BỆNH PARKINSON và các rối LOẠN vận ĐỘNG

Bài giảng dành cho sinh viên y khoa, bác sĩ đa khoa, sau đại học. ĐH Y Dược TP Hồ Chí Minh. 1. Trình bày triệu chứng lâm sàng bệnh Parkinson 2. Nêu các phương pháp điều trị bệnh Parkinson 3. Mô tả triệu chứng học rối loạn vận động

BỆNH PARKINSON VÀ CÁC RỐI

LOẠN VẬN ĐỘNG

ThS.Bs Trần Thanh Hùng

BM Thần kinh học-ĐHYD TP.HCM tranthanhhungmd@gmail.com

ĐỐI TƯỢNG VÀ THỜI LƯỢNG:

• Đối tượng: Y5 đa khoa, YHCT, YHDP

• Thời lượng: 1 tiết

BỆNH PARKINSON

• Bệnh Parkinson được James Parkinson mô tả đầu tiên năm 1917, được gọi là “liệt rung”

DỊCH TỄ HỌC

• Là một rối loạn thần kinh tiến triển chậm do thoái hoá neuron chất đen, gây thiếu hụt chất dẫn truyền thần kinh dopamine

• Là nguyên nhân chiếm ưu thế trong nhóm lớn là hội chứng Parkinson

• Tuổi khởi phát trung bình là 60 tuổi Khởi phát sớm trước 40 tuổi chiếm 5-10% bệnh nhân

bệnh Parkinson

• Triệu chứng xuất hiện khi mất khoảng 80% chất đen.

• Căn nguyên chưa rõ, có thể là đa yếu tố

LÂM SÀNG CỦA BỆNH PARKINSON

• 4 triệu chứng chính: run, đơ cứng cơ, bất

động và rối loạn phản xạ tư thế

• Khởi đầu, các triệu chứng thường nhẹ và tiến triển từ từ

Run:

• Tần số 4-7 Hz, xuất hiện sớm 1 bên, thường khởi đầu ở ngón cái và ngón trỏ (run kiểu vấn thuốc), theo thời gian lan xuống chân, qua

bên đối diện

• Trường hợp nặng run cả môi, lưỡi, cằm

• Run xuất hiện rõ khi nghỉ, giảm khi vận động chủ ý hay khi duy trì tư thế

Run:

• Mất khi ngủ, tăng khi stress, lo lắng

• Là triệu chứng dễ nhật biết và ít gây tàn phế nhất

Đơ cứng cơ:

• Là hiện tượng kháng lại với cử động thụ

động, xảy ra ở cơ gập và ơ duỗi, thường

xuyên và đồng nhất trong suốt toàn bộ cử động

• Co cứng cơ thường xuyên khiến bệnh nhân cảm thấy nhức hay cứng, mỏi, yếu

• Khám bằng cách di chuyển thụ động các khớp

• Chữ viết nhỏ dần, giỏng nói nhỏ.

• Vận động chậm chạp và giảm vận động

Rối loạn phản xạ tư thế:

• Là triệu chứng trễ, gây tàn phế

• Bệnh nhân có tư thế nghiêng đầu và lưng ra trước, vai cong, gập nhẹ khớp háng, gối,

khuỷu tay, áp cánh tay và gập đùi

• Khi bắt đầu đi bộ, 2 chân như dán trên mặt đất, bước ngắn chậm, chúi người ra trước, kế đó bước nhanh, có thể đột ngột cứng lại, khi đang đi không ngừng lại được ngay hay xoay về 1 bên theo ý muốn

LÂM SÀNG CỦA BỆNH PARKINSON

Các triệu chứng khác:

• Trầm cảm, sa sút tâm thần, rối loạn thực vật, tăng tiết tuyến bã nhờn, viêm tuyến bã nhờn

THANG ĐIỂM ĐÁNH GIÁ BỆNH PARKINSON THEO HOEHN VÀ YAHR

• Giai đoạn 1: triệu chứng 1 bên

• Giai đoạn 2: triệu chứng 2 bên, còn phản xạ tư thế

• Giai đoạn 3: triệu chứng 2 bên, rối loạn phản xạ

tư thế nhưng còn khả năng di chuyển độc lập

• Giai đoạn 4: triệu chứng trầm trọng đòi hỏi sự giúp đỡ

• Giai đoạn 5: giai đoạn cuối, nằm tại giường hay

di chuyển trên xe lăn.

