Ngữ văn 11, Tuần 18

Mục tiêu bài học Giúp HS biết lập dàn ý về văn thuyết minh và đề tài gần gũi, quen thuộc.. GVH: Bố cục ba phần của một bài văn có phù hợp với văn bản thuyết minh không?. GVH: So sánh ph

Lập dàn ý bàI văn thuyết minh

a Mục tiêu bài học

Giúp HS biết lập dàn ý về văn thuyết minh và đề tài gần gũi, quen thuộc.

b Phơng tiện thực hiện

• SGK - SGV

•Thiết kế bài học

c Tiến trình dạy học

a Kiểm tra bài cũ

b Giới thiệu bài mới

GV: Cho HS nhắc lại bố

cục ba phần của một bài

văn, nêu nhiệm vụ từng

phần.

GVH: Bố cục ba phần của

một bài văn có phù hợp với

văn bản thuyết minh không

? vì sao ?

GVH: So sánh phần mở bài

và kết bài của văn tự sự thì

văn bản thuyết minh có

những điểm tơng đồng và

khác biệt nào ?

GVH: Các trình tự sắp xếp

ý cho phần thân bài kể đới

đây có phù hợp với yêu cầu

của bài thuyết minh

không ?

GVH: Muốn giới thiệu về

một danh nhân, một tác

phẩm, tác giả tiêu biểu ta

cần lần lợt làm những công

việc gì ?

I Ôn tập về dàn ý.

1 Bố cục ba phần của một bài làm văn và nhiệm vụ của mỗi phần.

a, Mở bài: Giới thiệu sự vật, sự việc, đời sống cụ thể của bài viết

b, Thân bài: Nội dung chính của bài viết

c, kết bài: Nêu suy nghĩ, hành động của ngời viết

HSPB:

* Phù hợp Bởi lẽ văn bản thuyết minh là kết quả của thao tác làm văn Cũng có lúc ngời viết phải miêu tả, nêu cảm

xúc và trình bày sự việc.

HSPB:

* Nhìn chung là tơng đồng giữa văn bản tự sự và thuyết minh ở hai phần mở bài và kết bài Song có điểm khác ở phần kết bài

+ ở văn bản tự sự chỉ cần nêu cảm nghĩ của ngời viết + ở văn bản thuyết minh phải trở lại đề tài thuyết minh, lu lại những cảm xúc suy nghĩ lâu bền trong lòng độc giả

Điều này ở văn bản tự sự không cần thiết

Các trình tự:

- Trình tự thời gian ( từ xa đến nay)

- Trình tự không gian ( từ gần đến xa, từ trong ra ngoài,

từ trên xuống dới)

- Điều này tuỳ thuộc vào từng đối tợng Song nên đi

ng-ợc lại Từ xa đến gần, từ ngoài vào trong, từ dới lên trên

- Trình tự chứng minh => chứng minh cụ thể, ngắn gọn, tiêu biểu không có sự phản bác trong văn thuýêt minh

II Luyện tập

HSĐ&TL:

- Muốn giới thiệu một danh nhân, một tác giả, tác phẩm tiêu biểu ta phải:

+ Xác định đề tài:

 Một danh nhân văn hoá

 Một ngời tìm hiểu kĩ và yêu thích

 Nguyễn Du , Nguyễn Trãi

+ Xây dựng dàn ý

 Mở bài: Giới thiệu một cách tự nhiên danh nhân văn hoá ấy Lời giới thiệu phải thực sự thu hút mọi ngời về đề tài lựa chọn

 Thân bài: Cần cung cấp cho ngời đọc những tri thức nào ? Những tri thức ấy có chuẩn xác, có độ tin cậy hay không Sắp xếp các ý theo hệ thống nào thời gian, không gian trật tự logích

 Kết bài:

- Nhìn lại những nét chính đã thuyết minh về danh nhân

- Lu giữ cảm xúc lâu bền trong độc giả

III Củng cố.

