Bài giảng kiểm toán môi trường

Giới thiệu chung về kiểm toán môi trường  KTMT Environmental Audit là khái niệm mới ở nước ta, song thực chất nội dung của nó đã & đang được thực hiện ở các cơ sở công nghiệp & các c

Trang 1

Phần 2: Kiểm toán Môi trường

Bộ Môn: Quản lý Môi trường, Khoa MT

Trường Đại học Thủy Lợi

ISO 14000 và Kiểm toán Môi trường

1 Giới thiệu chung về kiểm toán môi trường (Khái niệm, lịch

sử, mục đích, lợi ích)

2 Nội dung kiểm toán môi trường (Phân loại, phương pháp,

Kiểm toán môi trường tại Việt Nam)

3 Qui trình kiểm toán môi trường (Qui trình kiểm toán nói

chung: trước kiểm toán- kiểm toán- sau kiểm toán, phương

pháp luận kiểm toán theo HTQLMT ISO 14001)

4 Kiểm toán chất thải (Tổng quan về kiểm toán chất thải, nội

dung, các bước thực hiện kiểm toán chất thải, các trường

hợp nghiên cứu điển hình tại Việt Nam và trên thế giới)

5 Thiết lập được hệ thống kiểm toán môi trường điển hình

Trang 2

Giới thiệu chung

• Tháng Giêng năm 1993, ISO đã lập ra Uỷ ban Kỹ thuật

(TC) 207 để xây dựng các tiêu chuẩn quốc tế về QLMT

• Về mặt nội dung TC 207 được chía ra thành 6 Tiểu ban

(TB), mỗi Tiểu ban chịu trách nhiệm về 1 lĩnh vực QLMT:

 TB1: Các hệ thống QLMT (EMS);

 TB2: Kiểm toán môi trường (EA) ;

 TB3: Cấp nhãn hiệu môi trường;

 TB4: Ðánh giá hoạt động môi trường;

 TB5: Ðánh giá chu trình sống LCA;

 TB6: Thuật ngữ và định nghĩa

Giới thiệu chung về kiểm toán môi trường

Lịch sử

Trang 3

Lịch sử

Năm 1991, Việt Nam là một trong những Quốc gia đầu tiên

ban hành “Kế hoạch quốc gia về Môi trường và PTBV giai đoạn

1991-2000” Tháng 4/2004, TTCP đã ký Quyết định số

153/2004/QĐ-TTg phê duyệt Định hướng Chiến lược PTBV ở

Việt Nam

Năm 1992, Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất về MT & phát triển

được tổ chức tại Rio De Janeiro (Brazin) với sự có mặt của 179

quốc gia

 Năm 2002, Hội nghị Thượng đỉnh TG về PTBV được tổ chức

tại Johannesburg, Cộng hòa Nam phi Hội nghị đã thông qua

“Bản tuyên bố Johannedburg và Bản Kế hoạch thực hiện về

PTBV”; đồng thời nhấn mạnh những cam kết thực hiện đầy đủ

“Chương trình nghị sự 21” về PTBV

Mục tiêu chương trình nghị sự về̀ PTBV tới 2030

Trang 4

Khái niệm

Trang 5

Khái niệm

 Viện thương mại Quốc tế ICC (International

Chamber of Commerce), năm 1998, đã đưa ra

khái niệm ban đầu về KTMT:“là một công cụ

quản lý bao gồm sự ghi chép một cách khách

quan, công khai các tổ chức MT, sự vận hành

các thiết bị, cơ sở vật chất với mục đích QLMT

bằng cách trợ giúp quản lý, kiểm soát các hoạt

động và đánh giá sự tuân thủ các chính sách

của công ty bao gồm sự tuân thủ theo các tiêu

chuẩn MT”

 KTMT (Environmental Audit) là khái niệm mới ở nước ta,

song thực chất nội dung của nó đã & đang được thực hiện ở các

cơ sở công nghiệp & các công ty dưới nhiều tên gọi như: rà soát

MT, tổng quan MT, kiểm soát MT hay ĐTM (Trịnh Thị Thanh &

Nguyễn Thị Hà, 2003)

