Với mục tiêu rèn học sinh ở cả bốn kỹ năng nghe, đọc, nói, viêt trong đó kĩ năng viết “một đoạn văn ngắn “ là yêu cầu cơ bản khá trọng tâm ở phân môn Tập làm văn lớp 2.. Vỡ vậy, việc dạy
Trang 1a đặt vấn đề
Hiện nay giáo duc nớc ta vấn đề đổi mới phơng pháp dạy ở bậc Tiểu học
đang diễn ra sôi động, đợc nghiên cứu ứng dụng rộng rãi trên bình diện cả về mặt lí luận cũng nh về mặt thực tiễn Việc dạy học theo hớng “ Tích cực hoá
ng-ời học” hay “ hớng tập trung vào học sinh” tăng cờng dạy phơng pháp học tổ chức cho học sinh hoạt động để các em có thể tự chiếm lĩnh kiến thức bằng chính hoạt động học của mình là định hớng cơ bản trong đổi mới phơng pháp dạy học ở Tiểu học
Trong các môn học ở tiểu học môn Tiếng Việt là môn có vị trí hết sức quan trọng Nó cung cấp vốn ngôn ngữ, xây dựng nền tảng kiến thức, ban đầu và còn là công cụ giúp cho học sinh học các môn học khác Đặc biệt phân môn Tậm làm văn là phân môn tổng hợp toàn bộ kiến thức đã học ở trong tuần từ các phân môn: Tập đọc, Tập viết, Chính tả, Kể chuyện, Luyện từ các câu Với mục tiêu rèn học sinh ở cả bốn kỹ năng nghe, đọc, nói, viêt trong đó kĩ năng viết “một
đoạn văn ngắn “ là yêu cầu cơ bản khá trọng tâm ở phân môn Tập làm văn lớp 2 Trong chương trỡnh Tiếng Việt lớp 2, ngay từ đầu năm học, cỏc em đựơc làm quen với đoạn văn và được rốn kỹ năng viết đoạn văn từ 3 đến 5 cõu Trong quỏ trỡnh làm bài, tụi nhận thấy cỏc em cũn lỳng tỳng, nhiều học sinh làm bài chưa đạt yờu cầu Cỏc em thường lặp lại cõu đó viết, dựng từ sai, cú em viết khụng đỳng yờu cầu của đề bài hoặc cú những bài làm đảm bảo về số cõu nhưng viết khụng đủ ý
Là một giỏo viờn giảng dạy ở lớp 2, tụi rất băn khoăn và trăn trở: Làm thế nào để giỳp cỏc em thực hiện được mục tiờu đó đề ra? Bản thõn tụi luụn cố gắng
để tỡm ra những giải phỏp nõng cao chất lượng học tập cho học sinh của lớp
mỡnh Đõy là lý do tụi chọn và ỏp dụng “Một số biện phỏp để giỳp học sinh lớp 2 viết tốt đoạn văn kể ngắn ” Sau đõy, tụi xin trỡnh bày một số biện phỏp
mà bản thõn đó đỳc kết được trong thời gian qua
b giải quyết vấn đề
i cơ sở lý luận
Ngụn ngữ dưới dạng viết giữ vai trũ quan trọng trong sự tồn tại và phỏt
Trang 2triển của xó hội Chớnh vỡ vậy, hướng dẫn học sinh học tốt phõn mụn Tập làm văn là hết sức cần thiết Nhiệm vụ nặng nề đú phụ thuộc phần lớn vào việc giảng dạy mụn Tiếng Việt núi chung và phõn mụn Tập làm văn núi riờng
