TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ Xây dựng e book hóa học phần phi kim lớp 1 nâng cao hỗ trợ tự học cho học sinh trung học phổ thông

Quá trình dạy học Hóa học ở trường THPT ở Việt Nam3.2.Đối tượng nghiên cứu Xây dựng e – book và sử dụng e – book trong dạy học hóa học.. Cấu trúc luận văn Ngoài phần mở đầu, kết luậ

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông (CNTT&TT) vào dạy học đểđổi mới phương pháp, nâng cao hiệu quả dạy học là một xu thế tất yếu của thời đại.Hóa học là một môn khoa học vừa lí thuyết vừa thực nghiệm Trong quá trình dạyhọc thường gặp phải những khó khăn như: nhiều thí nghiệm khó tiến hành, hóa chấtđộc hại, nhiều nội dung lí thuyết khô khan, khó truyền tải Điều đó được khắc phụcđáng kể khi biết khai thác tiện ích do CNTT&TT mang lại Những video thínghiệm, thí nghiệm mô phỏng, những khái niệm trừu tượng như obitan nguyên tử,liên kết hoá học, sự điện li, cấu tạo nguyên tử, cấu trúc hợp chất cao phân tử, cơ chếphản ứng, có thể trở nên đơn giản và dễ nắm bắt nếu GV sử dụng các phần môphỏng E-book (sách giáo khoa điện tử) đã trở thành một hình thức mới mẻ, bổ ích,giúp ích rất nhiều trong việc phát huy tinh thần tự học, tự nghiên cứu của học sinh.Sách giáo khoa cùng sách tham khảo có nhược điểm chính là không gọn nhẹ, khôngtích hợp các đa phương tiện như video, mô phỏng, thí nghiệm ảo Những nhượcđiểm này có thể được khắc phục nếu áp dụng rộng rãi e-book.Từ những lí do trên,tôi chọn đề tài:

“Xây dựng e – book hóa học phần phi kim lớp 11 nâng cao hỗ trợ tự học cho học sinh trung học phổ thông”

nhằm cung cấp một công cụ hỗ trợ cho giáo viên(GV) và học sinh(HS) rèn luyện,nâng cao năng lực tự học, chủ động chiếm lĩnh tri thức và cũng là góp phần đổi mớiphương pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng và sử dụng e-book Hóa học 11 nâng cao phần phi kim hỗ trợ tựhọc cho học sinh THPT

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

 Nghiên cứu cơ sở lí luận về quá trình dạy- học, xu hướng đổi mới phươngpháp dạy học (PPDH), tình hình ứng dụng CNTT&TT trong việc đổi mớiPPDH

 Xây dựng và sử dụng e-book Hóa học 11 nâng cao phần phi kim lớp 11 NC

 Tiến hành thực nghiệm sư phạm: thử nghiệm phối hợp dạy học sử dụng book với dạy học truyền thống, so sánh, đánh giá kết quả

e-3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1.Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy học Hóa học ở trường THPT ở Việt Nam

3.2.Đối tượng nghiên cứu

Xây dựng e – book và sử dụng e – book trong dạy học hóa học

4 Giả thuyết khoa học

Việc sử dụng e-book kết hợp với hình thức dạy học truyền thống sẽ nâng caonăng lực tự học, tự nghiên cứu, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học Hóa học ởtrường phổ thông trong giai đoạn hiện nay

5 Phương pháp nghiên cứu.

5.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng phối hợp các PP phân tích, tổng hợp, phân loại, hệ thống hoá, khái quáthoá các tài liệu lí luận và thực tiễn có liên quan đến đề tài

5.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Điều tra thực trạng dạy học ở các trường phổ thông hiện nay đặc biệt là việc ứngdụng CNTT&TT trong dạy học hóa học Nghiên cứu nội dung chương trình SGKlớp 11 nâng cao phần phi kim Nghiên cứu, lựa chọn phần mềm để xây dựng e -book

5.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm và xử lí số liệu thực nghiệm

- Thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm tra tính đúng đắn của giả thuyết khoa học

- Xử lí kết quả thực nghiệm bằng phương pháp thống kê toán học, từ đó rút rakết luận của đề tài