Các giai đoạn của

bệnh Parkinson:

theo

Hoehn và Yahr

CHẨN ĐOÁN BỆNH PARKINSON:

• Dựa vào lâm sàng Diễn tiến chậm, khởi phát thường 1 bên trước rồi lan sang bên đối diện và triệu chứng thường ưu thế 1 bên, đáp ứng tốt với levodopa

• CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT: các nguyên nhân khác của hội chứng Parkinson

CÁC NGUYÊN NHÂN CỦA HỘI CHỨNG

PARKINSON

Hội chứng Parkinson nguyên phát

Bệnh Parkinson

Bệnh Parkinson người trẻ

Hội chứng Parkinson thứ phát

Nhiễm trùng: nhiễm trùng, virus chậm

Thuốc: thuốc hướng thần kinh, reserpine, tetrabenazine, alpha-methyldopa, lithium, flunarizine

Độc tố: MPTP, CO, Hg, cyanide, ethanol

Mạch máu: nhồi máu não nhiều ổ

Chấn thương: võ sĩ quyền anh

Nguyên nhân khác: suy giáp, u não, não úng thuỷ áp lực bình thường

Hội chứng Parkinson plus

Liệt trên nhân tiến triển

Thoái hoá nhiều hệ thống

Thoái hoá vỏ não-hạch nền

Bệnh Alzheimer

Hội chứng Parkinson do bệnh thoái hoá di truyền

Bệnh Huntington

Bệnh Wilson

ĐIỀU TRỊ:

• Mục đích điều trị là cải thiện các triệu chứng

làm cản trở sinh hoạt hàng ngày, giữ cho bệnh nhân duy trì các hoạt động chức năng và trì

hoãn biến chứng rối loạn vận động càng trễ

càng tốt

• Chưa có cách nào làm chậm tiến triển bệnh.

• Điều trị nên được bắt đầu ngay khi các triệu

chứng làm cản trở hoạt động hàng ngày và việc làm của bệnh nhân

• Tuy nhiên việc bắt đầu điều trị tuỳ theo từng

bệnh nhân.

ĐIỀU TRỊ THUỐC

• Thuốc kháng cholinergic: hiệu quả chống run, dung ở người trẻ Các thuốc: trihexylphenidyl, benztropine, biperiden.

• Thuốc ức chế men MAO: selegilline

• Thuốc ức chế men COMT: Tolcapone

TRIỆU CHỨNG HỌC RỐI LOẠN VẬN

ĐỘNG

• Các rối loạn vận động (còn gọi là rối loạn

ngoại tháp) do rối loạn chức năng hạch nền, gây rối loạn điều hoà vận động chủ ý kèm theo thay đổi trương lực cơ và tư thế

• Có 2 loại: rối loạn có tính chất tăng động và rối loạn có tính chất giảm động

CÁC RỐI LOẠN TĂNG ĐỘNG

Run:

• Là dao động nhịp nhàng, không có mục đích, không theo ý muốn do co luân phiên giữa cơ đồng vận và đối vận

• Các nguyên nhân: run sinh lý, run vô căn, run khi nghỉ trong hội chứng Parkinson, run chủ

ý trong bệnh tiểu não

Múa giật:

• là các cử động không đều, nhanh, xảy ra

không chủ ý và không dự đoán được Các

động tác chủ ý hay nối tiếp nhanh bị biến dạng và trở nên vụng về

• Dáng đi như múa, lời nói không đều

• Kích thích cảm giác, xúc cảm làm tăng triệu chứng

Loạn trương lực cơ:

• là những cử động mạnh, duy trì, chậm, xoắn vặn cơ gây ra các tư thế bất thường hay các cử động co giật cơ lặp đi lặp lại

• là những co thắt cơ nhanh, không theo ý

muốn, lập đi lập lại, định hình

• Có thể khởi phát bởi xúc cảm

• Có thể ức chế chủ ý trong một thời gian nào đó

Giật cơ (myoclonus):

• là những cử động giật nhanh, ngắn, đột ngột, như điện giật, không có nhịp

• liên quan một phần cơ, toàn bộ cơ hay các

nhóm cơ

CÁC RỐI LOẠN GIẢM ĐỘNG:

• Đơ cứng cơ, bất động (bài bệnh Parkinson)

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

• Bộ môn thần kinh Thần kinh học Nhà xuất

bản Đại học Quốc gia TP.HCM 2006

• Bộ môn thần kinh Sổ tay lâm sàng Thần

kinh 2011