Bài giảng Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD)

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là tình trạng bệnh có hạn chế thông khí ở phổi mà không có khả năng hồi phục hoàn toàn. Bệnh tiến triển từ từ và liên quan đến phản ứng viêm bất thường của phổi do các phân tử hoặc khí độc hại. Mời các bạn cùng tìm hirut về căn bệnh này qua nội dung bài giảng.

B nh ph i t c  ệ ổ ắ

I. Đ NH NGHĨA Ị

­B nh ph i t c ngh n m n tính (COPD) là tình tr ng ệ ổ ắ ẽ ạ ạ

b nh có h n ch  thông khí   ph i mà không có kh  ệ ạ ế ở ổ ảnăng h i ph c hoàn toàn. B nh ti n tri n t  t  và liên ồ ụ ệ ế ể ừ ừquan đ n ph n  ng viêm b t thế ả ứ ấ ường c a ph i do các ủ ổphân t  ho c khí đ c h i.Chia 4 giai đo n :ử ặ ộ ạ ạ

+Giai đo n I: COPD nh  ạ ẹ

+Giai đo n II: COPD trung bình ạ

+Giai đo n III: COPD n ng ạ ặ

+Giai đo n IV: COPD r t n ngạ ấ ặ

+Nguyên nhân n i t i có 2 nguyên nhân:ộ ạ

  ­ Tăng nh y c m đạ ả ường hô h p:  ph n  ng ấ ả ứ

quá m c v i nh ng ch t kích thích t  không ứ ớ ữ ấ ừ

khí, nh  thu c lá, ô nhi m môi trư ố ễ ường.  

  ­ Thi u men alpha 1 ­ antitrypsin : là 1 lo i ế ạ

protein được  gan s n xu t đ  b o v  ph i ả ấ ể ả ệ ổ

kh i b  t n thỏ ị ổ ương, có tính di truy n và nó là ề

y u t  nguy c  di truy n duy nh t c a COPD ế ố ơ ề ấ ủ

được bi t đ n. Thi u men này n ng có th  d n ế ế ế ặ ể ẫ

đ n khí ph  th ng.ế ế ủ

+Nguyên nhân môi trường bên ngoài:

   Các y u t  môi trế ố ường: Khói thu c lá, thu c lào, khí ố ố

th i, khí đ c công nghi p , ả ộ ệ

­Hút thu c ho c ti p xúc v i khói thu c :  ố ặ ế ớ ố Hút 

thu c là nguyên nhân hàng đ u gây ra b nh ph i t c ố ầ ệ ổ ắngh n mãn tính , chi m trên 90% s  ca b nh .ẽ ế ố ệ

­Tăng nh y c m đạ ả ường hô h p : ấ M t s  b nh nhân ộ ố ệCOPD b  tăng nh y c m đị ạ ả ường hô h p. Là tình tr ng ấ ạ

đường hô h p ph n  ng quá m c v i nh ng ch t kích ấ ả ứ ứ ớ ữ ấthích t  không khí. Nh  đ t than, c i, th i ti t l nh,…ừ ư ố ủ ờ ế ạ      

III. TRI U CH NG Ệ Ứ

+Ho m n tínhạ :­Thường là tri u ch ng đ u tiên c a ệ ứ ầ ủ

b nh ệ

­Lúc đ u ho cách kho ng nh ng sau đó ho x y ra ầ ả ư ả

h ng ngày, thằ ường su t ngày, ít ho ban đêmố

+Khó th :ở ­Là tri u ch ng quan tr ng c a b nh, ệ ứ ọ ủ ệ

­Dai d ng và x y ra t  t   Lúc đ u ch  x y ra khi ẳ ả ừ ừ ầ ỉ ả

g ng s c. Khi ch c năng ph i b  gi m, khó th  tr  ắ ứ ứ ổ ị ả ở ởnên n ng h n và b nh nhân không th  đi b  ặ ơ ệ ể ộ