 KTMT là thuật ngữ bắt nguồn từ ngành kế toán tài chính,

nhằm chỉ khái niệm về phép kiểm chứng các hoạt động tác

nghiệp & xác nhập về số liệu (Kiểm toán tài chính) Hiện nay

trên thế giới đã có rất nhiều các định nghĩa khác nhau về KTMT

Trang 6

 “Tổng hợp các hoạt động điều tra, theo dõi có hệ thống

theo chu kỳ và đánh giá một cách khách quan đối với công tác

tổ chức QLMT, quá trình vận hành công nghệ sản xuất, hiện

trạng vận hành của trang thiết bị,…với mục đích kiểm soát

các hoạt động và đánh giá sự tuân thủ của các đơn vị, các

nguồn tạo ra chất thải đối với những chính sách của nhà nước

về MT” (Trịnh Thị Thanh & Nguyễn Thị Hà, 2003)

 Cục BVMT năm 2003 thì KTMT: “Công cụ quản lý bao

gồm 1 quá trình đánh giá có tính hệ thống, định kỳ & khách

quan được văn bản hóa về việc làm thế nào để thực hiện tổ

chức MT, QLMT & trang thiết bị MT hoạt động tốt”

 ISO 14010 “KTMT là 1 quá trình thẩm tra

có hệ thống & được ghi thành văn bản, bao

gồm việc thu thập & đánh giá 1 cách khách

quan các bằng chứng nhằm xác định những

hoạt động, sự kiện, hệ thống quản lý liên

quan đến MT hay các thông tin về những kết

quả của quá trình này cho khách hàng”

Trang 7

 L à các thông tin có thể định lượng được

của 1 tổ chức, 1 DN nào đó cần phải đánh

giá & bày tỏ ý kiến nhận xét về tính trung

thực, hợp lý của nó

 Đối tượng cụ thể của kiểm toán phụ thuộc

vào từng cuộc kiểm toán, từng loại hình

kiểm toán, có thể là các thông tin tài chính

(như các BCTC), hoặc thông tin phi tài

chính

Đối tượng của kiểm toán

 Đối tượng chính & thường gặp nhất của KTMT chính là các CSSX

công nghiệp hoặc các công ty vừa sản xuất, vừa kinh doanh

 Ngày nay KTMT được mở rộng & bao trùm nhiều lĩnh vực khác

nhau như bệnh viện, các loại tài nguyên thiên nhiên (TNTN), bất

động sản, các cơ quan ban hành chính sách, các vấn đề về sức khỏe

& an toàn lao động, năng lượng, trường học, lò mổ gia súc…

 Quá trình kiểm toán có thể được thực hiện đối với toàn bộ quy

trình hoạt động hoặc có thể chỉ tiến hành đối với 1 giai đoạn nào đó

của quy trình sản xuất, do đó đối tượng của KTMT trong mỗi

trường hợp này cũng sẽ khác nhau

Trang 8

Những điểm mấu chốt của KTMT:

 Quá trình kiểm tra có hệ thống và được ghi thành văn bản

 Tiến hành một cách khách quan

 Thu thập (qua phỏng vấn, xem xét các tài liệu & các thủ tục lấy

mẫu cũng như quan trắc các hoạt động, ý kiến chuyên gia…) &

đánh giá các bằng chứng kiểm toán

 Xác định vấn đề xem xét có phù hợp với tiêu chuẩn kiểm toán

hay không?

 Thông tin các kết quả của quá trình này cho khách hàng

Bằng chứng kiểm toán

là “những thông tin, tài liệu được kiểm toán viên thu thập trong

quá trình kiểm toán để làm cơ sở cho những ý kiến, nhận xét của

mình trên báo cáo kiểm toán”

 Như vậy bằng chứng kiểm toán chính là cơ sở để chứng minh

cho báo cáo kiểm toán, và thực chất của giai đoạn thực hiện kiểm

toán là quá trình thu thập các bằng chứng kiểm toán.

Trang 9

Trả lời được các câu hỏi:

 Chúng tôi đang làm gì? Cụ thể, liệu chúng

tôi có phải tuân thủ tất cả các luật, quy định của

Chính phủ và các hướng dẫn hay không?

