Tóm tắt luận án tiến sĩ khoa học giáo dục quản lý đánh giá kết quả học tập của học sinh trung cấp theo tiếp cận năng lực

Giả thuyết khoa học Thực trạng quản lý đánh giá kết quả học tập của học sinh trung cấp còn nhiều hạn chế trong các khâu như: lập kế hoạch đánh giá KQHT, tổ chức chỉ đạo đánh giá KQHT, k

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM

ĐÀO THANH HẢI

QUẢN LÝ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRUNG CẤP THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 9 14 01 14

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2019

Công trình được hoàn thành tại : Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học:

1 PGS.TS Phan Văn Nhân

2 PGS.TS Nguyễn Đức Trí

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Viện họp tại Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, 101 Trần Hưng Đạo, Hà Nội Vào hồi giờ ngày tháng năm

Có thể tìm hiều luận án tại:

- Thư viện Quốc gia

- Thư viện Viện Khoa học giáo dục Việt Nam

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020 cũng khẳng định “Tập trung vào quản lý chất lượng giáo dục Bên cạnh đó phải đổi mới nội dung, phương pháp dạy học, thi, kiểm tra và đánh giá chất lượng giáo dục: “Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học Đổi mới kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, kỳ thi tuyển sinh đại học, cao đẳng theo hướng đảm bảo thiết thực, hiệu quả, khách quan và công bằng; kết hợp kết quả kiểm tra đánh giá trong quá trình giáo dục với kết quả thi.”

Theo Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI ngày 4/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã khẳng định: "Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra

và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan: “Việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo cần từng bước theo các tiêu chí tiên tiến được xã hội và cộng đồng giáo dục thế giới tin cậy và công nhận Phối hợp sử dụng kết quả đánh giá trong quá trình học với đánh giá cuối kỳ, cuối năm học; đánh giá của người dạy với tự đánh giá của người học; đánh giá của nhà trường với đánh giá của gia đình và của xã hội Đổi mới phương thức thi và công nhận tốt nghiệp trung học phổ thông theo hướng giảm áp lực và tốn kém cho xã hội mà vẫn bảo đảm độ tin cậy, trung thực, đánh giá đúng năng lực học sinh, làm cơ sở cho việc tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học; Đổi mới phương thức đánh giá và công nhận tốt nghiệp giáo dục nghề nghiệp trên cơ sở kiến thức, năng lực thực hành, ý thức kỷ luật và đạo đức nghề nghiệp Có cơ chế

để tổ chức và cá nhân sử dụng lao động tham gia vào việc đánh giá chất lượng của cơ sở đào tạo.” Hiện nay, hầu hết các trường đã chuyển đổi mục tiêu đào tạo trung cấp theo hướng thực hành Trong đó, đánh giá kết quả học tập của học sinh là một khâu quan trọng và cần thiết trong quy trình đào tạo học sinh đang học tập tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp

Tuy nhiên công tác thi, kiểm tra, đánh giá trên thực tế chậm được đổi mới Do nội dung chương trình giảng dạy còn nặng về lý thuyết, phương pháp dạy học lạc hậu, chưa phù hợp với đặc thù của giáo dục nghề nghiệp, mặt khác do chưa có khung trình độ quốc gia về giáo dục thống nhất trên toàn quốc, nên hoạt động đánh giá kết quả học tập của học sinh còn nhiều bất cập, các thang đo (tiêu chí, chỉ số…)

Hiện nay, mạng lưới cơ sở giáo dục TC phân bổ rộng khắp các tỉnh thành của cả nước, đa dạng hóa về loại hình trường, ngành nghề, phương thức đào tạo và về nguồn lực theo hướng hội nhập với xu thế chung của thế giới Quy mô đào tạo tăng nhanh, từng bước đáp ứng nhu cầu học tập của người dân Chất lượng đào tạo đã có những chuyển biến tốt về nhiều mặt Các hoạt động đánh giá, đảm bảo chất lượng bước đầu đã có những tác động tích cực trong công tác quản lí và đào tạo của các trường trên cả nước Nhưng hệ thống giáo dục TC của nước ta hiện nay vẫn chưa tiếp cận nhiều với trình độ tiên tiến của các nước trong khu vực và trên thế giới, chưa theo kịp yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, chưa thực sự gắn với nhu cầu sử dụng nguồn nhân lực có trình độ TC của các ngành, địa phương trên cả nước Chính vì vậy, vấn đề đảm bảo và nâng cao chất lượng đào tạo TC đang được các cấp, các ngành và xã hội đặc biệt quan tâm Để HSTC sau khi tốt nghiệp ra trường có thể làm việc được ngay tại vị trí sản xuất của doanh nghiệp thì chương trình đào tạo của nhà trường cần phải đáp ứng được các yêu cầu đối với các vị trí công việc ở DN

Để có thể thực hiện được điều đó, nhà trường cần xác định mục tiêu, xây dựng chương trình, tổ chức đào tạo đến kiểm tra đánh giá chất lượng đào tạo

