Đề cương bài giảng giáo dục học

TÍNH LỊCH SỬ VÀ TÍNH GIAI CẤP CỦA GIẢO DỤC.1-1 inh qui lịuli tua xã liụi đôi \li giáo dục... Tính giai cấp của giáo dục... 1- Q úa trình giáo dục là đỏi tượng của giáo dục học... 2- Cấu

Đ ê cư ơ n g bài g iả n g G iáo d ụ c h ọc.

L Ò I N Ó I Đ A U

T ậ p đ ề c ư ơ n g bài g iả n g n à y gồm 12 bài d o n h ó m c á n bộ

g ià n g dạv Giáo dục học đ ạ i cương, bộ m ô n T â m lý - G iáo dục học

k h o a tr i ế t học T rừ ơ n g đại học T ổ n g hợp H à nội biẽn sọ a n , n h à m

đ á p ứng yêu cầu học t ậ p cho s in h viên n h à tr ừ ơ n g tro n g th ờ i gian trứ ơ c m á t Có t h ể xem đ â y là cơ sở cuốn giáo tr ìn h giáo dục học đại cương g iả n g dạv tr o n g tr ừ ơ n g Dại học T ổ n g hợp, với chương

tr ìn h dạy 60 tiế t Nội d u n g cơ b à n c ủ a n ó bao gồm hai p h ầ n cơ

Vì đ iều k iện có h ạ n , chác c h á n tậ p đ ề c ư ơ n g b à i g iả n g n à y còr

có n h iê u th iế u sót, c h ú n g tôi c h â n t h à n h c á m ơn g iáo sư Lé

K h á n h B ằ n g T r ư ơ n g đ ạ i học sư p h ạ m H à nội I đ ã có n h iề u chi

d ẫ n qúy b á u cho việc xảy d ự n g t ậ p bài g iả n g này, đồng th ờ i cũĩìị

c h â n th à n h m o n g m u ố n n h ữ n g ý kiến đ ó n g góp xây d ự n g th êir

c ủ a các q u í độc giá, c ù n g các bè b ạ n đ ồ n g n g h iệp g ầ n xa

H à nội 5-1990

B ộ m ô n T â m lý - G i á o d ụ c h ọ c

K h o a T riế t h ụ c , T r ư ơ n g Đ ạ i h ọ c T ỏ n g h ợ p - H à n ộ i

n á m vững các tri th ứ c của khoa học giáo dục.

I KHÁI NIỆM CHUNG VÊ GIÁO DỤC.

1 Giáo dục hì một liiện tượng xã hội.

Trong x ã hội loài người có m ộ t hiện tư ợ n g đả này sinh, p h á t triể n , và tồ n tạ i m ãi m à i cù n g x ã hội loài người, đó là hiện tư ợ n g dạy và học h a y còn gọi là giáo dục N é t đ ặc trư n g cơ bàn của hiện

tư ợ ng này là ở chỗ: T h e h ệ đi trư ớ c tru y ề n lại cho t h ế hệ đến sau nhừ ng kinh n g h iệm cùa x ã hội; v à t h ế h ệ đến sau đ ă lĩnh hội và

p h á t huy n h ữ n g kinh nghiệm xã hội đó đ ể th a m gia vào đời sóng

xả hội của m ình n h ư lao đ ộ n g s à n x u ấ t v à các h o ạt động khác

V V N h ư vậy giáo dục là m ộ t hiện tư ợ n g xã hội, v à là hiện

tư ợ ng k h ô n g t h ể thiếu được cho s ự duy tri và p h át tr iể n của xà hội loài người

- M uốn được tồn tạ i và p h á t tr iể n x ã hội phải th ự c hiện chức

n a n g giáo dục c ù a m ìn h - Chức n a n g x ă hội c ù a giáo đục góp p h â n

tá i s ả n x u ấ t x ã hội

- Giáo d ụ c có k h ả n ă n g tá c đ ộ n g đ ế n t ấ t c ả các lỉnh vực c ủ a x ã hội, đ ế n các q ú a trìn h x ã hội m à con người là chủ th ế ? D ứng vồ

m ặ t xà hội m à nói, n h ừ n g tá c đ ộ n g c ủ a giáo dục đến t ấ t cả các

q ú a trìn h c ủ a x ã hội được gọi ỉà n h ữ n g chức n â n g x ã hội c ủ a giáo dục.

2- Những chức năng xã hội của giáo dục.

T ro n g xã hội x ã hội c h ủ n g h ĩa có b a loại chức n ă n g x ã hộ: c ù a

Giáo dục góp p h ầ n cải b iến cái b ả n th ể tự n h iê n c ủ a con f lngười, đ ò n g thời đào tạ o cho con ngư ờ i sao cho có được n h ữ n g kỹ™ năng, k ỹ xảo ở m ộ t lỉnh vực lao đ ộ n g n h á t định T ức là giáo dục

có tác đ ộ n g to lớn tro n g việc tạ o r a m ộ t n á n g x u ấ t lao đ ộ n g xà hội cao, có tá c d ụ n g th ú c đẩy s ả n x u ấ t, p h á t tr iể n kinh tế Dó là chức

n à n g kinh tế -s ả n x u ấ t c ủ a giáo dục - Chức năn g chính trị x ã hội:Giáo dục có tá c đ ộ n g tới t ấ t c à các bộ p h ậ n của x ã hội n h ư các nhóm , các t à n g lớp, các giai c ấ p v à các m ói q u a n h ệ giửa các bộ

p h ậ n đó T ứ c là giáo dục đ ă tá c đ ộ n g đến cấu trúc của x à hội Giáo d ụ c x ã hội chù n g h ĩa góp p h ầ n là m cho cấu trú c c ủ a xã hội được th u à n n h á t hơn, b ằ n g cách n â n g cao trin h độ ván hóa cho

to à n t h ể mọi t h à n h viên t r o n g x ã hội Giáo dục tư bàn chủ nghỉa lại duy tri và là m t ầ n g th ê m tín h b ă t bỉnh đ ầ n g tro n g các đ ẳ n g cấp và giai cáp c ủ a x ă hội, b ằ n g c á c h th ự c hiện một chính s á c h 1 giáo dục p h â n biệt

- C hức n ă n g tư tư ở ng - v ă n hóa:

Giáo dục góp p h â n to lớn đ ế n việc xây d ự n g hệ tư tư ở n g chi ' phối to à n x ã hội, x â y dư; n g m ộ t lôi s ó n g v ả n hóa cho xă hội D ó là chức n ă n g tư tư ở n g - văn hóa c ủ a g iáo dục đối với xà hội

Với n h ữ n g chức n ầ n g c ủ a g iáo dục n h ư đ à nói ở tr ê n có th ể nói rằng, giáo dục là m ộ t p h ú c lợi, m ộ t q u y ề n sống tinh th â n , m ột lợi ích v^L là m ộ t h ạ n h phúc cơ b á n c ủ a mỗi th à n h viên tr o n g xà hội

Đ ề cư ơ n g b à i g iả n g G iáo d ụ c h ọ c

II TÍNH LỊCH SỬ VÀ TÍNH GIAI CẤP CỦA GIẢO DỤC.

1-1 inh qui (lịuli tua xã liụi đôi \(li giáo dục.

Như đ ã nói ở t r ê n d o giáo dục có chức n ã n g x ã hội, nôn nó phải chịu s ự q u i đ ịn h c ủ a các lỉnh vực k h á c cùa đời số n g x ã hội

c ù a qúa tr in h x ã hội k h á c nh ư : kinh tế, c h ín h trị, vãn hóa V V .

- T rinh độ s ả n x u ấ t, tín h c h á t q u a n h ệ s ả n xuất, c h ế độ chính trị, cấu t r ú c x ã hội, h ệ tư tư ở n g của m ộ t nước tr o n g m ộ t giai

đ o ạ n lịch s ử n h ấ t đ ịn h đ ã qui đ ịn h tính c h ấ t, nhiệm vụ nội d u n g

c ủ a nên g iáo dục ở nước đó

- Khi n h ữ n g q ú a t r ì n h xã hội nói t r ê n có n h ữ n g biến đồi b ắ t nguỏn từ n h ữ n g biến đổi v ề t r ì n h độ s à n x u ấ t, về sức s à n x u ấ t-x ã hội thi giáo dục c ũ n g có n h ữ n g biến đổi tư ơ n g ứng kéo theo Chi nói riêng khi vãn hóa, k h o a học biến đổi th i giáo d ụ c c ũ n g có

n h ữ n g biến đổi tư ơ n g ứ n g th íc h hợp

- Lịch s ử p h á t tr iể n giáo d ụ c và n h à trư ờ n g trê n t h ế giới và

n g a y cả ờ nước ta c ũ n g chi rõ: tín h qui định c ủ a xã hội đối với giáo dục được xem n h ư m ộ t tín h qui lu ậ t q u a n trọ n g tro n g s ự p h á t

tr iể n giáo dục D ó là s ự p h ù h ạ p t ấ t yêu c ủ a giáo dục đối vơi sự

p h á t triể n cùa sức s à n x u ấ t v à c á c mối q u a n h ệ sản x u á t x ã hội

2 Tính lịch sử cùa giáo dục,

Do giáo dục có tín h qui đ ịn h c ù a x ã hội, n ê n cù n g với sự p h á t

t r i ể n cùa x ã nội, giáo d ụ c c ũ n g luôn luôn biến đổi và hao giờ cũ n g

m a n g tinh lịch s ử c ụ t h ể , ta gọi đó là tín h lịch s ù c ủ a giáo dục Ỏ môi auớc tro n g n h ữ n g giai đ o ạ n lịch s ử n h ấ t định đều có m ộ t nền

g iáo dục riên « b iệt m à n é t đ ặ c t r ư n g cơ b ả n c ủ a nó là m ụ c đích, nội dung, hịnh th ứ c tổ chức, và p h ư ơ n g p h á p giáo dục đ ề u do các

đ iêu kiện của xã hội q u i định T ứ c là việc đ ieu chinh, cải tiến, cải cách giáo dục theo từ n g g iai đ o ạ n p h á t t r i ể n cùa xà hội là m ộ t t ấ t

y ế u khách quan phù h ợ p với qui lu ậ t p h á t tr iể n c h u n g cùn to à n xã hội Vàn đ ề đật r a là c ầ n p h ải tiế n h à n h d ự tín h , dự báo tố t đ ể cho

Dối tượng v à p h ư ơ n g p h á p n g h iê n cứ u c ù a giáo d ụ c h ọc

giáo d ụ c luôn luôn được p h á t tr iể n với t h ể ổn đ ịn h và có ¿hất lượng v à h iệu q ù a ngày c à n g tốt.

3 Tính giai cấp của giáo dục.

C u n g do tín h qui định của xã hội đổi với giáo dục, nên trong

x ã hội có giai cấp giáo d ục c ũ n g m a n g tín h giai cấp rổ rệt Tính giai c á p c ủ a x ã hội là tín h qui lu ậ t q u a n tr ọ n g tro n g việc xây dưng

v à p h á t tr iể n x ã hôi giáo dục tr o n g x ã hội có giai cấp Tinh qui

lu ậ t này đ ã qui định b á n c h ã t c ủ a giáo dục được xem là m ột

p h ư ơ n g th ứ c đ á u t r a n h giai cấp, n h à tr ư ờ n g là m ộ t cõng cụ của chuyên chính giai cấp là vũ đài đ ấ u t r a n h giai cấp T ín h giai cáp

c ù a giáo dục đ ã th ấ m s â u vảo n h à tr ư ờ n g vào m ụ c đích vào nội dung; vào phư ơ ng p h á p £Ìáo dục, vào các qui chế giáo dục V V .

- N ề n giáo dục ở c h ế đô x ã hội có giai c ấ p bóc lột t hống trị, từ

c h ế độ chiếm h ữ u nô lệ đến tư bản đ ế quổc, thì n é t đặc trư n g cơ bản c ủ a nó là tò n tạ i s o n g so n g hai h ệ th ố n g giáo d ụ c hai loại n h à trư ờ ng M ột g ià n h cho con e m giai c á p th ó n g trị, đ á n g cáp giàu san g ; m ột g ià n h cho giai cáp bị trị, bị bóc lột, v à các tâ n g lớp nghèo khố khác Loại n h à trư ờ n g t h ứ n h ấ t chỉ chú tr ọ n g nhiều đến tr i ế t học, k h o a học, ngôn ngữ, n g h ệ th ư â t, chi huy q u â n sự,

q u ả n lý kinh d o a n h , còn coi nhẹ, t h ậ m chí còn coi khinh việc t r a u dồi kv nAng lao động, kỹ xào n g h ê nghiệp Loại th ứ h a i chỉ dạy

n h ừ n g kiến th ứ c sơ đ ằn g , h ạ n chế t h ậ m chí tước bò h o à n toàn tính trí dục, chi được đào tạ o n h ữ n g kỹ n ã n g lao đ ộ n g m ộ t cách

m á y m óc, th ủ cô n g n h ầ m biến người học th à n h lực ỉư ợ ng lao động

th u lợi n h u ậ n N h ư vậy tr o n g x ả hội có giai cấp bóc lột th ó n g trị

n ề n giáo d ụ c m a n g tín h c h á t b ấ t b ìn h đẳng, p h ả n d ả n c h ủ và phiến diện Cuộc đ á u t r a n h cho m ộ t n ề n giáo dục d â n c h ủ , tiế n bộ phục vụ cho m ọ i t h à n h viên tro n g x à hội, cho mọi t à n g lớp n h â n

