Nội dung bài viết trình bày tổng quan về hiệu quả thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ tại Ngân hàng Thương mại, thực trạng hiệu quả thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bưu điện Liên Việt. Mời các bạn!
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Ngày nay trong xu hướng toàn cầu hóa nền kinh tế và thương mại quốc tế ngày càng phát triển, hoạt động giao thương giữa các doanh nghiệp xuất nhập khẩu giữa các quốc gia ngày càng gia tăng Theo đó, hoạt động thanh toán quốc tế trở thành một hoạt động thiết yếu, cần được quan tâm phát triển Các phương thức thanh toán quốc tế được
sử dụng hiện này bao gồm: chuyển tiền, nhờ thu, tín dụng chứng từ (L/C) Trong đó, tín dụng chứng từ được coi là phương thức thanh toán ưu việt, an toàn và được sử dụng khá phổ biến bởi các nhà xuất nhập khẩu
Ngày 7 tháng 11 năm 2006, Việt Nam trở thành thành viên chính thức của Tổ chức thương mại quốc tế (WTO) Sự kiện này đã đánh dấu một mốc son lịch sử trong phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế của Việt Nam, đồng thời đặt ra nhiều thời cơ và thách thức của quá trình hội nhập cần giải quyết Một trong những thời cơ đó chính là việc tăng cường và đẩy mạnh hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa giữa trong và ngoài nước, đặt ra yêu cầu tất yếu là cần phát triển thanh toán quốc tế nhằm tăng cường sự lưu thông hàng hóa và thanh toán thuận tiện hơn
Hiểu rõ được yêu cầu tất yếu đó, cũng như nhiều ngân hàng thương mại Việt Nam, trong những năm vừa qua, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bưu điện Liên Việt đã không ngừng xây dựng và phát triển các sản phẩm thanh toán quốc tế mới, đặc biệt là các sản phẩm liên quan đến nghiệp vụ chứng từ nhằm đáp ứng nhu cầu của khách hàng, đồng thời luôn nỗ lực nâng cao trình độ nghiệp vụ nhằm đáp ứng được nhu cầu công việc và ngày một nâng cao hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ Tuy vậy, trên thực tế, thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bưu điện Liên Việt chưa thực sự đạt kết quả tốt, chưa đáp ứng được kỳ vọng của ban lãnh đạo ngân hàng Việc tìm ra nguyên nhân cũng như giải pháp để nâng cao hiệu quả hoạt động đó là nhu cầu cấp bách và cần thiết đặt ra cho ban lãnh đạo ngân hàng nói chung và phòng thanh toán quốc tế nói riêng
Chính vì vậy, tác giả xin được chọn đề tài: “Nâng cao hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bưu điện Liên Việt”
Trang 2CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ HIỆU QUẢ THANH TOÁN QUỐC TẾ
BẰNG PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ
TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
1.1 Hoạt động thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại
1.1.1 Khái niệm
“Thanh toán quốc tế là việc thực hiện các nghĩa vụ tiền tệ phát sinh trên cơ sở các hoạt động kinh tế và phi kinh tế giữa các tổ chức hay cá nhân nước này với tổ chức hay
cá nhân nước khác hoặc giữa một quốc gia này với một tổ chức quốc tế, thường được thông qua quan hệ giữa các ngân hàng của các nước có liên quan”
1.1.2 Vai trò của thanh toán quốc tế
Thứ nhất, TTQT tạo điều kiện thu hút khách hàng, mở rộng thị phần kinh doanh của NHTM
Thứ hai, TTQT góp phần tăng thu nhập cho NHTM
Thứ ba, TTQT làm tăng tính thanh khoản của NHTM
Thứ tư, TTQT giúp tăng cường quan hệ đối ngoại
1.1.3 Các phương thức thanh toán quốc tế chủ yếu
Các phương thức thanh toán quốc tế chủ yếu bao gồm: chuyển tiền, nhờ thu và tín dụng chứng từ