Chính vì lý do đã trình bày ở trên, tác giả đã lựa chọn đề tài “Quản lý đánh giá kết quả học tập của học sinh trung cấp theo tiếp cận năng lực”

2 Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu cơ sở lý luận, thực tiễn quản lý đánh giá KQHT của học sinh

trung cấp theo tiếp cận năng lực và đề xuất các giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng quản

lý đánh giá KQHT

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Hoạt động đánh giá KQHT của HS trường trung cấp theo tiếp cận năng lực

3.2 Đối tượng nghiên cứu: Quản lý đánh giá KQHT của HS trường trung cấp theo tiếp cận năng lực

4 Giả thuyết khoa học

Thực trạng quản lý đánh giá kết quả học tập của học sinh trung cấp còn nhiều hạn chế trong các khâu như: lập kế hoạch đánh giá KQHT, tổ chức chỉ đạo đánh giá KQHT, kiểm tra/giám sát việc đánh giá KQHT, sao lưu và quản lý thông tin hậu đánh giá do các trường vẫn triển khai quản

lý theo phương thức truyền thống, chưa chi tiết kế hoạch đánh giá hàng năm và toàn khóa, chưa thiết lập được một cơ cấu tổ chức đánh giá mang tính chuyên nghiệp, việc đánh giá được giao khoán cho tổ môn và giáo viên, chưa chặt chẽ trong việc thanh tra, kiểm tra kết quả đánh giá… Nếu đề xuất được các giải pháp quản lý đánh giá kết quả học tập của học sinh trung cấp theo tiếp cận năng lực phù hợp và có tính khả thi thì sau khi kết thúc khóa học, học sinh sẽ dễ đạt được chuẩn đầu ra của chuyên ngành đào tạo

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý đánh giá kết quả học tập của học sinh trung cấp theo tiếp cận năng lực

- Nghiên cứu thực tiễn về quản lý đánh giá kết quả học tập của học sinh trung cấp theo tiếp cận năng lực

- Đề xuất các giải pháp quản lý đánh giá kết quả học tập của học sinh trung cấp theo tiếp cận năng lực

- Tổ chức khảo nghiệm các giải pháp kiểm tra tính cần thiết và tính khả thi của các giải pháp

đã đề xuất

- Tổ chức thử nghiệm giải pháp

6 Phạm vi nghiên cứu: Luận án tập trung nghiên cứu, phân tích thực trạng về quản lý đánh giá

kết quả học tập của học sinh các trường trung cấp ở Hà Nội theo tiếp cận năng lực theo qui định đánh giá về học chế tín chỉ để có cơ sở đề xuất các giải pháp cho phù hợp

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp luận

- Phương pháp tiếp cận hệ thống: Hệ thống QL đánh giá KQHT của học sinh trung cấp theo

TCNL là một hệ thống có tính đồng bộ, giải quyết các vấn đề QL đánh giá KQHT dựa trên quan điểm phát triển, mang tính khoa học, hiệu quả và thực tiễn Do vậy, công tác QL đánh giá KQHT phải được xây dựng theo quan điểm hệ thống, không chồng chéo và mâu thuẫn lẫn nhau

- Phương pháp tiếp cận chức năng: Các công việc của QL đánh giá KQTH của học sinh trung

cấp theo TCNL được thực hiện trong một chỉnh thể thống nhất, đảm bảo thực hiện theo các chức năng của quản lý đánh giá KQHT

- Phương pháp tiếp cận lịch sử: Quá trình nghiên cứu đối tượng, tìm hiểu để phát triển QL

đánh giá KQHT qua thời gian, không gian cụ thể và với những điều kiện phù hợp nhưng vẫn đảm bảo được các qui luật tất yếu và giữ được những giá trị truyền thống

7.2 Phương pháp nghiên cứu

- Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết, hồi cứu tư liệu: Nghiên cứu sách, tài liệu, các văn

bản pháp quy có liên quan đến luận án, trên cơ sở đó phân tích, tổng hợp, khái quát hóa

- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp điều tra; Phương pháp điều tra

phỏng vấn; Phương pháp chuyên gia

- Phương pháp thử nghiệm: Tiến hành thử nghiệm nhằm kiểm định tính khả thi và hiệu quả

của quản lý đánh giá KQHT của học sinh trung cấp để kiểm chứng một biện pháp quản lý cụ thể

- Phương pháp thống kê và xử lý số liệu: Thu nhận thông tin và xử lý bằng các phần mềm

SPSS

8 Luận điểm bảo vệ

- Đánh giá KQHT theo tiếp cận năng lực là một trong những nội dung quan trọng thúc đẩy sự phát triển của hoạt động QL đánh giá KQHT

- QL đánh giá KQHT theo tiếp cận năng lực là phương thức quản lý hiệu quả, giúp các nhà QLGD đạt được hiệu quả mong muốn Nó tác động tới nhà trường phải thực hiện để đạt được các mục tiêu quản lý đánh giá và nâng cao chất lượng dạy và học