T r o n g d i ễ n ván tạ i Dại hội l to à n N g a vê công tác giáo dục

ngày 2 8 t h á n g 8 n ă m 1918 V L L ê n in đ ã tuyên bổ: "nói n h à trư ờ n g d ứ n g n g o à i cuộc sổng, ngoài c h ín h tr ị ia nói dối ỉà lừa

b ịp ” N ề n giáo dục v à n h à trư ờ n g x â hội chủ n g h ĩa có b ả n c h ấ t và

sứ m ệ n h k h á c h ẳ n với nền giáo dục v à n h à trư ờ n g cùa giai cấp bóc lột là ở chỗ nó là cỏ n g cụ của chuyên c h ín h vô s à n là cơ q u a n

tr u y ề n bá n h ữ n g n g u y ê n lý c ù a chủ n g h ỉa cộ n g sản nói chung, m à còn là nơi tr u y ề n b á hệ tư tư ờ n g c ủ a giai cấp vô sản tro n g q u à n

c h ú n g n h â n d â n lao đ ộ n g n h à m đ ậ p ta n sự k h á n g cự c ủ a giai cấp bóc lộ t và th ự c h iệ n c h ế độ cộng sàn v ỉ m ục đích c ủ a giai cấp công n h ả n là x ó a bỏ m ọi giai cấp, xóa bỏ mọi h ìn h th ứ c á p bức và bóc lột, giải p h ó n g lao động, giải p h ó n g con người, n ê n n ề n giáo dục x ã hội chủ n g h ĩa m a n g tín h d â n chủ v à tín h n h ã n đạo sâu sắc

h ư ớ n g vào việc p h á t tr iể n hài hòa n h â n cách con người Dó củng

là t í n h n h â n b ả n c ủ a giáo dục

III ĐỔI TƯỢNG CÙA GIÁO DỤC

1- Q úa trình giáo dục là đỏi tượng của giáo dục học

Với m ục đích c ủ a giáo dục là việc h ìn h th à n h và p h á t tr iể n

n h â n cách con người, n ê n việc xem x é t v à n g h iên cứ u giáo dục

p h ải được x é t tr o n g t r ạ n g th á i động, tứ c là q u a n đ iểm về qúa trin h

- Q úa trin h giáo dục trư ớ c h ế t là m ộ t q ú a trìn h xã hội, n ê n nó

m a n g đây đ ủ các n é t đ ặc t r ư n g cơ b à n c ủ a q ú a trìn h x ã hội như tỉn h cổ mục đích, tín h có cáu trúc, tín h có tá c động q u a lại giữa các bộ phận c ủ a m ộ t q ú a trin h

- Q úa trìn h giáo dục là m ộ t hệ th ó n g các tr ạ n g thái k ế tiếp (giáo dục, học tập, p h á t t r i ể n ) th ô n g q u a các tá c động, q u a n hệgiữa người giáo dục và người được giáo dục có m ột đ ộ lầ u n h á t

đ ịn h về thôi g ian (m ộ t t i ế t học, m ộ t c ấ p học) n h ằ m h ư ớ n g vào

m ụ c đích l ã hội đ ề r a (m ục đích giáo d ụ c) v à h ệ th ó n g đó được

Dôi tư ợ n g v à p h ư ơ n g p h á p n g h iên cứ u c ủ a giáo d ụ c h ọc

v ậ n đ ộ n g , p h á t t r i ể n đi lê n t u â n t h e o c á c q u i l u ậ t v ố n c ó CÙẾ nó

gọi là qui lu ậ t c ủ a giáo dạc

- Q ú a t r i n h giáo dục còn được gọi là q ú a trỉn h dạy học và £Ìáo

dục, hay là q ú a tr in h giáo dục-học tậ p , hay là q ú a tr ìn h sư phạm,

hay là q ủ a tr in h giáo dục học

- N h ữ n g n é t đ ặc tr ư n g cơ b ả n của q ú a trin h giáo d ụ c là: Một

q ú a trin h x ã hội được tổ chức có m ụ c đích, cổ k ế hoạch, có tác

đ ộ n g giữa cá n h â n v à tậ p th ế , g iữ a người giáo d ụ c và người được

giáo dục n h à m h ư ớ n g vào việc tr u y ề n t h ụ v à tiếp th u n h ừ n g kinh

nghiệm c ù a x ã hội, đ ể h in h th à n h và p h á t t r i ể n n h â n cách con

người

Q ú a tr ìn h giáo dục được h iể u n h ư vậy chính là đói tư ợ n g

nghiên cứu c ủ a giáo dục học

2- Cấu trúc của qúa trình giáo dục học.

- Q ú a trìn h giáo dục p h ải được h iể u là m ộ t q ú a trìn h t ổ n g th ế

th ố n g n h ấ t g iữ a các q ú a t r ì n h bộ phận Ví d ụ như qúa t r ì n h giáo

dục là s ự th ố n g n h á t giửa h a i q ú a trìn h dạy học v à giáo dục ( th e o

nghỉa hẹp) C ả hai q ú a tr ỉn h đó đều th ố n g n h ấ t ở chức n ă n g

c h u n g là việc h ỉn h th à n h n ê n n h â n c á c h con người

- C ác q ủ a t r ì n h bộ p h ậ n lại được xem là sự th ố n g n h ấ t giữa

các qúa tr ìn h nhỏ khác Ví n h ư qứ a trìn h dạy học lại ỉà s ự tlhổng

n h ấ t g i ữ a h a i q ứ a t r i n h d ạ y v à học V V v à V V

- T ù y th e o m ụ c đích ở n h ữ n g giai đ o ạ n k h á c nhau củia m ộ t

q ú a tr ìn h giáo dục m à m ỗi q ú a trỉn h bộ p h ậ n lại có tính tríộii hơn

so với q ú a tr ìn h bộ p h ậ n k h á c hợp th à n h

- Q ú a t r ì n h giáo dục tổ n g th ể , h a y q ú a trìn h giáo dạc bộ) Ịphận còn được cáu th à n h bởi các yếu tố k h á c h t h ể và chủ th ể giáio) dục,

m ụ c đích giáo dục, nội d u n g giáo dục Khách t h ể giao CỈỊHC- (hay còn gọi là đối tư ợ n g giáo dục) là c á n h â n học sinh, tập thiêe học

s in h - Người được giáo dục C hủ t h ể giáo dục là th ày giíá4o, và

n h ữ n g người là m cô n g tá c giáo dục - N gười giáo dục Mịkc: đích

Đ ề cư ơ n g bài g iả n g G iáo d ụ c học.

giáo dục là h iếu n h ã n cách m à x ã hội đòi hỏi tro n g việc đào tạo và

xây d ự n g con người Nội d u n g giáo dục là h ệ th ô n g các q u a n

điếm , các tri thức, các h in h th á i h o ạt động, là bộ p h ậ n được trọ n

lọc tro n g tậ p hợp các kinh n g h iệm x ã hội n h ằ m c u n g cáp cho

người được giáo dục n h ằ m th ự c h iện được m ụ c đích giáo dục đ ã đề

ra C ác yếu tô cùa q ú a tr ìn h là tổ n g th ể h a y bộ p h ậ n còn được k ể

tới đó là p h ư ơ n g p h á p giáo dục, h ìn h th ứ c tổ chức giáo dục,

p h ư ơ n g tiệ n giáo dục, và k ế t q ủ a giáo dục

- T h a m gia vào q ú a trìn h giáo dục còn có n h ữ n g đ iêu kiện

g iá o dục bên tro n g v à đ iêu kiện giáo dục bên ngoài

C ác yếu tố của q ú a tr ìn h giáo dục như đ ã nói ở trê n , với s ự tác

đ ộ n g q u a lại lẫn n h au , là m cho q ú a trìn h giáo dục được tò n tạ i và

vận động di lên; đ ô n g thời nó còn chịu s ự qui định của các qúa

t r i n h khác như q ú a tr in h sản x u ấ t kinh tế; c h ín h trị-x ã h ộ i

Dối tư ợ n g nghiên cứu chủ yếu c ủ a giáo dục học tr o n g giáo

t r ì n h này là q ú a tr ìn h giáo dục tro n g n h à trư ờ n g xă hội chủ nghĩa

IV GIÁO DỤC HỌC LÀ MỘT KHOA HỌC.

1- Vài nít vẽ lịch sử gião dục học trên thê giới.

N h ư đ à nói ờ t r ê n giáo dục là m ộ t h iện tượng x ả hội Đ iểm

q u a vài n é t về lịch s ử giáo dục học tr ê n t h ế giới, tức là nói tới sự

h ìn h th à n h về m ặ t lịch sử -xă hội đối với giáo dục trê n t h ế giới

a- T ro ng xã hội n g u yên thủy.

B ản c h á t của x ã hội nguyên th ủ y là m ộ t x ã hội c h ư a có giai

cãp gia đinh c h ư a th à n h lập, t r ẻ e m là th u ộ c vê t á t c ả mọi người

GiảíO dục hồi đó có tín h c h ấ t bình đ ản g , có nội d u n g là tru y ề n đ ạ t

các kinh nghiệm lao động

b- Dưới c h ế c h ế đ ộ c h iế m h ữ u n ô lệ.

Có th ế lấy giáo dục c ủ a Ai cập, H y lạp tro n g th ờ i kỳ cổ đại

lànn ví dụ D ã từ lâ u , m ấy n g h ìn n ă m trư ớc công nguyên người Ai cập., At-xi-zi, B a bi lon đ ã có chữ viết V àn tự của họ là vãn trỳ

Dối tư ợ n g và p h ư ơ n g p h á p n g h iên cử u c ủ a giáo d ụ c h ọ c

"th à n th á n h ", tư ợ n g h ìn h , trư ớ c chỉ s ự v ậ t s a u chi â m th a n h Giáo dục phục vụ cho các t á n g lừ v à giai c á p th ố n g trị H y lạp thời cô’ đại hệ th ố n g g iáo dục đ ã hình th à n h T rư ớ c 7 tuổi t r ẻ em sò n g với gia đinh T ừ 7 tuổi đ ế n 17 tu ổ i vào s ó n g v à học tậ p ở n h à trư ờ n g

do n h à nư ớ c q u à n lý T ừ 18 tu ổ i đ è n 2 0 tu ổ i học ở trư ờ n g kỹ th u ậ t

q u â n s ự v à tr ở t h à n h vỏ sĩ

N h ữ n g n h à t r i ế t học có t ê n tu ổ i hồi b ấ y giờ c ủ n g là c á c nhà giáo dục có c ố n g h iến to lớn cho giáo dục n h ư Xô-cờ-Rát, PỜ-la-Tòng, A -rít-T ố t (3 0 0 -4 0 0 trư ớ c cô n g nguyên)

c- G iáo d ụ c ở c h â u A u d ư ớ i c h é d ộ p h o n g kiên tư bàn.

ỏ c h â u À u th ờ i t r u n g cổ có hai h ệ th ó n g giáo dục G iá o dục tro n g n h à tr ư ờ n g c ủ a g iáo hội, th u ộ c về con e m c ủ a bọn t â n g lừ

N h à tr ư ờ n g đ ứ n g bên c ạ n h N h à T hờ M ục đích là tu y ê n tr u y ề n cho N h à T hờ H ọc là học k in h th á n h Giáo dục c ù a C h ú a phong kiến n h á m đ à o tạ o các võ sĩ, kỵ sĩ bảo vệ quyên lợi c ủ a la n h chúa Tuy n h iê n đ ế n c u ố i th ờ i t r u n g cổ, d o n h ữ n g c h u y ể n biến lớn lao

c ù a chỉnh trị, v à n hóa, n g h ệ th u ậ t, t r i ế t học kinh viện đ ã r a đời,

v à n h ữ n g t r ư ờ n g D ại học đ à u tiê n t r ê n t h ế giới đ ã x u ấ t h iệ n như trư ờ n g D ại học Bô Lô N h ơ ở Ý đ ã có t ừ cuối th ẽ kỷ 12

d- G iáo d ụ c tro n g th ờ i k ỳ v ă n n g h ệ p h ụ c h ư n g ỏ ch â u  u (từ

tl i ế k ỷ th ứ 1 4 đ ế n th ẻ k ỳ 17).

N ề n giáo d ụ c th ờ i n à y t r á i h ả n với n ề n giáo d ụ c thời t r a n g cổ

ò chỗ:

- N ó p h ả n đối c h ù n g h ỉa k in h viện

- N ó p h ụ c hôi tư tư ở n g đ ièu hòa g iừ a tinh t h à n v à t h â n th ể

- N ó chủ trương phát tr iể n tư duy và nhân cách.

N h à g iáo d ụ c vỉ đ ạ i người T iệ p C ô m enxky ( J a n Amos

K om enskv 1592-1670) đ ã x u ấ t hiện với n h ữ n g lu ậ n đ iể m tiế n b< chủ yếu c ủ a ô n g là:

- T in tư ở n g tu y ệ t đối vào tá c d ụ n g củ a giáo dục

- B ẽnh vự c q u y ề n lợi học tậ p cho p h ụ nừ

D è cư ơ n g b à i g iả n g G iá o d ụ c h ọc.

- P h á t tr iể n và hệ th ố n g hóa n h ữ n g tri th ứ c v ề giáo dục bao gồm t r ê n 4 m ặ t: Trí, đức, thể, mỹ.