- Tham khảo phần ghi nhớ trongSGK

Thụ Hai - Cử

A. mục tiêu bài học

Giúp HS:

- Có đợc những hiểu biết nhất định về đặc điểm của thể loại thơ Hai c, đặc biệt là cuộc đời và sáng tác của Mát-su-ô Ba sô và Yô sa Bu-son.

- Hiểu ý nghĩa và cảm nhận đợc vẻ đẹp của những bài thơ hai c để thêm yêu quê hơng và cuộc sống.

B Phơng tiện thực hiện

SGK, SGV

Thiết kế bài học

C.tiến hành dạy học

1 Kiểm tra bài cũ

2 Giới thiệu bài mới

GV: Cho HS Đọc SGK, chú

thích và trả lời câu hỏi.

GVH: Anh (chị) hiểu gì về

thể thơ hai c ?

I Giới thiệu chung.

1 Thơ hai c:

HSĐ&TL:

- Hai c là thể loại thơ ca truyền thống Nhật Bản Ban đầu gọi là thơ hai-cai Đây là thể thơ ngắn nhất thế giới, chỉ có

GVH: Về tác giả Mát-su-ô

Ba-sô có gì chú ý ?

GV: Cho H/S đọc các văn

bản (SGK) giải nghĩa các từ

khó để hiểu thêm bài thơ.

GVH: Tình cảm thân thiết

của nhà thơ với thành phố

Ê-đô và nỗi niềm hoài cảm

về kinh đô Ki-ô-tô đẹp đẽ,

đầy kỉ niệm đợc thể hiện nh

thế nào trong bài một và hai

?

GVH: Tình cảm đối với mẹ

và em bé bỏ rơi thể hiện nh

thế nào trong ba bài ba

bốn?

17 âm tiết Trong tiếng Nhật 17 âm tiết đó đợc viết thành một hàng, khi phiên âm La tinh nó mới đợc ngắt thành ba

đoạn theo thứ tự 5/7/5 Cá biệt có những bài có 19 âm tiết

- Ba dòng (đoạn) thơ Hai c có chức năng khác nhau:

+ Dòng thứ nhất dùng để giới thiệu

+ Dòng thứ hai tiếp tục ý trên và chuẩn bị cho dòng thứ ba + Dòng thứ ba: kết lại tứ thơ, nhng thờng không bao giờ rõ ràng và đủ ý mà phải mở ra những suy t cảm xúc cho ngời

đọc

- Trong mỗi bài thơ đều phải có quý ngữ (từ chỉ mùa)

- Mỗi bài thơ là một khoảnh khắc của cảnh vật và đỉnh

điểm của cảm xúc

- Thơ Hai c bao giờ cũng có nội dung liên quan đến thiên nhiên và đa ra những triết lí về thiên nhiên

2, Tác giả Ba Sô:

- Mát-shu-ô Ba Sô (1644-1694) có tên thật là Mát shu ô

Mu ne phu sa, nhà thơ bậc thầy về thơ Hai c của Nhật Ông xuất thân trong một gia đình thuộc dòng dõi võ sĩ đạo Sa

mu rai của xứ I-Ga

II, Nội dung chính:

1, Bài 1,2:

- Bài một là nỗi cảm về Ê-đô(Ê-đô là Tô-ki-ô ngày nay).

Đã mời mùa sơng xa quê, tức là mời năm đằng đẵng nhà thơ sống ở Ê-đô Có một lần trở về quê cha đất tổ ông không thể nào quên đợc Ê-đô Mời mùa sơng gợi lòng lạnh giá của kẻ xa quê Vậy mà về quê lại nhớ Ê-đô tình yêu quê hơng đất nớc đã hoà làm một

- Bài hai: Ki-ô-tô là nơi Ba-sô sống thời trẻ(1666-1672).

