Mức độ tham gia tích cực của học sinh (mức độ tham gia) trong các hoạt động (hoạt động học tập, hoạt động ngoại khóa) ở nhà trường không chỉ quyết định đến kết quả học tập, cảm xúc mà còn ảnh hưởng đến triển vọng nghề nghiệp trong tương lai của học sinh. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, những học sinh có mức độ tham gia cao sẽ có kết quả học tập tốt, có tương lai nghề nghiệp rõ ràng và thành công trong cuộc sống. Ngược lại, những học sinh có mức độ tham gia thấp lại có kết quả học tập kém, có nguy cơ bỏ học, trượt tốt nghiệp, thậm chí có nguy cơ thất nghiệp, phạm tội hình sự trong tương lai. Như vậy việc đo lường mức độ tham gia của học sinh là một việc quan trọng, giúp ích cho các nhà trường biết được tình hình hiện tại để áp dụng biện pháp cải thiện mức độ tham gia của học sinh từ đó nâng cao hiệu quả của việc dạy học. Ngoài ra việc đo lường mức độ tham gia của học sinh còn cho phép các nhà quản lí giáo dục có được bức tranh tổng quát về “ tình hình sức khỏe” của các nhà trường, dự đoán được kết quả của quá trình dạy học, từ đó đưa ra những giải pháp nhằm điều chỉnh để nâng cao hiệu quả của việc dạy và học. Bài viết này trình bày kết quả của việc nghiên cứu xây dựng thang đo gồm các câu hỏi giúp đo lường mức độ tham gia về mặt hành vi, cảm xúc và nhận thức của học sinh ở trường THCS. Bộ công cụ đã được kiểm chứng với dữ liệu thu thập từ 260 học sinh từ lớp 6 đến lớp 9 của trường THCS Buôn Trấp, Krông Ana, Đăk Lăk. Độ giá trị Cronbach alpha và Độ tin cậy Testretest đã được kiểm chứng là phù hợp để sử dụng cho việc đo lường mức tham gia của học sinh như là một cấu trúc đa chiều. Trong các nền giáo dục hiện đại (Mỹ, Anh), việc đo lường mức độ tham gia vào các hoạt động ở trường của học sinh dược tiến hành thường xuyên và liên tục, thậm chí có nhiều trường học còn theo dõi mức độ tham gia theo thời gian thực. Các nhà giáo dục coi dữ liệu về mức độ tham gia là chỉ số để dự đoán kết quả học tập, đồng thời là chỉ số cho thấy “tình trạng sức khỏe của nhà trường”. Nếu một trường học có nhiều học sinh có mức độ tham gia thấp thì có thể nói trường học đó có “sức khỏe yếu” và ngược lại. Hiện nay ở Việt nam chưa có nhiều sự quan tâm về vấn đề đánh giá mức độ tham gia của học sinh, đồng thời với thực trạng của nền giáo dục hiện nay, nhiều nhà giáo dục thường đánh giá chất lượng của quá trình dạy học thông qua kết quả của các kì thi (thi học kì, thi tốt nghiệp, THPT Quốc gia), dựa vào kết quả của các kì thi để điều chỉnh các thành tố trong quá trình dạy học, việc thực hiện như vậy sẽ tạo ra một độ trễ khá cao trong việc kiểm chứng những giải pháp, chính sách trong giáo dục. Có nghĩa là chúng ta chỉ điều chỉnh phương pháp, chương trình dạy học khi thấy có dấu hiệu về kết quả học tập của học sinh là thấp, làm như vậy có thể nói không quá rằng chẳng khác gì “mất bò mới lo làm chuồng”. Việc vận dụng khái niệm về sự tham gia của học sinh giúp giải quyết được vấn đề trên. Việc thu thập dữ liệu về mức độ tham gia sẽ giúp cho các nhà giáo dục trực tiếp điều chỉnh các thành tố trong quá trình dạy và học nhằm tăng cường hiệu quả,chứ không chỉ chờ đến lúc có kết quả rồi mời điều chỉnh như đã nói ở trên. Hơn nữa, việc thu thập dữ liệu về sự tham gia của học sinh lại không tạo ra áp lực cho chính học sinh và cả xã hội như việc tổ chức các kì thi như hiện nay. Khái niệm về sự tham gia của học sinh đã được chúng tôi trình bày trong bài viết (Bang, 2019). Trong bài viết này, chúng tôi tập trung vào việc xây dựng thang đo mức độ tham gia tích cực của học sinh trong các hoạt động ở nhà trường. Khi có một bộ công cụ đo lường tốt, các nhà trường, các cơ quan quản lí sẽ có thể áp dụng để đánh giá mức độ tham gia của học sinh ở từng trường, từng địa phương. Bài viết này tập trung trình bày về việc xây dựng thang đo dùng để đo lường mức độ tham gia tích cực của học sinh trong các hoạt động ở nhà trường, bộ câu hỏi đã được khảo sát trên 281 em học sinh tại trường THCS Buôn Trấp, huyện Krông Ana, tỉnh Đăk Lăk, độ tin cậy và độ giá trị của bộ câu hỏi cũng đã được đánh giá là phù hợp cho việc đo lường mức độ tham gia của học sinh.