6 Những đóng góp của đề tài

- Xây dựng các bài học Hoá học lớp 11 NC (phần phi kim) dưới dạng e– book

- Nghiên cứu sử dụng e- book hiệu quả, tăng cường năng lực tự học cho HS

7 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, dựkiến luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc xây dựng và sử dụng e- bookvào dạy học Hóa học ở trường phổ thông

Chương 2: Xây dựng và sử dụng e- book hoá học 11 NC phần phi kim.Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG

E-BOOK VÀO DẠY HỌC HÓA HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG

1.1 Lịch sử về e-book trong dạy học hoá học

Ở các nước phát triển như Mỹ, Nhật, Anh, Pháp,… việc dạy học sử dụng book đã trở nên rất phổ biến, mang lại nhiều lợi ích cho xã hội Ở Việt Nam đã cómột số tác giả quan tâm tới việc thiết kế e-book hướng dẫn tự học môn Hóa học cho

e-HS PT như : Nguyễn Thị Ánh Mai, Đinh Hồng Nhung, Nguyễn Thúy Hằng,Nguyễn Thị Dạ Thảo,…Những e-book trên đã chứng tỏ tính khả thi Tuy nhiên, đếnnay các e-book này vẫn chưa được sử dụng rộng rãi trong thực tiễn dạy học, vì thếrất cần nhiều nghiên cứu khác để có thể mở rộng quy mô ảnh hưởng của hướngnghiên cứu đầy triển vọng này

1.2 Xu hướng đổi mới phương pháp dạy học trong hóa học

1.2.1 Đổi mới PPDH – xu hướng chung của Việt nam cũng như của thế giới

Việc đổi mới phương pháp dạy học để giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầuđào tạo con người mới với thực trạng lạc hậu nói chung của phương pháp dạy họccòn lạc hậu ở nước ta hiện nay Nhu cầu này đã được thể hiện trong các nghị quyếtcủa Đảng, các văn bản chỉ đạo của Nhà nước, Bộ Giáo dục Đặc biệt, đã thể chế hóatrong Luật Giáo dục sửa đổi 2005 của Việt Nam

Xuất phát từ những ưu điểm về mặt kỹ thuật và tiềm năng về mặt sư phạmcủa CNTT&TT mà Đảng và Nhà nước ta đã xác định ứng dụng CNTT&TT tronggiáo dục là một chính sách quan trọng Điều này được thể hiện qua chỉ thị số29/2001/CT – Bộ GD&ĐT ngày 30 tháng 7 năn 2001; Chỉ thị số 58 của Bộ chính trị

ký ngày 17/10/2000 về đẩy mạnh ứng dụng và phát triển CNTT phục vụ cho sựcông nghiệp hóa , hiện đại hóa; Chỉ thị số 40/CT – TW của Ban chấp hành trungương Đảng ngày 15/6/2004 về việc xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo

và cán bộ quản lý giáo dục; Quyết định số 47/2001/QĐ – TTg của Thủ tướng chínhphủ ngày 4/4/2001; Luật giáo dục năm 2005

1.2.2 Phương hướng đổi mới PPDH Hóa học hiện nay

Ở các trường phổ thông nước ta, việc hoàn thiện các PPDH đang được thực hiệntheo một số hướng sau:

1.2.2.1 Xây dựng cơ sở lí thuyết chú ý những quan điểm phương pháp luận để tìm hiểu bản chất PPDH và định hướng hoàn thiện PPDH

1.2.2.2 Hoàn thiện chất lượng các PPDH hiện có

1.2.2.3 Sáng tạo ra phương pháp dạy học mới bằng các cách liên kết, chuyển hóa,

đa dạng hóa các phương pháp dạy học

1.3 Cơ sở lí thuyết của tự học

1.3.3 Chu trình tự học của học sinh

Gồm 3 giai đoạn: Tự nghiên cứu; Tự thể hiện; Tự kiểm tra, tự điều chỉnh

1.3.4 Vai trò của tự học

Tự học là con đường tạo ra tri thức bền vững cho mỗi người Tự học của HSTHPT có vai trò quan trọng đối với yêu cầu đổi mới giáo dục tự học chính là conđường phát triển phù hợp với quy luật tiến hoá của nhân loại và là biện pháp sưphạm đúng đắn cần được phát huy ở các trường PT