Sau đó ông chuyển đến Ê-đô Hai mơi năm sau trở lại Ki-ô-tô nghe tiếng chim đỗ quyên hót ông đã làm bài thơ này Bài thơ là sự hoài cảm qua tiếng chim đỗ quyên, loài chim báo mùa hè, tiếng khắc khoải gọi lại kỉ niệm một thời tuổi trẻ Đó là tiếng lòng da diết xen lẫn buồn, vui mơ hồ về một thời xa xăm Thơ Ba-sô đã gây ấn tợng đầy lãng mạn Câu thơ cũng bồng bềnh trong khẳng định thầm lặng của nỗi nhớ, sự hoài cảm

2, Bài 3, 4:

- Bài 3: Một mớ tóc bạc di vật còn laị của mẹ, cầm trên tay

mà Ba-sô rng rng dòng lệ chảy Nỗi lòng thơng cảm xót xa khi mẹ không còn Hình ảnh “ làn sơng thu”mơ hồ gợi ra nỗi buồn trống trải bởi công sinh thành, dỡng dục cha đợc báo đền Tình mẫu tử khiến ngời đọc cũng rng rng

- Bài bốn, ngời đọc bắt gặp nỗi buồn nhân thế Bố mẹ đẻ ra

con không nuôi dợc vì nghèo đói mà mang bỏ trong rừng sâu Sự thực ấy đi vào thơ gợi lên biết bao nỗi buồn đến tê tái Tiếng vợn hú không phải rùng rợn mà “não nề” cả gan ruột, không còn nỗi buồn mà là nỗi đau nhân thế Tiếng trẻ

GVH: Qua bài văn hãy tìm

ra vẻ đẹp tâm hồn nhà thơ ?

GVH: Mối tơng giao giữa

các sự vật hiện tợng trong

vũ trụ đợc thể hiện nh thế

nào ở bài sáu, bảy ?

GVH: Khát vọng sống đi

tiếp những cuộc du hành

của Ba- Sô đợc thể hiện nh

thế nào trong bài tám?

GVH: Tìm quý ngữ và cảm

thức về vắng lặng đơn sơ, u

huyền trong các bài thơ sáu,

bảy, tám ?

“than khóc”vì bị bỏ rơi không phải vì cha mẹ nó độc ác mà vì cực chẳng đã, không nuôi nổi Nỗi buồn ấy gỉ vào gió mùa thu tái tê Nỗi buồn ấy đã nâng bổng giá trị thơ Ba-sô tới đỉnh cao của chủ nghĩa nhân đạo.Điều đáng nói trong cái buồn ấy có nỗi đau đời, càng đau hơn vì “đau đời có cứu

đợc đời đâu”

3, Bài 5:

- Vẻ đẹp về khát vọng trong tâm hồn nhà thơ Ma giăng, một chú khỉ con thầm ớc (khát vọng) có một chiếc áo tơi để che ma Mợn ma để nói về một hiện thực nào đó trong cuộc

đời (đói khổ, rét mớt chẳng hạn) Chú khỉ con ấy là một sinh mạng, một con ngời, một kiếp ngời và là con ngời chung trong cuộc đời Chú khỉ mong hay nhân vật trữ tình mong mỏi làm thế nào để khỏi đói rét, khỏi khổ Vẻ đẹp tâm hồn ấy lấp lánh giá trị nhân đạo thiết thực

4, Bài 6,7:

- ở bài sáu chúng ta bắt gặp cánh “hoa đào lả tả” và sóng

nớc hồ Bi-wa Hoa đào lả tả là hoa rụng báo hiệu mùa xuân

ở Nhật Bản đã qua Đây là thời kì chuyển giao mùa

Cái nhỏ bé nhất, đơn sơ nhất, tởng nh không có sinh linh nhng cũng vẫn mang trong mình mối tơng quan giao hoà, chuyển hoá của vũ trụ Một cánh hoa dào mỏng tang nhỏ xíu cũng khiến hồ Bi-oa nổi sóng

- Đến bài bảy ta bắt gặp tiếng “ve ngân”, đặc trng của

mùa hè Sự liên tởng về chuyển giao mùa đợc hoà cảm trong cái nhìn, sự cảm giao và lắng nghe âm thanh Xúc cảm ấy của nhà thơ thật tinh tế Hình ảnh thơ rất đẹp: Hoa