Trang 1I ĐẶT VẤN ĐỀ
Mức độ tham gia tích cực của học sinh (mức độ tham gia) trong các hoạt động (hoạt động học tập, hoạt động ngoại khóa) ở nhà trường không chỉ quyết định đến kết quả học tập, cảm xúc mà còn ảnh hưởng đến triển vọng nghề nghiệp trong tương lai của học sinh Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, những học sinh có mức độ tham gia cao sẽ có kết quả học tập tốt, có tương lai nghề nghiệp rõ ràng và thành công trong cuộc sống Ngược lại, những học sinh có mức độ tham gia thấp lại có kết quả học tập kém, có nguy cơ bỏ học, trượt tốt nghiệp, thậm chí có nguy cơ thất nghiệp, phạm tội hình sự trong tương lai Như vậy việc đo lường mức độ tham gia của học sinh là một việc quan trọng, giúp ích cho các nhà trường biết được tình hình hiện tại để áp dụng biện pháp cải thiện mức độ tham gia của học sinh từ đó nâng cao hiệu quả của việc dạy học Ngoài ra việc đo lường mức độ tham gia của học sinh còn cho phép các nhà quản lí giáo dục có được bức tranh tổng quát về “ tình hình sức khỏe” của các nhà trường, dự đoán được kết quả của quá trình dạy học, từ đó đưa ra những giải pháp nhằm điều chỉnh để nâng cao hiệu quả của việc dạy và học Bài viết này trình bày kết quả của việc nghiên cứu xây dựng thang đo gồm các câu hỏi giúp đo lường mức độ tham gia về mặt hành vi, cảm xúc và nhận thức của học sinh ở trường THCS Bộ công cụ đã được kiểm chứng với dữ liệu thu thập từ 260 học sinh từ lớp 6 đến lớp 9 của trường THCS Buôn Trấp, Krông Ana, Đăk Lăk Độ giá trị Cronbach alpha và Độ tin cậy Test-retest đã được kiểm chứng
là phù hợp để sử dụng cho việc đo lường mức tham gia của học sinh như là một cấu trúc đa chiều
Trong các nền giáo dục hiện đại (Mỹ, Anh), việc đo lường mức độ tham gia vào các hoạt động ở trường của học sinh dược tiến hành thường xuyên và liên tục, thậm chí có nhiều trường học còn theo dõi mức độ tham gia theo thời gian thực Các nhà giáo dục coi dữ liệu về mức độ tham gia là chỉ số để dự đoán kết quả học tập, đồng thời là chỉ số cho thấy “tình trạng sức khỏe của nhà trường” Nếu một trường học có nhiều học sinh có mức độ tham gia thấp thì có thể nói trường học đó
có “sức khỏe yếu” và ngược lại Hiện nay ở Việt nam chưa có nhiều sự quan tâm
về vấn đề đánh giá mức độ tham gia của học sinh, đồng thời với thực trạng của nền giáo dục hiện nay, nhiều nhà giáo dục thường đánh giá chất lượng của quá trình dạy học thông qua kết quả của các kì thi (thi học kì, thi tốt nghiệp, THPT Quốc gia), dựa vào kết quả của các kì thi để điều chỉnh các thành tố trong quá trình dạy học, việc thực hiện như vậy sẽ tạo ra một độ trễ khá cao trong việc kiểm chứng
Trang 2những giải pháp, chính sách trong giáo dục Có nghĩa là chúng ta chỉ điều chỉnh phương pháp, chương trình dạy học khi thấy có dấu hiệu về kết quả học tập của học sinh là thấp, làm như vậy có thể nói không quá rằng chẳng khác gì “mất bò mới lo làm chuồng” Việc vận dụng khái niệm về sự tham gia của học sinh giúp giải quyết được vấn đề trên Việc thu thập dữ liệu về mức độ tham gia sẽ giúp cho các nhà giáo dục trực tiếp điều chỉnh các thành tố trong quá trình dạy và học nhằm tăng cường hiệu quả,chứ không chỉ chờ đến lúc có kết quả rồi mời điều chỉnh như