được.Cu i cùng khó th  x y ra trong các ho t đ ng ố ở ả ạ ộ

h ng ngàyằ

­T c ng cứ ự : thường được mô t  nh  c m giác có áp ả ư ả

l c đè lên ph i ho c ng c và làm cho vi c th  tr  nên ự ổ ặ ự ệ ở ởkhó khăn

III. TRI U CH NG Ệ Ứ

+M t m i :ệ ỏ  Nh ng b nh ữ ệnhân này thường m t  m i ệ ỏnhi u h n g p 3 l n so v i ề ơ ấ ầ ớ

nh ng ngữ ười bình thường.+Chán ăn và sút cân  : 

Thường x y ra khi b nh   ả ệ ởgiai đo n n ng ho c r t ạ ặ ặ ấ

n ng.   Đ ng th i có th  là ặ ồ ờ ể

d u hi u c a nh ng b nh ấ ệ ủ ữ ệ

lý khác nh  ung th  ph i ư ư ổ

ho c lao ph i.ặ ổ

III. TRI U CH NG Ệ Ứ

Tr m c m, lo âu :ầ ả

­Ít được đ  ý  nên v n đ  v  tinh th n thể ấ ề ề ầ ường không 

được ch n đoán và không đẩ ược đi u tr  trên  lâm sàng. ề ị

­Tăng th i gian n m vi n, tăng t n xu t nh p vi n, ờ ằ ệ ầ ấ ậ ệ

d n đ n gi m ch t lẫ ế ả ấ ượng cu c s ng và gi m tu i th ộ ố ả ổ ọ

­T  l  ngỷ ệ ườ ịi b  PTNMT đ ng th i m c b nh tr m ồ ờ ắ ệ ầ

c m ả ước tính trong kho ng 10 ­ 60%, g p nhi u nh t   ả ặ ề ấ ở

nh ng ngữ ườ ệi b nh PTNMT n ng ph i th  oxy thặ ả ở ường xuyên t i nhà. ạ

CH N ĐOÁN PHÂN BI T B NH PTNMT Ẩ Ệ Ệ

v Nhóm b nh đệ ường hô h p có khá nhi u đi m ấ ề ể

tương đ ng v  c  ch  gây b nh, tri u ch ng b nh ồ ề ơ ế ệ ệ ứ ệ(ho, khó th , t c ng c, ) do v y có r t nhi u nh m ở ứ ự ậ ấ ề ầ

l n cho ngẫ ười dân đ c bi t là ngặ ệ ười có b nh.ệ

v C n phân bi t b nh PTNMT và hen ph  qu n ầ ệ ệ ế ả

(HPQ) đ  có hể ướng đi u tr  thích h p.ề ị ợ

Phân bi tệ B NH PTNMTỆ HEN PH  QU NẾ Ả

Đ  tu iộ ổ  người > 40 tu i.ổ  xu t hi n lúc nhấ ệ ỏ

Ti n ế

tri nể Các tri u ch ng ệ ứ

ti n tri n năng d n.ế ể ầ Bi n đ i t ng ngày.ế ổ ừNguyên 

phân bi tệ B NH PTNMTỆ HEN PH  QU NẾ ẢKhám ph iổ Luôn có tri u ch ng khi ệ ứ

Không h i ph c hoàn ồ ụ

  Đ NH NGHĨA Ị LÂM SÀNG C N LÂM SÀNG Ậ

LAO 

PH I Ổ

­ Lao ph i là b nh  ổ ệ

lý ph i do vi trùng  ổ lao gây ra, không 

ph i b nh m n  ả ệ ạ tính

­ M t m i, bi ng  ệ ỏ ế

ăn, s t cân, s t nh   ụ ố ẹ hay  n l nh v   ớ ạ ề

chi u t i và các  ề ố tri u ch ng   ph i  ệ ứ ơ ổ

nh  ho, kh c đàm,  ư ạ đôi khi có ho ra  máu.