9 Đóng góp mới của luận án

- Luận án đã tổng quan được một số vấn đề cơ bản về đối tượng nghiên cứu, góp phần phát triển cơ sở lý luận về quản lý đánh giá KQHT theo tiếp cận năng lực

- Hệ thống hóa cơ sở lí luận về quản lý đánh giá KQHT của học sinh trung cấp theo TCNL

- Dựa trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng QL đánh giá KQHT của học sinh trung cấp theo TCNL, góp phần đổi mới phương thức quản lý đánh giá KQHT vào công tác QLGD

- Đề xuất các giải pháp và thử nghiệm giải pháp quản lý đánh giá KQHT để đổi mới phương thức và tư duy quản lý đánh giá

- Những kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chính sách QLGD mang tính thực tiễn trong việc quản lý đánh giá KQHT của ngành giáo dục

10 Cấu trúc của luận án

CẬN NĂNG LỰC 1.1 Tổng quan nghiên cứu các vấn đề

Quá trình phân tích, hệ thống các tài liệu nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước được sắp xếp nghiên cứu liên quan đến các nội dung sau:

- Hướng nghiên cứu về đánh giá kết quả học tập

- Hướng nghiên cứu về quản lý đánh giá kết quả học tập của học sinh theo tiếp cận năng lực Các tác giả đã cung cấp nhiều thông tin về các khía cạnh của chất lượng giáo dục đặc biệt

là giáo dục phổ thông Hầu hết các tác giả thường đi sâu vào một số khía cạnh nào đó chẳng hạn như khâu xây dựng ngân hàng đề thi, xây dựng các tiêu chí đánh giá, đề xuất phương án thi, hình thức thi cho một số môn học chưa đi sâu vào việc đánh giá kết quả học tập của học sinh trung cấp theo hướng tiếp cận năng lực

Các công trình nghiên cứu được đề cập trong phần này đã gián tiếp hoặc trực tiếp khẳng định tầm quan trọng của việc đánh giá kết quả học tập của học sinh ở những mức độ nông sâu khác nhau Quan điểm về sự cần thiết của việc đánh giá kết quả học tập học sinh cũng tìm được tiếng nói chung giữa tất cả các tác giả Những nguyên nhân khách quan và chủ quan trong việc đánh giá cũng

bị hạn chế được các tác giả xem xét, phân tích, lí giải Một số đề xuất được đưa ra nhằm khắc phục những bất cập của thực trạng Tuy nhiên, số lượng các công trình nghiên cứu sâu về quản lý đánh giá kết quả học tập HS trung cấp theo TCNL chưa nhiều Cho đến nay, vẫn chưa có một công trình chuyên sâu, nổi bật nào về lĩnh vực này

Các công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài được thể hiện rõ và lí giải một cách thuyết phục tầm quan trọng của việc đánh giá hoạt động học tập của học sinh và sinh viên Ở phạm

vi hẹp hơn, khi nghiên cứu về tầm quan trọng trong công tác đánh giá kết quả học tập của học sinh, các tác giả đã cung cấp một lượng tri thức phong phú và mới mẻ, cùng cách tiếp cận đa chiều Tổng quan các công trình này đã giúp nghiên cứu sinh có thêm cơ sở để xây dựng những tiêu chí, nội dung cơ bản của việc quản lý đánh giá kết quả học tập HS trung cấp theo TCNL

1.2 Một số khái niệm liên quan

1.2.1 Quản lí

Quản lý là quá trình hình thành công việc thông qua con người, là việc tổ chức khai thác nguồn lực con người để đạt được mục tiêu cao nhất của tổ chức, tác động đến cá nhân và nhóm

người trong tổ chức để đạt được mục tiêu của tổ chức Các định nghĩa đều thể hiện được bản chất của hoạt động quản lý, đó là một quá trình tác động, gây ảnh hưởng của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) nhằm đạt được mục tiêu chung

Quản lý vừa là một khoa học, vừa là một nghệ thuật tác động đến hệ thống hoạt động xã hội,

nó cần phải hết sức sáng tạo, linh hoạt để chỉ đạo hoạt động của tổ chức đạt mục tiêu đề ra

1.2.2 Đánh giá

ĐG là quá trình có hệ thống bao gồm việc thu thập chứng cứ, phân tích, giải thích thông tin

và đưa ra những ĐG về bản chất và phạm vi của KQHT hay thành tích đạt được của người học so với các tiêu chí và tiêu chuẩn thực hiện đã đề ra, tức là xác định mức độ người học đạt được các mục tiêu học tập ĐG được thực hiện thông qua nhiều phương pháp khác nhau như: ĐG nhiều chiều;

ĐG theo hồ sơ; ĐG qua quan sát; ĐG theo hồ sơ; ĐG thông qua KT, trong đó ĐG thông qua KT là phương pháp chủ yếu Như vậy, qua KT ta thấy được việc ĐG như thế nào, KT là hình thức không thể thiếu khi ĐG, trong một số trường hợp, đây là hình thức duy nhất Do mối liên hệ không thể tách rời giữa KT và ĐG nên trong luận án này, để chỉ hoạt động KT, ĐG tác giả có thể dùng từ KT,