đã nói ở trên Hơn nữa, việc thu thập dữ liệu về sự tham gia của học sinh lại không tạo ra áp lực cho chính học sinh và cả xã hội như việc tổ chức các kì thi như hiện nay Khái niệm về sự tham gia của học sinh đã được chúng tôi trình bày trong bài viết [1] Trong bài viết này, chúng tôi tập trung vào việc xây dựng thang đo mức
độ tham gia tích cực của học sinh trong các hoạt động ở nhà trường Khi có một bộ công cụ đo lường tốt, các nhà trường, các cơ quan quản lí sẽ có thể áp dụng để đánh giá mức độ tham gia của học sinh ở từng trường, từng địa phương
Bài viết này tập trung trình bày về việc xây dựng thang đo dùng để đo lường mức độ tham gia tích cực của học sinh trong các hoạt động ở nhà trường, bộ câu hỏi đã được khảo sát trên 260 em học sinh tại trường THCS Buôn Trấp, huyện Krông Ana, tỉnh Đăk Lăk, độ tin cậy và độ giá trị của bộ câu hỏi cũng đã được đánh giá là phù hợp cho việc đo lường mức độ tham gia của học sinh
II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Đây là phần quan trọng, cốt lõi nhất của một SKKN, do vậy người viết trình bày theo 7 mục chính sau đây:
1 Cơ sở lý luận của vấn đề:
a Khái niệm về sự tham gia của học sinh
Sự tham gia của học sinh là một quá trình tâm lý-làm trung gian ảnh hưởng của các thành tố ngữ cảnh đối với kết quả học tập của học sinh trong quá trình dạy học Nó bao gồm sự nỗ lực, hứng thú, thích thú và tiếp thu của học sinh trong việc khởi xướng và duy trì các hoạt động học tập trong trường học (Lam, S.-f (2014), Ellen A Skinner - Jennifer R Pitzer 2012) Như vậy có thể nói rằng, sự tham gia là thành tố trung gian, ở giữa các thành tố ngữ cảnh và các thành tố kết quả của quá trình dạy học Ở đây cần làm rõ, các yếu tố ngữ cảnh trong quá trình dạy học bao gồm: môi trường lớp học, hoàn cảnh gia đình, điều kiện xã hội, … và các yếu tố kết quả của quá trình giáo dục bao gồm: kết quả học tập ở trường (điểm số, hạnh
Trang 3kiểm, năng lực, phẩm chất, thành tích,…), kết quả học tập không phải ở nhà trường (lòng tự trọng, sự hài lòng với cuộc sống, kĩ năng sống,…)
Sự tham gia của học sinh là một khái niệm mang tính đa chiều và đa tầng Các nhà nghiên cứu về sự tham gia đã sớm định nghĩa khái niệm này ban đầu gồm hai chiều: hành vi và cảm xúc Trong những năm gần đây, các nhà nghiên cứu đã
bổ sung thêm một chiều thứ ba vào cấu trúc của sự tham gia đó là: nhận thức Một định nghĩa được sử dụng rộng rãi do Fredricks, và cộng sự tổng hợp và đề xuất, đó là: sự tham gia của học sinh là một khái niệm đa chiều, trong đó có thể chỉ ra 3 chiều cơ bản đó là: hành vi, cảm xúc và sự nhận thức (Fredricks, J A.-Blumenfeld, P C - Paris, A 2004)
Sự tham gia về mặt hành vi của học sinh được hiểu là các hành động tham
gia vào các hoạt động dạy học, hoạt động ngoại khóa, hoạt động xã hội của học sinh nhằm đảm bảo kết quả học tập và tránh sự bỏ học
Sự tham gia về mặt cảm xúc là những phản ứng tình cảm chủ quan của học