­Kh i phát   m i l a  ở ở ọ ứ

h i ph c  ồ ụ các ph   ế

qu n nh   ả ỏ

và trung  bình kèm  theo s   ự

lo n d ng  ạ ạ các l p  ớ

h t. Khi b  b i  ạ ị ộ nhi m có th   ễ ể nghe đ ượ c ran 

­    X quang ph : có hình m  d ng l ổ ờ ạ ướ i đi 

t  r n đ n co hoành; đôi khi có hình  nh  ừ ố ế ả

m   m t  cách  có  h   th ng  nhi u  nh t    ờ ộ ệ ố ề ấ ở thùy  gi a  và  thùy  d ữ ướ i  ph i;  đôi  khi  có  ổ hình  nh  “hoa  h ng  nh ”  gi ng  nh   ả ồ ỏ ố ư

nh ng kén khí ch ng lên nhau, có th  có  ữ ồ ể hình  nh m c n ả ứ ướ c khí trong giai đo n    ạ ứ mủ

- CT scan ph i : ph n l n các giãn ph   ổ ầ ớ ế

qu n th  hình tr ả ể ụ

- Vi trùng: Hay g p nh t là Haemophilus  ặ ấ influenza và ph  c u ế ầ

N i  soi  PQ:  xác  đ nh  nh ng  ph   ộ ị ữ ế

qu n  b   viêm,  đ ng  th i  có  th  l y  ả ị ồ ờ ể ấ

m  đ  kh o sát vi trùng.cho th y có  ủ ể ả ấ dãn ph  qu n, dày thành PQ ế ả

CHU N ĐOÁN XÁC Đ NH Ẩ Ị

Tri u ch ng lâm sàng:ệ ứ

• Đã t ng b  b nh này, ti p xúc nhi u v i thu c lá, khói ừ ị ệ ế ề ớ ố

CHU N ĐOÁN C N LÂM SÀNG  Ẩ Ậ

q Đ  h  tr  trong vi c chu n đoán b nh  ể ổ ợ ệ ẩ ệ

nhân b  b nh PTNMT, nh ng test và xét  ị ệ ữ nghi m sau có th  đ ệ ể ượ c dùng sau:

ĐI U TR : Gi m các y u t  nguy c Ề Ị ả ế ố ơ

Đeo b o h  khi lao đ ng ả ộ ộ

t i n i có hóa ch t và khói ạ ơ ấ

công nghi pệ

H n ch  đun n u b ng ạ ế ấ ằthan c i trong nhà và ủcác ch t đ t sinh kh iấ ố ố

Võ Th  Loan ị

Tr n Ng c Thúy  ầ ọ

Li u ễ

1. Các thu c giãn ph  qu nố ế ả : 

u Ch t cấ ường giao c m kích thíchả ường beta 2: 

• Fenoterol+ Ipratropium ( Berodual )

• Salbutamol+ Ipratropium ( Combivent) 

Đi u tr  b ng thu c  ề ị ằ ố

hi u qu  h n trong hen và vai trò trong đi u tr  COPD  n ệ ả ơ ề ị ổ

đ nh gi i h n trong ch  đ nh đ c bi t.ị ớ ạ ỉ ị ặ ệ

v Đi u tr  b ng kháng sinh có l i cho nh ng ngề ị ằ ợ ữ ườ ịi b  

c n c p v i ít nh t 2 trong s  nh ng tri u ch ng ơ ấ ớ ấ ố ữ ệ ứsau (tiêu chu n Winnipeg): th  h t h i tăng nhi u, ẩ ở ụ ơ ềtăng s n xu t đ m, tăng xu t ti t đ m.ả ấ ờ ấ ế ờ

v Lo i thu c đạ ố ượ ực l a ch n đ u tiên bao g m ọ ầ ồ

ĐI U TR  B NG THU C Ề Ị Ằ Ố

2. Dùng thu c long đàm:ố

v Thu c làm loãng đ m không ch  làm gi m đ  đ c ố ờ ỉ ả ộ ặ

c a đ m mà còn tăng đ  thanh th i c a nó.ủ ờ ộ ả ủ

v Thu c loãng đ m dùng trong đ t c p có ho kh c ố ờ ợ ấ ạ

đ m dính quánh.ờ

v Thu c thố ường dùng là: acetyl cysteine, carbocitein

 ĐI U TR  B NG OXI LI U PHÁP Ề Ị Ằ Ệ

v Thường được ch  đ nh   b nh nhân b nh ph i t c ỉ ị ở ệ ệ ổ ắngh n m n tính giai đo n III n ng, có th  b ng 3 ẽ ạ ạ ặ ể ằ