đào, hồ Bi-wa và tiếng ve ngân không chỉ lan toả trong không gian mà còn thấm sâu vào đá, dạng vật chất biểu t-ợng cho tính cứng cỏi Câu thơ đằm trong cảm nhận sâu sắc, thắm trong cái tình của con ngời với thiên nhiên, tạo vật

5, bài 8:

- Bản chất Ba-sô rất thích đi lãng du (đi nhiều nơi trên đất nớc) Con ngời đã đến lúc này còn có khát vọng gì nữa khi gần đất xa trời rôì, không! Ba-sô vẫn có khát vọng sống để

đi tiếp cuộc du hành Khát vọng sống không phải để hởng thụ mà thực hiện sở thích của mình, du hành trên đất n-ớc.Lạc quan biết bao Bài thơ không chỉ nói lên tình yêu của nhà thơ với cuộc sống mà còn là sứ mệnh của thi nhân Yêu

đời, yêu ngời, yêu cái đẹp, Ba Sô sẽ còn mãi làm thơ về cuộc đời này ngay cả khi mộng hồn đã rời sang thế giới bên kia

HSĐ&TL: Quý ngữ (từ chỉ mùa) + Hoa đào là tả (cuối xuân) +Tiếng ve ngân (mùa hè)…

- Cảm thức thẩm mĩ về sự vắng lặng, đơn sơ, u hoài…

Trả bài làm văn số 4 A- mục tiêu bài học

Giúp học sinh hệ thống hoá những kiến thức đã học ở kì I và kĩ năng biểu lộ ý nghĩa cảm xúc, về lập dàn ý và diễn đạt …Đồng thời tự đánh giá những Đồng thời tự đánh giá những u điểm và

nhợc điểm trong bài làm của mình từ đó có những định hớng cần thiết để làm tốt hơn ở những bài viết ở kì học sau.

B- Phơng pháp và tiến trình tổ chức dạy học

1 Phơng pháp dạy học

Tuỳ từng đối tợng ở mỗi lớp có cách trả bài riêng Cần nắm chắc đặc điểm của từng lớp để định ra nội dung cách thức trả bài sao cho các em có thể rút kinh

nghiệm, nâng cao trình độ ở những bài viết sau

2 Tiến trình tổ chức dạy học

a Xác định yêu cầu của bài làm.

GV cho học sinh xem lại đề bài (Đề chung cho cả khối, có đáp án chuẩn)

Phần trắc nghiêm: HS cần xác định rõ yêu cầu của từng đề chẵn, lẻ chọn

đúng, khoanh đúng

Phần tự luận: HS cần xác định rõ yêu cầu phải bộc lộ những liên tởng, tởng

t-ợng, cảm xúc và suy nghĩ về một vấn đề, những nhân vật mà các em đã học

Cả nội dung đều cần ở các em những suy nghĩ sao cho phù hợp với đề bài,

chính xác , chân thành, không khuôn sáo giả tạo, bộc lộ rõ sự tinh tế…

b Nhận xét chung:

GV cũng cần khuyến khích động viên những bài viết có ý tởng đúng đắn, độc lập và sáng tạo, sủa chữa những ý cha đúng, từ đó đánh giá những u điểm và

nhợc điểm trong bài làm của các em

c Biểu dơng và sửa lỗi:

- Gv chọn một số bài, đoạn văn tiêu biểu có ý hay, sáng tạo, có cảm xúc đọc

cho HS nghe cùng học và rút kinh nghiệm

- Cũng nên chọn một số bài mắc lỗi kiến thức, diễn đạt, chính tả đọc và cùng

các em sửa , rút kinh nghiệm

d Trả bài tổng kết

GV trả bài cho HS và dành thời gian nhất định cho các em xem lại bài của mình

để các em tự sủa bài viết Đồng thời chủ động khuyến khích các em hỏi, giải

đáp những thắc mắc liên quan đến bài viết hoặc điểm đã cho Sau đó thu bài lu lại

Tổng kết và nhắc các em chuẩn bị cho bài viết số 5 ở nhà