sinh phát sinh khi nhận được tác động từ các thành tố của quá trình dạy học: giáo viên, bạn bè, nhà trường, chương trình, thành tích học tập, ….được biểu hiện bằng thái độ của học sinh với những thành tố đó Đồng thời kèm theo biểu hiện sinh lí (thay đổi sắc mặt, nhịp tim, nhịp thở, hoạt động của các tuyến nội tiết, trạng thái cơ thể) và trạng thái tâm lí .Sự tham gia về mặt cảm xúc biểu hiện ở mức độ phản ứng tích cực (và tiêu cực) của học sinh đối với giáo viên, bạn cùng lớp, môn học và trường học Sự tham gia về mặt cảm xúc tích cực được cho là tạo ra mối quan hệ (tốt) của học sinh với lớp học (hoặc nhà trường) và ảnh hưởng đến sự sẵn sàng trong học tập của học sinh
Sự tham gia về mặt nhận thức được định nghĩa là quá trình tiếp thu kiến thức
và những am hiểu thông qua suy nghĩ, kinh nghiệm và giác quan bao gồm: cách tiếp cận chu đáo và có mục đích các nhiệm vụ học tập (như có kế hoạch học tập, thời gian biểu, thực hiện hệ thống, sắp xếp, phân loại, so sánh, liên hệ thực tế những kiến thức, kĩ năng được học,…), sự sẵn sàng nỗ lực để thấu hiểu các ý tưởng phức tạp hoặc các kỹ năng quan trọng của môn học
Tính đa tầng của sự tham gia thể hiện ở các cấp độ: sự tham gia của học sinh
ở cộng đồng, sự tham gia của học sinh ở trường học, sự tham gia của học sinh ở lớp học, sự tham gia của học sinh trong các hoạt động học tập Sự tham gia được
Trang 4biểu hiện ở nhiều cấp độ: sự tham gia ở cấp độ cộng đồng là sự tham gia của học sinh trong các hoạt động ở gia đình, nhà trường và xã hội Sự tham gia ở trường học là việc tham gia của học sinh trong các hoạt động trong lớp học, các hoạt động ngoài giờ lên lớp, các câu lạc bộ, các tổ chức Đoàn thể Sự tham gia ở cấp độ lớp học là việc tham gia vào các hoạt động diễn ra bên trong không gian lớp học bao gồm các hoạt động với các giáo viên, chương trình môn học, với bạn cùng lớp Sự tham gia ở cấp độ môn học là việc tham gia trong một môn học cụ thể bao gồm tham gia với giáo viên dạy môn học, chương trình của môn học đó và bạn bè
Ngoài ra, để chỉ rõ hơn khái niệm về sự tham gia, các nhà nghiên cứu đề xuất bảng so sánh giữa sự tham gia và Sự không tham gia Trong đó, sự tham gia bao gồm sự tham gia về hành vi, sự tham gia về cảm xúc và sự tham gia về nhận thức Sự tham gia về hành vi bao gồm bao gồm các hành động nỗ lực, kiên trì, quyết tâm và tập trung khi đối mặt với những trở ngại và khó khăn trong việc học;
sự tham gia về mặt cảm xúc bao gồm trạng thái cảm xúc hăng hái, quan tâm, vui thích, tự hào, hào hứng, nhiệt tình trong các hoạt động ở trường; sự tham gia về mặt nhận thức bao gồm việc sẵn sàng tiếp thu kiến thức một cách có mục đích, chủ động, có mục tiêu, có chiến lược, tận tâm, hết lòng khi tham gia các hoạt động ở trường Trái lại với sự tham gia là sự không tham gia, đó là hiện tượng và học sinh rút lui khỏi các nhiệm vụ học tập về cả thể chất, tinh thần và cảm xúc Chẳng hạn như sự thụ động, trì hoãn, từ bỏ, không hoạt động, hờ hững, không tập trung, không chú ý, bị phân tâm, có cảm xúc chán nản, không quan tâm, thất vọng, giận
dữ, đồng thời hoạt động với suy nghĩ không có mục đích, lệ thuộc, không có mục tiêu, bị ép buộc
b Thang đo mức độ tham gia tích cực của học sinh trong các hoạt động ở trường.