ĐG nói chung hoặc dùng từ KT hay ĐG nói riêng tuỳ từng ngữ cảnh cụ thể nhưng với ý nghĩa như nhau

Đánh giá là hoạt động thường xuyên trong giáo dục và đào tạo Thông qua việc đánh giá kết quả học tập giúp cho giáo viên và học sinh thay đổi theo hướng tích cực và người quản lý có thể điều chỉnh quá trình đào tạo tốt hơn

1.2.4 Năng lực

Năng lực là sự thực hiện những nhiệm vụ, công việc theo một chuẩn nhất định trên cơ sở những kiến thức, kỹ năng, thái độ, đáp ứng những yêu cầu của hoạt động và đảm bảo cho hoạt động đạt được những kết quả tốt

1.2.5 Trung cấp

Theo Luật GDNN 2014 thì Giáo dục nghề nghiệp là một bậc học của hệ thống giáo dục quốc dân nhằm đào tạo trình độ sơ cấp, trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng và các chương trình đào tạo nghề nghiệp khác cho người lao động, đáp ứng nhu cầu nhân lực trực tiếp trong sản xuất, kinh doanh và dịch vụ, được thực hiện theo hai hình thức là đào tạo chính quy và đào tạo thường xuyên

1.2.6 Đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực

ĐG kết quả học tập theo TCNL là quá trình thu thập và xử lý thông tin về hiệu suất và kiến thức từ hoạt động học tập của người học, so sánh với mục tiêu đề ra (đó là năng lực lao động theo tiêu chuẩn nghề nghiệp) làm cơ sở xác nhận năng lực để nhằm xác nhận KQHT của người học sau một giai đoạn học tập và cung cấp thông tin phản hồi giúp cải thiện việc học tập của người học cho những giai đoạn tiếp theo Ngoài ra còn giúp cải thiện chất lượng giảng dạy của GV và hoạt động quản lý ĐG của các bộ phận quản lý

1.2.7 Quản lí đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực

Hiện nay khái niệm quản lí đánh giá KQHT có nhiều cách hiểu khác nhau Trước tiên ta cần phải hiểu hơn về các cách tiếp cận quản lí khác nhau Để thấy rõ các điểm mạnh của nó thì cách tiếp cận tối ưu đó là tiếp cận theo quá trình và chức năng quản lí:

- Tiếp cận theo chức năng thì quản lí đánh giá KQHT có 4 chức năng:

• Lập kế hoạch đánh giá KQHT

• Tổ chức thực hiện đánh giá KQHT

• Chỉ đạo đánh giá KQHT

• Kiểm tra/ Giám sát đánh giá KQHT

- Tiếp cận theo quá trình:

• QL xác định mục tiêu đánh giá KQHT

• QL lựa chọn ND, PP đánh giá KQHT

• QL xây dựng công cụ đánh giá KQHT

• QL thu thập, xử lí thông tin và KL

• Phản hồi thông tin Quản lí đánh giá KQHT được xem xét một cách toàn diện ở các góc độ khác nhau, từ khâu quản lí theo chức năng và khâu quản lí theo quá trình Chính vì vậy, cách sự kết hợp hài hòa cả hai cách tiếp cận trên sẽ giúp cho việc quản lý ĐG đạt được hiệu quả cao Trong đó phải xét đến các yếu tố liên quan đó là CBQL, GV, HS Chính vì thế việc quản lí đánh giá KQHT HS sẽ được phân tích ở góc độ các chức năng

Quản lý đánh giá KQHT theo tiếp cận năng lực được xem xét một cách toàn diện ở 2 góc

độ quản lí theo quá trình và quản lí theo chức năng Từ đó có thể xét đến các yếu tố liên quan, đặc biệt là đội ngũ CBQL, GV, HS Công tác quản lí đánh giá KQHT của HS sẽ được phân tích ở góc

độ các chức năng: lập kế hoạch đánh giá KQHT, chỉ đạo đánh giá KQHT, tổ chức thực hiện đánh giá KQHT, kiểm tra/giám sát đánh giá KQHT ở từng khâu của quá trình đánh giá KQHT của HS

1.3 Đánh giá kết quả học tập cấp theo tiếp cận năng lực

1.3.1 Vị trí, vai trò và nguyên tắc đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực

1.3.1.1 Vị trí đánh giá kết quả học theo tiếp cận năng lực

Hình 1.1 Vị trí hoạt động đánh giá KQHT trong quá trình dạy-học

1.3.1.2 Vai trò đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực

Việc đánh giá KQHT của HS không chỉ có vai trò nhận định thực trạng và định hướng điều chỉnh hoạt động học của trò, nhận định thực trạng và định hướng điều chỉnh hoạt động dạy của thầy Mà nó còn xác định mức độ kết quả học tập của HS sau khi đã học xong một bài, một phần học, một chương, một module hay cả một khóa học thì năng lực thực hiện công việc đó ở mức độ như thế nào để làm cơ sở cho việc cấp chứng chỉ, văn bằng tốt nghiệp để người học có đủ tư cách xin việc, hành nghề hoặc học tiếp lên trình độ cao hơn, đồng thời chuẩn bị đưa ra thị trường một đội ngũ nhân lực mới đã đạt chuẩn mà xã hội yêu cầu