Đ ối tư ợ n g và p h ư ơ n g pháp n g h iê n c ứ u c ù a g iá o d ụ c h ọc

C ô m e n x k y đ ã đ ậ t cơ sở cho m ộ t n ề n giáo d ụ c tiế n bộ th ự c sự

s a u n à y N g a y c ả n h ả giáo dục M ỹ B ớt-lơ c ũ n g p h ải nói răng:

"Anh h u ở n g của C ôm enxky tro n g giáo d ụ c n g à y n a y có t h ể so

s á n h với ả n h hư ỏng c ủ a Cô pec Ních, N iu -T ơ n tr o n g k h o a học cận

đại v à c ủ a D ề các, Bêcơn tro n g t r i ế t học c ậ n đại C ù n g VỚI

C ô m en x k y còn có sự đ ó n g góp to lớn c ủ a n h ữ n g n h à giáo dục

k h á c tiế p th e o n h ư G H P extalôdi (P esta lo zz i, 1746-1827 ngươi

T h ụ y sĩ) A V Dixtecvec (D iesterw eg, 1790-1S66 người Đức)

e- G iáo d ụ c ở châu  u từ cách m ạ n g tư sà n P h á p đ ế n k h ỉ chủ

n g h ía M á c r a dời.

Cuộc c á c h m ạ n g tư s ả n P h á p (1787-1794) k h ô n g phải chi xóa

bỏ giai c ấ p p h o n g kiến ở nước P h á p , k h ô n g n h ữ n g chi đ e m lại

n h ữ n g q u y ê n lợi vẽ c h ín h trị, k in h t ế cho giai c ấ p tư s à n P h á p m à

tr o n g CUỘC đ ấ u tr a n h n à y d â n chủ h ó a đ ả r a đời X u h ư ớ n g cù a

n ê n giáo d ụ c tiến bộ đ ó là: G iáo d ụ c là c ư ỡ n g bách đối VỚI mọi

người, mọi t à n g lớp n h â n dân tr o n g x ã hội; g iáo d ụ c m iễn phí;

giáo d ụ c th o á t ly tôn giáo; giáo dục p h ả i do n h à nước đ ả m n h iê m ’

giáo d ụ c là b in h đ à n g giữa n a m v à nữ N h iề u n h à giáo d ụ c lúc bẩy

giờ đ ã đư a r a nliữ ng kiến giài phù h ợ p với tiế n bộ c ù a n h â n loại

T r o n g sò t ó c n h à g iáo dục đó p h ả i k ể đ ế n K D U sinxky

(1824-1870, người Nga) K D U sin x k y đ ả đ ể lại cho n h â n loại

m ộ t di sản đ ò sộ v à q ú i báu vê giáo dục N a m 1914 n h à giáo duc

Liên Xô K alinin đ ã nói "chi có tr o n g x à hội x ã hội chù n g h ĩa mới

th ự c h iện d ư ợ c tư tư ờ n g giáo d ụ c q ú i b á u c ủ a U xỉnski"

2- Học Ihuyẽt mác-Lên in vè giáo dục.

Đôn g iữ a t h ế k ỷ t h ứ XIX, với s ự x u ấ t h iệ n học th u y ế t Mác

học th u y ế t m a n g tín h k h o a học v à tỉn h cách m ạ n g cao, đ ã vạch ra

n h ữ n g q u i lu ậ t kh ách q u a n c ù a sự v ậ n đ ộ n g x ã hội v à s ự hình

th à n h n h ã n cách, đ ã m ở r a k h à n ã n g th ự c t ế của việc cải biến xã hội, cải b iến con người, giáo d ụ c học đ ã tr ở t h à n h m ộ t n g à n h khoa học t h ự c sự D ự a t r ê n n ề n t ả n g lý lu ậ n v à 1 hương p h á p lu ận của chủ n g h ĩa M ác-Lẽnin giáo dục học đ ã p h á t I riế n th à n h m ộ t khoa học m a n g tín h lý luận, có k h ả n ă n g giài thích, d ự đ o án , cải tạo

vê x ã hội, v ề con người v à v ề h o ạ t đ ộ n g c ủ a c ù a con người; m à đ ậ t

lu ận c ứ k h o a học cho đ ư ờ n g lối, c h ín h sách giáo dục của Đ ản g

cộ n g s à n ; g ắ n c h ậ t việc xây d ự n g x ã hội v à n h à trư ờ n g x ã hội chù nghĩa; đ a u t r a n h c h ố n g n h ữ n g tư tư ờ n g giáo d ụ c học tư s à n và

n h ữ n g c h ín h sách n h à tr ư ờ n g p h ả n đ ộ n g c ủ a chủ n g h ía đ ế quốc

G iáo dục học x á hội chủ n g h ỉa là m ộ t giai đ o ạ n m ới c ủ a sự

p h á t tr iể n giáo dục học m á c x ỉt tr o n g đ iều kiện cách m ạ n g vô s ả n

t h á n g lợi v à xây d ự n g x ã hội x ã hội c h ủ nghĩa

3 Các khái niệm cổ bán vẽ giáo dục học.

Với t ư cách là m ộ t n g à n h k h o a học có vị trí tư ơ n g đối độc lập của nó, giáo d ụ c học được xây đ ự n g tr ê n hệ thổTig các khái niệm

cỡ b ả n được tư ơ n g đối ổ n đ ịnh N h ữ n g k h ái n iệm cơ bản đó là:

H ìn h t h à n h con người, giáo dục, dạy học, p á o dục (theo nghia hẹp), m ụ c đích, nội dun g , phư ơ ng p h áp , h ỉn h th ứ c tổ chức,

p h ư ơ n g tiệ n , k ế t q u a , chủ th ể , kh ách th ể , p á o d ụ c trí học, giác dục đ ứ c dục, giáo dục k ỹ t h u ậ t tổ n g hợp, gião d ụ c gia đình, giác dục x ã hội V V v à V V N h ữ n g k h ái n iêm này vạch rõ bán chồi

c ù a q ú a tr in h giáo dục tổ n g th ể , giáo d ụ c bộ p h ậ n cù n g các th à n t

tố c ủ a nó C ù n g với các k h ái n iệm t r ê n n h iề u k h ái niệm c ủ a t r i ế

Đ ề cư ơ n g b à i g iả n g G iáo d ụ c h ọc.

đ ả , h a m S vào hệ th ố n g các khái

u 2 \ ý ục học vừa m a n g tín h c h ấ t chung vừa m a n g tính

q ú f t r f h nhH : N í á n ’ • p h á t ^ n n h â n S c h tro n gduc dục : °*0 ạ n g ¿ a o i " * q ú a tr in h ¿ oaục, x a hội hóa con người V V .

n h ư n g khái niệm g ầ n gũi n h ấ t đổi với chúng,

a- Giáo d ụ c (theo n g h ía rộng):

inh chát xã hội h ìn h t h à n h n h â n cách con người

' Q Ị* S n h Ahỉnh_ t h à n h COn n^ íời là n ú a t r i n h p h á t tr iể n cùa

t r u ô n f mậtK lý’ t â m lý’ và x ă hụi tính c h ấ t ta n g

ti ương vê lượng, biến đôi vẽ chất

" tín h ChSt x i hội h h h ,h iln h n h â " cách con

hinh th à n h n h â n cách con người - là q ú a trìn h tá c đ ộ n g Ịiia lại

*rưa th à y giáo v à học sin h n h à m t r u y ề n th ụ và lỉnh hội n h ữ n g tri

th ứ c khoa học, n h ữ n g kỹ n ăn g , kỹ xảo, n h ừ n g h o ạ t đ ộ n ^ n h ậ n

th ứ c và th ự c tiễ n đ ế t r ê n cơ sở đ ó h ìn h t h à n h th e giới q u a n , p h á t

tr iế n n ã n g lực s á n g tạ o v à xây d ự n g các p h ẩ m c h á t vê n h ã n cách

c ù a con người học th eo m ụ c đích c ủ a giáo dục

c- G iáo d ụ c (theo n g h ừ i hẹpI

L à m ộ t bộ p h ậ n c ủ a q ú a trìn h giáo dục (theo nghỉa rộ ng) - là

q ú a tr ìn h h ìn h th à n h n iêm tin , lý tưởng, đ ộ n g cơ, tin h cảm , thái

độ, n h ữ n g n é t tín h cách c ủ a n h â n c á c h con người

T ro n g ba khái n iệ m tr ê n đ ề u có liên q u a n đến k h ái niệm

n h â n cách con người Vậy n h â n cách c ù a m ộ t con người ỉà gi?

- N h ả n cách là m ức độ chiếm lỉnh c ủ a mỗi c á n h â n đói với

n h ữ n g sức m ạ n h bản c h á t (tự n h iê n v à xả hội) của loài người

N h ư vậy có th ể h iể u n h á n c á c h là to à n th ể n h ữ n g thuộc tín h

đ ậc b iệ t m à m ộ t c á t h ể cò t h ể có được tr o n g hệ th ô n g các q u a n hệ

x á hội, n h à m c h iế m lỉnh các giá trị vân h ó a v ậ t c h á t và tin h th â n

m à loài người đ ã s á n g tạ o ra

4 Cáu trúc của khoa học giáo dục.

N h ư đ ã nói ở tr ê n giáo dục học ngày n a y đ à th ự c sự tr ở th à n h

m ộ t n g à n h k h o a học riên g b iệt có đói tư ợ n g nghiên cứu, có cáu

tr ú c riê n g c ủ a nó C áu tr ú c c ủ a hệ thổĩìg k h o a học giáo dục

th ư ờ n g được qui đ ịn h bởi n h ữ n g đ ặc đ iể m của q ú a trìn h sư phạm , được tiến h à n h tro n g các t h ế chê' giáo dục khác n h au Khoa học giáo d ụ c c ũ n g n h ư nhiều n g à n h khoe học vìía có q ú a trìn h phân chia vừ a có q ú a trìn h tổ hợp Q ú a tr in h tổ hợp th ư ờ n g được dỉễn

r a giữa giáo d ụ c học v à c?c khoa học khác n h à m k h á c phục nhược

đ iểm c ủ a cách tiếp cận phiến diện th e o chức n ă n g , th eo từ n g m ạ t giáo dục

Giáo dục học x ã hội c h ủ nghỉa bao gồm các n g h à n h khoa học

D ê cư ơ n g h ài g iả n g G iáo d ụ c h ọc.

sau:

a- G iáo d ụ t học d ạ i cương:

N ghiên cứ u các v à n đê vê lý luận chung, vê phư ơ ng p h á p

lu ậ n , vê các p h ư ơ n g p h á p nghiên cứ u cùa giáo d ục học n h ữ n g

v ấ n đỗ q u a n trọ n g đ ể từ đd có cơ sở cho việc nghiên cứu các

n g à n h giáo dục k h á c cù n g như đối với th ự c tiễn giáo dục

b- L ý lu ậ n d ạ y họ c:

M ột bộ p h ậ n trư ớc đây của giáo d ục học đại cương, ngày nay

đ ã t r ỏ th à n h m ộ t n g à n h giáo d ục tư ơ n g đỏi độc lập Lý lu ận dạy học n g h iên cứu q ũ a trin h dạy học với tư cách là một q ú a trìn h sư

p h ạ m bộ phận, m ộ t phương tiện đ ể t r a u dôi học ván, đ ể tru y ề n

t h ụ v à lĩnh hội m ộ t hệ th ố n g các tri thức, kỹ n â n g kỹ xảo n h ậ n

th ứ c và học h à n h , đ ô n g thời n h à m p h á t tr iể n n ă n g lực trí tuệ, hỉnh th à n h và p h á t tr iể n n h ả n cách Lý lu ận dạy học nghiên cứu

b à n c h á t và các tín h qui lu ậ t cùa q ú a trin h dạy học, th iế t k ế nội

lu ận dạy học dư ợ c th ể hiện cụ t h ể ờ từ n g m ôn học Lý lu ận về

p h ư ơ n g p h á p à \y học được xây d ự n g tr ê n cơ sở cùa n g à n h lý luận

dạy học, đ ò n g t hời góp p h ầ n p h á t tr iể n lý lu ận dạy học

d- L ic h sử Ạ á o d ụ c học:

N g h iên cư u hch sử p h á t tr iể n các học th u y ế t giáo dục, lịch sừ

p h á t tr iể n th ự c tiễ n giáo dục, lịch s ử đ ấ u tr a n h của các khuynh

h ư ớ n g tư tư ờ n g giáo d ụ c tiến bộ, c h ô n g các tư tưởng giáo dục

p h ả n động, lịch s ừ ứ n g d ụ n g n h ữ n g lý lu ậ n giáo dục học tro n g

th ự c tiỏn tô chức c ủ a nồn giáo dục quốc dân

e- G iáo d ụ c học d ặ c biệt (giáo d ụ c học trẻ có tật):

N ghiên cứ u n h ử n g d ặc đ iể m c ủ a q ú a trin h dạy học, giáo dục

D õi tư ợ ng v à p h ư ơ n g pháp n g h ic n cứ u c ủ a giáo d ụ c h ọc

Đ ê c ư ơ n g b à i g iả n g G iá o d ụ c h ọ c

* T d ự tạ o lao đ ộ n g cho các t r ẻ e m có k h u y ế t t ậ t v ề thị giac, t h ắ ngiác, tiếng nói (câm , m ù, điếc)

L à m ộ t n g à n h k h o a học g iáo d ụ c chuyên n g h iên c ứ u c á c q u i

l u â t co tắn h qui đ ịn h c ủ a x ã hội đối với giáo dục, v à các c h ứ c n ã g

x ã hỏi cua giáo d ụ c tr o n g các đ iêu k iện lịch s ử cụ t h ể c ủ a x a hội

C ù n g m ô t sô các c h u y ên n g à n h k h á c c ủ a khoa học g iáo dục

n h ư kinh tê giao dục, q u à n lý giáo d ụ c V V tạ o n ê n c ấ u tr ú c

c h u n g c ủ a khoa học giáo dục

IV CÁC PHươNG p h á p n g h i ê n c ừ u k h o a h ọ c g i ả o d ụ c

1 Triết học Mác-Lênin,

Được x e m n h ư là m ộ t k h o a học v ê n h ữ n g q u i ^ c h a n g e â t của sự p h á t t r i ể n tự nhiên, x ã hội v à tư duy con nguöi, v à t o r i t o

t ả n g khoa hộc cho sự p h á t t r i ể n giáo dục học x ã hội c h ủ ngh a

H ơn th ế n ữ a T r iế t học M ác-L ên in v à giáo dục học ạ i c ù n g Cố m ộ t vấn đ ề q u a n tà m , đó là s ự h ìn h t h à n h con ngưôi môi x ã h ộ chủ

chọn phương phap, và giả, thắch các kết qua nghiên cứu của giáo

2 ụQ k phu*.,* pháp chung thũilng dùng trong nghiên cứu giáỡ dục hục:

t->M! n ụ i - wwv>- n rt IN^I

nạp, )

