Bài giảng Bước đầu xác định nồng độ nitric oxit (NO) trong khí thở ra của bệnh nhân hen phế quản và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)

Bài giảng Bước đầu xác định nồng độ nitric oxit (NO) trong khí thở ra của bệnh nhân hen phế quản và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)trình bày xác định nồng độ NO khí thở ra của nhóm bệnh nhân HPQ và COPD so với người khỏe mạnh bình thường tại Bệnh viện Phổi Trung ương; Tìm hiểu giá trị của phương pháp đo eNO khí thở ra (eNO) trong chẩn đoán và theo dõi điều trị 2 bệnh HPQ và COPD.

BÁO CÁO ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

B ƯỚC ĐẦU XÁC ĐỊNH NỒNG ĐỘ NITRIC OXIT (NO)

TRONG KHÍ TH Ở RA CỦA BỆNH NHÂN HEN PHẾ QUẢN

VÀ B ỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH (COPD)

ĐẶT VẤN ĐỀ

 Quản lí HPQ & (COPD) đang là thách thức lớn với y học

toàn cầu - tỷ lệ mắc, tử vong ngày càng gia tăng, chi phí điều trị cao

 Hướng dẫn của GINA, GOLD đưa ra các phương pháp để

chẩn đoán và đánh giá theo rõi điều trị, trong đó thăm dò CNHH là ph.pháp đo đạc chủ yếu

 Khó khăn trong chẩn đoán bệnh do thiếu các triệu chứng

lâm sàng đặc hiệu và độ nhạy thấp của các phương pháp thăm dò chức năng hô hấp

 Nồng độ eNO phản ánh trực tiếp quá trình viêm của phế

quản hoặc phế nang, là chất chỉ điểm quá trình viêm của đường dẫn khí

 Nhiều nghiên cứu đã chứng minh mối tương quan chặt

chẽ giữa tăng nồng độ eNO và mức độ tăng tính phản ứng phế quản

 Những nghiên cứu về eNO tại Việt nam chưa có, vì vậy

chúng tôi nghiên cứu đo nồng độ eNO ở bệnh nhân

HPQ, COPD với mục tiêu:

M ỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

1 Xác định nồng độ NO khí thở ra của nhóm bệnh nhân

HPQ và COPD so với người khỏe mạnh bình thường tại

Bệnh viện Phổi Trung ương

2 Tìm hiểu giá trị của phương pháp đo eNO khí thở ra

(eNO) trong chẩn đoán và theo dõi điều trị 2 bệnh HPQ

và COPD

I T ỔNG QUAN

 NO khí thở ra được hình thành bởi quá trình tổng hợp oxit nitric (iNOS or NOS2) B.thường eNO ở đường hô hấp dưới từ 1 - 9

ppb, hầu hết được tạo ra từ phế quản, số rất ít từ các phế nang

 Bản chất của HPQ và COPD là viêm mạn tính, trong q trình viêm, những cytokine như IL1β, TNFα làm hoạt hóa men iNOS (inductible nitric oxide synthase), men này tồn tại trong tế bào

biểu mô đường thở, đại thực bào phế nang khi được hoạt hóa sẽ

sản xuất một lượng lớn eNO do vậy làm tăng nồng độ eNO

 Tăng eNO trong HPQ đã được chứng minh NC

nhân HPQ tăng cao hơn so với bệnh nhân viêm mũi dị ứng

II PH ƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Tiến cứu mô tả, có so sánh, chọn mẫu thuận tiện, không sác xuất

1 Đối tượng nghiên cứu

 Nhóm HPQ:

 Nhóm COPD

cấp tái diễn Khó thở tiến triển theo thời gian, liên tục, tăng khi gắng sức và sau mỗi đợt nhiễm khuẩn hô hấp

 Nhóm bình thường:

 Người khỏe mạnh tuổi ≥18 tuổi, XQ phổi b.thường

 Loại trừ có bệnh lý hô hấp và các bệnh lí ở cơ quan khác

 Đồng ý tham gia nghiên cứu

2 Thi ết kế bộ phiếu hỏi : thu thập các thông tin về

 Tên, tuổi, giới, địa chỉ

 Thời gian phát hiện bệnh,

 Thời gian sử dụng corticoit (dạng uống và khí dung),

 Tiền sử hút thuốc ( bao/năm = số bao /ngày x năm hút)