Có nhiều phương pháp để đo lường mức độ tham gia của học sinh như: phương pháp khảo sát học sinh (học sinh tự báo cáo), phương pháp báo cáo của giáo viên, phương pháp lấy mẫu trải nghiệm Với mục đích tạo ra bộ công cụ đo lường mức độ tham gia của học sinh ở mức độ sai số cho phép, có thể sử dụng rộng rãi với chi phí hợp lí, chúng tôi đã nghiên cứu, tổng hợp và đề xuất một bộ công cụ theo phương pháp khảo sát học sinh Thang đo là một phiếu điều tra dành cho học sinh, gồm 18 câu hỏi Theo khái niệm về sự tham gia trình bày ở trên, việc
đo lường mức độ tham gia của học sinh được chia làm ba khía cạnh: sự tham gia
về hành vi (6 câu hỏi), sự tham gia về cảm xúc (6 câu hỏi) và sự tham gia về nhận
Trang 5thức (6 câu hỏi) Những câu hỏi trong phiếu điều tra được tổng hợp nhiều các nghiên cứu khác nhau Các câu hỏi sử dụng trong thang đo được chúng tôi tổng hợp từ các nghiên cứu của Rao & Sachs, Hill & Werner, Skinner & Belmont, Finn
et al, Shui-fong Lam,… sau đó áp dụng quy trình dịch ngược (back-translation) của Brislin để chuyển ngữ sang tiếng Việt Tiếp theo chúng tôi tiến hành trưng cầu ý kiến của các giáo viên THCS có nhiều kinh nghiệm để góp ý chỉnh sửa bộ câu hỏi, cuối cùng, trước khi tiến hành khảo sát chính thức, chúng tôi cho một nhóm học sinh lớp 6 (30 học sinh) thử nghiệm thang đo, sau đó dựa vào kết quả khả sát thử, chúng tôi đã chỉnh sửa thang đo lần cuối để tiến hành khảo sát chính thức Ngoài
ra, khi thu thập dữ liệu, chúng tôi cố gắng giải thích cho học sinh biết rằng phiếu khảo sát không bắt buộc các em cung cấp thông tin cá nhân và thông tin này cũng
sẽ không được công khai cho bất kì ai biết, việc này sẽ hạn chế đi phần nào những
em có ý định cố tình trả lời không đúng về mức độ tham gia của bản thân học sinh đó
Theo khái niệm đã trình bày, chúng tôi xác định Mức độ tham gia tích cực của học sinh gồm ba thành phần và 18 biến quan sát: Thành phần (1)- Sự tham gia
về hành vi gồm 6 biến quan sát, Thành phần (2)-sự tham gia về cảm xúc gồm 6 biến quan sát, Thành phần (3)-sự tham gia về nhận thức có 6 biến quan sát Mỗi thành phần
Sự tham gia về hành vi dùng để xác định mức độ tham gia tích cực của học sinh về phương diện hành động thể hiện của học sinh, thành phần này nếu đo bằng cách quan sát đối tượng (học sinh) thì sẽ khách quan hơn là đo bằng cách khảo sát đối tượng bằng câu hỏi tự đánh giá, do đó đây là thách thức khi thiết kế các câu hỏi làm sao cho học sinh có thể trả lời một cách trung thực, không che dấu thông tin cần thu thập Nội dung các câu hỏi phần này tập trung vào các hành động: tập trung chú ý, cố gắng nỗ lực để gải quyết những vấn đề mà học sinh gặp phải khi ở trường Trong phần này học sinh được yêu cầu trả lời 6 câu hỏi bằng cách cho điểm về mức độ đồng ý trên thang đo Likert 5 cấp độ là: 1- rất không đồng ý, 2-không đồng ý, 3-bình thường, 4-đồng ý, 5-hoàn toàn đồng ý
Thành phần cảm xúc dùng để xác định mức độ tham gia tích cực về mặt cảm xúc của học sinh Việc đo lường cảm xúc của các học sinh thông qua bảng câu hỏi được coi là rất phù hợp, vấn đề là cần thiết kế các câu hỏi sao cho thật hợp lí, có thể đo lường được cái cần đo Nội dung các câu hỏi phần này tập trung vào những cảm xúc tích cực của học sinh có được khi tham gia vào các hoạt động ở trường như: hứng thú, yêu thích, tự hào, háo hức Trong phần này học sinh được yêu cầu
Trang 6trả lời 6 câu hỏi bằng cách cho điểm về mức độ đồng ý trên thang đo Likert 5 cấp