3 Các phưong pháp chuyên môn cụ thể.

Các phư ơ ng p h á p chuyên m ôn cụ th ể d ù n g tr a n g n g h iên cứu giáo dục học người t a ch ia th à n h hai nhóm : N hóm các phư ơ ng

p h á p lý lu ận và n h ó m các p h ư ơ n g pháp kinh n g h iệm -th ự c nghiệm Hai nhóm p h ư ơ n g p h á p n g h iên cứu tr ê n là p h ả n ả n h hai

tr ìn h độ n h ậ n thức tr o n g q ú a tr ìn h nghiên cứu: N h ậ n th ứ c lý luận

v à n h ậ n t h ứ c k in h n g h iệ m

a N h ó m các p h ư ơ n g p h á p k in h n g h iệ m -th ụ c nghiệm :

C ó đối tư ợ n g n g h iên cứu là các q ú a trin h sư phạm đ a n g diễn

r a tr o n g th ự c tế, c ũ n g n h ư n h ữ n g kinh nghiệm cua các n h à giáo

d ụ c đ a n g tiế n h à n h tr o n g th ự c tế K ế t q ù a th u được sẽ là tậ p hợp các d ứ liệu q ú i báu cho vấn đ ề nghiên cứu Các p h ư ơ n g pháp

b N h ó m các p h ư ơ n g p h á p n g h iê n cứu lý luận:

Đươc á p d ụ n g đ ể n g h iên cứu các c ứ liệu khoa học giáo dục từ các n g u ồ n th ô n g tin k h á c n h au T ừ các kết q ủ a nghiên cứ u đ ó sẽ

x ác đ ịn h c á c v ấ n đề tư tư ờ n g chi đạo cho công tác nghiên cứu; các giả th u y ế t n g h iên cứu C ác p h ư ơ n g p h á p tro n g n h ó m này

th ư ờ n g có: các phư ơ n g p h á p lôgic 'p h â n tích, tổ n g hợp, so sánh)

Đ ặc b iệ t là phư ơ ng p h á p lôgic biện chứng Các phương p h á p to án học n h ư p h ư ơ n g p h á p lý th u y ế t x ác x u ấ t th ố n g kẽ, chư ơ ng trìn h hóa c ũ n g lâ n lượt r a n h ậ p tro n g n h ó m các phư ơ ng p h á p này

B à n g n h iề u p h ư ơ n g p h á p k h á c n h au , từ nhiều khía cạnh, tr ẽ n các b ìn h d iệ n khác n h a u , các q ú a trìn h giáo dục đều được r.ghiôn

M ục đích giáo dục h a y c ò n gọi là m ụ c tiê u đào tạo, là m ộ t k h ái

ni n r ấ t cơ b ả n c ủ a giáo d ụ c học M ục đích giáo d ụ c là s ự p h ả n

ái k ế t q ủ a m o n g m u ố n t r o n g tư ơ n g lai c ủ a q ú a t r ì n h g iáo dục

NI vậy t a có t h ể h iế u m ụ c đ ích giáo d ụ c là m ô h ìn h n h â n cách

cù người học, n ó bao gồm n h ữ n g n é t đ ặ c trư n g cơ bàn c ủ a con người là hệ th ố n g các đ ịn h h ư ớ n g p h á t t r i ể n n h ữ n g s ứ c m ạ n h

bá c h ấ t, c ù n g với n h ữ n g c ả t í n h p h o n g p h ú cùa người học sinh

tr o n g m ỗ i giai đ o ạ n lịch s ử x ã hội

2 Vai trò và ý nghĩa của mục đích giáo dục.

- T ù c á c h đ ậ t v ấ n đ ề n h ư t r ê n t a th ấ y , nếu m ụ c đích giáo dục được g iáo d ụ c đ ú n g đ ắ n t h ì sứ c m ạ n h con người đư ợ c đ à o tạ o sẽ

p h á t h u y đ ầ y đ ù v à m ạ n h m ẽ, v à được h iện th ự c h ó a t r o n g sức

m ạ n h k in h te, c h ín h trị, v ă n h ó a c ủ a đ ấ t nư ớ c và con người Do đó

t a th ấy rõ m ụ c đích g iáo d ụ c c ó v a i trò v à ý nghía t h ậ t là to lớn,

đ ồ n g th ờ i c ũ n g là v ấ n đ ề cơ b à n n h ấ t c ủ a chiến lược con người.

- M ục đ ích giáo dục là t h à n h tô có tín h chất q u y ế t đ ịn h của

q ú a tr ìn h giáo dục Bởi lẽ t ù m ụ c đích g iáo dục đ ã q u ì đ ịn h r a nội

d u n g giáo dục, p h ư ơ n g p h á p g iáo dục, các hỉnh th ứ c tô’ c h ứ c giáo dục, cac tiê u c h u ẩ n k iể m t r a đ á n h g iá k ế t q ù a giáo dục; đ ồ n g thời

c ũ n g q u i đ ịn h tín h c h ấ t p h o n g c á c h c ủ a các mối q u a n hệ, tá c động

Đ ề cư ơ n g bài g iả n g G iá o d ụ c h ọ c

M ụ c đ í c h v à n h i ệ m v ụ c ù a n ê n g i á o d ụ c X H C N V i ệ t n a m

q u a lại của người giáo d ụ c và ngư ờ i đư ợ c giáo dục

- Đ ặ t vấn đ ề như vậy t a th ấ y rỗ việc n á m v ữ n g v à đ ầ y đù m ục đích giáo dục đ à trở th à n h m ụ c tiê u p h ấ n đ ấ u tro n g cả q ú a trin h

giáo dục, dạy học và q u à n lý g iáo dục V ậy m ụ c đích giao dục là

vãn đ ẻ cơ bàn c ủ a lý luận giáo dục

3 Mục đích giáo dục là một phạm trù mang tính lịch sừ cụ thề và tính

giai cấp (trong xã hội có giại cấp).

N hư đ ã b iế t giáo dục là m ộ t h iện tư ợ n g x ã hội Giáo dục có

chức n à n g x ã hội, đ ò n g th ờ i ch ịu s ự qui đ ịn h cùa x ã hội, nên dễ

th ấ y m ục đích c ủ a giáo dục là đ iể m tậ p t r u n g cao n h ấ t n h ữ n g đòi

hỏi cùa x ã hội v ề m ặ t p h á t tr iể n s ả n x u ấ t q u a n hệ sản xuất, khoa

học kỹ th u ậ t v à v ă n hóa, cùa s ự k h ả n g đ ịn h v ề h ệ tư tư ờ n g về

hình thái kinh tế -x ã hội Con người d o n h à tr ư ờ n g đào tạ o r a

k h ô n g n h ữ n g p h ải có đầy đủ n a n g lực, p h ẩ m c h ấ t thích ứ n g tro n g

nhiều lĩnh vực c ủ a đời số n g x ã hội h iệ n nay, m à còn có t h ể đáp

ứ n g cho n h ữ n g n h u càu p h á t t r i ể n m ới c ủ a x ã hội tro n g ngày mai

- T ro n g x ã hội có á p bức, có bóc lộ t do giai cấp bóc lộ t th ố n g trị, m ục đích giáo dục c ủ a giai c ấ p th ô n g t r ị đ ề r a cho con e m lao

đ ộ n g và ngay cả cho con e m giai c ấ p th ố n g t r ị là d a y r ẫ y tin h th ầ n

ích ký giai cấp, với n h ã n q u a n g iai cáp h ẹ p hòi Người công n h â n

tro n g x ã hội t ư b ả n được đ à o tạ o r a la đ ể n h à m lam t â n g n h a n h

lợi n h u ậ n cho tư b ả n n ê n h ọ và con e m c ủ a h ọ chi được h ư ỏ n g s ự

giáo dục với m ụ c đích phiến diện, cực đ o an N h ư vậy t a th ấ y với

mỗi giai cấp do lợi ích kinh tế -c h ín h t r i c ủ a m ìn h 'đà co' n h ữ n g

q u a n niệm riê n g vẽ lý tư ở n g x ã hội v ề h ạ n h phúc tư ơ n g lai

N h ữ n g lý tư ở n g đó được t h ể h iệ n tậ p t r u n g tr o n g tư tư ở n g giáo

d ụ c học - tư tư ở n g chi đạo cho m ụ c đích giáo dục Cuộc đấu tr a n h

giai cáp tro n g linh vực giáo dục, trư ớ c h ế t v à t ậ p tr u n g ở cuộc đấu

tr a n h v è tư tư ở n g chi đ ạo của g iáo d ụ c học, tứ c là c u a m ục đích

íỉiáo dục D ào tạ o ai? D ào tạ o n h ữ n g con người như t h ế nào? Theo

những lý tưởng triế t học xã.hội nào? Và phụe vụ cho ạl chọ.cặc

giai cáp v à t ầ n g lớp x ã hội nào?

- T ro n g c h ế độ x ã hội c h ủ n g h ĩa , m ụ c đích giáo dục là sự

th ố n g n h ấ t g iữ a yêu c ầ u kh ách q u a n c ủ a s ự p h á t tr iể n có tín h qui

lu ậ t x ã hội, với nguyện v ọ n g chủ q u a n của mỗi th à n h viên vẽ sự

p h á t tr iể n n h â n cách của b ả n t h â n {H à th ế N g ữ Giác d ụ c học

tậ p I N h à x u ố t bàn G iác d ụ c - 1987 t r a n g 82) N hư vậy t a th ấ y

tro n g c h ế độ x ã hội chủ n g h ia m ụ c đích giáo d ụ c là th ế h iện sự

th ố n g n h ấ t g iữ a k h ách q u a n v à s ự p h á t t r i ể n chủ q u a n b iểu hiện

ở s ự p h á t t r i ể n to à n diện, hài hòa m ọi t h à n h viên tro n g x ã hội

T ừ s ự p h â n tích n h ư t r ê n t a th ấ y rõ m ụ c đích giáo dục là là

m ộ t p h ạ m t r ù cơ b à n , m ộ t k h ái n iệm cơ b ả n của giáo dục học yừa

m a n g tín h lịch s ử cụ th ể , vừ a m a n g tín h giai cấp (tro n g xã hỏi co

giai cấp)

II MỤC ĐÍCH CỦA GIÁO DỤC CỘNG SẤN.

1 Điểm qua vài nét vê những tư tuòng tiên bộ trong giáo dục học.

D ă từ lâu con người, m ọi t h à n h viên tro n g x ã hội đều có ước

m ơ sao cho giáo d ụ c p h ả i th ự c s ự tr ở th à n h m ộ t nguyện vọng, m ột

phúc lợi c h o to à n x ã hội Con ngưòi p h ải được p h á t tr iể n to à n diện

v à h à i h ò a t r ê n n h iề u lĩnh vự c khác n h au S ong n h ữ n g ước m ơ cao

đẹp đó th ư ờ n g m ới chỉ được ghi lại t r ê n các biểu tư ợ ng c ủ a giáo dục n h ư các s á n g tá c d â n gian, các câu chuyện cổ tích, th ầ n thoại

va rõ n é t hơn c ả là t r ê n các tá c p h ẩ m dê’ lại của các n h à giáo

dục học tiế n bộ

- N g ay tro n g th ờ i kỳ x ã hội chiếm h ữ u RÔ lệ, các tá c p h ẩ m về

tr i ế t học, đ ã có n h ữ n g lu ậ n đ iể m vê lý tư ở n g con người m à nền giáo dục c ằ n h ư ớ n g tối N h ư việc là m h à i h ò a giữa c á i đẹp v ề tin h

th â n với cái đẹp về t h ế c h ấ t Song vì m ụ c đích giáo dục đõ là muc dich giáo d ụ c c ủ a giai cấp th ố n g trị, của c h ủ nô nên còn th iế u h ắ n

Đ ề cư ơ n g b à i g iả n g G iáo d ụ c h ọ c.