1.3.1.3 Nguyên tắc đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực

Để đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực cần dựa vào một số các nguyên tắc sau: Người học phải biết được những nội dung và hình thức sẽ được ĐG trước khi học tập; Đánh giá KQHT được tiếp cận theo mỗi cá nhân và nhu cầu của người học; Đánh giá KQHT phải được diễn

ra thường xuyên, dưới nhiều hình thức khác nhau nhằm tăng độ tin cậy và chính xác

xuyên/định kì

Phương ph áp học

HS ) (

Đánh giá tổng kết

Người GV phải biết rõ những hạn chế của từng công cụ đánh giá để sử dụng chúng một cách

có hiệu quả nhất; Đánh giá KQHT là để xác định mức độ đạt được của mục tiêu đề ra

1.3.2 Sự khác nhau giữa đánh giá kết quả học tập theo truyền thống và theo tiếp cận năng lực

Bảng 1.1 So sánh đánh giá kết quả học tập (thực hành nghề) theo truyền thống và theo tiếp

cận năng lực

ĐG theo truyền thống ĐG theo tiếp cận năng lực

Đánh giá “kín”, chủ yếu bằng hình thức

viết, do người dạy thực hiện

Đánh giá “mở”, có sự tham gia của người học

Đánh giá có sự so sánh, cạnh tranh với

nhau

Đánh giá từng cá nhân mà không so sánh giữa các cá nhân với nhau, có sự hợp tác, chia sẻ, định hướng Đánh giá theo kết quả cuối cùng, theo

nội dung chương trình

Đánh giá theo quá trình, theo mục tiêu dạy học

Đánh giá kiến thức, tiêu chí đạt hay

không đạt dựa trên thang điểm Đánh giá kỹ năng, năng lực, đánh giá chủ yếu trong tình huống làm việc thực tế Đạt được theo các tiêu

chí, tiêu chuẩn của môn học, modul Kiểm tra trí nhớ, mức độ nhớ thông tin,

kiến thức

Kiểm tra mức độ thấu hiểu, khả năng phân tích, tổng hợp, kiến giải và xử lí thông tin, kiến thức

Đánh giá cuối khóa học Đánh giá từng phần, theo module

Điểm là quan trọng Năng lực học tập là quan trọng

Chức năng kiểm tra, giám sát, “trừng

Xem xét và xử lí kết quả đã được so với

mục tiêu QL đặt ra để cấp bằng Đánh giá là cơ sở cho việc cấp chứng chỉ năng lực nghề nghiệp cho người học

1.3.3 Các loại hình, phương pháp và công cụ đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực

1.3.3.1 Các loại hình đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực

* Tổ chức đánh giá thường xuyên

- Kiểm tra thường xuyên: Kiểm tra thường xuyên trong quá trình dạy học là kiểm tra đánh giá

từng bước một cách chính thức hoặc không chính thức cùng với sự hình thành kiến thức, kỹ năng

và thái độ ở người học, cung cấp những thông tin phản hồi nhanh để kịp thời bổ sung, thay đổi trong

cả quá trình học Việc đánh giá này nhằm thúc đẩy người học nỗ lực học tập thường xuyên hơn trong cả quá trình học tập, còn người dạy dựa vào đó làm cơ sở để điều chỉnh phương pháp dạy và

hỗ trợ người học nhiều hơn

- Kiểm tra định kì: Kiểm tra định kỳ là thành phần hết sức quan trọng của hệ thống kiểm tra,

đánh giá trong đào tạo dựa trên năng lực thực hiện, nó được thực hiện định kỳ theo qui định riêng đối với môn học và modul

* Đánh giá tổng kết (kết thúc):

ĐG tổng kết được thực hiện vào cuối phần học lý thuyết hoặc phần học thực hành và cuối khóa học Nó dựa vào mục tiêu học tập của phần học lý thuyết, phần học thực hành và mục tiêu đào tạo của toàn khóa học Và nó phải kiểm định được toàn bộ mục tiêu đề ra, phản ánh đúng năng lực thực sự của người học

1.3.3.2 Các phương pháp đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực

Đánh giá KQHT của HS không chỉ được thực hiện thông qua các bài kiểm tra với các hình thức phong phú như đã trình bày ở trên mà còn ĐG bằng nhiều phương pháp khác: kiểm tra viết,

kiểm tra vấn đáp, kiểm tra bằng quan sát và tự đánh giá, đánh giá quá trình, đánh giá sản phẩm