độ là: 1- rất không đồng ý, 2- không đồng ý, 3-bình thường, 4-đồng ý, 5-hoàn toàn đồng ý Các câu hỏi thuộc hai biến Hành vi và Cảm xúc được chúng tôi trộn lẫn với nhau thành một phần gồm 12 câu hỏi trong phiếu khảo sát, theo một thứ tự có cân nhắc đến trạng thái của học sinh khi trả lời, với mục đích nhằm tạo ra sự thoải mái nhất cho học sinh khi khảo sát
Thành phần nhận thức dùng để xác định mức độ tham gia tích cực về mặt nhận thức của học sinh Việc đánh giá nhận thức của mỗi học sinh thông qua kết quả trả lời các câu hỏi được cho là phù hợp Các câu hỏi đo mức độ tham gia về mặt nhận thức của học sinh tập trung vào các nội dung như: việc áp dụng những kiến thức được học vào thực tế, việc liên hệ kiến thức của môn học theo từng lớp, việc liên hệ kiến thức liên môn học, cách thu nhận, sắp xếp và liên kết các kiến thức, kĩ năng của học sinh Trong phần này, học sinh được yêu cầu trả lời các câu hỏi về tần suất về những việc các em đã làm trên thang đo Likert 5 cấp độ là: 1-không bao giờ, 2-hiếm khi, 3-thỉnh thoảng, 4-thường xuyên, 5-luôn luôn Trong toàn thể thang đo, điểm trung bình trong các thang đo con được dùng để xác định mức độ tham gia về các mặt tương ứng Điểm trung bình của ba thang đo con được dùng để xác định mức độ tham gia của học sinh, điểm càng cao chứng tỏ mức độ tham gia càng cao Như vậy, mức độ tham gia cao nhất là 5 điểm và mức độ tham gia thấp nhất là 1 điểm Khoảng giá trị của thang đo là: d = (5-1)/5 = 0.8, do đó, phân loại mức độ tham gia của học sinh như sau, điểm trung bình từ 1-1.8 là mức rất thấp, từ 1.8-2.6 là mức khá thấp, từ 2.6-3.4 là mức trung bình, từ 3.4-4.2 là mức khá cao, từ 4.2 – 5.0 là mức rất cao
2 Thực trạng vấn đề:
Sự tham gia của học sinh là khái niệm đã được quan tâm và nghiên cứu rất nhiều trong suốt ba thập kỉ vừa qua Có nhiều cách hiểu, khái niệm và cách đo lường khác nhau về khái niệm này Vào những năm 1980, những nghiên cứu ban đầu đã định nghĩa Sự tham gia của học sinh chủ yếu thông qua các hành vi quan sát được như là: việc tham gia và thời gian thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh Đến những năm 1990, các nhà nghiên cứu cũng đã kết hợp các khía cạnh tình cảm hoặc cảm xúc của học sinh vào việc khái niệm hóa Sự tham gia của học sinh Gần đây, các nhà nghiên cứu đã nghiên cứu các khía cạnh về mặt tự nhận thức của học sinh trong sự tham gia vào quá trình học, chẳng hạn như sự đầu tư của học sinh trong học tập, sự kiên trì khi đối mặt với những thách thức của học sinh Trong một
Trang 7bài báo tổng quan về khái niệm Sự tham gia của học sinh, Fredricks, Blumenfeld
và Paris [8]đã tổng hợp và đề xuất khái niệm Sự tham gia của học sinh là một khái niệm đa chiều, trong đó có thể chỉ ra 3 chiều cơ bản đó là: hành vi, cảm xúc và sự nhận thức
Sự tham gia về mặt hành vi của học sinh được hiểu là các hành động tham
gia vào các hoạt động dạy học, hoạt động ngoại khóa, hoạt động xã hội của học sinh nhằm đảm bảo kết quả học tập và tránh sự bỏ học
Sự tham gia về mặt cảm xúc là những phản ứng tình cảm chủ quan của học
sinh phát sinh khi nhận được tác động từ các thành tố của quá trình dạy học: giáo viên, bạn bè, nhà trường, chương trình, thành tích học tập, ….được biểu hiện bằng thái độ của học sinh với những thành tố đó Đồng thời kèm theo biểu hiện sinh lí (thay đổi sắc mặt, nhịp tim, nhịp thở, hoạt động của các tuyến nội tiết, trạng thái cơ thể) và trạng thái tâm lí .Sự tham gia về mặt cảm xúc tập trung vào mức độ phản ứng tích cực (và tiêu cực) của học sinh đối với giáo viên, bạn cùng lớp, môn học và trường học Sự tham gia về mặt cảm xúc tích cực được cho là tạo ra mối quan hệ (tốt) của học sinh với lớp học (hoặc nhà trường) và ảnh hưởng đến sự sẵn sàng trong học tập của học sinh