 Chúng tôi có thể làm tốt hơn không? Cụ thể,

ở những khu vực không được quy định, các hoạt

động có thể được tăng cường để giảm thiểu tác

động MT hay không?

 Chúng tôi có thể làm điều đó với chi phí rẻ

hơn không?

 Và chúng tôi phải làm gì nữa?

Mục đích

 Đánh giá được sự tuân thủ, chấp hành của nhà máy, công ty đối với

chính sách, pháp luật của Nhà nước, các nguyên tắc, thủ tục Quốc tế về

BVMT

 Đánh giá được mức độ phù hợp, sự hiệu quả của các chính sách

QLMT nội bộ của công ty, nhà máy

 Thúc đẩy việc QLMT của các nhà máy diễn ra tốt hơn

 Duy trì niềm tin của người dân đối với chính sách MT của Nhà nước

 Nâng cao nhận thức của cán bộ, công nhân viên trong các nhà máy về

việc thi hành các chính sách MT

 Tìm kiếm các cơ hội cải tiến để sản xuất và BVMT tốt hơn

 Thiết lập và thi hành được một hệ thống QLMT hữu hiệu, phù hợp

cho các công ty

Trang 10

Lợi ích

 BVMT và giúp đảm bảo sự tuân thủ các điều luật về MT

 Nâng cao trình độ quản lý và nhận thức của công nhân tại

các nhà máy trong việc thi hành các chính sách MT, đem lại

hiệu quả tốt hơn trong quản lý tổng thể MT, nâng cao ý thức

về MT cũng như trách nhiệm của công nhân trong lĩnh vực

này

 Đánh giá được hoạt động và chương trình đào tạo cán bộ,

công nhân viên của các nhà máy, CSSX về kiến thức MT

 Thu thập được đầy đủ các thông tin về hiện trạng MT của

nhà máy Căn cứ vào đó để cung cấp các thông tin, cơ sở dữ

liệu trong các trường hợp khẩn cấp và ứng phó kịp thời

Lợi ích (tiếp)

 Đánh giá được mức độ phù hợp của các chính sách MT, các hoạt

động sản xuất nội bộ của nhà máy với các chính sách, thủ tục, luật lệ

BVMT của Nhà nước ở cả hiện tại và tương lai

 Hỗ trợ việc trao đổi thông tin giữa các nhà máy, các CSSX

 Chỉ ra các thiếu sót, các bộ phận quản lý yếu kém, từ đó đề ra các

biện pháp cải thiện có hiệu quả để QLMT & sản xuất một cách tốt

hơn

 Ngăn ngừa & tránh các nguy cơ, sự cố về MT ngắn hạn cũng như

Trang 11

Khó khăn?

 EMAS là khái niệm còn khá mới tại Việt Nam, các DN nói

chung chưa có nhiều cơ hội để tiếp cận với nội dung này Để thực

hiện được EMAS đòi hỏi DN phải có HTQLMT hoàn chỉnh; song

tại VN, việc xây dựng HTQLMT trong DN còn chưa được chú

trọng do những hạn chế về vốn đầu tư, trình độ sản xuất EMAS

giống như đa phần các công cụ QLMT khác như HTQLMT, kiểm

toán môi trường xuất phát từ các nước phát triển với nền SX công

nghiệp tiên tiến & nền văn hóa khác với VN, do vậy bước đầu để

các DN hiểu và tiếp cận là rào cản lớn

Khó khăn?

Việc thiếu các nội dung quy định EMAS cũng là một trong

những khó khăn trong quá trình thực hiện của các DN Về cơ

bản, nội dung EMAS chưa được quy định chính thức trong

HTVBPL của Việt Nam, nhưng khía cạnh kiểm toán môi trường

là 1 trong những nội dung chính của EMAS được đề cập trong

1 số văn bản liên quan đã tạo hành lang pháp lý cho các địa

phương, cá nhân, tổ chức triển khai thực hiện công tác BVMT

trong quá trình hoạt động SX, kinh doanh Tuy nhiên trong thực

tế, nội dung này chưa thực sự được triển khai tại các DN do quy

định về KTMT còn chung chung Ngoài ra, còn thiếu chính sách

khuyến khích áp dụng EMAS tại các DN; thiếu các chuẩn mực,

hướng dẫn, cẩm nang về EMAS

Trang 12

Khó khăn?