M ụ c d ic h v à n h iệ m v ụ c ủ a n ề n g iá o d ụ c X H CN V iệ t nam

p h à n h o ạt động lao động

- Dưới thời tr u n g cổ, do s ự s ù n g bái chủ nghia khổ h ạ n h n ê n

đ ả cấm đoán hết mọi nhu cầu về t h ế xác, mọi sự th ỏ a m ã n về tinh

t h ầ n Con người với s ự p h á t tr iể n hài hoà h à u như k h ô n g được

đ ậ t ra Mãi tới thời kỳ P h ụ c h ư n g tư tư ờ n g tiến bộ đó mới được

các n h à giáo dục theo chủ nghĩa n h â n v ăn làm sống lại và p h át

tr iể n thêm H ọ tu y ê n bô' s ù n g bái cái đẹp về th á n th ể , đ ề cao

n h ữ n g khoái cám về v ă n hóa, về â m nhạc, về nghệ th u ậ t và

m o n g m uốn mọi người đ ê u được h ư ờ n g m ột n è n giáo dục n h ư vậy,

S ong trê n th ự c tế chi có m ộ t số ít người th u ộ c tà n g lớp tr ê n được

h ư ở n g m ục đích của nền giáo dục n h ư vậy m à thôi

Tiếp theo với n h ữ n g n h à x ã hội k h ô n g tư ờ ng m à tiêu b iểu là

T ộ m a t M orơ (Nguời Anh 1840-1535); C am p an eó la (người Ý

1568-1639; X anh X im ông (người P h áp , 1760-1825) Sáclơ P h u rie

(người P h á p 1772-1837), vàn đ è p h á t tr iể n to àn diện và hài hòa

đ ả được đ ặ c biệt chú y L á n đ á u tiên tr o n g lịch sử giáo dục học, họ

đ ã d ê ra nguyén tá c dạy học k ế t h ợ p với lao đ ộ n g sản xuất Song

n h ữ n g tư tư ở n g vĩ đại đó c ũ n g v ẩ n chi là m ộ t ước mơ, vi n ó không

t h ể thực hiện được tro n g k h u ô n khổ c ủ a xã hội tư sản đương thời

T ư tư ở ng p h á t tr iể n n h ã n cách con người m ộ t cách to àn diện

và hài hòa cũ n g được m ộ t số các n h à tr iế t học duy v ậ t P h á p t h ế k ỳ

XVIII như Rútxô (1712-1718), H e n v ê tiu ý t (1715-1771) Đidôrồ

( 1723-1784) đ ề xướng

2 Chủ nghĩa Mác-Lénin v ỉ con người phát triển

toàn diện và hài hòa - Mục đích của giáo dục cộng sân.

a S ự p h á t triển toàn d iệ n và h à i hòa n h à n cách con người là

m ộ t tá t yếu k h á c h q u a n cù a C hủ n g h ía x á hội v à Chù n g k ia Công

sản.

Các n h à giáo dục học tiế n bộ tr o n g q ú a khứ đ ă có ước I1ÌƠ đư a

m ục đích giáo dục học tiến bộ t h à n h nguyện vọng và là lợi ích của

đ ô n g đảo q u à n c h ú n g lao động, c ủ a m ọi th à n h viên tr o n g x ã hội

Song đ á n g tiếc do n h ã n q u a n c ủ a tr i ế t học đ ư ơ n g thời, họ đ ã

k h ô n g chi r a được con đ ư ờ n g đê’ th ự c h iện m ục đích giáo d ụ c tiến

bộ đó P h ả i đợi tới c M ác v à P h Á ngghen, n h ừ n g người đ à u tiên

đ ã gắn v ấ n đ ề m ụ c đích giáo dục với các tín h qui lu ậ t p h á t tr iể n

x ã hội và đ ã c h ứ n g m in h m ộ t cách khoe học rà n g : tín h t ấ t yếu

kh ách q u a n c ủ a việc p h á t tr iể n to à n d iện n h à n cách, đư ợ c xem

n h ư là m ộ t qui lu ậ t xây d ự n g c h ủ n g h ĩa cộng s ả n v à đ ó là m ục

đ ích c ủ a n ê n giáo dục cộng sản Cơ sở c ủ a t í n h t ấ t yếu đó n h ư sau

T ro n g sự p h á t t r i ể n c ủ a nền s ả n x u ấ t cơ khí h iện đại có hai xu

hướng X u h ư ớ n g th ứ n h ấ t là s ự chuyên m ô n hóa ngày hẹp n ề n

s à n xuất, c ủ n g như việc p h â n ch ia n h ò 'c á c q ú a tr ìn h s ả n x u ấ t, các

th ao tá c s à n x u ấ t Ví dụ n h ư s ả n x u ấ t th e o dây chuyền Di theo

h ư ớ n g n à y chủ n g h ỉa tư b à n m u ố n biến người cô n g n h â n th à n h

n h ữ n g chiếc đ in h ốc vô ý th ứ c tr o n g n ề n s ả n x u ấ t p h ứ c tạp

H ư ớ n g th ứ hai, tro n g q ú a tr ìn h đ ấ u t i i n h của m ìn h người công

n h ã n m u ố n biến m ìn h t h à n h n h ữ n g người th a m gia v à tổ chức

to àn bộ n ê n s á n x u ấ t m ộ t cách t ự giác Dây chính là cơ sở cho tư

tư ở n g c ủ a chủ nghĩa M ác-L ênin về s ự t ấ t y ế u khách q u a n c ủ a sự

p h á t t r i ể n to à n d iện v à hài hòa con người tro n g x ã hội c ộ n g sàn chủ nghĩa

b T h ế nào lầ con người dược p h á t tr iể n toàn d iệ n v à hài hòa!

- T heo c M ác và Ph Ả n g g h en con người được p h á t tr iể n

to àn d iệ n và h à i hòa là con người có được n h ữ n g p h ẩ m c h ấ t cân

th iế t cho s ự p h á t tr iể n to à n x ã hội và x ã hội cộng s ả n là cộng đông

n h ư n g con người được p h á t tr iể n to à n d iện áy "T hay cho x ã hội

tư s à n cũ với n h ữ n g giai cấp và đối k h á n g giai cấp c ủ a nó, th i m ột

tậ p t h ế liên hợp x u ấ t hiện, tro n g đó sự p h á t tr iể n t ự do c ù a mỗi người đ ề u là điều k iện cho sự p h á t t r i ể n tự d o c ủ a tá t c ả mọi người” (T uyên ngôn c ù a D àn g C ộng s ả n - N hà x u ấ t bán S ự th ậ t

1960 t r a n g 50)

Đ ề cư ơ n g bài g iả n g G iáo d ụ c h ọc.

„ -l:Dựa vả0 đ ị n h -n g h ĩa c ủ a c - M ác và P h Ãnggl*en về con người được p h á t tr iể n to à n d iện hài hòa V I Lẽnin đ ã n ê u lén

m ộ t cách xúc tích ràng, con người được p h á t triể n to à n diện là con người được p h á t tr iể n vẽ n h iề u m ặ t, tìn h cảm cao đẹp, n ă n g lực tin h th ầ n v à th ể c h ấ t dồi dào, tà i n ă n g m uôn vẻ, nhu càu

p h o n g phú tứ c là m ộ t con người có được n h ữ n g c h u ẩ n m ư c

t r ẽ n nhiêu m ặ t th eo n h u c à u c ù a x â hội

N h ư vậy lầ n đ à u tiê n tr o n g lịch s ử t r i ế t học và giáo d ụ c học

b ộ f ' M ác v à P h à n g g h e n đ ã c h ứ n g m inh r à n g : "sự p h á t

t r i ể n hết sức to lớn về k h ả n ã n g to à n d iện c ủ a người lao đ ô n g

được xem là m ộ t qui lu ậ t của n ề n s ả n x u ấ t hiện đại" (C M ác tư

b, t n ’_q uyê=n 1 tậ p 2> đ ồ n g thời c ũ n g chỉ r a r à n ể sứ m ệ n h lịch’ sử

c ủ a giai cấp cô n g n h â n là là m cách m ạ n g vô sản , xóa bỏ che độ tưbản, xây d ự n g c h ế đ ộ x ã hội chủ nghĩa, tiến lên xây d ự n g x ã hội

C ộ n g sán chủ nghỉa V I L ê n in k h ô n g n h ữ n g đ ã bảo vệ và p h át

trìf l tư tư ở n ể c ủ a c h ủ n g h ĩa M ác v ề việc đào tạ o n h ữ n g con

người được p h á t t r i ể n to à n diện, hài hòa n h ư là m ục đích của giáo

d ụ c cộ n g sản , đ ồ n g thời đ ã p h á t t r i ể n học th u y ê t đ ó b à n " cách

h iện thực n ó th e o từ n g bước của q ú a trìn h cách m ạ n g x ã hội chủ

: ? x,â y d ự n g c h ủ n g h ĩ a x â h ộ i t r ẽ n t ấ t c ả các lĩn h Vực c h ín h trị, k in h tê, tư tư ờ ng, vân hóa, giáo d ụ c v à n h à trường

c N h ữ n g d ặ c tr ư n g co b ả n c ù a k h á i n iệ m p h á t triển n h ã n cách m ộ t cách to à n d iện v à h à i hòa.

*:đ à f ; Kủ c ủ a COn n g líờ i v ề m ặ t t h e o y ẻ u c à u m à c ấ u t r u e

x ã hội đòi hỏi, n h ư v ề lối sóng, về c á c loại hình h o ạt đ ộ n g v ề viẽc

th ự c hiện các m ôi q u a n hệ, v ề n h ậ n th ứ c t h ế giỏi khách q u a n th eo

tư tư ờ n g cộng s à n chú n g h ỉa N h ư vậy ta th ấy tín h to àn diện củ a

p h á t triể n n h â n cách là p h ụ thuộc vào trìn h độ p h át tr iể n cùa x ả

hội, vào n h ữ n g yêu càu c ó tín h c h u ẩ n m ự c m à x ã hội đòi hỏi; s ò n g

M ụ c đích và n hiệm v ụ c ủ a n ên g iá o d ụ c XJ1CN V iệt nam.

Đ ề c ư ơ n g b à i g iả n g G iá o d ụ c h ọ c _

d ô n g t h ô i x â ~ h ộ ỉc u n g ^ tạ o r a n h ữ n g đ iê u k iện cho c á n h â n được

p h á t tr iể n đ ể đ á p ứ n g n h ữ n g y ê u c ầ u đó

- T ín h to à n vẹn c ủ a n h â n c á c h t h ế h iệ n ở s ự th ố n g n h ấ t biện

c h ứ n g g iữ a các m ậ t c ủ a p h ẩ m c h á t, c ủ a n ă n g lực tro n g v iệ c p M t

t r i ể n to à n d iện n h â n cách N ó đòi hỏi loại t r ừ mọi s ự c h i a c á t , mọi

s ự đôi lậ p g iữ a các bộ p h ận , g iũ a c á c m ỗi q u a n h ệ cấu t h à n h n en

p h ẩ m c h ấ t c ủ a n h â n cách

- T ín h h à i h ò a c ủ a n h â n c á c h là t h ể h iệ n s ự c â n đối g iữ a các

m ặ t c ủ a n h â n cách, g iữ a các m ối q u a n h ệ bén tro n g c ủ a n h â n

c á c h v à g iữ a c á c m ố i q u a n h ệ bên ngoài g iữ a n h à n cách vô các

m a t c ủ a x ä hội m à n h â n c á c h p h ải ch ịu s ự t á c động T in h h à i hòa

c ủ a n h â n c á c h còn th ể hiện ỏ s ự c â n đối m ộ t c á c h hợp lý, tối ưu

g iữ a nội d u n g v à hình th ứ c c ủ a n h â n cách, v à lu ô n luôn đư ợ c x é ttới tro n g t r ạ n g th á i động

III M Ụ C Đ ÍC H VÀ N H I Ệ M v ụ C Ủ A N ỀN G IÁ O D Ụ C XÃ H Ộ I

CHÚ NGllỈA VIỆT NANI

1 Nhũng căn cứ đế xác định mục đích giáo dục XHCN Việt nam.

Con người được h ìn h t h à n h v à p h á t tr iể n là do s ự tó c động

c ủ a n h iề u m ặ t h o ạ t động, n h ư việc đ ấ u t r a n h vôi th iê n n h iê n đ ể

N h ư vậy đ ể xem x é t b à n c h ấ t con ngưòi V iệt n a m ta phải xem

n ó tr o n g các m ối q u a n hệ tổ n g h ò a tr o n g x ã hội V i ệ t n a m v à tro n g

th ế giới h iên tạ i D ồng chí Lê D u ầ n c ũ n g đ ã nói: "Phài x u á - p h á t

t ừ n h ữ n g t i n h c ả m c ù a t h ô i đ ạ i v à n h ữ n g v ó n đ ã c ó c ủ a d â n tộ c v à

t r ê n Cd sở â y m à xây d ự n g t r i th ứ c, tin h c ả m cho h ọc sin h phù hợp

với giai đoạn mới của lịch sử (L ê D u ầ n - Bài nói Ở T rư ờ ^ g Dại học

S ư phạm H à nội ngày 29-6-1962) D ặ t v ấ n đ ề n h ư trẽn đ ề t a th ấy

rõ việc đ ậ t m ục đích giáo d ụ c cho con người phải được dự a tre n

n h ữ n g Cân cứ khoa học c ủ a nó Sau đây là n h ữ n g cán cứ khoa học

đ ê x ác định m ụ c đích giáo d ụ c cho n ề n giáo dục x ã hội chủ nghĩa Việt nam

a T h ự c tiễ n cách m ạ n g V iệt nam

- ? ựLC tiễ n c á c h m ạ n g V iệ t n a m t r o n ể t ừ n ế g iai đ o ạ n , c ó n h u càu đòi hỏi con người Việt n a m p h ải có n h ữ n g p h ẩ m c h ấ t đạo đức,

n h u n g n ă n g lực nhac định đ ể đáp ứ n g được n h ữ n g yêu cầu cao

c ủ a lao động s ả n x u ấ t và đ ấ u tr a n h giai, cấp D òng thòi c ù n g với

n h ữ n g th à n h t ự u to lớn của th ự c tiễn cách m ạ n g Việt n a m đ ã tạ o

r a cho con người Việt n a m được p h á t tr iể n tr e n nhiều m ậ t về

n ă n g lực của m ình n h ằ m đ á p ứ n g n h ữ n g n h u càu m à x ã hội đ ã va

sè a ä t.r a D o đó-giáo-dục p h ả i luôn luôn đ ặ t r a cho m ình có m ụcđich giáo dục v à đ à o tạ o n h ữ n g c ò ifn g ư ờ i mới x ã hội chủ nghía

th eo từ n g giai đ o ạ n của th ự c tiễ n cách m ạ n g Việt nam

b Truyần th ố n g d ă n tộc.