 Kết quả CNHH

 Xquang ngực,

3.T ập huấn kỹ thuật: thu thập số liệu, kĩ thuật đo eNO

 2 KTV được tập huấn kĩ thuật đo,

 Chuẩn hóa quy trình và các thao tác đo bằng video và theo rõi trên màn hình máy tính

 Thu thập thông tin, kiểm soát kết quả đo CNHH / bác

sĩ chuyên khoa

•Nhập số liệu theo chương trình EpiData Phân tích số

liệu: Sử dụng các thuật toán thống kê phân tích với các phần mềm thích hợp (SPSS) Kết quả nghiên cứu được trình bày dưới dạng: Mean ± SD

5 Các kỹ thuật, nguyên vật liệu sử

dụng trong nghiên cứu

NO xách tay, kết hợp với bộ phận

đo dòng khí, được quy chuẩn theo

hướng dẫn của nhà sản xuất (Niox

Mino, Aerocrine AB, Solna,

Sweden)

để có thể cung cấp dòng khí NO

tác v ới Trường Đại học Penn University (Hoa Kì).

MÁY ĐO eNO

K Ĩ THUẬT ĐO

Đối tượng ngậm miệng qua ống (sử dụng 1 lần

có màng l ọc vi khuẩn cho 1 lần đo)

 Bước 1: Hit vào th ở ra một vài nhịp bình thường, rồi thở ra hết sức vào máy.

 Bước 2: Hít vào t ừ từ, vừa hít vừa quan sát s ẽ thấy đám mây trên màn hình lớn dần, sao cho n ằm ở giữa màn hình.

 Bước 3: Th ở ra chậm và đều sao cho đám mây luôn ở vị trí giữa màn hình

Theo rõi d ải sáng phía dưới màn hình, dải sáng s ẽ chạy hết cho đến khi hoàn thành kĩ thu ật đo, tiếng píp của máy chạy đều

6 Nội dung nghiên cứu

7.Phân tí ch số liệu:

Nhập số liệu theo chương trình EpiData Sử dụng các thuật toán thống kê phân tích với các phần mềm thích hợp (SPSS) Kết quả nghiên cứu được trình bày dưới dạng: Mean ± SD.

1 Thông tin chung v ề tuổi và giới của 3 nhóm nghiên cứu

Tu ổi

p Tổng (%) Nam (%) N ữ (%) Tổng (%) Nam (%) N ữ (%) Tổng (%) Nam (%) N ữ

(%)

< 30 6 (12.0) 4 (67.0) 2 (33.0) 11 (11.0) 7 (64.0 ) 4 (36.0 ) 0 0 0

31-40 9 (18.0) 6 (67.0) 3 (33.0) 19 (19.0) 13 (68.0) 6 (32.0) 0 0 0

41-50 20 (40,0 ) 13 (65.0) 7 (35.0) 42 (42.0) 27 (64.0) 15 (36.0) 40 (40.0) 27 (68.0) 13

(32.0) >0.05 51-60 15 (30,0) 11 (73.0) 4 (27.0) 28 (28.0) 19 (68,0) 9 (32.0) 30 (30.0) 20 (67.0) 10(33.

0) >0.05

> 60 0 0 0 0 0 0 30 (30.0) 22 (56.0) 8

(42.0)

T ổng 50 (100) 34 (68.0 ) 16 (32.0) 100 (100) 66 (66.0) 34 (34.0) 100 (100) 67 (67,0) 33

(33.0)

III K ẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN

B ảng 1: Kết qủa về tuổi và giới của 3 nhóm tham gia nghiên cứu

2 K ết quả nồng độ eNO ở các lứa tuổi và giới của 3 nhóm

ở các lứa tuổi và giới của 3 nhóm (đơn vị đo ppb)

Nồng độ eNO

Ở nam* Ở Nữ ** Nồng độ

eNO

Ở Nam* Ở Nữ ** Nồng độ

eNO

ở Nam* Ở Nữ**

< 30 8 1.2 8 1.5 8 1.0 34 8.2 34 9.5 34 6.2 0 0 0 >0.05

31-40 8 0.9 8 1.2 8 0.7 34 7.5 35 8.6 35 6.3 0 0 0 >0.05

41-50 8 0.6 8 0.6 8 0.7 34 8.3 34 9.3 33 6.1 18 8.1 18 11.3 18 6.8 >0.05

51-60 8 0.5 8 0.6 8 0.5 34 6.4 33 7.8 33 6.2 18 7.7 18  9.6 18 .6.5 >0.05

> 60 0 0 0 0 0 0 18 9.7 18 10.8 18 6.2 >0.05

T ổng 8 0.9 8 1.1 8 0.8 34 7.5 34 8.9 34 6.2 18 8.9 19  10.4 18 6.5 >0.05

P (eNO 3 nhóm) <0.01

•N ồng độ eNO khá hằng định trên đối tượng đo ( 3 lần đo)

