Ngữ Văn 11, Tuần 2

GVH: Anh chị hãy nêu những hiểu biết của mình về sự nghiệp văn chơng của tác giả.. GV: Anh chị hãy về nhà tìm đọc một số những bài thơ khác của tác giả?. Nhng cũng vì thế mà ôm mối h

Tự tình II

a Mục tiêu bài học

Giúp HS:

1. Cảm nhận đợc tâm trạng vừa buồn tủi, vừa phẫn uất trớc duyên phận éo le và khát vọng hạnh phúc của Hồ Xuân Hơng

2 Thấy đợc tài năng thơ Nôm với cách dùng từ độc đáo, táo bạo của nữ sĩ.

b Phơng tiện thực hiện

+ Thiết kế bài học

c Tiến trình dạy học

1 Kiểm tra bài cũ: Anh (chị) hãy cho biết cái riêng trong lời nói cá nhân

đợc biểu lộ ở những phơng diện nào ?

2 Giới thiệu bài mới

.

GV: Gọi HS đọc phần tiểu dẫn

SGK Tr 18.

GVH: Anh (chị) hãy nêu những

hiểu biết của mình về cuộc đời

nữ sĩ HXH ?

GVH: Anh (chị) hãy nêu những

hiểu biết của mình về sự nghiệp

văn chơng của tác giả ?

GVH: Nội dung chủ yếu trong

I Giới thiệu chung

1, Tác giả:

HSPB:

* Hồ Xuân Hơng (cha rõ năm sinh và mất) Quê gốc ở

Quỳnh Lu, Nghệ An Bà là con của cụ Hồ Phi Diễn, một thầy đồ ra Bắc dạy học Nữ sĩ có ngôi nhà riêng cạnh hồ Tây lấy tên là Cổ Nguyệt Đờng

* Đờng chồng con của bà lận đận, hai lần làm lẽ đều

chết chồng…cuối đời bà thờng đi giao du nhiều nơi, nhấ là thăm chùa, danh thắng

2 Tác phẩm

HSPB: Bà để lại tập thơ Lu Hơng Kí, tập thơ đợc phát

hiện năm 1964 gồm 26 bài thơ Nôm và 24 bài thơ chữ Hán Thơ bà mang phong cách độc đáo tác giả viết về giới mình vừa trào phúng lại vừa trữ tình, giọng thơ mang đậm tính dân gian, ngôn ngữ thơ táo bạo mà tinh tế

thơ bà ?

GV: Gọi HS đọc bài thơ.

GVH: tự tình đợc viết theo thể

loại nào ? bố cục ra sao ?

GVH: Anh (chị) hãy cho biết

nhân vật trữ tình đang ở hoàn

cảnh nh thế nào ? ý nghĩa của

việc lựa chọn và sử dụng từ ngữ

trong hai câu đầu ?

GVH: Anh (chị) hãy cho biết

câu 3/4 biểu hiện tâm trạng gì

của HXH ?

GV: Gọi HS đọc 4 câu cuối.

GVH:Anh (chị) hãy cho biết câu

5/6 thể hiện thái độ gì của tác

giả ?

HSPB: Thơ tác giả chủ yếu là nỗi niềm cảm thông, là

sự khẳng định vẻ đẹp nhiều mặt và khát vọng hạnh phúc của ngời phụ nữ

HSPB: Thơ Nôm Đờng luật, thât ngôn bát cú.

Bố cục: 4/4: nửa trên tả thực nỗi thơng mình trong cảnh lẽ mọn, nửa dới là thái độ của nhà thơ và sự thật phũ phàng

II Nội dung chính

1 Nỗi thơng mình trong cảnh cô đơn lẽ mọn.

HSPB: + “Đêm khuya…trống canh dồn”=> Thời điểm

nửa đêm về sáng, tiếng trống thúc gấp gáp mà ngời phụ nữ vẫn thao thức chờ đợi và không ngủ đợc >< lẽ

ra phải đang say giấc nồng

- Tiếng trống của tâm trạng=> thể hiện sự thảng thốt khắc khoải, càng chờ lại càng vô vọng

+ “Trơ cái hồng nhan…” diễn tả sự trơ trọi tủi phận, bẽ bàng của ngời vợ lẽ

Ca dao: Tối tối chị giữ lấy chồng Chị cho manh chiếu nằm không nhà ngoài Sáng sáng chị gọi bớ hai

Mau mau trở dậy băm bèo thái khoai.