Sự tham gia về mặt nhận thức được định nghĩa là quá trình tiếp thu kiến thức
và những am hiểu thông qua suy nghĩ, kinh nghiệm và giác quan bao gồm: cách tiếp cận một cách chu đáo và có mục đích các nhiệm vụ học tập (như có kế hoạch học tập, thời gian biểu, thực hiện hệ thống, sắp xếp, phân loại, so sánh, liên hệ thực
tế những kiến thức, kĩ năng được học,…), sự sẵn sàng nỗ lực để thấu hiểu các ý tưởng phức tạp hoặc các kỹ năng quan trọng của môn học
Trong một nền giáo dục phát triển không ngừng như hiện nay, nhu cầu hiểu biết và thu thập dữ liệu về Sự tham gia của học sinh ngày càng tăng lên Việc hiểu
rõ về khái niệm này giúp ích cho công cuộc đổi mới căn bản toàn diện của Giáo dục Việt Nam, tác động trực tiếp đến các trường học, hơn nữa cũng có thể sử dụng khái niệm này để đánh giá kết quả của một tác động về mặt chính sách hay giải pháp trong giáo dục có ảnh hưởng vào học sinh
Năm 2004, Fredricks, Blumenfeld đã chứng minh rằng, Sự tham gia của học sinh có liên quan mật thiết tới thành tích học tập và hiện tượng bỏ học Học sinh
Trang 8tham gia tích cực vào việc học có khả năng đặt điểm cao hơn và thực hiện tốt hơn các bài kiểm tra
Các nghiên cứu khác cũng chỉ ra có sự suy giảm về mức độ tham gia của học sinh trong qua trình học từ cấp tiểu học cho đến THCS, và chạm đáy về mức tham gia của học sinh ở cấp THPT Thậm chí sự suy giảm còn diễn ra nhanh hơn nếu học sinh ở trong môi trường học tập thiếu thốn, hoàn cảnh gia đình khó khăn Năm 2000, Marks còn ước lượng rằng có khoảng từ 40-60% học sinh trung học (ở Mỹ) không quan tâm vào việc học Như vậy có thể nói rằng, Sự tham gia của học sinh là mục tiêu của việc cải cách Giáo dục, thay đổi trong trường học, đặc biệt là ở cấp trung học Việc đo lường Sự tham gia của học sinh phải tiến hành theo một quy trình và theo dõi kéo dài theo thời gian
Hơn nữa, có mối liên hệ mật thiết giữa Sự không tham gia của học sinh với hiện tượng bỏ học Theo Finn, việc đo lường mức độ tham gia của học sinh giúp xác định nhóm học sinh có nguy cơ bỏ học Hơn nữa, đối với nhiều học sinh, việc
bỏ học ở cấp Trung học chỉ là một bước cuối cùng trong cả một quá trình của Sự không tham gia Điều này gây ra hậu quả nghiệm trọng, đặc biệt là cho những học sinh có hoàn cảnh khó khăn, bởi vì những học sinh này ít có khả năng tốt nghiệp
và sẽ phải đối mặt với sự hạn chế về triển vọng việc làm, tăng nguy cơ nghèo đói, sức khỏe kém và gia tăng nguy cơ phạm tội hình sự Vì lý do này, các nhà giáo dục, nhà tâm lý học, và các tổ chức giáo dục quan tâm đến việc thu thập dữ liệu về
Sự tham gia để đánh giá, đo lường và phòng ngừa Hiện nay, trên thế giới, tại các nền giáo dục tiên tiến, các trường học tập trung nhiều hơn vào việc thực hiện các giải pháp nhằm tăng cường Sự tham gia của học sinh như một cách để giúp cải thiện thành tích học tập và tỉ lệ tốt nghiệp của học sinh
Năm 2014, các nhà nghiên cứu đến từ 12 quốc gia đã tiến hành một nghiên cứu về đo lường mức độ tham gia của học sinh THCS [12], đứng đầu nhóm nghiên cứu là Giáo sư Shui-fong Lam, University of Hong Kong, dựa vào cách hiểu về sự tham gia của học sinh như trên, các nhà nghiên cứu đã đưa ra bộ công
cụ để đo lường mức độ tham gia của học sinh, nghiên cứu thực hiện trên 3,420 học sinh từ lớp 7 đến lớp 9 ở 12 quốc gia (Áo, Canada, Trung Quốc, Cộng hòa Síp, Cộng hòa Estonia, Hy Lạp, Cộng hòa Malta, Bồ Đào Nha, Rumani, Hàn Quốc, Anh, Mỹ) Kết quả nghiên cứu cho thấy bộ công cụ là thích hợp để sử dụng cho việc đo lường mức độ thạm gia của học sinh trong các hoạt động dạy học Hơn