Như chỳng ta đó biết, Tập làm văn cú tầm quan trọng đặc biệt ở bậc tiểu học Nếu học sinh viết tốt bài Tập làm văn, đủ số lượng cõu, đủ ý, diễn đạt rừ ràng, hấp dẫn người đọc thỡ học sinh đú cú điều kiện học tập tốt hơn mụn Tiếng Việt và nhờ vậy mà kết quả học tập sẽ đạt cao hơn Vỡ vậy, việc dạy học sinh viết tốt một đoạn văn ngay từ cũn ở những lớp nhỏ cũng là xõy dựng cho cỏc em một nền múng vững chắc để tạo hứng thỳ hơn trong việc học Tập làm văn cũng như trong việc học tốt mụn Tập làm văn cỏc lớp sau này Hơn thế nữa, học tốt phõn mụn Tập làm văn sẽ học tốt hơn mụn Tiếng Việt Đú cũng chớnh là rốn cho cỏc em sự phỏt triển đỳng đắn và lõu dài về đạo đức, trớ tuệ, thể chất, thẩm mỹ, cỏc kỹ năng cơ bản nhằm hỡnh thành nờn nhõn cỏch của con người
Qua thực tế giảng dạy và làm cụng tỏc chủ nhiệm, tụi nhận thấy rằng,
muốn học sinh viết tốt đoạn văn, trước hết học sinh phải viết đỳng yờu cầu và nhận thức được tầm quan trọng của mụn Tập làm văn
Chớnh vỡ vậy, tụi mạnh dạn đưa ra một số biện phỏp đỳc rỳt từ kinh nghiệm của bản thõn về việc giỳp học sinh viết đoạn văn ngắn từ 3- 5 cõu để cựng trao đổi với đồng nghiờp, hi vọng sẽ gúp một phần nhỏ bộ của mỡnh đem lại kết quả khả quan cho học sinh Để từ đú, giỳp cỏc em học sinh lớp 2 ngày càng học giỏi phõn mụn Tập làm văn hơn, gúp phần nõng cao chất lượng và hiệu quả của quỏ trỡnh giỏo dục
II.Thực trạng vấn đề:
1.Thực trạng chung:
Nội dung chương trỡnh
Số tiết trong cả năm:
- học kỡ 1:16 tiết
- Học kỡ 2: 15 tiết
2.Thực trạng đối với giỏo viờn và học sinh:
Trang 3a- Đối với giáo viên:
Phân môn Tập làm văn tạo cho học sinh môi trường giao tiếp để học sinh mở
rộng vốn từ cố định hướng,trang bị cho học sinh các kiến thức cơ bản về Tiếng việt gắn với các tình huống giao tiếp thường gặp Từ đó nâng cao các kĩ năng sử dụng Tiếng việt của học sinh.Giáo viên là một trong 3 nhân tố cần được xem xét của quá trình dạy học Tập làm văn, là nhân tố quyết định sự thành công của quá trình dạy học này.Khi nghiên cứu quá trình dạy hướng dẫn học sinh làm các dạng bài Tập làm văn cho học sinh lớp 2,tôi thấy thực trạng của giáo viên như sau:
-Phân môn Tập làm văn là phần kiến thức khó trong khi hướng dẫn học sinh nắm được yêu càu và vận dụng vào việc làm các bài tập nên dẫn đến tâm lí viên ngại bởi việc vận dụng còn gặp khó khăn
- Thưc tế trong trường tôi công tác, chúng tôi thường rất tích cực đổi mới phương pháp dạy sao cho hiệu quả nhất của môn học này.Đồng thời là tiền đề trong việc phát triển bồi dưỡng những em có năng khiếu.Nhưng kết quả và hiệu
quả giảng dạy còn bộc lộ không ít hạn chế.