1.3.5 Tự học qua mạng

Tự học qua mạng là hình thức của tự học mà không dùng lời nói trực tiếp đểgiao lưu với nhau, phương tiện giao tiếp là máy tính kết nối mạng Internet Tự họcqua mạng giúp người học có thể tìm khối lượng lớn thông tin bổ ích, thuận lợi sovới việc tìm kiếm trên sách báo Biết cách tự học qua mạng chính là một trongnhững cách giúp HS tìm ra chiếc chìa khoá vàng để mở cửa kho tàng kiến thức vôtận của nhân loại

1.4.1 Khái niệm e - book

E- book là tài liệu số hướng dẫn học một môn học có bài tập, thí nghiệm môphỏng, tự kiểm tra đánh giá và thường được ghi trên đĩa CD

1.4.2 Mục đích xây dựng e– book và các yêu cầu xây dựng e- book

1.4.2.1 Mục đích xây dựng e – book

E- book được xây dựng với mục đích cung cấp một công cụ hỗ trợ đắc lực

cho hoạt động tự học môn Hoá học của HS THPT, làm tăng hiệu quả của quá trìnhdạy học khi phối hợp với PPDH truyền thống

1.4.2.2 Các yêu cầu xây dựng e - book

 Yêu cầu về nội dung: Nội dung của e- book phải đầy đủ, chi tiết, ít nhất lànhư giáo trình ấn phẩm

 Yêu cầu về trình bày: Phối hợp văn bản với các dạng media : âm thanh,video, mô phỏng bằng phần mềm giúp người học cảm nhận và tiếp thu nhưđược trực dự buổi thuyết giảng của Thầy

 Yêu cầu về bài tập: Bố trí theo chương, mục, độ khó tăng dần

 Yêu cầu về hướng dẫn sử dụng : có hướng dẫn chi tiết

1.5 Lựa chọn phần mềm xây dựng e - book

Lựa chọn eXe làm công cụ thiết kế bởi đây là phần mềm miễn phí, có mãnguồn mở, có thể đóng gói theo tiêu chuẩn SCORM 1.2, xuất thành Web site dạngonline hoặc offline đáp ứng được đầy đủ các yêu cầu của một phần mềm xây dựnggiáo trình điện tử

1.5.1 Giới thiệu về eXe

Là công cụ xây dựng nội dung, thiết kế web, mã nguồn mở, miễn phí

1.5.2 Làm việc với eXe

1.5.2.1 Khởi động eXe

Kích đúp biểu tượng eXe hoặc ấn lần lượt : Start - > progam - > eXe

1.5.2.2 Giao diện của eXe

1.6 Thực trạng ứng dụng CNTT vào dạy học Hóa học ở nước ta hiện nay

CNTT&TT ngày càng trở nên thân thiết và gần gũi đối với người học Bằngchứng là ngày càng có nhiều trang web của các tác giả, nhóm tác giả phục vụ nhucầu học tập như: http://tapchidayvahochoahoc, http://diendanhocmai.vn…bên cạnh

đó, ngày càng có nhiều phần mềm ra đời hỗ trợ cả người học và người dạy

Hiện nay, trên thế giới có khá nhiều phần mềm, tư liệu dạy học Hóa họcphong phú như : ISIS Draw, Chem Win, Chem Office, các đĩa CD- R về thí nghiệmhóa học, e- book cho phép quan sát các mô hình, mô phỏng và có sự tương tác…

Đa số các thầy cô giáo và các em HS biết khai thác và chia sẻ thông tin trênmạng internet ngày càng nhiều hơn Đối với bộ môn Hóa học, đặc thù là môn khoahọc thực nghiệm thì việc tự học e- book và các website trên internet giúp HS hiểu

bài sâu sắc hơn bởi sự đa dạng về hình ảnh, âm thanh, video clip mô phỏng, Từ đókhơi dậy niềm say mê, yêu thích bộ môn Hóa học nói riêng và các môn học khácnói chung.