^A nis h ử n g ,điêu kiện th iê n n h iê n v à x â h ộ‘> đậ c b'ệ t !à tro n g su ố t

4000 n ă m lịch s ử tr ả i q u a đ ả h in h t h à n h cho d â n tộc Việt nam

n h ữ n g tru y ề n th ố n g d â n tộc t ố t đ ẹ p tro n g s ả n x uất, chiên đ ấ u và xãy d ự n g đ ấ t nước N h ữ n g tr u y ề n th ố n g đ ó đã xây d ự n g nên chủ nghia a n h h ù n g cách m ạ n g V iệt nam G iáo dục có m ục đích phảo

h u n đáp th ê m n h ữ n g tr u y ề n th ố n g tố t đ ẹ p đó vào tâ m hồn người Việt nam , con người m ới x ã hội chủ nghỉa

c Thực tiễn thờ i dạ i.

■ T} Ò[ đại n s » y nay là th ờ i đại của s ự p h á t tr iể n khoa học kỹ

th u ậ t đ a n g à o à o n h ư vũ bão

- Thôi đại ngày nay là th ờ i đại p h á t tr iể n của các xu t h ế đối

M ục d ich v à n hiệm vụ c ủ a nền g iá o d ụ c XHCN V iệt nam.

thoại th a y cho đối đâu.

- T hờ i đ ạ i n g à y n a y là th ờ i đ ạ i đ a n g có n h ù n g biên đ ổ i h ế t sức

to lớn v à s â u s á c t r ê n t ấ t c à các m ậ t c ù a h ệ th o n g các nư ớ c x ã hội

chù nghỉa

N h ữ n g th ự c tiễ n thời đ ạ i n ó i tr ê n , tr ê n n h ữ n g q u a n đ iể m mới

v ê lập tr ư ờ n g giai cấp m ộ t cách s â u s á c đòi hỏi n ề n giáo d ụ c xã

hội chủ n g h ía V iệt n a m p h ải có sự đổi m ới về m ục đích, v ề nội

d u n g v à về p h ư ơ n g p h á p giáo dục

d T h ự c tiễ n g iá o dục Việt n a m

K ể từ n g à y c á c h m ạ n g t h á n g T á m t h à n h công đ ế n nay, n g à n h

giáo d ụ c V iệt n a m đ ã đ à o tạ o n h iề u t h ế h ệ th a n h th iế u n iê n V iệt

n a m t h à n h n h û n g người cô n g d â n có ích cho x à hội T h ự c tiễn

giáo d ụ c tiê n tiế n V iệt n a m đ ã đ ể lại cho n ề n giáo dục V iệt n a m nhiều k in h n g h iệm qui b á u v ề giáo dục D ặ t v ấ n đ ề vê m ụ c đích

c u a n ề n g iáo dục v i ệ t n a m tr o n g giai đ o ạ n m ới, t a k h ô n g th e

không x é t tới cơ sở có t í n h c ă n c ứ này

2 Mục dich của nên giáo dục xã hội chủ nghĩa Việt nam.

- T r u n g t h à n h với c h ủ n g h ía M ác-L ênin về việc p h á t tr ie n

to à n d iện n h â n cách con người, H ô C h ủ Tịch vị lã n h tụ đ ạ i v à

kinh y ê u n h ấ t c ủ a d â n tộ c t a đ ã n h iề u lầ n k h ái q u á t m ụ c đ í c h c ủ a nên giáo d ụ c x ã hội chủ n g h ía V iệt n a m T ro n g th o H ồ C hủ Tịch gùi H ội n g h i Gláo dục to à n q u ố c t h á n g 3 n ă m 1 9 5 5 N gười chi rõ:

T rá c h n h iệ m n ạ n g n ê v à vẻ v a n g c ủ a người th ầ y giáo là: c h ă m lo

d ạ y d ỗ c o n c m n h â n d â n t h à n h người c ô n g d â n tố t, n g ư ờ i c á n bộ

tô t, ngưòi lao đ ộ n g tố t, người c h iế n sĩ t ố t c ủ a nưốc nhà" 1 ro n g D chúc N gười c ă n d ậ n D à n g c ầ n phài:

"Đào tạ o họ th à n h n h ữ n g người t h ừ a k ế x ây d ự n g chủ nghía

x ã hội v ừ a h ồ n g vừ a chuyên" Người lạ i d ặn : "Bồi d ư ỡ n g t h ế hệ trẻ cách m ạ n g cho đời s a u là m ộ t việc r ấ t q u a n trọ n g và r á t cân

D ề cư ơ n g bài g iả n g G iáo d ụ c h ọ c.

M ụ c d ic h v à n h iệ m v ụ c ủ a n ề n g iá o d ụ c XHCN V iệ t n a m

- K ế tụ c sự nghiệp c ủ a H ồ Chủ Tịch đ ồ n g chí Lẽ D u ẩn đ ã xác định m ụ c đích c ủ a n h à trư ờ n g x ã hội chủ n g h ỉa Việt n a m là: "Đào tạo n h ữ n g con người có dạo đức x ã hội chủ nghia, n h ữ n g con người th e o th ế giới q u a n chủ n g h ỉa M ác-L ên in và nhân sin h quan cộng s ả n chủ nghĩa, n h ữ n g con người có p h ẩ m c h ất cách m ạ n g

'■ cao đẹp, có n â n g lưc lao d ộ n g sản x u ấ t giỏi, có trinh độ khoa học

kỹ t h u ậ t cao, có m ộ t đời số n g và tin h t h ầ n đẹp đẽ, phong phú và làn h m ạ n h , kê tụ c và p h á t huy n h ữ n g tr u y ề n thông qúi báu của

d â n tộc, đ ồ n g thời xóa bỏ n h ữ n g m ậ t tiêu cực do nên s ả n x u ấ t nhỏ

c ũ n g n h u c h ế đ ộ th ự c d â n ph ong kiến đ ể lại" (Lê D uấn H ă n g hái tiến lè n dưới ngọn cờ cách m ạ n n g t h á n g 10 Báo N hân d â n ngày 1/11/1967)

- Dại hội D ả n g là n th ứ III (1960); là n th ứ IV (1976) v à lần

th ứ V ( 1982) c ũ n g đèu k h ả n g định m ụ c đích c ủ a nền giáo dục xã hội chủ nghia Việt n a m là đào tạ o n h ữ n g con người mới Việt nam

- n h ữ n g con người lao đ ộ n g p h á t tr iể n to àn diện N h ữ n g đậc

tr ư n g cơ bản của con người mới x ă hội chủ nghĩa Việt n a m là: Lao động, y ê u nước, yêu chủ nghĩa x ã hội, và có tinh th àn quốc t ế vô sàn

3 Nhiệm vụ của nên giáo dục xã hội chủ nghĩa Việt nam.

D ế th ự c h iện được m ụ c đích giáo d ụ c - m ô hình về n h â n cách con người m ới x ã hội c h ủ nghỉa Việt n a m , nẽn giáo dục có nhiệm

vụ t r a n g bị cho người học m ột cách to à n diện các m ặ t sau đây:

- G iáo dục t r í tu ệ (gọi t ắ t là trí dục)

- Giáo d ụ c t u tường, c h ín h trị, đạo đứ c (gọi t á t là đức dục)

- G iáo d ụ c lao động, đ à o tạ o kỹ t h u ậ t tổ n g hợp, và h u ấ n luyện

n g h ề nghiêp (giáo dục lao động)

- Giáo dục th ẩ m m ỹ (m ỹ dục)

- G iáo dục t h ể c h ấ t v à h u ấ n luyện q u â n s ự phổ t h ô n g (th ể dục).

a Dức dục.

Đ ây là m ặ t q u a n trọ n g n h ấ t của giáo dục H ồ Chủ Tịch đã dạy: "Dạy c ũ n g n h ư học p h ải b iết chú trọ n g cả tri lần đức D ức là đạo đ ứ c cách m ạng D ó là cái gốc r á t q u a n trọng N ế u k h ô n g có đạo đứ c cách m ạ n g thì có tà i r ù n g võ d ụ n g (Bài nói c h u y ệ n cúa

H ò C hủ Tịch tạ i T r ư ờ n g Đ ại học Sư p h ạ m H à nội 24-10-1964)

N h ư vậy đứ c dục là b ao gồm n h ữ n g nhiệm vụ c h ín h s a u đây:

- L àm cho học sin h có t h ế giới q u a n v à tư tư ở n g cộ n g s à n chủ nghĩa

- L à m cho học sin h n á m v ữ n g được n h ữ n g v ấ n đ ê chủ yếu về mọi c h ủ tr ư ơ n g chinh s á c h c ủ a D á n g C ộng sản V iệt nam

- L à m cho học s in h t h ấ m n h u ầ n được nguyên tắ c và n h ừ n g

ch u ấn m ự c c ủ a đạo đứ c x ã hội c h ù nghĩa tro n g n h ặ n th ứ c củ n g như tr o n g lối số n g hàng' ngày

- Xây d ự n g cho học sin h tín h tích cực th a m gia các h o ạ t động chính trị x ã hội, đ ấ u t r a n h c h ó n g các tư tư ở n g p h ả n động, v à lạc hậu

• b T r í d ụ c.

T rí d ụ c có n h iệ m v ụ c h u n g là c u n g cấp cho học sin h hệ th ố n g

n h ữ n g kiến th ứ c th ứ c co bản, hiện đại vẽ khoa học, kỹ th u ậ t tro n g

m ộ t mối th ố n g n h ấ t c h u n g , đ ồ n g thời lại được th ự c h à n h một cách

có kỹ n ă n g , kỹ xảo n h ữ n g tri th ứ c đó n h ằ m n ắ m vững các qui

lu ậ t v ậ n đ ộ n g của tự n h iê n , x ã hội, cũ n g như góp phan cái tạo chúng, v à tr ẽ n cơ sò đtí bồi d ư ỡ n g t h ế giới q u a n duy vật biện

c h ứ n g và n h â n sin h q u a n cộng s ả n c h ủ nghĩa, p h á t triể n 'năng lực

Đ ề cư ơ n g b à i g iả n g G iáo d ụ c học.

tư d u y Sáng tạo V I L ê n in đ ả chi: "C húng t a phái học đ ể biến

to à n bộ kiến th ứ c của n h â n loại th à n h n h ữ n g h iểu biết của chính

c h u n g ta và là m t h ế nào cho c h ủ nghĩa cộng sản , đổi với các đ ồ n g.c h í k h ô n g còn là n h ữ n g cái đ ã học thuộc lòng, m à là n h ữ n g cái do

c h ín h các đ ò n g chí đ ã suy n g h ĩ ra; sao cho n ó phải là n h ữ n g kốt

lu ận đ ậ t r a theo q u a n đ iể m khoa học hiện đại (Lênin N hiệm vụ

đ o ã n th a n h niên - T u y ể n tậ p - N h à x u ấ t b ả n Sự t h ậ t H à nội 1959

q u y ể n II, p h ầ n II t r a n g 443) N h ư vậy trí dục có n h ữ n g nhiệm vu

cụ t h ế s a u đây:

; T ra n ỗ bỉ cho học sin h h ệ th ố n g n h ữ n g tri th ứ c khoa học, kỹ

t h u ậ t cơ bản, hiện đại p h ù hợp với n h ữ n g yêu cầu của tiến bọkhoa học-kỹ th u ậ t v à tiến bộ của x ã hội p h ả n ánh th ự c tiễn đ ấ t nước

- P h á t tr iể n n ă n g lực n h ậ n th ứ c, n ă n g lực tư duy s á n g tạo

- Xây d ự n g cho học s in h t h ẽ giới q u a n k h o a học, duy v â t biên chứng

- Rèn luyện kỹ n ă n g v ậ n dụn g , kỹ n ă n g th ự c h à n h tro n g việc giải quyết các n h iệ m vụ về n h ậ n th ứ c và th ự c tiễn

- P h á t tr iể n n h u càu về học vấn

c Giáo d ụ c lao dộng.

Giáo dục lao đ ộ n g có n h ữ n g nhiệm v ụ chủ yếu sau đây:

- Trước h ế t là p h ả i c h u ẩ n bị vẻ m ậ t đạo đức, tâ m lý, kỹ th u ậ tcho mọi hoạt đ ộ n g lao đ ộ n g s à n x u ấ t m à th ự c tiễn đ ấ t nước đ ậ tra

- Dối với n h à tr ư ờ n g p h ổ thông, giáo dục lao đ ộ n g là phái

m a n g tính c h á t kỹ t h u ậ t tổ n g hợp, tứ c là p h ải làm cho học sinh

là m q u e n với n h ữ n g n g u y ê n lý cơ bàn c ủ a q ú a trin h sản x u ấ t và

rè n luyện cho họ kỹ n ả n g s ử d ụ n g các cô n g cụ lao động đơn giản

th ô n g d ụ n g tr o n g các n g à n h s ả n x u ấ t; và q u á đ ó đ ể dỉnh hướng

M ục d ich và n h iệm vụ c ủ a nền g iá o d ụ c XHCN V iệt nam.

tro n g việc lự a chọn n g h ề nghiệp tư ơ n g lai phù hợp với n h ữ n g yêu

n h ữ n g h iể u b iế t n h ấ t đ ịn h về k in h tế, về q u ả n lý sản x u ấ t, v ề kinh doanh x ã hội chủ nghĩa, về việc p h á t t r i ể n tư duy k in h tế, tư duy

kỹ th u ậ t, v à n ã n g lực s á n g tạ o t r o n g lao đ ộ n g của học sinh

d T h ề dục.