b- Đối với học sinh:
Hầu hết học sinh chưa hiểu hết vị trí,tầm quan trọng ,tác dụng của phân môn Tập làm văn nên chưa dành thời gian thích đáng để học môn này
- Học sinh ít có hứng thú học phân môn này ,các em cho đây là môn vừa
“khó” vừa “khô”
- Học sinh thụ động, ít phát biểu ,có chăng cũng chỉ là những học sinh khá ,giỏi hoạt động hoặc các em chỉ bắt buộc trả lời câu hỏi mà không có sự liên kết thành đoạn,diễn đạt lủng củng,ý tưởng nghèo nàn
c Thực trạng của trường:
- Trường Tiểu học Ba Đình là trường ở trung tâm thị xã Bỉm Sơn nên số lượng học sinh tương đối đông, điều kiện sinh hoạt về vật chất cũng tương đối
ổn định Đa số các em được quan tâm, chăm sóc của gia đình rất tốt, nên khả năng tiÕp thu bµi tèt Hơn nữa các em cũng được tiếp xúc môi trường rộng nên
Trang 4sự bộc lộ mỡnh cũng tương đối tốt Chỉ cú một số ớt cỏc em ở khu xa trung tâm thị cũn hạn chế về giao tiếp, chưa tự tin về bản thõn
Qua khảo sỏt làm bài Tập làm văn dạng bài kể ngắn lần 1(dựa vào kết quả
đợt kiểm tra định kỡ giữa học kỡ 1) kết quả đạt chưa cao Cụ thể như sau:
Kết quả đạt đợc:
35
Nhìn vào bảng số liệu ta nhận thấy ngay rằng tỉ lệ học sinh hoàn thành chiếm số nhiều nhưng trờn thực chất cỏc em mới chỉ bước vào ngưỡng hoàn thành
Điều này cũng dễ hiều bởi vỡ vốn từ của cỏc em cũn nghốo, cơ hội để cỏc
em rốn luyện cũn ớt Là một giỏo viờn đứng lớp Hai, tụi rất băn khoăn làm thế nào để giỳp cỏc em thực hiện được mục tiờu đề ra? Làm thế nào để cỏc em yờu thớch mụn học? Bản thõn tụi luụn sẽ cố gắng trong từng tiết học, luụn gần gũi học sinh để tỡm ra biện phỏp hữu hiệu nhất, nhằm nõng cao chất lượng học tập của lớp mỡnh Đõy là lý do để tụi chọn đề tài này
III giải pháp thực hiện
Trước tỡnh hỡnh thực tế của lớp, cũng là tỡnh hỡnh chung của học sinh lớp Hai, tụi nghĩ rằng những lời núi, những việc làm, những bài giảng của thầy, cụ ảnh hưởng rất lớn đến cỏc em làm sao để ngay từ đầu cỏc em cú được một nền tảng tri thức, trang bị cho cỏc em vốn sống, vốn hiểu biết vững chắc Tất cả những điều đú đó thụi thỳc tụi đi sõu tỡm tũi, nghiờn cứu và dành nhiều cụng sức Tụi đó tiến hành cỏc giải phỏp như sau:
1 Tỡm hiểu nội dung chương trỡnh Tập làm văn lớp 2
Trang 5* Chương trình Tập làm văn lớp Hai gồm ba dạng bài cơ bản:
- Dạng bài: luyện tập về nghi thức lời nói
- Dạng bài: Trả lời câu hỏi
- Dạng bài về kể (tả)ngắn
Ba dạng bài này có mối quan hệ mật thiết với nhau, hỗ trợ cho nhau theo trình
tự từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp
Ví dụ: khi dạy Tập làm văn tuần 1 bài:Tự giới thiệu.Câu và bài(SGK lớp 2
trang 12).Tôi dạy từng bài như sau:
Bài tập 1:Trả lời câu hỏi(Tên em là gì?em quê ở đâu?em học lớp nào?em thích
học môn nào ?)
-Ở dạng bài này tôi cho các em thực hành giới thiệu về mình sau đó là hỏi bạn
và đáp lại lời bạn
-Với bài này các em được đứng trước lớp ,được thể hiện mình trước các bạn nen tôi cho các em thoải mái nói (dựa trên những câu hỏi gợi ý)
Bài tập 2:Sau khi làm được bài tập 1 sang bài tập 2 các em vận dung những điều
đã học ở bài 1 nói lại những điều các em biết về bạn
-Bài này các em được thực hành kĩ năng nói về bạn của mình
Bài tập 3:Kể lại nội dung mỗi bức tranh bằng 1 đến 2 câu để tạo thành 1 câu
chuyện
- Với dạng bài này hệ thống bài tập được nâng lên dần,từ dễ đến khó
- Đế làm được bài này các em phải có vốn kiến thức đã được học ở 2 bài trước
2.Dạy tốt các bài tập ở các tuần đầu để làm nền tản vững chắc học các bài khó hơn ở các tuần tiếp theo.
- Như chúng ta đã biết ở các tuần 1,5,8.Các em chủ yếu làm các dạng bài tập
như “trả lời câu hỏi”
-Đến các tuần tiếp theo các dạng bài tạp được nâng lên.Như vậy muốn học sinh làm tốt các dạng bài tập ở những tuần 10,13,15,16,34.Tôi đã chú trọng dạy học
sinh ở những bài đầu nói đủ câu,rõ ý bằng chính lời của học sinh.Sau các tuần đầu tôi nâng dần kiến thức theo chương trình SGK bên cạnh đó tôi luôn động
Trang 6viên khích lệ các em nói thành câu.
