Thực trạng của vấn đề: Do yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học nên nhìn chung BTTH đã được sử dụng nhưng chủ yếu ở mức không thường xuyên, tuy nhiên cách thức xây dựng và sử dụng BTTH tro
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do – Hạnh phúc
BẢN MÔ TẢ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA SÁNG KIẾN
- Tên người viết sáng kiến: MAI THỊ HUẾ
- Chức vụ: Giáo viên
- Đơn vị công tác: Trường THCS Hà Huy Tập
- Tên Sáng kiến: “Xây dựng bài tập tình huống tổ chức hoạt động dạy học chương 2, sinh học 6”
I Đặt vấn đề:
Trong những năm gần đây, giáo dục và đào tạo có sự đổi mới cả về lượng và chất, phương pháp dạy học thụ động đã dần nhường chỗ cho phương pháp dạy học tích cực Nhưng trong thực tiễn dạy học mức độ đổi mới đạt được
so với mong muốn còn chậm chạp và nhiều hạn chế Để quá trình đổi mới đạt hiệu quả cần phải có sự đổi mới đồng bộ tất cả các khâu, các yếu tố trong quá trình dạy học: mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức, kiểm tra, đánh giá
Mỗi loại công cụ dạy học đều có ưu, nhược điểm riêng Trong đó, BTTH
có nhiều ưu điểm trong việc phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo, phát huy được nội lực ở người học, BTTH có khả năng gây được sự hứng thú, tính tò mò, ham học hỏi, đưa học sinh vào tình huống có vấn đề, làm xuất hiện nhu cầu và khát khao muốn được giải quyết vấn đề nêu ra BTTH không chỉ gây hứng thú học tập mà có thể hướng dẫn học sinh khám phá, củng cố, hoàn thiện và khắc sâu kiến thức, dẫn dắt học sinh từ chưa biết đến biết, từ biết ít đến biết nhiều hơn, đồng thời nó có thể giúp học sinh hình thành nhiều kỹ năng cần thiết, đặc biệt là kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tế
Nhu cầu nhận thức của học sinh phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó tạo tình huống có vấn đề trong BTTH là biện pháp hữu hiệu
Trang 2Xuất phát từ những lý do trên chúng tôi chọn đề tài: “Xây dựng BTTH tổ chức
hoạt động dạy học chương 2, sinh học 6”
II Nội dung cơ bản của sáng kiến đã, đang áp dụng:
1 Thực trạng của vấn đề:
Do yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học nên nhìn chung BTTH đã được
sử dụng nhưng chủ yếu ở mức không thường xuyên, tuy nhiên cách thức xây dựng và sử dụng BTTH trong quá trình dạy học còn nhiều điều đáng bàn như: chưa có sự gia công kỹ lưỡng trong việc thiết kế BTTH, khi sử dụng thì giáo viên chưa chú trọng vào việc hướng cho học sinh giải quyết mâu thuẫn Nguyên nhân của hiện tượng này chủ yếu là do thói quen giảng dạy của giáo viên theo phương pháp cũ nên chưa phát huy được tác dụng của phương tiện dạy học tích cực
Tỉ lệ các giáo viên sử dụng BTTH trong dạy hoc là rất thấp Tỉ lệ giáo viên gặp khó khăn trong việc xây dựng và sử dụng BTTH trong dạy học rất cao Một số giáo viên do gặp khó khăn trong việc xây dựng và sử dụng BTTH trong dạy học nên đã không xây dựng và sử dụng BTTH trong dạy học Do thói quen giảng dạy theo phương pháp cũ của giáo viên, truyền thụ kiến thức thụ động Vì vậy tỉ lệ sử dụng BTTH không hiệu quả trong dạy học là rất cao
Học sinh chủ yếu học để nhằm mục đích thi đạt kết quả cao, chứ chưa quan tâm đến những ứng dụng của các kiến thức vào thực tiễn
Với thực trạng vừa nêu trên tôi thực hiện đề tài này nhằm nâng cao chất lượng dạy và học chương 2, sinh học 6
2 Xây dựng BTTH tổ chức hoạt động dạy học chương 2, sinh học 6:
2.1 Mục đích của việc xây dựng BTTH
2.1.1 Đối với giáo viên
BTTH là công cụ dùng trong các khâu của quá trình dạy học như: bài mới, củng cố, hoàn thiện kiến thức, kiểm tra đánh giá học sinh Để truyền tải nội dung dạy học, rèn luyện kỹ năng, năng lực cho học sinh tạo mối quan hệ qua lại thường xuyên giữa thầy và trò, giữa trò và trò trong quá trình dạy học
Trang 32.1.2 Đối với học sinh
BTTH như một nhiệm vụ đặt ra cho học sinh và sử dụng trong các hình thức học trên lớp và tự học ngoài giờ lên lớp, BTTH giúp học sinh lĩnh hội tri thức, phát triển kỹ năng độc lập, tự chủ và sáng tạo