T h ủ tư ớ n g P h ạ m v ã n D òng tạ i hội nghị tổ n g k ế t t h ể dục th ể

th ao ngày 23-3-1973 đ ã nói: "Con người mới x ã hội chủ n g h ia là

t h ế nào? Dó là n h ữ n g con người có tư tư ở n g tót, có tr in h đ ộ tư ơ ng

x ứ n g với sự nghiệp n h ư n g đ ò n g th ờ i phải có sức khỏe M uôn có sức khỏe p h ải làm n h iê u việc, t r o n g đó có việc cực kỳ q u a n trọ n g

là p h ải có t h ể dục, phải có t h ể thao", v ì vậy t h ế d ụ c cũ n g là m ột

m ặ t r ấ t q u a n trọ n g c ủ a nội d u n g giáo dục to àn d iện con người

mới

T h ể dục bao gồm n h ữ n g n h iệ m vụ chủ yếu sau dây:

- Giữ gin, bồi bổ, tôi luyện sứ c k h ỏ e cho học sinh

- P h á t tr iể n các p h ầ m c h ấ t v ậ n đ ộ n g cơ b ả n như: nhanh,

m ạ n h , k h é o léo, b ề n bỉ, V V

- Xây d ự n g n ề n nếp, th ó i q u e n h ứ n g th ú tậ p t 'l ể dục th ư ờ n g xuyên

- R èn luyện tín h d ũ n g cảm , tín h kiên trì, tin h th ầ n kỷ luật, và tin h t h ằ n đ ồ n g đội

- C u n g c ấ p cho học sin h n h ữ n g h iế u biết phổ thông vẽ quốc

phòng, c ũ n g n h ư ý th ứ c s ả n s à n g b ả o -’ế tổ quốc.

Đ ề cư ơ n g bài g iả n g G iáo d ụ c h ọ c.

M ụ c đ ic h v à n h iệ m v ụ c ủ a n ề n g iá o d ụ c X H CN V iệ t n a m

e M ỹ dục.

Mỹ dục bao gồm n h ữ n g n h iệ m v ụ chủ yếu sau đây:

- Bồi d ư ờ n g cho học sin h n ă n g lực cảm n h ậ n cái đẹp của nghệ

th u ậ t, cùa tự nhiên, c ủ a đ ấ t nước, c ủ a cuộc sống lao đ ộ n g c ủ a

T rẽ n đây là n ă m m ậ t c ủ a n ề n giáo d ụ c to àn diện tạo a ẽ n n h ữ n g

cơ sờ vừng c h ắ c cho con người m ới x ă hội chủ nghĩa Việt n a m Mỗi m ặ t đều có n h ữ n g đ ặc đ iể m và q u i lu ậ t riên g n h ằ m p h á t huy tín h độc lập tư ơ n g đối c ủ a nd, s o n g đ ò n g thời cũ n g có liên q u a n

c h ặ t chẽ v à tá c đ ộ n g lẫ n n h au M ặ t n à y phải d ự a vào m ặ t kia đê’

p h á t tr iể n v à p h á t h u y tá c dụng Chi r a từ n g m ậ t n h ầ m đ ể th ấ y

rõ nội d u n g c ủ a n ó v à d ễ d à n g tiế n h à n h công tá c giáo dục

tu ệ c ủ a t r ẻ e m là m ộ t t r o n g n h ữ n g lĩn h vực tri th ứ c là m eơ sở cho

lý lu ận n h ậ n th ứ c v à p h é p b iện c h ứ n g (V I L ênin T o à n tậ p , tậ p

2 9 b ả n tiế n g V iệt, t r a n g 374) Dối với th ự c tiễn giáo d ụ c , n h ữ n g

h iểu b iế t v ê các tín h q u y l u ậ t p h á t t r i ể n tâ m lý và h ìn h th à n h

n h à n c á c h con người là m ộ t tr o n g n h ữ n g cơ sở đ ế tổ c h ứ c đ ú n gđán q ú a t r ì n h dạy học-giáo dục

T r o n g nghiên cứu n h â n cách v à s ự h ìn h th à n h n h â n cách cần

p h â n biệt rõ hai cách tiế p c ậ n khoa học M ột là c á c h tiế p c ậ n tâ m

lý học Đõ là nghiên cứ u n h à n cách ở các giai đ o ạ n p h á t tr iể n c ủ a lứa tuổi tr o n g n h ữ n g đ iều k iện lịch s ử cụ t h ế n h ấ t định, n h à m chi

r a c á c đ ậ c đ iể m , các th u ộ c tín h n h â n cách, n h ằ m vạch r a các con đường, cơ c h ế cụ t h ế c ủ a việc p h á t t r i ể n n h â n cách Nói cách khác

tâ m ly học nghiên cứu n h à n c á c h là n h ằ m chi r a n h ữ n g gi hiện co' tro n g n h ã n cách, n h ữ n g gi có thê’ có ở n h â n cách tr o n g điêu kiẹn

tá c đ ộ n g có m ụ c đích (n g h ĩa là n g h iê n cứ u n h ả n c á c h ở đây tro n g thời đ iể m n à y và n h à n c á c h có t h ể có ở k ia tro n g thời đ iểm kia)

H ai là cách tiế p cận giáo dục học Nội d u n g của c á c h tiế p cận này

là n g h iê n C ứ u n h ữ n g gì c ầ n p h ải có ở n h â n cách v à c à n phải hình

N h â n c á c h v à s ự h ìn h t h à n h n h â n c á c h

th à n h n h ữ n g cái đ õ n h ư t h ế nào đ ể đ ả m bào n h â n c á c T đ á p ứ n g được n h ữ n g yêu câu m à x ã hội đ ặ t r a đối với n h â n cách ở các giai

đ o ạ n p h á t triể n lứa tuổi tư ơ n g ứng Giáo d ụ c học nghiên cứu

n h â n cách chủ yếu dưỡi giác độ các n h iệ m vụ, yêu càu p h á t triể n

x ã hội

„ tiốp c ậ n k h o a nêu t r ê n liên h ệ q u a lại với nhau

ỉ ! " iên h5.biện c h ứ n g vừ a Ph ả n á n h mối liên h ệ biện chứng

ị c u a b ả n t h â n đối tư ợ n g n g h iên cứu: n h á n cách con người chi co

U A p h á t , tri ề n t r o n g x ă h ộ i ' t u â n t h e o c á c q u y l u ậ t X ã h ộ i , v ừ a

p h ả n ánh tín h c h ấ t p h á t tr iể n của k h o a học tr o n g giai đoạn hiệnnay: các khoa học, tro n g đ ó có tâ m lý học v à giáo d ụ c hộc, vừa

p h á t tr iể n chuyên sâu, vừ a liên ngành B ản th â n việc g iả i quyết

th ự c tiê n các vấn đ ê giáo d ụ c cũ n g đòi hỏi p h ải m a n g tin h tổng hợp, đ ô n g bộ, n h ấ t là đổi với n h ữ n g vấn đ ề liên q u a n tới sự p h á t

t n ê n v à hinh th à n h n h â n cách con người

2 Định nghĩa Iihân cách.

Nói tới n h â n cách người t a th ư ờ n g chú ý tới tín h "dộc n h á t vô

n h ị , tính c h in h th ể , trọ n vẹn cùa n h â n cách C ác đ ặc đ iểm đo

v.ưa t r ? c h i ! n c h ứ c n ả n g p h â n biêt n ể ư ời n à y với người khác, vừa

•ực ệ n ức n ă n g điêu k h iể n ’ đ iều chinh h à n h vi, h o ạ t động

u C0," lT ờì N h ư n g tín h đ ơ n n h ấ t ’ dl‘y n h ấ t và tính tích cực đtí

^ ủđLặc t r ư n g cho n h â n cách con người K h ái niệm n h â n cách còn p h ải bao c h ứ a được b ả n c h ấ t con người

B ản c h ấ t c ủ a con người, th eo q u a n niệm m á c xít, không phải

à cái gi trừu tư ợ n g có ở từ n g cá n h â n riên g b iệ t m à là tô n g hóa

t ấ t c ả c á c q u a n h ệ x ã hội, n hờ c á c q u a n h ộ x ã hội T ro n g q ú a trìn h

*!lg vả0 t h ế giới x u n g c)u a n h con »gưòi cải tạo hoan c ả n h

đ ô n g th ò i cải tạ o chính bán t h â n m ìn h T ro n g x ã hội, con người

I ? ĩ ỉ đ ậc đ iể m ’ p h ẩ n i c h ấ t x ẫ hội v ừ a tó c lộ các đặc

đ iểm p h ẩ m c h ấ t c ủ a m ình với tư cách là th à n h viên xã hội v i vậynói đ ế n n h â n cách là nói đến s ự gia n h ậ p c ù a con người vào các

q u a n h ệ x ã hội, vào c h ỉn h t h ể x ã hội, là n ổ i đ ế n m ứ c đ ộ c h iế m lỉnl các đ ặ c điểm , p h ẩ m c h ấ t x ã hội T ừ đ ó đi tới đ ịn h n g h ỉa n h ư sa»

về n h â n cách:

N h â n cách là h ệ th ố n g các d ặ c đ iề m , p h ẩ m c h ấ t x ã h ộ i dặ trư n g cho c á n h ă n vói tư cách là th à n h v iê n x á hội.

T ấ t c ả các đ ặc đ iể m , p h ẩ m c h ấ t n h â n cách được ch ia là m ha loại lớn Loại t h ủ n h ấ t bao g ồ m các đ ặ c điểm , p h ẩ m c h ấ t q ự định t h ế gới q u a n , n iề m tin , lý tư ở ng, x u hướng, n h u c ầ u , khá vọng đ ộ n g cơ, m ụ c đích c ủ a c o n người Loại t h ứ hai hao g en i cá' đặc đ iể m , p h ẩ m c h ấ t quy đ ịn h p h ư ơ n g thức, đ ộ n g th á i, n ă n g lự

h à n h động T h eo cách h iểu th ô n g th ư ờ n g , loại th ứ n h ấ t có tê n gç

là "đức", loại th ứ h a i có t ê n gọi là "tài" N g h ĩa là n h â n cách b a gồm h a i loại đ ặc đ iể m p h ẩ m c h ấ t tư ơ n g ứ n g với hai m ặ t "đức" VI

"tài" c ủ a m ỗi con người

C ầ n c h ú ý r à n g n h â n cách m a n g t í n h hệ th ố n g C ác đ ặc điểrr

p h ẩ m c h ấ t n h â n cách có m ối liên h ệ c h ế định lẫ n n h a u tạ o nêi

m ộ t c h in h th ế , hệ th ố n g trọ n vẹn C ác đ ặ c đ iể m , p h ẩ m c h ấ t q ụ định t h ế giới q u a n niềm tin , lý tư ở n g V V , tứ c là loại đ ặc điển

p h ẩ m c h ấ t th ứ n h ấ t, được coi là h ạ t n h â n c ù a n h â n cách H ạ

n h â n c ủ a n h â n cách chù yếu đ ó n g vai t r ò đ ịn h hướng, th ú c đẩ

h à n h đ ộ n g vì vậy còn được gọi là m ặ t tro n g c ù a n h â n cách Bê:

c ạ n h h ạ t n h â n tr o n g n h â n cách còn có các đ ác điểm , p h ẩ m chã quy đ ịn h p h ư ơ n g th ứ c, đ ộ n g th á i V V của' h à n h đ ộ n g N gười t còn gọi đ õ là m ậ t ngoài của n h â n cách N hư vậy m ộ t n h â n các

p h á t tr iể n to à n diện, hài hòa p h ài t h ể hiện ở sự th ố n g n h ấ t giữ các m ậ t c ủ a n h â n cách, tức là p h ải có đ ứ c v à tà i ở sự tnông nha

giữa lời nói và việc làm

T ừ cách h iể u n h â n cách n h ư t r ê n r ú t ra được các két lu ận sa

đây:

- H ìn h t h à n h n h â n cách tr o n g q ú a trìn h giáo dục là hin

t h à n h các đ ặ c đ iế m , p h ẩ m c h ấ t x â hội n h ấ t định Các đ ặc điểi

p h ẩ m c h ấ t đ ó phải có ý n g h ĩa x ã hội, tứ c là p h ải bảo đ à n đ á p ứn

Đ è c ư ơ n g b à i g iả n g G iáo d ụ c h ọ c.

(? u 5 thé[ G? ạ s ự phát tr iể n x ă hội trong.nhữ ngáiều

kiện lịch sử-xã hội cụ th ể T ro n g giảo dục học, nội d u n g giao duc

n h â n cách t h ể h iện rõ ở m ụ c đích giáo dục, nhiệm vụ giáo dục (đ ư ợ c t r ì n h b à y ở c á c p h à n sau ).