Hồ Xuân Hơng cũng từng lâm vào cảnh: “Chém cha cái kiếp lấy chồng chung…” nên bà rất hiểu

 Ngời vợ lẽ càng ngóng chờ đợi chồng lại càng thất vọng Câu thơ thấm đẫm sự buồn tủi phẫn uất

+ “Chén rợu…cha tròn” => Nàng muợn rợu để giải sầu, dìm hồn mình trong đáy cốc Song càng uống càng tỉnh lại càng sầu “Trăng xế” chỉ tuổi xuân đã đi qua mà hạnh phúc cha đến “khuyết cha tròn”

 Đối diện với không gian rợn ngợp “nớc non”, ngời phụ nữ thấy mình bé nhỏ và nỗi cô đơn, nỗi buồn cứ lớn dần

2 Thái độ của nhà thơ và sự thật phũ phàng.

HSPB: + “ Xiên ngang….đâm toạc”=> Thái độ bứt phá

( H/S đọc hai câu kết)

GVH: Anh (chị) hãy cho biết

hai câu kết khẳng định sự thật

cay đắng gì mà ngời phụ nữ

phải chịu đựng ? Tâm trạng của

tác giả ?

GVH: Anh (chị) hãy khái quát

ý nghĩa nội dung và nghẹ thuật

của tác phẩm ?

GV: Anh (chị) hãy về nhà tìm

đọc một số những bài thơ khác

của tác giả

vùng vẫy của tác giả => sử dụng phép đảo ngữ…

 Sự phản kháng mạnh mẽ và thái độ không cam chịu của nữ sĩ Bà vạch trời, chỉ đất cho thoả nối uất

ức tủi hờn Đó là một tâm trạng bị dồn nén, từ than thở

đến tức tối, rồi muốn đập phá, muốn giải phóng mình

ra khỏi nỗi cô đơn, thân phận lẽ mọn

HSĐ&TL: + “ Ngán nỗi” => sự chán chờng, tiếng than

+ “Xuân đi…lại lại” mâu thuẫn giữa tuổi trẻ của con ngời và thời gian tuần hoàn của con ngời

 XHPK độc ác nào có để tâm đến thân phận bèo bọt của ngời phụ nữ Và quy luạt khắc nghiệt của đời ngời thật nghiệt ngã: “Trâu quá xá, mạ quá thì…”, tuổi giá xồng xộc đến mang theo nỗi hận lòng của ngời phụ nữ

+ “Mảnh tình => tí=>con con.”

HSĐ&TL: Mảnh tình vốn đã ít ỏi, vậy mà còn bị san

sẻ Không chỉ vây, ngay khi nó chỉ còn “tý” mà vẫn phải chia đén khi không thể chia thêm “con con”

 Lời thơ chất chứa nỗi lòng cùng sự vật vã tủi hờn không thể kể cùng ai Tác giả đã đồng cảm với hoàn cảnh của ngời phụ nữ Trong đầm đìa nuớc mắt vẫn pha một nụ cời giễu cợt, điều đó lại càng chua chát hơn

III củng cố

HSTL&PB:

+ Dựa vào phần ghi nhớ trong SGK Tr 19.

+ Sử dụng ngôn ngữ thuần việt, giọng điệu ngậm ngùi ai oán.

HSTL&PB : Tìm đọc tác phẩm khác của tác giả

.