1.2 Thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ tại ngân hàng thương mại
1.2.1 Khái niệm phương thức tín dụng chứng từ
Theo điều 2, UCP 600, tín dụng chứng từ được định nghĩa như sau: “Tín dụng chứng từ là một sự thỏa thuận bất kỳ, cho dù được gọi hoặc mô tả như thế nào, thể hiện một cam kết chắc chắn và không hủy ngang của ngân hàng phát hành về việc thanh toán khi xuất trình phù hợp”
Trang 31.2.2 Quy trình nghiệp vụ
Sơ đồ 1 Quy trình nghiệp vụ thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ
Để tìm hiểu về phương thức thanh toán tín dụng chứng từ ta cần tìm hiểu về thư tín dụng như dưới đây:
1.2.3 Khái niệm của thư tín dụng
“Thư tín dụng là một văn bản (thư hoặc điện tín) do ngân hàng phát hành mở ra trên
cơ sở yêu cầu của người nhập khẩu; trong đó ngân hàng này cam kết trả tiền cho người hưởng lợi nếu người đó xuất trình được bộ chứng từ thanh toán phù hợp với nội dung thư tín dụng”
1.2.4 Đặc điểm của thư tín dụng
Đặc điểm quan trọng nhất của thư tín dụng đó là thư tín dụng không phụ thuộc vào hợp đồng cơ sở (hợp đồng mà xuất phát từ hợp đồng đó người ta tiến hành mở
L/C)
1.2.5 Phân loại thư tín dụng
Tùy thuộc vào các tiêu chí phân loại như: công dụng, thời hạn thanh toán,… mà thư tín dụng được phân thành các loại khác nhau
Người yêu cầu mở
L/C
Người thụ hưởng
4
Hợp đồng ngoại thương
Ngân hàng phát hành
(NHPH)
Ngân hàng thông báo (NHTB)
1
7
8
2
5
6
Trang 41.2.6 Rủi ro đối với ngân hàng trong thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ
Trong quá trình tham gia vào nghiệp vụ thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ, ngân hàng có thể gặp các loại rủi ro bao gồm: Rủi ro kỹ thuật (tác nghiệp), rủi ro tín dụng, rủi ro hối đoái, rủi ro ngân hàng đại lý, rủi ro chính trị pháp luật, rủi ro đạo đức
1.3 Hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ tại ngân hàng thương mại
1.3.1 Quan niệm về hiệu quả thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ
Hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ là một phạm trù kinh tế phản ánh kết quả kinh doanh của ngân hàng trong lĩnh vực thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ theo đó hiệu quả đạt được khi với cùng một mức chi phí bỏ ra, ngân hàng thu được lợi nhuận cao nhất
1.3.2 Chỉ tiêu đo lường hiệu quả thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ
Hiệu quả thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ có thể được đo lường qua một số chỉ tiêu như: Doanh thu thực hiện được từ hoạt động thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ; Chi phí của hoạt động thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ; Doanh số thanh toán quốc tế; Tỷ lệ tăng trưởng hằng năm về doanh thu của hoạt động thanh toán quốc tế bằng tín dụng chứng từ; Tỷ trọng doanh số thanh toán quốc tế bằng tín dụng chứng từ trên doanh số TTQT; Tỷ lệ giữa lợi nhuận TTQT bằng tín dụng chứng từ so với doanh thu TTQT bằng tín dụng chứng từ; Tỷ
lệ giữa chi phí TTQT bằng tín dụng chứng từ so với doanh thu TTQT bằng tín dụng chứng từ
Trang 51.3.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ
Mô hình tổ chức quản lý điều hành hoạt động
Tiềm lực tài chính của ngân hàng thương mại
Uy tín của ngân hàng
Mạng lưới ngân hàng đại lý
Hoạt động marketing ngân hàng
Trang thiết bị kỹ thuật và công nghệ thanh toán
Trình độ của cán bộ ngân hàng
Môi trường chính trị Môi trường kinh tế Môi trường pháp lý - tự nhiên Chính sách kinh tế vĩ mô của Nhà nước Yếu tố khách hàng