 Nhiều lãnh đạo DN chưa nhận thức được đúng đắn & đầy đủ

về mối quan hệ giữa hoạt động SX, kinh doanh với vấn đề MT

(trong khi DN đang tạo ra nhiều thách thức về ONMT, đặc biệt từ ô

nhiễm chất thải rắn, nước thải & khí thải do hoạt động SX công nghiệp

Nhiều cơ sở SX còn chưa thực sự quan tâm đến BVMT nên vẫn xảy ra

các hành động cưỡng chế tuân thủ các quy định pháp luật

 Việc tiếp cận thông tin về các quy định pháp luật & chính sách

hỗ trợ về BVMT của DN hiện nay còn khá hạn chế (do đó để nâng

cao khả năng thực thi EMAS cần có giải pháp nhằm tăng cường năng lực

tiếp cận thông tin chính sách pháp luật cho DN như xây dựng trang thông

tin điện tử về hỗ trợ pháp lý cho DN, trong đó cập nhật đầy đủ các chính

sách hỗ trợ cho DN nhỏ & vừa được ban hành từ cấp Chính phủ đến các

Bộ, ngành, địa phương về các lĩnh vực hỗ trợ)

Khó khăn?

 Quy mô DN nhỏ, trình độ công nghệ lạc hậu, khả năng quản

lý DN yếu, việc tiếp cận nguồn tín dụng và mặt bằng sản xuất

khó Phần lớn các DN hiện nay đang sử dụng máy móc, thiết bị

công nghệ lạc hậu so với mức trung bình của thế giới từ 2-3 thế

hệ, không đồng bộ, gây thất thoát lớn về tài nguyên, năng lượng

cũng như các nguyên, vật liệu đầu vào phục vụ sản xuất

Trang 13

Khó khăn?

Việc thay đổi để thích hợp với yêu cầu thực hiện EMAS đòi hỏi

DN phải có nguồn vốn đầu tư lớn, song vốn đầu tư là khó khăn

cố hữu của các DN Tham gia thực hiện EMAS được đánh giá sẽ

mang lại những lợi ích tích cực cho DN, song cũng phải nhìn nhận

rằng chi phí để tham gia thực hiện EMAS là tương đối lớn

 Để triển khai áp dụng công cụ này đối với các DN, đặc biệt là ở

Việt Nam cần được các cơ quan chức năng nghiên cứu & có chính

sách phù hợp Nguồn lực đầu tư vào sản xuất của DN Việt Nam còn hạn

chế so với nhiều nước nên các DN chưa nhìn nhận được tầm quan trọng

của việc tăng hiệu quả sử dụng tài nguyên

- Rủi ro tiềm tàng (Inherent Risk)

- Rủi ro kiểm soát (Control Risk)

- Rủi ro phát hiện (Detection Risk)

Trang 14

KTMT được coi là một loại hình kiểm toán đặc biệt

- Môi trường hiện nay là một vấn đề mang tính toàn cầu và nó ảnh

hưởng tới tất cả các nước trên thế giới;

- Môi trường cung cấp các nguyên liệu cần thiết cho sự tồn tại của

con người và sự phát triển của các nền kinh tế như: Gỗ, nước,

không khí, các tài nguyên khoáng sản…;

- Có rất nhiều đối tượng tổ chức khác nhau tham gia vào hoạt

động môi trường;

-KTMT đòi hỏi kiến thức rất rộng về các môn khoa học khác

nhau: Địa lý, hóa học, kiểm toán…

 hoạt động KTMT sẽ tất yếu xuất hiện trong hoạt động kiểm

toán của cơ quan Kiểm toán Nhà nước Việt Nam, sẽ sớm có

những quy định pháp lý cụ thể cho hoạt động KTMT, các KTV của

chúng ta được đào tạo đầy đủ và chuyên nghiệp…

Nội dung kiểm toán môi trường

Bản chất của Kiểm toán môi trường

Người

- Độ c l ậ p

- Thành thạo

Bằng chứng

T.Tin định lượng

B Cáo K.toán Ngư T.Tin ờ i SD Mức độ phù hợp

Trang 15

Mối quan hệ giữa Kế toán & Kiểm toán

Hoạt động kinh tế của doanh nghiệp

Trang 16

Phân loại theo chủ thể Kiểm toán (3)