Thu điếu

a.Mục tiêu bài học

Giúp HS:

1. Cảm nhận vẻ đẹp thu đồng bằng bắc bộ, tấm lòng yêu hiên nhiên đât nớc.

2 Tâm sự kín đáo của tác giả và nghệ thuật sử dụng tiếng việt tài tình.

b.Phơng tiện thực hiện

+ Thiết kế bài học

c.Tiến trình dạy học

1 Kiểm tra bài cũ: Anh (chị) hãy cho biết diễn biến tâm trạng của CTTT trong bài thơ Tự Tình của HXH ?

2 Giới thiệu bài mới

Phơng pháp

GV: Cho HS đọc phần tiểu dẫn

trong SGK Tr 21.

GVH: Anh (chị) hãy cho biết

đôi nét về tiểu sử của Nguyễn

Khuyến ?

GVH: Nguyễn Khuyến sáng tác

chủ yếu ở thể loại nào ?nội

dung thơ ông nói nên những

vấn đề gì ?

Nội dung cần đạt

I Giới thiệu chung

1, Tác giả

* Nguyễn Khuyến (1835 – 1909) hiệu là Quế Sơn,

lúc nhỏ tên là Nguyễn Thắng, sinh tại ý Yên, Nam

Định Nhng tác giả sống chủ yếu ở quê nội : Bình Lục – Hà Nam

* Ông xuất thân trong một gia đình nhà nho nghèo Năm 1864, ông đỗ đầu kì thi Hơng, đến năm 1871 ông

đỗ đầu cả thi Hội và thi Đình=> Tam nguyên Yên Đổ

Ông chỉ làm quan hơn 10 năm, sau về nhà dạy học và sống thanh bạch tại quê nhà

 Nguyễn Khuyến là ngời có tài năng, cốt cách, có tấm lòng yêu nớc thơng dân

2, Tác phẩm.

* Nguyễn khuyến sáng tác khá nhiều: khoảng 800 bài

gồm có thơ, văn, câu đối, nhng chủ yếu là thơ

* Thơ ông thể hiện tình yêu quê hơng, yêu nớc kín đáo, tình yêu gia đình, bạn bè, đồng thời phản ánh cuộc sống thuần hậu, chất phác, nghèo khổ của nhân dân

* Thu điếu nằm trong chùm ba bài thơ viết về mùa thu

GVH: Anh (chị) hãy cho biết đề

tài, thể loại, bố cục của tác

phẩm Thu điếu ?

GV: Gọi HS đọc bài thơ (diễn

cảm, chậm dãi).

GVH: Điểm nhìn của bài thơ

đ-ợc thể hiện nh thế nào ? Cảnh

thu đợc miêu tả qua những chi

tiết nào ?

GVH: Anh (chị) có nhận xét gì

về âm thanh trong bài thơ ?

Cách xử lí tiếng động của tác

giả ?

GVH: Đằng sau bức tranh là

tâm trạng nh thế nào của tác

giả ?

của tác giả

+ Thu là đề tài quen thuộc của thi ca phơng Đông Đỗ Phủ đời Đờng đã có 8 bài viết về đề tài này Nhng làm nổi bật cảnh thu ở Việt Nam nói chung, Đồng bằng Bắc

bộ nói riêng phải kể đến chùm thơ thu của Nguyễn Khuyến (Thu Vịnh; Thu ẩm; Thi Điếu)

+ Ba bài thơ có thể đợc viết sau khi tác giả cáo quan về quê ở ẩn và đều theo thể thất ngôn bát cú Đờng luật

+ Bố cục: 6/2: *Giới thiệu câu cá mùa thu và cảnh thu

đặc trng vùng đồng bằng Bắc bộ; * Tâm sự của tác giả

II nội dung cần đạt

1 Cảnh thu

HSPB:

* Điểm nhìn của bài thơ từ gần đến xa, từ thấp lên

cao Đặc điểm của vùng đồng bằng Bắc bộ là nhiều ao chuôm Từ điểm nhìn ấy, tác giả thấy:

+ Ao lạnh – nớc trong “thành xây khói biếc non…”