phương cách bao g m đi u tr  lâu dài liên t c, trong ồ ề ị ụcác ho t đ ng th  l c và làm d u c n khó th  c p. ạ ộ ể ự ị ơ ở ấ

v M c tiêu đ u tiên c a oxy li u pháp là làm gia tăng ụ ầ ủ ệPaO2 (áp l c riêng ph n oxi máu ph  nang) t i ự ầ ế ố

thi u là 60mmHg lúc nghĩ và hay là cung c p SaO2 ể ấ(d ng k t h p c a O2 v i Hb)  t i thi u là 90% đ  ạ ế ợ ủ ớ ố ể ểduy trì ch c năng s ng c a các c  quan.ứ ố ủ ơ

ĐI U TR  B NG OXI LI U PHÁP Ề Ị Ằ Ệ

v Oxy li u pháp lâu dài liên t c thệ ụ ường được ch  đ nh ỉ ịtrong giai đo n III n ng   nh ng b nh nhân có:ạ ặ ở ữ ệ

• PaO2 < 55mmHg hay SaO2 < 88% có hay không có  tăng khí cácbonic hay PaO2  t  55 ­ 60mmHg hay  ừ SaO2  = 89%, n u có tăng áp ph i, phù ngo i biên g i  ế ổ ạ ợ

ý suy tim hay đa h ng c u (Hct > 55%) ồ ầ

v Đi u tr  lâu dài oxy (>15gi /ngày)   nh ng b nh ề ị ờ ở ữ ệ

nhân b  suy hô h p m n có th  làm gia tăng s  s ng ị ấ ạ ể ự ốsót. Oxy li u pháp liên t c làm gi m áp l c đ ng ệ ụ ả ự ộ

m ch ph i và có th  ngăn ng a đạ ổ ể ừ ượ ự ễc s  di n ti n ế

c a tăng áp ph i.ủ ổ

S  t p luy n ự ậ ệ

v M c đích c a t p luy n, ph c h i ch c năng b nh ụ ủ ậ ệ ụ ồ ứ ệ

ph i t c ngh n mãn tính là ngăn ng a s  ti n tri n ổ ắ ẽ ừ ự ế ể

c a b nh, gi m t n su t các đ t b nh c p tính k ch ủ ệ ả ầ ấ ợ ệ ấ ịphát,  qu n  lý  stress,  c i  thi n  s c  kh e  t ng  quát, ả ả ệ ứ ỏ ổtăng  cường  kh   năng  tham  gia  các  ho t  đ ng ả ạ ộ

thường nh t và tăng cậ ường ch t lấ ượng cu c s ng.ộ ố

- Ngăn ng a và ki m soát t c gi nừ ể ứ ậ

- Khuy n khích t p luy n th  ch t, t p ho hi u qu , ế ậ ệ ể ấ ậ ệ ảthay đ i l i s ng, tăng s c b n c  thổ ố ố ứ ề ơ ể