Xuất phát từ tính cấp thiết và nhu cầu của xã hội về một môi trường giáo dụccủa thời đại công nghệ, chúng tôi nghiên cứu và xây dựng e- book hóa học 11 NC(phần phi kim) nhằm hỗ trợ tự học cho HS THPT

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Trong chương 1 chúng tôi đã trình bày những nội dung sau :

 Khái quát những xu hướng đổi mới PPDH ở Việt nam cũng như trên thế giới

 Khẳng định rằng, trong thời đại thông tin, vai trò của người thầy không hềgiảm đi, mà còn quan trọng và nặng nề hơn E- book là một trong những hìnhthức đổi mới PPDH

 Giới thiệu về e- book (khái niệm, các yêu cầu xây dựng e- book và các phầnmềm xây dựng e- book) Lịch sử về e- book trong dạy học hóa học, sơ qua vềmột số tác giả và nội dung e- book đã được xây dựng ở Việt Nam

 Giới thiệu về eXe là một trong những phần mềm xây dựng e- book có nhiềutính năng hay, dễ sử dụng nhất hiện nay Cách làm việc với eXe, cách xâydựng nội dung cho một khóa học bất kì, cách lưu nạp và xuất bản e- bookqua phần mềm này

Những nghiên cứu trên đây sẽ tạo điều kiện cho việc xây dựng e- book hóa học 11

NC phi kim phần góp phần vào việc đổi mới nội dung chương trình, PPDH vàphương thức đào tạo nhằm phát huy tính tích cực của HS trong quá trình học tập

môn hóa học

CHƯƠNG 2 XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG E- BOOK HÓA HỌC 11 NC

( PHẦN PHI KIM) 2.1 Phân tích chương trình SGK Hóa học 11 NC (phần phi kim)

2.1.1 Cấu trúc chương trình

Dựa trên các quan điểm xây dựng chương trình môn Hóa học THPT nângcao (đảm bảo mục tiêu môn Hóa học, tính phổ thông nâng cao, tính đặc thù, tínhđịnh hướng, đảm bảo đổi mới đánh giá kết quả học tập của HS, tính thừa kế, tínhphân hóa chương trình) để từ đó xây dựng cấu trúc nội dung chương trình hóa học

11 NC Câu trúc của chương trình hóa học 11NC: gåm 9 ch¬ng víi 63 bµi.

2.1.2 Mục tiêu, nhiệm vụ của chương trình SGK Hóa học 11 NC

2.1.2.2 Nhiệm vụ

 Về kiến thức

Phát triển và hoàn thiện những kiến thức hóa học ở cấp THCS và ở lớp 10THPT Tiếp tục cung cấp những kiến thức hóa học phổ thông gồm: hóa đại cương( Sự điện li, thuyết cấu tạo hóa học), hóa vô cơ: vận dụng lí thuyết chủ đạo như cấutạo nguyên tử, định luật tuần hoàn các nguyên tố hóa học, sự điện li … để nghiêncứu nhóm nitơ và nhóm cacbon, hóa hữu cơ, vận dụng lí thuyết chủ đạo nghiên cứucác hợp chất hữu cơ

 Về kĩ năng

Phát triển các kĩ năng bộ môn hóa học, kĩ năng giải quyết vấn đề đã có ở họcsinh để phát triển năng lực nhận thức, năng lực hành động cho học sinh

 Về thái độ

Tiếp tục hình thành và phát triển ở HS thái độ tích cực như: hứng thú học tập

bộ môn hóa học, có ý thức trách nhiệm đối với cộng đồng có liên quan đến hóa học,nhìn nhận và giải quyết vấn đề một cách khách quan, trung thực

2.2 Mục tiêu bài học và một số chú ý về PPDH

Mục tiêu chung của chương 2(nhóm nitơ), chương 3(nhóm cacbon) là HSphải nắm được cấu tạo phân tử của đơn chất, hợp chất Tính chất vật lí, tính chấthóa học (oxi hóa mạnh và sự giống nhau hay quy luật biến đổi), ứng dụng, phươngpháp điều chế đơn chất cũng như hợp chất của chúng

Điểm cần chú ý khi dạy học là cần dùng phương pháp suy diễn hay diễn dịch để dựđoán tính chất vì đây là nhóm nguyên tố cần xét sau khi được học lí thuyết chủ đạo

Vị trí Cấu tạo Tính chất Ứng dụngVận dụng lí

và những hợp chất của chúng

Xác minh những điều dự đoán về tính chất bằng các thí nghiệm, thực hành hóa học

2.3 Xây dựng và sử dụng e- book hóa học 11 NC (phần phi kim).

2.3.1 Xây dựng e- book hóa học 11 NC

2.3.1.1 Quy trình xây dựng e -book

Analysis: Phân tích tình huống để đề ra chiến lược phù hợp.