2.2 Phân tích cấu trúc, nội dung chương 2, sinh học 6.
Chương 2: Rễ
Nội dung chính của chương là đặc điểm của rễ, các loại rễ cây và vai trò của rễ đối với cây Nắm được cấu tạo trong của rễ từ đó hiểu được hoạt động sinh lý của rẽ để thực hiện vai trò đối với cây của rễ
Cấu trúc nội dung:
+ Các loại rễ chính: rễ cọc và rễ chùm
+ Các miền của rễ
+ Cấu tạo trong miền hút của rễ
+ Sự hút nước và muối khoáng của rễ
+ Các loại rễ biến dạng
2.4 Xây dựng BTTH chương 2, sinh học 6:
2.4.1 Cách xây dựng BTTH
Quy trình xây dựng BTTH:
Bước 1 Phân tích nội dung cần xây dựng BTTH
Bước 2 Lập kế hoạch xây dựng BTTH
Bước 3 Xây dựng BTTH
Bước 4 Thực nghiệm sư phạm
Bước 5 Sử dụng BTTH trong dạy học
Qua việc phân tích nội dung ở bước 1, xác định các đơn vị kiến thức cần xây dựng BTTH
Qua bước 2 xác định số lượng BTTH tương ứng với nhu cầu dạy học ở từng khâu (giai đoạn) của quá trình dạy học và gia công lại thành BTTH
Bám sát kế hoạch đã lập ở trên, căn cứ vào các bước xây dựng BTTH chúng tôi
đã xây dựng được 14 BTTH
Trang 4Bảng 5: Hệ thống BTTH đã xây dựng chương 2 – Rễ.
1 Bài 9: Các loại rễ, các miền của rễ 1 4
3 Bài 11: Sự hút nước và muối khoáng của rễ 2 3
2.4.2 Kết quả xây dựng các dạng BTTH
Bài 9: Các loại rễ, các miền của rễ.
BTTH 1: Rễ giữ cho cây mọc được trên đất Rễ hút nước và muối khoáng hòa
tan Tuy nhiên không phải tất cả các loại cây đều có cùng một loại rễ Vậy rễ cây có mấy loại chính? Phân biệt chúng ra sao? Chúng ta sẽ tìm hiểu vào bài 9 – các loại rễ, các miền của rễ
BTTH 2: Quan sát hình 9.1 và điền vào chỗ trồng các câu sau bằng từ thích hợp
trong các từ: rễ cọc, rễ chùm
- Có hai loại rễ chính:……… và ………
- ………….có rễ cái to khỏe, đâm sâu xuống đất và nhiều rễ con mọc xiên Từ các rễ con lại mọc ra nhiều rễ bé hơn nữa
Trang 5- ………….gồm nhiều rễ con, dài gần bằng nhau, thường mọc tỏa ra từ gốc thân thành một chùm
BTTH 3: Sau khi học xong mục 2 các miền của rễ, một bạn trong lớp đưa ra
hình ảnh nhưng chưa biết ghi chú các miền của rễ như thế nào Vậy các bạn trong lớp cùng giúp bạn ghi chú nhé?
BTTH 4:
Một học sinh đưa ra các hình ảnh dưới đây và đố các bạn trong lớp hệ rẽ thực vật có vai trò gì đối với môi trường?
Trang 6Bài 10: Cấu tạo trong miền hút của rễ.
BTTH 5: Các miền của rễ đều có chức năng quan trọng , nhưng vì sao miền hút
lại là phần quan trọng nhất của rễ?
Miền hút hút nước và muối khoáng, giúp cây sinh trưởng và phát triển
Nó có cấu tạo phù hợp với việc hút nước và muối khoáng hoà tan như thế nào?
BTTH 6: Sau khi quan sát hình 10.1 – lát cắt ngang qua miền hút của rễ cây
Một em học sinh cho rằng miền hút của rễ gồm 6 phần là lông hút, biểu bì, thịt
vỏ, mạch gỗ, mạch rây
Theo em nhận định của bạn học sinh đó đã chính xác chưa Nếu chưa chính xác thì em giúp bạn trả lời cho chính xác?