+ Sóng biếc gợn nhẹ…

+ Một chiếc lá vàng rụng theo chiều gió…màu vàng… tốc độ xoay bay…

+ Trời thu cao rộng quang đãng, mây trôi…

+ Ngõ trúc vắng, quanh co…

=> Nhà thơ rất tinh tế trong quan sát đã phát hiện ra màu sắc của mùa thu ở làng quê Đó là màu xanh rất

đặc trng (xanh ngắt): xanh sang, xanh tre, xanh trời Ngoài ra màu vàng của chiếc lá điểm tô trong không gian xanh đó nh một điểm nhấn cho bức tranh thu thêm toàn mĩ

- Âm thanh: “hơi gợn tí; khẽ đa vèo; đớp động”

=> lối dùng hình ảnh động để tả tĩnh Sự tĩnh lặng quen thuộc ở nông thôn VN khi mọi ngời ra đông làm việc Nhng cũng để tả thần thái của nhà thơ, ý tởng của ông

So sánh: “Ta dại ta tìm nơi…”

2 Tâm trạng của nhà thơ

GVH: Anh (chị) hiểu gì về nỗi

buồn của tác giả ?

GV: Cho HS đọc phần ghi nhớ

trong SGK Tr 22.

GV: Lần lợt cho mỗi nhóm trả

lời các câu hỏi trong SGK Tr

22.

HSPB: Câu cá chỉ là cái cớ (so sánh với Lã Vọng)

+ Đã từng làm quan nhng lại không thể “Chí quan trạch dân” nên đành “ Cờ dang dở cuộc không còn nớc Bạc chửa thôi canh đã chạy làng”

+ Tác giả đành giữ trọn tiết tháo quay về ở ẩn, bất hợp tác với giặc Nhng cũng vì thế mà ôm mối hận “Tài cao, phận thấp…”=> bi kịch của ngời trí thức nho học yêu nớc ‘đau đời nhng…”

 Nỗi buồn ấy thật đáng quý bởi Nguyễn Khuyến từng dặn con trong bài Di chúc:

“ Việc tống táng lăng nhăng qua quýt Cúng cho thầu một ít rợu be

Đề vào mấy chữ trong bia Rằng: quan nhà Nguyễn đã về từ lâu”

III Củng cố:

HSPB: Theo gợi ý của bài giảng.

Phân tích đề, lập dàn ý bài văn nghị luận

1 Hiểu đợc cách phân tích đề, lập dàn ý bài văn nghị luận từ đó áp dụng vào bài văn tự luận của mình.

• SGK,SGV

• Thiết kế bài học.

C tiến trình dạy học:

1 Kiểm tra bài cũ: Anh (chị) hãy cho biết tâm trạng, nỗi buồn của Nguyễn khuyến trong Thu điếu ?

2 Giới thiệu bài mới.

A mục tiÊu bài học B Phơng tiện thực hiện:

GV: Phân nhóm cho HSTL&PB

Mỗi nhóm làm một câu hỏi theo

SGK Tr 23

GVH: Anh (chị) hãy trả lời

theo câu hỏi trong SGK tr 23?

GVH: Thế nào là lập dàn ý ?

Anh (chị) hãy nêu những yêu

cầu trong việc lập dàn ý ?

GVH: Thế nào là luận

điểm ? cách xác định luận

điểm giúp ngời viết thuận lợi

nh thế nào trong quá trình

viết bài ?

I phân tích đề

* Phân tích đề văn là chỉ ra những yêu câù về nội dung, thao tác chính và phạm vi dẫn chứng của đề.