Hình 1.2 Phương pháp đánh giá kết quả học tập

1.3.3.3 Công cụ đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực

Các công cụ ĐG phải đảm bảo được các nội dung quan trọng của ĐG; Có sự nhất quán trong nội dung và phương pháp ĐG đối với người học; ĐG có giá trị, độ tin cậy và tính công bằng Có rất nhiều các loại công cụ để đánh giá KQHT theo tiếp cận năng lực Những phương pháp ĐG cũng là công cụ ĐG trực tiếp trong quá trình DH, có ý nghĩa quan trọng đến kết quả và chất lượng của việc

ĐG Có nhiều phương pháp ĐG được sử dụng:

- Đánh giá kiến thức (môn học lý thuyết): nhằm đánh giá KQHT theo mục tiêu kiến thức

Trong các môn học lý thuyết, từng bài cần phải đầy đủ, rõ ràng các công cụ ĐG ứng với mỗi mục tiêu học tập và những nội dung cốt lõi, các số lượng câu hỏi, loại câu hỏi và hệ số điểm phải ghi đầy đủ các công cụ ĐG hết chương, hết môn học: các câu hỏi mở, tự luận, viết hay vấn đáp, những câu hỏi trắc nghiệm khách quan, bảng điểm và thang điểm cần phải được sử dụng

- Đánh giá kỹ năng (modul thực hành): nhằm đánh giá KQHT theo các mục tiêu về kỹ năng,

gồm 2 loại: Kỹ năng trí tuệ; Kỹ năng tâm vận

- Đánh giá thái độ: Để ĐG theo năng lực thực hành nghề nghiệp của HS, người ta thường hay

quan tâm đến thái độ làm việc với các tiêu chí cụ thể: tinh thần trách nhiệm, tính kỷ luật, tính trung thực, tác phong, tinh thần làm việc nhóm… tuy nhiên, thái độ là một lĩnh vực rất phức tạp và rất khó đánh giá

1.4 Quản lí đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực

Việc quản lý KQHT theo tiếp cận nặng lực được tiến hành triển khai thông qua các chức năng quản lý (xem bảng 1.2); điều này giúp minh bạch hóa quá trình quản lý cũng như thường xuyên cập nhập được thông tin đầy đủ về các khâu của quá trình đánh giá…

Phương pháp đánh giá

Quan sát

Thường xuyên

Sự trình diễn của HS

Đúng/ sai

Ghép đôi

Điền khuyết

Trả lời ngắn Quá trình Sản phẩm

Bảng 1.2 Mô hình quản lí đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực

Quản lý đánh giá KQHT Tiếp cận năng lực

Lập kế hoạch đánh giá - Xác định mục tiêu

- Xây dựng chuẩn đầu ra và chuẩn môn học, modul

- Xây dựng bộ tiêu chí theo tiếp cận năng lực

- Xây dựng bộ công cụ đánh giá KQHT theo TCNL Chỉ đạo đánh giá - Sát với từng nội dung của quá trình quản lí ĐG;

- Chủ thể quản lí ĐG ở các cấp tác động đến các thành viên, bộ phận thực hiện; - Sự phân cấp quản lý

Tổ chức đánh giá - ĐG thường xuyên, ĐG tổng kết

- ĐG cá nhân (xem sự tiến bộ của cá nhân)

- ĐG theo nhu cầu người học Kiểm tra/ giám sát đánh giá

(Quản lý kết quả đánh giá)

- Đảm bảo tính khách quan, công bằng

- So với sự tiến bộ của cá nhân

- So với mục tiêu, chuẩn đầu ra

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động quản lý đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực

- Nhận thức của học sinh, giáo viên và cán bộ quản lý

- Tinh thần trách nhiệm, chủ động đổi mới đánh giá

- Điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị và kinh phí phục vụ

- Mối quan hệ giữa mục tiêu, chương trình, chuẩn đàu ta với năng lực người học

Kết luận chương 1

CHƯƠNG 2 THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC

SINH TRUNG CẤP THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC 2.1 Định hướng và chủ trương, chính sách, văn bản qui định về việc tổ chức đánh giá kết quả học tập của học sinh trung cấp

2.1.1 Định hướng phát triển đánh giá kết quả học tập của học sinh trung cấp

- Đánh giá kết quả học tập phải gắn liền với động cơ học tập của học sinh

- Đánh giá kết quả học tập phải dựa trên nhận định chuyên môn của giáo viên

- Đánh giá kết quả học tập phải tương thích với các chuẩn đào tạo

- Đánh giá kết quả học tập phải tạo điều kiện cho học sinh phát huy vai trò tích cực trong các hoạt động đánh giá, nhằm nâng cao tinh thần trách nhiệm của học sinh

- Đánh giá kết quả học tập cần thể hiện một quan niệm đạo đức được những chủ thể tham gia đánh giá chia sẻ

- Đánh giá tổng kết học tập phải nêu rõ học sinh có đạt năng lực hay không, qua đó đảm bảo tính giá trị về mặt xã hội của văn bằng

2.1.2 Chủ trương, chính sách, văn bản qui định về việc tổ chức đánh giá kết quả học tập của

học sinh trung cấp

- Bộ GD&ĐT ban hành quyết định số 40/2007/QĐ-BGD&ĐT ngày 1/8/2007 về việc ban

hành “Qui chế đào tạo trung cấp chuyên nghiệp hệ chính quy”