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ THANH TOÁN QUỐC TẾ BẰNG PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG
MẠI CỔ PHẦN BƯU ĐIỆN LIÊN VIỆT 2.1 Khái quát về thanh toán quốc tế tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bưu điện Liên Việt
2.1.1 Cơ sở pháp lý
Cơ sở pháp lý của hoạt động thanh toán quốc tế tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bưu điện Liên Việt bao gồm: Các quy định quốc tế về hoạt động thanh toán bằng tính dụng chứng từ (UCP600, ISBP745,…); Các quy định của pháp luật Việt Nam và Quy định của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bưu điện Liên Việt đối với hoạt động thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ
2.1.2 Các sản phẩm Thanh toán quốc tế tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bưu điện Liên Việt
Trong khoảng thời gian từ năm 2008 – 2012, ngân hàng chủ yếu thực hiện các nghiệp vụ một cách đơn thuần chứ chưa xây dựng và phát triển được sản phẩm Tuy
Trang 6nhiên trong năm gần đây 2013 - 2014, phòng TTQT đã nghiên cứu đưa ra các sản phẩm mới nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của khách hàng cũng như là yêu cầu của thị trường như nhờ thu CAD xuất nhập khẩu, UPAS L/C, Standby L/C
2.1.3 Quy trình thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ
Quy trình thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ tại ngân hàng phân chia thành quy trình thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ nhập khẩu và xuất khẩu Với mỗi quy trình, vai trò của ngân hàng là khác nhau
2.1.4 Kết quả hoạt động thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ
Doanh số thanh toán nhập khẩu vẫn tăng liên tục từ năm 2011 – 2014 (từ 306,85 triệu USD lên 434,35 triệu USD) do ngân hàng đã đưa ra được thêm các sản phẩm mới thu hút khách hàng sử dụng dịch vụ thanh toán quốc tế Doanh số thanh toán xuất khẩu nhìn chung là tăng từ năm 2011 đến năm 2014, riêng năm 2013 có một sự sụt giảm so với năm 2012 (giảm 13,44%) do tuy thu hút được thêm nhiều khách hàng mới nhưng trị giá thanh toán xuất khẩu lại không lớn trong khi đó giá trị thanh toán L/C của các khách hàng
cũ thì giảm đi đồng thời ngân hàng cũng mất đi một số khách hàng lớn, đem lại nguồn thu chủ yếu
Về kết quả hoạt động thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ của Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt có thể thấy được qua hai bảng số liệu dưới đây:
Bảng 1 Số lƣợng L/C mở qua ngân hàng
Đơn vị: triệu USD
6 tháng
2015
Trị giá 475,88 202,65 -273,23 132,67 -69,98 153,21 20,54 69,62
(Nguồn: Báo cáo hoạt động TTQT Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt năm 2011 – 6 tháng
đầu năm 2015)
Qua bảng số liệu trên, ta thấy số lượng L/C mở qua Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt từ năm 2011 – 2013 tăng đáng kể (năm 2011 là 294 món tăng lên 489 món vào
Trang 7năm 2013) tuy nhiên trị giá L/C mở không ổn định
Bảng 2 Số lượng và giá trị L/C phát sinh
Đơn vị: triệu USD
(Nguồn: Báo cáo hoạt động TTQT Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt năm 2011 – 6 tháng
đầu năm 2015)
Từ bảng số liệu trên ta thấy, tuy lượng khách hàng xuất trình bộ chứng từ xuất khẩu qua ngân hàng chưa cao nhưng lượng L/C thông báo và thanh toán tại LienVietPostBank vẫn tăng đều qua các năm từ năm 2011 đến năm 2014, đặc biệt là số lượng L/C thông báo qua ngân hàng tăng đáng kể