HSĐ&TL:

HSPB: Câu1: đề 1 có định hớng cụ thể, đề 2, 3 là đề mở

đòi hỏi ngời viết phải tự xác định các yêu cầu

HSPB: Vấn đề cần nghi luận của mỗi đề là:

+ Việc chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới

+ Tâm sự của Hồ Xuân Hơng trong bài tự tình

+ Vẻ đẹp của bài thơ thu

HSPB: Phạm vi bài viết, dẫn chứng

+ Sử dụng thao tác lập luận, bình luận, giải thích , chứng minh, dùng dẫn chứng thực tế là chủ yếu

+ Sử dụng thao tác phân tích kết hợp với nêu cảm nghĩ, dẫn chứng thơ HXH là chủ yếu…

II Lập dàn ý HSPB: Lập dàn ý là sắp xếp các ý theo trình tự lôgic Lập

dàn ý giúp ngời viết không bỏ sót những ý quan trọng, đồng thời loại bỏ đợc những ý không càn thiết Lập dàn ý tốt có thể víêt dễ dàng hơn, nhanh và hay hơn.

HSPB: Yêu cầu của việc lập dàn ý là:

+ Huy động vốn hiểu biết về cuộc sống, về văn học để có

đợc những ý cụ thể

+ Kết hợp với những thao tác của văn nghị luận để trình bày các ý theo một trật tự logic và thành những luận

điểm, luận cứ, luận chứng

1, Xác lập luận điểm:

HSPB: Luận điểm là ý thể hiện quan điểm, t tởng trong

bài nghị luận (ý cơ bản làm rõ luận đề của tác phẩm).

Ví dụ: ở đề 1, ta thấy có ba luận điểm:

+ Ngời việt nam có nhiều điểm mạnh…

+ Ngời Việt Nam cũng không ít điểm yếu…

+ Cần phát huy điểm mạnh và khắc phục điểm yếu để

GVH: Thế nào là luận cứ ?

Xác định luận cứ cho đề văn

1 trong SGK Tr 23 ?

GV: Cho HS đọc phần ghi

nhớ trong SGK Tr 24.

GV: Chia nhóm, cho HS

phân tích và lập dàn ý cho hai

đề văn ở phần luyện tập trong

SGK Tr 24 ?

chuẩn bị hành trang vào thế kỉ XXI

2, Xác định luận cứ.

HSPB: Luận cứ là các lí lẽ (những nhận xét đánh giá có cơ

sở, đã đợc thừa nhận mà ngời viết vận dụng) và các dẫn chứng (t liệu trong đời sống thực tế hoặc trong văn học) làm cơ sở thuyết minh cho luận điểm.

- trong đề 1, luận cứ đợc xác định nh sau:

+ Sử dụng thao tác lập luận bình luận ; giải thích; chứng

minh để làm rõ các luận điểm (đã nêu trên) + Dùng các dẫn chứng trong thực tế XH là chủ yếu

3, Sắp xếp luận điểm, luận cứ.

Bố cục rõ ràng (3 phần), cách lập luận chặt chẽ

HSTL&PB: Dựa vào SGK Tr 24.

IIi, Củng cố

1 Đề 1: SGK Tr 24

a Phân tích đề: Đây là dạng đề định hớng rõ nội dung

nghị luận

b Yêu cầu về nội dung:

+ Bức tranh cụ thể sinh động về cuộc sống xa hoa nhng thiếu sinh khí của những ngời trong phủ chúa, tiêu biểu là thế tử Trịnh Cán

+ Thái độ phê phán nhẹ nhàng mà thấm thía cũng nh dự cảm về sự suy tàn đang tới gần của triều Lê – Trịnh thế kỉ XVIII

c Yêu cầu về phơng pháp: Sử dụng thao tác lập luận phân

tích kết hợp với nêu cảm nghĩ

HSTL&PB : Có thể căn cứ vào gợi ý đó để lập dàn ý.

2 Đề 2: SGK Tr 24.

HSTL&PB: Theo SGV Tr 30.

Thao tác lập luận phân tích a.Mục tiêu bài học

Giúp HS:

1. Nắm đợc mục đích yêu cầu của thao tác lập luận phân tích.

2 Biết cách phân tích một vấn đề chính trị, xã hội hoặc văn học.

b.Phơng tiện thực hiện

+ Thiết kế bài học

c.Tiến trình dạy học

1 Kiểm tra bài cũ: Anh (chị) hãy cho biết thế nào là phân tích đề, lập dàn ý, những khái niệm về luận điểm, luận cứ ?

2 Giới thiệu bài mới

GV: Xét ví dụ trong SGK Tr

25 Cho các em lần lợt trả lời

theo các ý sau:

+ ý cơ bản của đoạn trích ?