­  T p làm tăng s c ch u đ ng ậ ứ ị ự

- Đi b ộ

CH  Đ  DINH D Ế Ộ ƯỠ NG Đ I V I  Ố Ớ

NG ƯỜ I B  B NH COPD Ị Ệ

CH  Đ  DINH D Ế Ộ ƯỠ NG Đ I V I  Ố Ớ

NG ƯỜ I B  B NH COPD Ị Ệ

CÓ CH  Đ  ĂN CÂN B NG Ế Ộ Ằ

C N NH  R NGẦ Ớ Ằ

Đi u quan tr ng là hãy t nh tâm và gi  s c ề ọ ị ữ ứ

kh e t ng th  khi b n có COPD, và dinh ỏ ổ ể ạ

dưỡng là m t ph n quan tr ng. L p k  ộ ầ ọ ậ ế

ho ch cho nh ng b a ăn lành m nh và ạ ữ ữ ạ

nh ng b a ăn nh  có th  giúp b n qu n lý ữ ữ ẹ ể ạ ả

nh ng tri u ch ng và gi m thi u bi n ữ ệ ứ ả ể ế

ch ng c a COPD.ứ ủ

NH N Đ NH ĐI U D Ậ Ị Ề ƯỠ NG

Ngườ ệi b nh có khó th  không ?ở

Ngườ ệi b nh có ho hay kh c đ m ạ ờ

không ?

Ngườ ệi b nh có s t không ?ố

Ngườ ệi b nh có phù hay không ?

NH N Đ NH ĐI U D Ậ Ị Ề ƯỠ NG

Ø Ngườ ệi b nh có hút thu c lá không ?ố

Ø Ngườ ệi b nh làm ngh  gì ? Môi trề ường làm vi c ệ

c a ngủ ườ ệi b nh th  nào ?ế

Ø Y u t  di truy n c a ngế ố ề ủ ườ ệi b nh nh  th  nào ?ư ế

Ø Ti n s  b nh hô h p c a b n thân ngề ử ệ ấ ủ ả ườ ệi b nh ?

Ø Tâm lý ngườ ệi b nh : chán ăn, lo l ng v  b nh t t ắ ề ệ ậhay c m th y m t m i trong ngả ấ ệ ỏ ười hay không ?

THĂM KHÁM

CH N ĐOÁN ĐI U D Ẩ Ề ƯỠ NG

Khó thở do co th t ph  qu n, tăng ti t đ m,  ắ ế ả ế ờ

ho không hi u qu ệ ả

Co th t ph  qu n và kích ắ ế ả

thích đường thở

S  làm s ch đ ự ạ ườ ng th   ở không hi uqu  liên quan ệ ả

    Th c hi n y l nh: ự ệ ệ

- Cho b nh nhân th  oxy khi c n thi t ệ ở ầ ế

- Chu n b  ác d ng c  c n thi t và ph  bác sĩ đ t  ng  ẩ ị ụ ụ ầ ế ụ ặ ố

n i khí qu n khi b nh nhân hô h p ộ ả ệ ấ

- Th c hi n đ y đ  các y l nh dùng thu c: thu c tiêm  ự ệ ầ ủ ệ ố ố tĩnh m ch, thu c co m ch, thu c corticosteroid… ạ ố ạ ố

- Chu n b  b nh nhân và th c hi n các xét nghi m: X  ẩ ị ệ ự ệ ệ quang, công th c máu, xét nghi m đ m… ứ ệ ờ

      Nh ng l u y  trong qua  tri nh du ng thuô c:ữ ư ́ ́ ̀ ̀ ́

­  Nhóm thu c ch  v n ß2: ố ủ ậ   Giúp làm gi m các c n khó th  x y ra đ t ng t  ả ơ ở ả ộ ộ Tác d ng ph  g m có run c , v p b , nh c đ u, bu n nôn và tim đ p nhanh… ụ ụ ồ ơ ọ ẻ ứ ầ ồ ậ

­  Nhóm thu c kháng cholinergic:   ố tác đ ng b ng cách  c ch  acetylcholine  ộ ằ ứ ế gây giãn ph  qu n và gi m ti t d ch nh y. Nhóm thu c này th ế ả ả ế ị ầ ố ườ ng đ ượ ử c s  

d ng thay th  cho nh ng b nh nhân b  tác d ng ph  v i thu c ch  v n ß2  ụ ế ữ ệ ị ụ ụ ớ ố ủ ậ

­  Nhóm thu c corticosteroid ố :  tác đ ng kháng viêm lên đ ộ ườ ng hô h p giúp ph   ấ ế

qu n không còn b  h p do viêm nhi m và gi m s  t n th ả ị ẹ ễ ả ự ổ ươ ng   ph i. C n l u  ở ổ ầ ư ý: không s  d ng nhóm thu c corticosteroid v i ng ử ụ ố ớ ườ i có ti n s  viêm loét d   ề ử ạ dày, cao huy t áp, đái tháo đ ế ườ ng…