Đồi núi trọc
Lũ lụt
Sạt lở đất
Lũ quét
Trang 7BTTH 7: Sau khi học xong cấu tạo miền hút của rễ, một bạn thắc mắc: tế bào
lông hút do tế bào biểu bì kéo dài ra Vậy tế bào lông hút có gì giống và khác so với sơ đồ chung tế bào thực vật? Em hãy giải đáp thắc mắc của bạn nhé ?
BTHT 8 : Có hai nhóm đang tranh luận rất sôi nổi :
Nhóm 1 : nói rằng tất cả các rễ cây đều có miền hút
Nhóm 2 : lại cho rằng không phải tất cả các rễ cây đều có miền hút
Theo em nhóm nào đúng Em hãy giải thích vì sao?
Bài 11: Sự hút nước và muối khoáng của rễ cây
BTTH 9: Sau khi cô giáo kết luận: “Tất cả các cây đều cần nước và muối
khoáng, không có nước cây sẽ chết” Thì một bạn học sinh đứng lên phản bác:
“Không phải tất cả các cây đều cần có nước vafmuoois khoáng, cây không có vẫn sống bình thường, như các cây sống trên rừng suốt đời không được con người tưới nước và bón phân thường xuyên nhưng vẫn sống và phát triển bình thường”
Theo em lời phản bác cảu bạn học sinh đó có đúng không? Vì sao?
BTTH 10: Một em học sinh thắc mắc: lông hút của rễ có chức năng hấp thụ
nước và muối khoáng Nước ở dạng lỏng thì lông hút hút dễ dàng vậy muối khoáng theo em biết thường nó ở dạng tinh thể, vậy làm thế nào mà lông hút hấp thụ được muối khoáng?
Em hãy giải thích giúp bạn nhé?
BTTH 11: Một bạn học sinh cầm một khóm lúa lên và đếm số lượng rễ, đếm
hoài vẫn không hết rễ Bạn mới thắc mắc rằng: tại sao các cây lại có số lượng rễ con rất nhiều như vậy mà không phải chỉ 1, 2 cái rễ thôi?
Em nào giải đáp thắc mắc này cho bạn được không?
Trang 8Bài 12: Biến dạng của rễ.
BTTH 12: Trong thực tế, rễ không chỉ có chức năng hút nước và muối khoáng
hòa tan mà ở một số cây, rễ còn có nhứng chức năng khác nữa nên hình dạng, cấu tạo của rễ thay đổi, làm rễ biến dạng Có những loại rễ biến dạng nào? Chúng có chức năng gì? Bài học hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu
BTTH 13: Một em học sinh cho rằng: tất cả những củ chúng ta ăn được đều là rễ
biến dạng loại rễ củ
Em thấy bạn nói có đúng không? Vì sao?
BTTH 14: Sau khi học xong bài biến dạng của rễ, có hai nhóm học sinh tranh
luận:
Nhóm 1: Các cây có rễ củ nên thu hoạch khi cây đã ra hoa kết trái, thì củ mới ngon
Nhóm 2: Phải thu hoạch các cây có rễ củ trước khi chúng ra hoa
Theo em nhóm nào nói đúng, vì sao?
2.5 Đánh giá, nhận xét
Bước đầu định hướng việc sử dụng BTTH vào các khâu khác nhau của quá trình dạy học Qua thực nghiệm, bước đầu chúng tôi đã xác dịnh dược tính khả thi và hiệu quả của BTTH đã xây dựng, làm cơ sở đưa BTTH đã xây dựng vào sử dụng
III Mô tả sáng kiến, giải pháp
1 Tính mới, tính sáng tạo
BTTH có vai trò quan trọng trong việc đưa học sinh vào chủ thể của quá trình nhận thức, làm xuất hiện nhu cầu nhận thức Trong quá trình dạy học, giáo viên sử dụng BTTH để tổ chức hoạt động học trong các khâu của quá trình dạy học BTTH phát triển năng lực tự nghiên cứu tài liệu, năng lực tư duy sáng tạo của học sinh BTTH giúp hình thành kiến thức cho học sinh một cách lôgic và
hệ thống
2 Khả năng áp dụng, nhân rộng
Trang 9Đề tài này có thể triển khai và cùng thực hiện ở các khối lớp,
mở rộng đến các môn học khác trong toàn cấp của bậc trung học sơ sở
Đề tài này có tính khả thi, sát với thực tế địa phương và nhà trường
Bản thân tôi đã ứng dụng trong năm học qua và đã đạt được hiệu quả đào tạo như nói trên