+ Bản chất của SK đợc phân

tích ở khía cạnh nào ?

+ Yếu tố phân tích và tổng

hợp trong đoạn văn đợc kết

hợp nh thế nào ?

GVH: Anh (chị) hãy cho biết

thế nào là lập luận phân tích

?

GVH: mục đích của thao tác

lập luận phân tích ?

GV: Chia lớp thành hai nhóm,

I Mục đích, yêu cầu của thao tác lập luận phân tích.

1, Thế nào là lập luận phân tích ?

HSTL&PB:

+ ý cơ bản: Sự vô liêm sỉ, tàn nhẫn , lừa lọc của SK

+ tác giả đã phân tích các khía cạnh: SK vờ làm nhà nho, hiệp khách; SK vờ yêu để kiếm chác, đánh lừa con gái; SK lừa Kiều, mặc Kiều bị đánh đập còn hắn bỏ trốn; SK còn dẫn mặt mo đến mắng và toan đánh Kiều

+ Gồm các đoạn: “ Cái trò bịp xong là…nổi tiếng bạc tình”; “ Trong các nghề…tồi tàn nh SK”

 Lập luận phân tích là chia nhỏ đối tợng thành các yếu tố,

bộ phận để xem xét rồi khái quát phát hiện bản chất của đối tợng.

2, Mục đích của phân tích:

+ Thấy đợc bản chất, mối quan hệ, giá trị của đối tợng phân

tích

+ Nhờ phân tích ngời ta còn phát hiện ra mâu thuẫn hay đồng nhất của sự việc, sự vật, giữa lời nói và việc làm, giữa hình thức

và nội dung, giữa ngoài và trong…

mỗi nhóm làm một Ví dụ trong

SGK Tr 26 Trả lời theo yêu

cầu SGK Tr 27.

GVH: Anh (chị) hãy chỉ ra

cách phân chia đối tợng trong

hai đoạn trích SGK Tr 27, chỉ

ra mối quan hệ giữa phân tích

và tổng hợp của các đoạn văn

đó ?

GV: Cho HS đọc phần ghi

nhớ trong SGK Tr 27.

GV: Cho HS làm bài 1 phần

Luyện tập SGK tr 28 tại lớp.

II Cách phân tích.

1, Đoạn văn 1:

*Tác giả đã phân chia đối tợng ( thế lực đồng tiền) thành từng phần cụ thể;

+ Tác dụng tốt của đồng tiền…

+ Tác hại của đồng tiền…

+ Đồng tiền cơ hồ đã trở thành thế lực vạn năng…

+ Tài tình hiếu hạnh nh Kiều cũng chỉ là một món hàng… + Ngay Kiều nữa, cái việc dại dột…

=> Cách lập luận của Hoài Thanh là phân tích - tổng hợp – phân tích

2, Đoạn văn 2:

* tác giả đã phân tích theo quan hệ ngyên nhân – kết quả + Bùng nổ dân số (nguyên nhân) -> ảnh hởng rất nhiều đến đời sống con ngời (kết quả)

+ Thiếu lơng thực + suy dinh dỡng, suy thoái giống nòi

+ Thiếu việc làm -> thất nghiệp

=> Dân số càng gia tăng thì chất lợng cuộc sống càng giảm

III CủNG Cố – Luyện tập

1, Bài 1 SGK Tr 28.

A, Tác giả đã sử dụng quan hệ nội bộ của đôí tợng (diễn biến, các cung bậc tâm trạng của Thuý Kiều: đau xót quẩn quanh và hoàn toàn bế tắc)

B, Quan hệ giữa đối tợng này với các đối tợng khác có liên quan: Bài thơ Lời kĩ nữ của Xuân Diệu với bài Tỳ Bà Hành của Bạch C Dị