- Theo Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 của Ban Chấp hành Trung Ương về việc

Đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT, đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế Trong nhiệm vụ, giải pháp thứ 3 đã nêu “Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và ĐG KQGD, ĐT, bảo đảm trung thực khách quan”

- Đến ngày 16 tháng 10 năm 2007 Bộ GD&ĐT ra Quyết định số 60/2007/QĐ-BGDĐT ban

hành Qui chế Đánh giá kết quả rèn luyện của học sinh, sinh viên các cơ sở giáo dục đại học và

trường trung cấp chuyên nghiệp hệ chính quy Trong đó mục đích là đánh giá kết quả rèn luyện của

HS, SV và đưa ra những phân loại kết quả và qui trình ĐG kết quả rèn luyện

- Thông tư 22/2014/TT-BGDĐT của Bộ GD & ĐT được ký ngày 9 tháng 7 năm 2014 ban

hành Qui chế Đào tạo trung cấp chuyên nghiệp, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 22/8/2014, thay thế Quyết định số 40/2007/QĐ-BGDĐT ngày 1/8/2007 ban hành Quy chế đào tao TCCṆ hê ̣chinh ́ quy

và Thông tư số 46/2011/TT-BGDĐT ngày 17/10/2011 ban hành Quy chế đào tạo TCCN theo hình

thức vừa làm vừa học

- Theo Quyết định 1981/QĐ-TTg ngày 18/10/2016 về việc phê duyệt Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân, từ năm 2017 các trường TC và CĐ sẽ chịu sự quản lý của Bộ LĐTB&XH Bộ LĐ-TB&XH đã đưa ra một số các văn bản qui định mới liên quan đến việc tổ chức đánh giá KQHT của HS trung cấp

- Thông tư 47/2016/TT-BLĐTBXH ngày 28/12/2016 Qui định về điều lệ trường trung cấp

- Thông tư 09/2017/TT-BLĐTBXH ngày 13/3/2017 quy định việc tổ chức thực hiện chương

trình đào tạo trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng theo niên chế hoặc theo phương thức tích lũy mô-đun hoặc tín chỉ; quy chế kiểm tra, thi, xét công nhận tốt nghiệp

2.2 Khái quát về qui hoạch mạng lưới và đào tạo trình độ trung cấp trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp

- Qui hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp

- Qui mô tuyển sinh và đào tạo

2.3 Khái quát về quá trình khảo sát

- Mục đích khảo sát

- Nội dung khảo sát

- Đối tượng, địa bàn kháo sát

- Phương pháp điều tra, khảo sát

2.4 Kết quả khảo sát

2.4.1 Thực trạng đội ngũ giáo viên của trường trung cấp

Trong những năm gần đây, số lượng và chất lượng đội ngũ giáo viên trong các trường TC tăng khá nhanh Trong xu thế nhiều trường trung cấp có nguyện vọng nâng cấp lên thành trường cao đẳng, yêu cầu nâng chuẩn đội ngũ giáo viên lại cần phải được đáp ứng nghiêm ngặt Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Quyết định số 693/2008/QĐ-BGDĐT ngày 07 tháng 02 năm 2007 quy định về việc quy đổi từ số giảng viên, giáo viên sang chỉ tiêu tuyển sinh, do vậy, việc phát triển đội ngũ giáo viên tương ứng quy mô đào tạo đã trở thành mục tiêu đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển của các trường

2.4.2 Thực trạng đánh giá kết quả học tập của học sinh trung cấp theo tiếp cận năng lực

2.4.2.1 Vị trí, vai trò của đánh giá kết quả học tập

Hơn 50% số CBQL, GV xác định tương đối chính xác vị trí, vai trò trong đánh giá là rất quan trọng, họ cho rằng đánh giá KQHT của HS trung cấp là đầu tàu Việc đánh giá cung cấp các thông tin về KQHT của HS

2.4.2.2 Các loại hình, phương pháp và công cụ đánh giá kết quả học tập

CBQL&GV HS

Biểu đồ 2.1 Mức độ sử dụng thường xuyên các loại hình và phương pháp đánh giá KQHT

* Các loại hình đánh giá kết quả học tập

Loại hình đánh giá KQHT ở biểu đồ trên cho thấy sự khác nhau của mục đích đánh giá thường xuyên và đánh giá kết thúc ở môn học/module vì thế các quá trình đánh giá cũng sử dụng nhiều phương pháp khác nhau GV muốn đánh giá được cả quá trình học của HS nên họ thường sử dụng hình thức ĐG thường xuyên và ĐG định kì