Trang 9nữa, dữ liệu nghiên cứu chỉ ra rằng: STG là một thành tố trung gian, nằm giữa các thành tố ngữ cảnh và các thành tố kết quả của quá trình dạy học và STG là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp lên thành tố kết quả
Hiện nay, tại Mỹ và một số quốc gia có nền giáo dục phát triển, việc đánh giá mức độ tham gia được tiến hành hằng năm, dữ liệu về STG được sử dụng như một chỉ số nhằm đánh giá tình hình “sức khỏe” của các nhà trường Thậm chí, có những tổ chức, doanh nghiệp đã thương mại hóa dịch vụ đánh giá “sức khỏe” trường học mà trọng tâm trong đó là đánh giá mức độ tham gia của học sinh Như vậy có thể nói rằng, STG không chỉ là một khái niệm khoa học thuần túy mà còn là một chỉ số mang ý nghĩa thực tiễn rất cao, thậm chí là quan trọng trong thực tế dạy học và giáo dục
Tại Việt Nam, vấn đề tăng cường hiệu quả của việc dạy học đã nhận được rất nhiều sự quan tâm của toàn xã hội Việc đổi mới căn bản và toàn diện ngành giáo dục theo Nghị quyết số 29-NQ/TW là một vấn đề cấp bách Từ đó, đã có nhiều nghiên cứu bàn về việc thay đổi phương pháp giảng dạy cho giáo viên (chuyển sang ứng dụng các phương pháp dạy học tích cực), các nghiên cứu bàn về thay đổi cách kiểm tra đánh giá kết quả học tập (đánh giá theo năng lực, phẩm chất) Điều này có nghĩa là, chúng ta đang có mối quan tâm rất lớn đến các thành
tố ngữ cảnh của quá trình dạy học (giáo viên, phương pháp dạy học) và các yếu tố kết quả của quá trình dạy học (học sinh, kết quả học tập), hay nói cách khác chúng
ta đang quan tâm nhiều đến “đầu vào” và “đầu ra” Tuy nhiên chúng ta chưa có nhiều nghiên cứu, tìm hiểu về vấn đề các thành tố ngữ cảnh tác động như thế nào đến các thành tố kết quả, tức là các yếu tố “trung gian” giữa “đầu vào” và “đầu ra” Nhóm nghiên cứu đã làm một khảo sát trên trang tìm kiếm Google để chứng minh cho nhận định trên Kết quả tìm kiếm chính xác cho cụm từ “phương pháp dạy học tích cực” là khoảng 217.000 kết quả (sau 0,41 giây), kết quả tìm kiếm chính xác cho cụm từ "đánh giá kết quả học tập của học sinh" là khoảng 155.000 kết quả (sau 0,46 giây) và cụm từ “tham gia của học sinh” là khoảng 2.670 kết quả (1,89 giây)
Vẽ biểu đồ cho số liệu trên như sau
Trang 10Biểu đồ 1 Kết quả tìm kiếm các cụm từ bằng tiếng Việt.
Biểu đồ trên cho thấy mức độ chênh lệch giữa kết quả tìm kiếm các cụm từ, điều này thể hiện sự mức quan tâm của mọi người về vấn đề đang nghiên cứu là rất thấp Thậm chí, thời gian để tìm kiếm cụm từ “tham gia của học sinh” mất khoảng 1.89 giây, nhưng chỉ thu được khoảng 2670 kết quả, thời gian mất lâu hơn nhưng
số lượng kết quả lại ít hơn rất nhiều so với tìm kiếm các cụm từ khác Việc quan tâm rất lớn đến các yếu tố đầu vào và đầu ra của quá trình dạy học mà ít quan tâm đến những thành tố bên trong giúp kết nối giữa các yếu tố đầu vào và các yếu tố đầu ra (chẳng hạn như STG) làm cho chúng ta không giải thích được tình trạng:
“Một trường học có giáo viên giảng dạy tốt, đầu vào học sinh tốt, đạt nhiều thành tích nhưng tại sao vẫn có tình trạng bỏ học, học sinh yếu kém, không tập trung vào việc học?”
Tiếp theo chúng tôi làm them một khảo sát trên trang web Google về các từ khóa với nội dung tương tự như khảo sát trên, tuy nhiên lần này các từ khóa bằng tiếng Anh Các từ khóa tương ứng là: “student engagement” – khoảng 588.000.000 kết quả (0,37 giây) , “student achievement” – khoảng 242.000.000 kết quả (0,43 giây) và “teaching methods”- khoảng 934.000.000 kết quả (0,35 giây) với , kết quả tìm kiếm hoàn toán trái ngược với khảo sát ở trên Vẽ điểu đồ ta nhận thấy