3 Hiệu quả
Sáng kiến kinh nghiệm nhằm giúp học sinh được rèn luyện thói quen, tư duy nhận thức một vấn đề nào đó một cách có hệ thống và logic; hiệu quả các đối tượng học sinh chưa tích cực trong học tập, còn sao lãng trong giờ học; góp phần trong công tác giáo dục học sinh phát triển toàn diện học sinh
IV Kết quả áp dụng:
Thực tế trong công tác giảng dạy và giáo dục học sinh, việc áp dụng các BTTH trên đã mang lại những hiệu quả giáo dục nhất định: Đa số học sinh tích cực hơn trong học tập, hiệu quả giáo dục được nâng cao
Cụ thể so sánh chất lượng bài kiểm tra qua 2 lớp như sau:
Kiểm
tra 15
phút
Sỉ số học sin h
Học lực
S
S
S
S
S
Lớp
thực
nghiệ
m 6/3
50 38 76.00 8 16.00 4 8.00 0 0
Lớp
đối
chứng
6/7
50 28 56.0
38.0
2.0 0
Trang 10Căn cứ vào kết quả kiểm tra chất lượng học sinh đã trình bày ở trên, chúng tôi thấy rằng:
- Đa số học sinh ở lớp thực nghiệm có điểm số cao hơn ở lớp đối chứng
Có thể nói khả năng lĩnh hội kiến thức của học sinh lớp thực nghiệm cao hơn lớp đối chứng Số học sinh có điểm dưới trung bình giảm rõ rệt Trong khi số học sinh có điểm giỏi lại tăng lên đáng kể
V Đánh giá phạm vi ảnh hưởng của Sáng kiến:
Theo tôi, sang kiến này không chỉ áp dụng cho học sinh khối 6 mà còn áp dụng, xây dựng hệ thống bài tập tình huống để giảng dạy cho tất cả các khối lớp
VI Các chứng cứ, tài liệu đính kèm để minh họa
Đề khảo sát chương 2:
Câu 1: Phân biệt rễ cọc và rễ chùm? Lấy ví dụ minh họa
Câu 2: Nêu vai trò của nước và muối khoáng đối với cây?
Câu 3: Tại sao phải thu hoạch các cây có rễ củ trước khi chúng ra hoa tạo quả?
Đơn vị áp dụng SKKN
xác nhận
TPHCM, ngày 25 tháng 5 năm 2019
Người viết sáng kiến
Mai Thị Huế
(*) Đơn vị áp dụng và công nhận sáng kiến có trách nhiệm lưu giữ, cập nhật và bảo quản các tài liệu này và chỉ cần cung cấp khi có yêu cầu, thí dụ như khi cần chuyển hồ
sơ lên Hội đồng sáng kiến cấp trên để phục vụ việc xét tặng danh hiệu thi đua.
Trang 11Mẫu 5 TRƯỜNG THCS HÀ HUY TẬP
HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
Thành phố Hồ Chí Minh, ngày … tháng … năm 2017
PHIẾU ĐÁNH GIÁ SÁNG KIẾN
Tên sáng kiến: “Vận dụng dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn: Sinh vật và môi trường - sinh học 9”
Tên tác giả sáng kiến: Mai Thị Huế
Chức vụ: Giáo viên
Tên Thành viên Hội đồng chấm, đánh giá: ………
………
Điểm chấm:
Điểm Qui định
Điểm đạt
a. Tính mới:
30
b. Tính khoa học:
10
c. Tính thực tiễn:
20
d. Tính hiệu quả:
30
10
Trang 12Nhận xét của người đánh giá: (căn cứ vào thuyết minh, bằng chứng, tài liệu nộp kèm theo sáng kiến)
1 Tính mới trong phạm vi đơn vị: Có Không
2 Đã được áp dụng/áp dụng thử tại đơn vị: Có Không
Cụ thể là:
4. Phạm vi áp dụng mở rộng: a) Được áp dụng trong phạm vi cấp cấp sở, ngành, quận: Có
Không b) Được áp dụng ở phạm vi Thành phố: Có
Không c) Được áp dụng ở phạm vi ngoài Thành phố: Có
Không Bình Thạnh, ngày … tháng … năm 2017 Thành viên Hội đồng Giám khảo 01:
Giám khảo 02:
Ghi chú:
- Sáng kiến được công nhận khi đáp ứng cả 3 tiêu chí : 1, 2, 3
- Nếu sáng kiến được xem là có phạm vi ảnh hưởng cấp cấp sở, ngành, quận, huyện đánh dấu vào mục: 4a
- Nếu sáng kiến được xem là có phạm vi ảnh hưởng cấp Thành phố, đánh dấu vào mục: 4b
- Nếu sáng kiến được xem là có phạm vi ảnh hưởng ngoài Thành phố, đánh dấu vào mục: 4c