­  Theophyllin:  là m t ho t ch t thu c nhóm xanthin có tác d ng giãn ph  ộ ạ ấ ộ ụ ế

qu n, giúp làm gi m các tri u ch ng khó th , khò khè… ả ả ệ ứ ở  Khi s  d ng d ng  ử ụ ạ thu c x t, ng ố ị ườ ệ i b nh ph i dùng thu c đ u đ n và đúng s  nhát x t mà bác sĩ  ả ố ề ặ ố ị

ch  đ nh. Không nên t  ý tăng gi m li u hay đ t ng t ng ng thu c ỉ ị ự ả ề ộ ộ ư ố .

L ƯỢ NG GIÁ V  ĐI U TR   Ề Ề Ị

1 Cách đi u tr  chung cho b nh nhân t c  ề ị ệ ắ

ngh n ph i mãn tính là nh ng cách sau,  ẽ ổ ữ

ngo i tr : ạ ừ

 A.Ng ng vi c ti p xúc v i y u t  nguy c ừ ệ ế ớ ế ố ơ

B. Tiêm vacxin phòng nhi m trùng đ ễ ườ ng hô 

h p ấ

C.Cai nghi n thu c lá, thu c lào ệ ố ố

D.Thông khí c  h c ơ ọ

E. Ph c h i ch c năng hô h p ụ ồ ứ ấ

2.Trong đi u tr  th  Oxy dài  h n  ề ị ở ạ

t i nhà, đ  tránh tăng CO2 máu  ạ ể

quá m c khuy n cáo nên b t đ u  ứ ế ắ ầ

v i l u l ớ ư ượ ng th  Oxy là bao  ở

nhiêu:

A.<=1 l/phút B.<=1,5 l/phút C.<=2 l/phút D.<=2,5 l/phút E.<=3 l/phút

3.Thu c nicotine giúp ng ố ườ ệ i b nh cai thu c lá   ng ố ở ườ ệ i b nh t c ngh n ph i  ắ ẽ ổ

mãn tính ch ng ch  đ nh t ố ỉ ị ươ ng đ i   b nh nhân ố ở ệ :

A Ng ườ ệ i b nh tim m ch có nguy c  cao      D. Ng ạ ơ ườ ệ i b nh suy th n  ậ

CÂU H I L Ỏ ƯỢ NG GIÁ:

Câu 1:  Đ c đi m chính c a  ặ ể ủ

E. T c ngh n th ắ ẽ ườ ng xuyên l u  ư

l ượ ng khí th  không h i ph c  ở ồ ụ

Câu 3: Nh ng tri u ch ng đ  các  ữ ệ ứ ể bác sĩ phân bi t viêm ph i t c   ệ ỗ ắ ngh n mãn tính v i các b nh khác  ẽ ớ ệ là: 

A: Đau ng c đ t ng t, khó th , ho  ự ộ ộ ở khan.

B: Ho, kh c đ m kéo dài, khó th   ạ ờ ở khi g ng s c ắ ứ

C: Ho ra máu, đau ng c d  d i, khó  ự ữ ộ

th  khi g ng s c ở ắ ứ D: Ho khan, khó th  nông khi g ng  ở ắ

s c ho c nghĩ ng i ứ ặ ơ E: Đau đ u, chóng m t, khó th , ho  ầ ặ ở khan      

Câu 1:Tri u ch ng c  năng c a viêm ph i  ệ ứ ơ ủ ổ

A Ho, kh c đ m, khó th   ạ ờ ở kéo dài.

14. Khi nh n đ nh b nh nhân b  h i ch ng ph i t c ngh n mãn tính, ng ậ ị ệ ị ộ ứ ổ ắ ẽ ườ i 

đi u d ề ưỡ ng c n nh n đ nh: ầ ậ ị