* Các phương pháp đánh giá kết quả học tập

Việc đánh giá KQHT tại trường không chỉ được thực hiện thông qua các bài kiểm tra với các hình thức phong phú như đã trình bày ở biểu đồ 4,5 mà còn bằng nhiều phương pháp ĐG khác nhau Ngoài ra, dựa trên tình hình thực tế, GV còn kết hợp với các hoạt động khác như: hoạt động trên lớp, tự học ở nhà, thực hành, đi thực tập và bài thi kêt thúc môn học Việc ĐG quá trình và ĐG sản phẩm chiếm tỉ lệ trung bình thấp nhất, mặc dù CBQL và GV thấy rằng việc ĐG quá trình và ĐG sản phẩm là rất quan trọng đối với các môn học và module thực hiện nghề Điều đó cho thấy họ mới đang dần thích nghi và phát triển theo hướng tiếp cận năng lực thực hiện

Nhìn chung, thông qua việc khảo sát cho thấy nhiều giáo viên đã sử dụng các loại hình thức, phương pháp vào việc ĐG và đã tạo nhiều hứng thú cho HS trong quá trình học tập và GV đã phần nào quán triệt được quan điểm, chủ trương của Nhà nước và nhà trường về việc đánh giá tiếp cận theo năng lực để thực hiện một công việc của người học Nhưng nhà trường cũng như là GV phải

có sự thay đổi, điều chỉnh nhằm khơi dậy sự hứng thú, say mê học tập của HS để giúp HS có thể phát triển được những năng lực của mình

2.4.2.3 Công cụ đánh giá kết quả học tập

* Đánh giá kiến thức: Theo như khảo sát về các loại hình và phương pháp đánh giá cho thấy

hầu hết GV đánh giá theo mục tiêu đã đề ra và ở phần kiến thức GV thường hay ĐG ở 3 mức: biết, hiểu và vận dụng

* Đánh giá kỹ năng: Cũng theo khảo sát về loại hình và phương pháp ĐG KQHT thì ĐG kỹ

năng là để ĐG KQHT theo các mục tiêu về kỹ năng KQHT và nó được ĐG ở 2 loại: kỹ năng thể chất và kỹ năng trí tuệ Kỹ năng thể chất được đánh giá kỹ hơn thông qua các công đoạn: ĐG quy trình thực hiện; ĐG sản phẩm

* Đánh giá thái độ: Trong việc ĐG năng lực để thực hiện công việc hay một sản phẩm thì

GV quan tâm đến thái độ lao động nghề nghiệp và có các tiêu chí ĐG Để ĐG được thái độ của HS thì GV phải dùng sổ theo dõi người học để ghi chép trong lúc quan sát HS thực hiện công việc và

có nhận xét ý kiến về từng HS, nhóm và cả lớp

7 ĐG quá trình (ĐG

sự tuân thủ theo quy trình thực hiện

cv

8 ĐG sản quả cuối cùng sau khi thực

5 ĐG trắc nghiệm khách quan

2 ĐG quan sát trình diễn của

HS

6 ĐG

tự luận 4 ĐG trắc nghiệm trên giấy

1 ĐG bằng quan sát thường xuyên

3 ĐG vấn đáp

Tóm lại, trên thực tế thông qua việc khảo sát và phỏng vấn đã cho thấy việc ra đề thi/đề kiểm tra chưa được chú trọng nhiều trong việc xây dựng cụ thể các nội dung ĐG theo tiếp cận năng lực của HS Ngoài ra, kỹ thuật xây dựng đề thi/đề kiểm tra như xây dựng ma trận đề; xây dựng đảm bảo độ khó tương đương giữa các đề thi của các giáo viên còn hạn chế do chưa được đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu nhiều về nghiệp vụ, kỹ năng xây dựng đề kiểm tra và sự kết hợp giữa các phương pháp ĐG

2.4.3 Thực trạng quản lý đánh giá kết quả học tập của học sinh trung cấp theo tiếp cận năng lực

Việc quản lý nội dung đánh giá KQHT của HS trung cấp được thể hiện trên các phương diện như: việc lập kế hoạch thực hiện, sự chỉ đạo của lãnh đạo nhà trường, tổ chức thực hiện và kiểm tra/giám sát

2.4.3.1 Lập kế hoạch đánh giá kết quả học tập

Nhìn chung việc lập kế hoạch đánh giá KQHT đã được lãnh đạo các trường quán triệt và chỉ đạo cụ thể qua các quy định về đánh giá (một mặt bám sát các quy định chung về đào tạo trung cấp, mặt khác triển khai cụ thể hóa một số quy định phù hợp với đặc điểm của từng ngành, từng lĩnh vực của nhà trường

• Xây dựng mục tiêu

Biểu đồ 2.2 Mức độ quan trọng của việc xây dựng mục tiêu trong lập kế hoạch ĐG KQHT

Thông qua việc khảo sát cho thấy các CBQL, GV, HS đều cho thấy được mức độ quan trong trong việc xây dựng mục tiêu cho hoạt động ĐG KQHT của HS trong các khâu Hầu hết CBQL &

GV đều cho rằng sự phối hợp giữa các bên là rất quan trọng và cần thiết

• Chuẩn đầu ra – môn học

Biểu đồ 2.3 Mức độ quan trọng của chuẩn đầu ra-môn học trong lập kế hoạch ĐG KQHT