xúc

của em về nhân vật ông Hai?

H: Tóm tắt đoạn truyện kể nhân

vật ông Hai từ khi nghe tin làng

Chợ Dầu theo giặc?

H: Ông Hai nhận đợc tin làng

Chợ Dầu theo giặc trong hoàn

cảnh nào( vào thời điểm nào? ở

đâu, ai báo tin)

Dầu theo giặc diễn biến tâm

trạng của ông Hai nh thế nào?

Em hãy tìm những chi tiết tiêu

múa cả lên, vui quá

- Ngôn ngữ quần chúng:

Giữ chịt lấy, cơ chừng, khiếp thât, dăm khẩu

- Độc thoại của nhân

vật: Đấy, cứ kêu chúng nó

Tha thiết nồng nhiệt vớikháng chiến

Là ngời nông dân có tính tình vui vẻ chất phác, có tấm lòng gắn

bó với làng quê, kháng chiến

HS tự bộc lộ

1 đến 2 Hs tóm tắt

- Vào lúc gần tra

- Tại quan nớc bên cạnh gốc đa xù xì

- Những ngời đàn bà tản c từ Bắc Ninh lênbáo cho ông biết

- Hà, nắng gớm, về nào

- Cổ ông lão nghẹn ắng hẳn lại, da mặt tê rân

2 Tâm trạng của

ông Hai khi nhận đợc tin làng Chợ Dầu theo giặc.