1 KTMT nội bộ là cuộc KTMT được thực hiện bởi các kiểm toán viên

nội bộ của chính tổ chức đó (việc một tổ chức tự đánh giá các hoạt

động và việc thi hành các quy định về môi trường của mình)

2 KTMT độc lập là cuộc KTMT được tiến hành bởi các KTV độc lập

thuộc các công ty, văn phòng kiểm toán chuyên nghiệp (là loại hình

hoạt động dịch vụ tư vấn được pháp luật thừa nhận hoặc bảo hộ, được

quản lý chặt chẽ bởi các hiệp hội chuyên ngành về KTMT Cuộc kiểm

toán này diễn ra tùy theo yêu cầu của công ty hoặc của một bên thứ ba

gọi chung là khách hàng đối với cơ quan kiểm toán)

3 Kiểm toán nhà nước về môi trường là cuộc KTMT do các cơ quan

quản lý chức năng của nhà nước và cơ quan kiểm toán nhà nước tiến

hành theo luật định (để đánh giá, kiểm tra sự tuân thủ, xem xét việc

chấp hành các chính sách, luật lệ liên quan tới vấn đề môi trường của

cơ quan, nhằm nâng cao hiệu quả thi hành luật BVMT)

Phân loại theo mục đích kiểm toán (3)

1 Kiểm toán pháp lý: được thực hiện trên tầm vĩ mô nhằm xem xét, đánh giá các

chính sách của Nhà nước về quyền sở hữu, sử dụng & bảo vệ các nguồn

TNTN, xem xét các bộ luật, các VBQPPL về BVMT mà Nhà nước ban hành

có phù hợp & hiệu quả hay không

2 Kiểm toán tổ chức: liên quan tới các thông tin về cơ cấu QLMT của 1công ty,

các cách truyền đạt thông tin nội bộ & ra bên ngoài, các chương trình đào tạo,

rèn luyện kiến thức MT, nâng cao ý thức BVMT của cán bộ công nhân viên

của 1 công ty Loại kiểm toán này đặc biệt có ích trong việc trao đổi thông tin

& kinh nghiệm SX, QLMT của các công ty với nhau

3 Kiểm toán kỹ thuật MT: đánh giá các trang thiết bị, máy móc của các dây

Trang 17

Phân loại theo đối tượng kiểm toán (4)

1 Kiểm toán hệ thống QLMT là quá trình thẩm tra có hệ thống & được ghi

thành văn bản việc thu thập & đánh giá một cách khác quan các bằng chứng

2 Kiểm toán chất thải là việc quan sát, đo đạc, ghi chép các số liệu, thu thập và

phân tích các mẫu chất thải, nhằm ngăn ngừa việc phát sinh ra chất thải, giảm

thiểu & quay vòng chất thải; là bước đầu tiên trong quá trình nhằm tối ưu hóa

việc tận dụng triệt để tài nguyên & nâng cao hiệu quả SX

3 Kiểm toán năng lượng là việc xem xét, kiểm tra, xác định mức độ tiêu thụ

năng lượng (điện, dầu, than, nước…) tại 1 nhà máy hay 1 CSSX trong 1 giai

đoạn cụ thể để đánh giá mức độ phù hợp giữa các thông tin về năng lượng có

thể định lượng được, với các chuẩn mực được thiết lập

4 Kiểm toán bất động sản là quá trình có hệ thống được mô tả trong tiêu chuẩn

Z768-94 (Hiệp hội tiêu chuẩn Canada), qua đó người đánh giá tìm cách xác

định xem 1 bất động sản nhất định có phải là đang hoặc sẽ bị ô nhiễm thực sự

hoặc tiềm tàng hay không Đánh giá địa điểm môi trường không bao gồm các

thủ tục điều tra lấy mẫu, phân tích & đo đạc, trừ khi các biện pháp tăng cường

được thống nhất giữa khách hàng & người đánh giá

Phương pháp KTMT (Quy trình KTMT): 3 khâu khép kín

Định dạng
Số trang	27
Dung lượng	3,54 MB