Design: Thiết kế nội dung cơ bản

Development: Phát triển quá trình

Implementation: Triển khai thực hiện

Evaluation: Lượng giá

2.3.1.2 Xây dựng e – book Hóa học 11 NC theo quy trình

Phân tích tình huống:

- Tìm hiểu mục tiêu dạy học, PP dạy học chủ yếu mà GV sử dụng; việc sửdụng các phương tiện dạy học, các hình thức kiểm tra đánh giá khi dạy chương 2:nhóm nitơ, chương 3 : nhóm cacbon (chương trình Hóa học 11 NC), tình hình họctập của HS, tìm hiểu thực trạng của việc ứng dụng CNTT&TT vào dạy, học mônHóa học và điều tra tình hình sử dụng e- book trong học tập của HS, tìm hiểu khảnăng sử dụng máy tính của GV và HS

Nhu cầu của GV và HS về e- book hóa học trong đó bao gồm văn bản, movie thínghiệm, các mô phỏng và hướng dẫn tự học Cùng với sự phát triển về công nghệphần mềm, việc xây dựng e- book hỗ trợ học tập cho HS nhằm phát huy tính tự lực,tích cực học tập của HS nhất là môn Hóa học là cần thiết

Thiết kế kịch bản dạy học

GV thể hiện ý tưởng thiết kế của mình, sau đó lựa chọn các tài liệu cần thiếtcho quá trình thiết kế bài dạy bao gồm: lựa chọn nội dung, tìm kiếm các hình ảnh,các mô phỏng, các movie, chuẩn bị các bài tập cần thiết cho nội dung biên soạn

Phát triển quy trình xây dựng e– book hóa học 11 NC

- Giao diện ban đầu

Bên trái nội dung là các chương, bài, mục được trình bày ở dạng cây thư mục, thuận tiện cho việc sử dụng.

Mỗi bài học trong e- book hoá học lớp 11 NC, nhóm nitơ và nhóm cacbon làmột mođun Trong mỗi mođun bài học đó, các môđun nhỏ hơn đã được xây dựng:mục tiêu bài học, hướng dẫn tự học, bài tập (được tách thành bài tập tự luận và bàitập trắc nghiệm), và phần đọc thêm

Triển khai thực hiện

E– book đã xây dựng để đưa vào dạy học cho HS nhằm NC hiệu quả trongdạy và học môn hóa học ở trường PT Triển khai theo các hướng: như là tư liệu dạyhọc cho GV, như là tài liệu tự học có hướng dẫn cho HS, như là tài liệu tự học choHS

Lượng giá

E-book hóa học 11 NC:

- Có giao diện thân thiện, gọn nhẹ, sử dụng dễ dàng, có khả năng lưu trữ hệ thốngthông tin đồ sộ, chuyển tải được thông tin, kiến thức bằng đầy đủ các media: vănbản, hình ảnh, âm thanh, tiếng nói, hình ảnh động

- Có nội dung chương 2 (nhóm nitơ), chương 3 (nhóm cacbon) đầy đủ, chi tiết, rõràng, dễ hiểu; nội dung chuyên môn chính xác, khoa học, độ tin cậy cao

- Là tài liệu tham khảo bổ ích cho các GV, HS để dạy và học chương 2 (nhóm nitơ),chương 3 (nhóm cacbon) hóa học 11 NC

2.3.2 Sử dụng e- book Hóa học 11 NC

Sau khi hoàn thành e- book hóa học 11 NC, đã đề xuất về mặt lí thuyết cáchướng sử dụng e- book như sau (dựa trên giả thuyết khoa học) :

2.3.2.1 Hỗ trợ GV trong dạy học trên lớp.

Theo hướng này GV sẽ dạy các bài theo đúng phân phối chương trình nhưng

sử dụng powerpoint và có hyperlink đến e-book những mục cần thiết, ngoài ra vềnhà HS có thể tự học

2.3.2.2 Hỗ trợ HS tự học có sự hướng dẫn của GV và có sự phản hồi của HS.