- Khái n iệm n h â n cách khác với m ộ t lo ạ t các khái n iệm khác

r t f ° nLn! ư ờ i;-K hái n iệm 00 n h â n th ư ờ n g đ ù n g đ ể chỉ đai d iện của loài người, đ ồ n g nghỉa với khái n iệm c á th ê B ấ t kỳ m ộ t người

n à o cũng là m ộ t c á n h â n k h ô n g p h ụ th u ộ c vào các đ ặc đ iể m n ẽ n g

b iệt của người đ ó m à t a gọi là cá tín h C á n h â n c h ú n g p h ải là

n h â n cách Con người s in h r a đ ã là m ộ t cá n h â n (cá th ể ) n h ư n g

c h ú n g phải là n h â n cách C á n h â n trở t h à n h n h â n cách tro n g qúa

tr ìn h sống c ủ a m ình t r o n g x ã hội Khi c á n h â n th ự c h iện m ột

h à n h động cụ t h ể n h ấ t định nào đó th ì k h i đ ó ta nói tới k h ái niệm chủ thể D ấu hiệu q u a n tr ọ n g n h ấ t c ủ a c h ủ t h ể là tín h ý th ứ c

tín h m ục đích c ù a h à n h động Vì vậy k h ái niệm chủ t h ể r ấ t gần

với k h ái n iệm n h â n cách K h i con người trở th à n h chủ th ể c ủ a các

q u a n hệ xã hội, các h à n h đ ộ n g tro n g đ iều kiện giao lưu th ỉ khi đó

ta nói tới k h ái n iệm n h â n cách N h ư vậy x é t vê m ặ t x ã hội hóa con người th ì n h â n cách th u ộ c trìn h độ x ã hội hóa cao n h ấ t Khi

đó con người k h ô n g chi tiếp t h u m à còn là m chủ các lực lư ợ ng v â t chất, tin h th â n của x ả hội, k h ô n g chi s ử d ụ n g m à còn s á n g tạ o r a

c ủ a cải v ậ t c h ẫ t tin h t h à n cho x ã hội

Sự hỉnh th à n h , p h á t t r i ể n n h â n c á c h bao giờ c ũ n g d iễn ra

tr o n g tổng t h ể các mối q u a n h ệ x ã hội, v à s ự sô n g đ ộ n g c ủ a con người T ro n g giáo dục học hỉnh t h à n h n h â n cách học sin h co' nghĩa là tô’ chức, chi đ ạ o các q u a n h ệ h ế t sứ c phong p h ú đ a dạng:

c ủ a học sinh với th ầ y giáo, c ù a học s in h với tậ p th e học sin h , cua học sinh với gia đinh x ã hội, c ủ a học s in h với m ôi trư ờ n g tự n hiên

V V , .

Q úa trin h h ìn h t h à n h n h â n cách bao giờ c ũ n g h à m c h ứ a sư

p h á t triể n n h â n cách Vỉ vậy c à n x é t tới khái niệm p h á t triể n

n h â n cách trư ớc khi tr ìn h b à y các tin h q u y lu ậ t c ủ a sự h ỉn h th à n h

N h â n cách và sự h ìn h th à n h n h â n c á c h .

đi học; hay ở sinh v iên trư ớ c k h i t ố t n g h iệp dại học là n h ữ n g hứng

th ú lao đ ộ n g n g h ề nghiệp Ví d ụ k h á c, k ế t q ủ a p h á t tr iể n n h â n cách ờ học sin h này là s ự x u ấ t h iện lòng say m ê s á n g tạ o khoa học, ở học sin h k h á c là h ứ n g th ú h o ạ t đ ộ n g v ă n h ó a -th ể thao

N g u ó n góc p h á t t r i ể n n h ã n cách là các m á u th u ẫ n C ác m áu

t h u ẫ n cơ b ả n ở đây lã m â u t h u ẫ n giữa nhu cầu v à p h ư ơ n g thức

th ó a m ã n n h u cầu; m â u t h u ẫ n giữa k h à n ăn g , n ă n g lực c ủ a nhãn

cách v à yêu câu, n h iệ m vụ được đ ặ t r a đối với n h â n cách; mâu

th u ẫ n gi ư a đ ặc đ iể m , p h ẩ m c h ấ t cũ đ ã có và các đ ậ c điếm , phầni

c h ấ t x a hội m ới c â n tiếp th u ; m â u t h u ẫ n giữa p h ư ơ n g tiệ n cù và

m ục đích mới; m â u t h u ẫ n giữa tr ìn h độ p h á t tr iế n tri thức, kj

n â n g kỹ xào và yêu càu, n h iệ m vụ học tặ p mới

Q u a tr ìn h p h á t tr iể n n h ả n cách diễn r a dưới tác đ ộ n g củí

n h iề u yếu tó k h á c n h a u C ác yếu tố đ ó được chia là m hai loại lớr là:

- Loại yếu tố sin h học

- Loại y ế u tổ xã hội

Lịch s ừ p h á t t r i ể n giáo dục học cho th ây nội d u n g v à phươnị

p h á p giáo dục n h á n cách phụ thuộc nhiêu vào cách đ á n h giá va trò c ủ a các loại yếu tố đó tr o n g s ự p h á t tr iể n n h â n cách

Đ ề cư ơ n g bài g iả n g G iáo d ụ c h ọc.

N h â n c á c h v à s ự h ìn h th à n h n h â n c á c h .

2 Vai trò các yếu tô sinh 'học và yếu tố xã hội trong sự phát triển nhân

k N h đ m ,y ế > tÔ si!n h học ả n h h ư ở n g tới s ự Ph á t tr iể n n h â n cách

í n h f 7 2e ï l diS l di T yĩ n’ bẩf s[nh: c*c đ iể m sin h học

n h ư các đ ặc đ iể m k iểu hệ t h ầ n kinh, các đ ặc đ iể m khỉ c h ất, n ă n g

ực, các đ ặc đ iể m t â m sin h lý c á nhản, các đ ặc đ iểm hinh thái, th ể

I , N h ? mL cí =c y ế u t ố x à h ỏ i c h ủ yếu gôm có các đ ậc đ iể m của

h o à n c ả n h bên ngoài, các đ iều kiện tự n h iê n và x ã hội x u n g

q u a n h , các đặc đ iể m giáo dục d ạ y học

u ^ C J ếU ,tó sin h ■ và x ã hội “ vai t r ò k h á c n h a u tro n g sự

p h á t tr iể n n h â n cách T ro n g giáo dục học đ ã cd q u a n đ iể m tuyêt

^ ố a hoậc đ á n h £>á q ú a “ O vai trò c ù a các yếu tố sin h hoc

điê’m tu y ệ t đối hda vai trò của các y ế " t đ x ã hội tro n g

I p í n „ n c á c h ’ cố cả "ìh u y ế t h a i y * u '° ■ coi tr ọ n g như

n h a u v a U r ò c ủ a yếu tố sinh học và x ã hội tr ọ n g sự p h á t triể n

n h ì / ĩ ; n h ì k h °,a : học F 60 dục m ác x ít đ ã P hê Ph á n t í n h c h át

tíĩ hã ẵ t c h u n g c h u n g « « « " < S m 3 I ? Î vai trÒ ?inh học tr0 n g s ự Ph á t tr iể n n h â n cách

Knì ậ n th t lu ậ n của th u 5 "định m ệ n h do di truyên" d ẫ n đ ê n n h ữ n g sai là m tro n g th ự c tiễn giáo d ụ c như á p

d ụ n g các c h ín h sách -giáo d ục tự do", "sinh học htía giáo duc”

! tộc tr0 n g giá0 d ụ c > h a th ấ P v a i t r ò của day học

p á o dục; xem n h ẹ k hả n â n g biến đổi bản c h á t con người của hoàn, Í ,K , f , , yệtđỔ Ì h ố a vai trÒ của các yêu tó x ã hội là sai làm

? , uyếỉ f ịn h m ệ n h d o hoàn c ả n h - d â n đ ế n x e m nhẹ các yếu tô

f ' c,ực’( cí ? u a n c ủ a “ n h â n ’ d ầ n đ ế n các P á ° d u c m á y mtíc

hg !0ạ ’ ĩ dẠ! N h ữ n g nể ười th eo th u y ế t " h a iy é u t ĩ , tr ê n thực

t ế hoặc¡thiên về th u y ế t đ ịnh m ệ n h do di tru y ề n , hoác th iê n về

t h u y ê t đ ịn h m ệ n h do h o à n c ả n h k h ô n g n h ỉ n t h ấ y m ố i liê n h ệ biện

ch ứ n g cùa các yếu tổ sinh học và^ xấh ội trong"sựphát tr iể n nhân

cách

T heo q u a n đ iể m m á c x ít v ề b ả n c h ấ t x ă hội củ a con ngườị, con người tr ở t h à n h n h â n cách tr o n g x ã hội, n h ờ các q u a n hệ x ã hội N h ư n g b ả n t h â n các q u a n h ệ x ã h ộ i là s ả n p h ẩ m h o ạ t đ ộ n g

c u a con người Con người b ằ n g h o ạ t đ ộ n g tíc h cực, có ý thức, có

m u c đích tạ o r a các s ả n p h ẩ m v ậ t c h ấ t t i n h t h â n x ã hội, b a n g

h o ạ t đ ộ n g c ủ a m ìn h con người c h iế m lĩnh n h ữ n g s ứ c m ạ n h b ả n

c h ấ t (tự n h iê n v à x ã hội) c ủ a loài người, b à n g h o ạ t đ ộ n g c ủ a m ìn h con người vừ a cải tạ o h o à n c ả n h đ ồ n g th ờ i cải tạ o c h ín h b ả n t h â n

m ìn h N h ả n cách con người được h ìn h t h à n h tr o n g x ã hội, bị quy

đ in h bởi tr in h độ, tín h c h ấ t p h á t t r i ể n c ủ a x ã hội M ẫu h ìn h n h â n cách, c h ấ t liệu n h â n cách, nguồn gốc t í n h tích cực c ủ a n h â n cách,

n g u ồ n gốc th ỏ a m ã n các n h u c à u c ủ a n h â n c á c h đ ề u ở tro n g xã hội T ừ đó các n h à giáo dục học m á c x ít đi đ ế n giải q u y ê t v ấ n đềvai trò các yếu tổ sin h học v à x ã hội n h ư sau:

- C ác yếu tố s in h học là đ iề u k iện bên tro n g , đ ó n g v a i t r ò tiền

Dối với sự p h á t t r i ể n n h â n cách, n h ữ n g đ iều k iện bèn tro n g

k h ô n g chỉ bão gồm các đ ặc đ iể m s in h học đ ặ c t r ư n g cho cáu tạ o

v à chức n ă n g c ủ a cơ th ể , m à còn b ạ o gồm các đ ặc điểm, thuộc tín h s in h lý v à t á m lý được h ìn h t h à n h tr o n g q ú a trìn h tá c đ ộ n g

q u a lại g iữ a cơ t h ể v à môi trư ờ n g C ác đ iều k iện b ên tro n g đ o n g vai trò tiề n đ ề c ầ n th iế t, q u a n trọ n g cho sự p h á t t r i ể n nhản cách

T h ự c vậy, đ iều k iện tiê n q u y ế t đ ể c o n ngưòi tr ở t h à n h n h à n cách

Đ ề cư ơ n g bài g iả n g G iáo d ụ c h ọc.

là c o n người phải có bộ n ã o người, hệ th ằ n kinh ngưòi; trin h độ tó

t ,n h ấ t đ ịn h ' v í ■’ bộ n â o n ^ ời là Sền đ ề v ậ t c h ấ t

T u ĩ , [ VÔ c ù n g q u a n trọ n s đ ể x u ấ t hiệ n ý thức ngưặi với tư

Ï ù t J h.ội- C ác đ iều ki^n to * tro n g ả n h h ư ở n g tới

s ự p h á t tr iể n và h ìn h t h à n h n h â n cáẹh q u a các m ặ t s a u đây:

: t h ì ' u °>đíều t í ệ n í ” trÒng à n h h ư ờ n g tới êườns và phương

th ứ c p h á t tr iể n c á c đ ặc điểm , p h ẩ m c h ấ t n h â n cách Ví d ụ đôi vơi' ? p h ẩ m c h ấ t ý th ứ c tổ chức kỷ lu ậ t dễ hỉnh t h a n h hơn

? , í các đ ặc đ iểm c ủ a k iể u ^ th k n kinh khác n hâu;

h a y vi d ụ khác học sin h có n ă n g khiếu n h ạ c sẽ học n h ạ c d ê d à n g

n h a n h chóng hơn học s in h k h ô n g có n ă n g khiếu đó.

; CáC f ê u k iện bẽn tro n g ả n h h ư ở n ỉ tớ> m ứ c độ, trin h độ k ế t

q u a h o ạ t đ ộ n g của con ngưòi tr o n g lĩnh vực nào đo' Ví dụ, học

sin h c ó n â n g khiếu â m n h ạ c x u ấ t c h ú n g sẽ co* điều kiên đ ề trở

t h à n h n h ạ c sĩ tài năng, không có n à n g khiếu nhạc chỉ cd t h ể trở

tn a n h n h ạ c công binh thường

: C * c đj ê u k i ệ n b ê n t r o n ể c h ọ n lọc, k h u y ế c h đ ạ i h a y l à m y ế u

Ả n 7 t Í \ Ì ỘTÌỉ x êTìu ng0ĩ n h â n c á c h - ^ í d u ’ học sin h ¿ ỏ i dễ

d à n g tiế p th u kiến th ứ c m ớí hơn học s in h kém

T ừ đó r ú t r a m ộ t s ố k ế t lu ận giáo d ụ c q u a n tro n g như:

hrIn ; £ à n COkf c p h ư a n g pháp, h ỉn h thức, nội d u n g giáo duc thíchhợp với Cá n h â n học sinh

n h á t ,P h -á t ! ỉ i ể n to ả n d iện và hài hÒa nhÉn “ c h khônể co' là

í ì " g ạ t ’ n h ư n h a u ’ k h ô n g co' nể hĩa là a p d ụ n g chủ

n g h ía binh q u â n tr o n g giáo dục

đf u kiện bên ngoài của sự p h á t triể n n h â n cách bao

" , t y tổ tự nhiên x ã ,hội bén »ểoài n h â n cach (còn

i ĩ T J i tr ư ờ n g ) ' T ro n g số' các điều kiện bén ngoài ả n h

ĩ phát triể n ’ hinh thành nhân cách nổi bật lẻn các

động’ các điều kiện dạ? ^

N h ữ n g điều k iện bên ngoài đõ đ ó n g vai trò chủ đạo, q u y ế t định dối vối sự p h á t tr iể n n h â n cách K hi x e m x é t ảnh h ư ở n g của các

N h â n c á c h và s ự h ỉn h th à n h n h â n c á c h .