2.2 Thực trạng hiệu quả thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bưu điện Liên Việt
Tỉ trọng thanh toán bằng L/C tại LienVietPostBank chưa lớn, thường chiếm tỉ trọng
từ 20-30% Điều này cho thấy hoạt động thanh toán bằng L/C tại ngân hàng chưa phải là hoạt động TTQT chủ yếu của ngân hang
Doanh thu hoạt động thanh toán quốc tế bằng tín dụng chứng từ của LienVietPostBank không ổn định
Tỉ trọng giữa lợi nhuận TTQT theo phương thức tín dụng chứng từ và doanh thu TTQT bằng phương thức TDCT có chiều hướng gia tăng qua các năm
Tỉ trọng giữa chi phí TTQT theo phương thức tín dụng chứng từ và doanh thu TTQT bằng phương thức TDCT có chiều hướng giảm qua các năm
2.3 Đánh giá hiệu quả thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng
từ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bưu điện Liên Việt
2.3.1 Kết quả đạt được
Trang 8Thứ nhất, tuy tỉ trọng thanh toán bằng phương thức tín dụng chứng từ chưa cao so với các ngân hàng lớn như Vietcombank hay Techcombank (thường tỉ trọng là khoảng 70%) nhưng duy trì khá ổn định, luôn duy trì trên mức 20%
Thứ hai, hoạt động thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ luôn mang lại lợi nhuận cho ngân hàng
Thứ ba, tỉ trọng giữa lợi nhuận TTQT theo phương thức tín dụng chứng từ và doanh thu TTQT bằng phương thức TDCT có chiều hướng gia tăng qua các năm
Có được kết quả đáng khích lệ như trên là nhờ: Đội ngũ cán bộ trẻ, có trình độ, năng động; Hoạt động TTQT đã có những phát triển đáng kể cả về chiều rộng lẫn chiều sâu; Biểu phí dịch vụ hấp dẫn, cạnh tranh phù hợp với nhiều đối tượng khách hàng; Hạn chế
các rủi ro trong quá trình tác nghiệp
2.3.2 Hạn chế
Một là, doanh số TTQT bằng phương thức tín dụng chứng từ còn chiếm tỉ trong nhỏ trong tổng số doanh số thanh toán quốc tế của cả ngân hàng
Hai là, doanh số thanh toán XNK bằng phương thức tín dụng chứng từ chưa thực sự
ổn định
Ba là, doanh thu thanh toán quốc tế chưa ổn định
2.3.3 Nguyên nhân của hạn chế
Nguyên nhân chủ quan: Mô hình tổ chức nghiệp vụ thanh toán quốc tế còn bất cập; Hoạt động Marketing còn yếu kém; Uy tín của ngân hàng trong lĩnh vực TTQT vẫn chưa cao; Đội ngũ cán bộ còn hạn chế về mặt nghiệp vụ; Trang thiết bị, cơ sở vật chất của ngân hàng còn yếu kém
Nguyên nhân khách quan: Môi trường kinh tế; Môi trường pháp lý; Các chính sách kinh tế vĩ mô của Nhà nước và Nguyên nhân từ phía khách hàng
CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THANH TOÁN QUỐC TẾ BẰNG PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ
PHẦN BƯU ĐIỆN LIÊN VIỆT 3.1 Định hướng phát triển của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bưu điện
Liên Việt trong thời gian tới
Trang 93.1.1 Mục tiêu phát triển chung của ngân hàng đến năm 2020
Mục tiêu tổng quát cho LienVietPostBank đến năm 2020 là tiếp tục tái cấu trúc mô hình; tận dụng thị trường mới, cơ hội mới; mở rộng liên doanh, liên kết và tiến tới chuẩn hóa quy chế, quy định, quy trình theo chuẩn mực quốc tế, đặc biệt chú ý quy trình chăm sóc, lôi kéo khách hàng, xây dựng thương hiệu; phát hiện, xử lý nợ có vấn đề, nợ xấu; đào tạo và đào tạo lại nhân sự toàn hệ thống, chú ý tay nghề và đạo đức nghề nghiệp; đảm bảo không phát triển nóng, an toàn bền vững, thượng tôn Pháp luật,… thực hiện tốt chất lượng 4 trụ cột chính: quy mô tổng tài sản, nguồn nhân lực, hiện đại hóa, quản trị điều hành theo chuẩn mực quốc tế
3.1.2 Định hướng nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ
Để nâng cao hiệu quả hoạt động TTQT bằng phương thức tín dụng chứng từ, Phòng TTQT thuộc Khối Thanh toán của Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt đã có những định hướng phát triển hoạt động về mặt xây dựng sản phẩm, mở rộng mạng lưới quan hệ đại lý, nâng cao chất lượng dịch vụ, …
3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bưu điện Liên Việt
Để nâng cao hiệu quả hoạt động TTQT bằng phương thức tín dụng chứng từ tại Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt, cần thực hiện một số giải pháp như sau:
3.2.1 Hoàn thiện mô hình tổ chức nghiệp vụ thanh toán quốc tế
Ngân hàng vẫn tuân theo các bước thực hiện như quy trình cũ nhưng có cần cải tiến ở khâu luân chuyển hồ sơ giữa đơn vị kinh doanh và phòng TTQT theo hướng tích hợp quy trình luân chuyển chứng từ giữa các đơn vị kinh doanh toàn hệ thống với Khối Thanh toán vào một module thuộc phần mềm dự kiến mua và phục vụ cho luân chuyển
hồ sơ tín dụng giữa các đơn vị kinh doanh và Khối Pháp chế và quản lý rủi ro
Hoạt động phê duyệt giải ngân đối với các khách hàng sử dụng vốn vay tại Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt để thanh toán cũng cần được hoàn thiện, cụ thể là cần
Trang 10tăng cường số lượng cán bộ xử lý nghiệp vụ; thống nhất trong cách xử lý hồ sơ; cử cán
bộ trên hội sở thường xuyên xuống chi nhánh để tiếp xúc với khách hàng
3.2.2 Đẩy mạnh công tác marketing trong hoạt động thanh toán quốc tế
Trên cơ sở phân tích sản phẩm hiện có và nhu cầu khách hàng, ngân hàng cần đưa ra chiến lược marketing phù hợp cho hoạt động của mình để quảng bá sản phẩm được hiệu quả, bao gồm các chiến lược: chiến lược đa dạng hóa sản phẩm, chiến lược giá cả, chiến lược xúc tiến thương mại và chiến lược khách hàng
3.2.3 Nâng cao uy tín, mở rộng quan hệ đại lý của ngân hàng
Để mở rộng quan hệ đại lý, Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt cần thực hiện các
công việc sau: tích cực tìm kiếm, thiết lập quan hệ đại lý với các ngân hàng trên thế giới, thường xuyên theo dõi và kịp thời phản hồi lại thông tin cho các ngân hàng đại lý; tổ chức các buổi trao đổi với ngân hàng đối tác; duy trì số lượng giao dịch thường xuyên và nâng cao các chỉ số tài chính và uy tín trong nước
3.2.4 Đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao nghiệp vụ đội ngũ cán bộ công nhân viên thực hiện hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ
LienVietPostBank cần đẩy mạnh đào tạo bồi dưỡng để nâng cao nghiệp vụ, kiến thức cho các chuyên viên TTQT theo các hướng sau: Tiếp tục tổ chức các lớp đào tạo nghiệp
vụ, cập nhật kiến thức chuyên sâu về chuyên môn; Cử cán bộ tham gia các lớp tập huấn đào tạo được tổ chức tại các ngân hàng trong và ngoài nước; Cử cán bộ đi tham gia các buổi hội thảo giới thiệu về các phương thức thanh toán mới trên thế giới; Tiếp tục tăng cường đào tạo nội bộ tại đơn vị phòng; Phát huy vai trò chủ động sáng tạo của các thanh toán viên; Chú trọng đến việc đào tạo nguồn nhân lực bổ sung, thay thế; Tạo ra một môi trường làm việc và chế độ đãi ngộ hợp lý
3.2.5 Tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát hoạt động thanh toán quốc tế
Cần tăng cường kiểm tra, kiểm soát hoạt động và cách thức làm việc, lưu chứng từ tại các đơn vị kinh doanh của ngân hàng do tại nhiều đơn vị kinh doanh, chưa có các cán
bộ chuyên trách thực hiện nghiệp vụ TTQT, kiến thức về rủi ro nghiệp vụ chưa cao nên
dễ sai sót trong quá trình thực hiện nghiệp vụ
3.2.6 Đầu tư phát triển công nghệ