• Giá trị eNO không phụ thuộc vào giới tính, vào tuổi của đối tượng đo.

• Nồng độ eNO ở HPQ cao hơn người bình thường 4 lần và cao hơn COPD 2 lần.

•K ết quả đo eNO được xác định là 347.5ppb so với 8 0.9 ppb và 188.9 ppb

Nghiên c ứu cũng phù hợp với nghiên cứu của Barroso và cs

3 K ết quả so sánh tương quan giữa nồng độ eNO với CNHH

≥

CNHH

P*/**

n (%) Nồng độ eNO n (%) Nồng độ eNO

Không có r ối loạn thông khí 56 (56.0) 34 8.6 0 0

>0.05

R ối loạn thông

khí t ắc nghẽn

FEV1/FVC ≤ 70

FEV1 ≥ 80% 24 (24.0) 34 6.4 15 (15.0) 20 8.7

50 ≤ FEV1<80%

18 (18.0) 33 6.7 35 (35.0) 19 9.1

30 ≤ FEV1<50% 02 (02.0) 35 6.4 36( 36.0) 18 9.0

FEV1<30% 0 0 14 (14.0) 18 9.4

eNO TB 34 �6.5 18 �9.1

T ổng 100 (100.0) 34 7.5 100 (100.0) 18 8.9

 K ết quả eNO ở BN HPQ ngoài cơn (không có rối loạn CNHH ) không có sự khác biệt

v ới nhóm HPQ có RLTKTN

K ết quả eNO ở BN COPD ở các giai đoạn bệnh (mức độ RLTK ở kết quả CNHH) cũng không thấy có sự khác biệt

4 K ết quả mối tương quan giữa eNO với thời gian sử dụng corticoid và thời gian hút thuốc.

Bảng 4: Kết quả so sánh nồng độ eNO với thời gian sử dụng corticoid

Th ời gian

B ệnh

Th ời gian sử dung Corticoid * Tác động của thuốc lá **

< 6 tháng 6- 1năm > 1 năm P Không < 5

bao/ năm Th ụ động > 5 bao/ năm P*/** Hen

(100)

n (%) 48(48.0) 20(20.0) 32(32.0) 30 (30.0) 18 (18.0) 15 (15.0) 37(37.0) Nồng

độ eNO 40 10.2 32 7.4 28 5.9 <0.01 38 9.4 35 9.2 34 6.4 30 5.8 <0.01 COPD

(100)

n (%) 15(15.0) 34(34.0) 51(51.0) 30(30.0) 16(16.0) 12(12.0) 42(42.0) Nồng

độ eNO 24 8.8 22 8.8 16 9.0 <0.01 24 9.5 19 8.7 18 8.6 15 7.6 <0.01

So sánh eNO ở BN HPQ, COPD với thời gian sử dụng Corticoid có sự khác biệt (p < 0,01).

•BN HPQ s ử dụng Corticoid < 6 tháng eNO là 40 10.2ppb, sử dụng >1 năm là 28 5.9ppb.

•BN COPD s ử dụng corticoid < 6 tháng là 24 8.8 ppb, sử dụng > 1 năm là 16 9.0ppb.

So sánh eNO ở HPQ và COPD với sự tác động của thuốc lá có sự khác biệt (p < 0,01).

•BN HPQ không hút thu ốc là 38 9.4ppb, hút thuốc > 5 bao /năm là 30 5.8ppb

•BN COPD không hút thu ốc là 24 9.5ppb, hút thuốc >5 bao/ năm là 15 7.6 ppb

K ẾT LUẬN

người bình thường (8 0.9ppb), và cao gấp 2 lần ở bệnh nhân

chẩn đoán phân biệt và theo rõi điều trị bệnh HPQ và COPD, đặc

TRÂN TR ỌNG CÁM ƠN