Ví dụ:Khi dạy bài “nói lời cảm ơn,xin lỗi” tuần 4(SGK trang 38).Tôi thực hiện
như sau:
Bài tập 1:Nội dung yeu cầu “nói lời cảm ơn ” của em trong các trường hợp:
- Bạn cùng lớp cho em đi chung áo mưa
- Cô giáo cho em mượn quyển sách
- Em bé nhặt hộ em chiếc bút rơi
Với mỗi tình huống học sinh trả lời tôi luôn uốn nắn kịp thời
+Tình huống 1: Học sinh nói”cảm ơn”
GV:Bạn nói lời cảm ơn đã dược chưa?Câu nói đã hay chưa?
Em hãy trả lời đầy đủ hơn:Tớ cảm ơn bạn rất nhiều
+Tình huống 2:Học sinh nói:Em cảm ơn cô
GV:Bạn trả lời đúng chưa?Em nào có cách nói cảm ơn khác:Em cảm ơn cô rất nhiều
+Tình huống 3:Học sinh trả lời:Cảm ơn em
GV:Em nào có cách nói khác đầy đủ hơn:Chị cảm ơn em nhiều lắm
Bài tập 2:Nói lời “xin lỗi”của em trong các trường hợp:
- Em lỡ bước ,giẫm vào chân bạn
- Em mải chơi,quên làm việc mẹ đã dặn
- Em đùa nghịch,va phải một cụ già
Giống như bài tập 1 tôi cho học sinh đứng lên nói rồi học sinh khác nhận xét
và sửa lỗi cho bạn mình Cứ như thế làm cho các em có thói quen phải trả lời đủ câu Trả lời câu hay, đủ ý Đây cũng là cơ sở giúp các em biết cách tiếp cận với dạng bài Tập làm văn kể ngắn
Bài tập 3:Yêu cầu của bài là nói 3 đến 4 câu về nội dung mỗi bức
tranh.Trong đó dùng lời “cảm ơn,xin lỗi”
- Đây là dạng bài kể theo tranh.Với dạng này trước tiên tôi cho học sinh quan sát bức tranh,dựa theo tranh để nói lời”cảm ơn,xin lỗi”
- GV gợi ý học sinh với bức tranh nào thì cần phải nói lời “cảm ơn” (bức
Trang 7tranh 1 )với bức tranh nào thì nói lời”xin lỗi”(bức tranh 2).
- Với dạng bài này ngoài những câu học sinh nói bằng ngôn ngữ của mình tôi còn gợi ý thêm cho học sinh các từ ngữ,câu văn hay để học sinh nói bằng nhiều câu khác nhau.Khi thực hiện bao giờ tôi cũng cho học sinh khá giỏi thực hiện trước sau đó cho học sinh cả lớp tiến hành
3.Dạy bài Tả ngắn trong giờ Tập làm văn
-Khi viết đoạn văn dù ngắn hay dài cũng phải đầy đủ 3 phần:
+Phần mở bài
+Phần triển khai đoạn
+Phần kết
- Viết câu mở đầu: Giới thiệu đối tượng cần viết(Có thể diễn đạt bằng một câu).
- Phát triển đoạn văn: Kể về đối tượng: Có thể dựa theo gợi ý, mỗi gợi ý có
thể diễn đạt 2, 3 câu tùy theo năng lực học sinh
- Câu kết thúc: Có thể viết một câu thường là nói về tình cảm, suy nghĩ ,
mong ước của em về đối tượng được nêu trong bài hoặc nêu ý nghĩa, ích lợi của đối tượng đó đối với cuộc sống, với mọi người
Ví dụ: Viết về một con vật:
- Con vật em định kể là con vật gì? Nó sống ở đâu?
- Hình dáng nó như thế nào?
- Hoạt động của nó có gì nổi bật? Nó đem lại lợi ích gì?
- Tình cảm của em đối với con vật đó?
Câu mở đầu: Giới thiệu
con chó
Nhà em có nuôi một con chó tên là Ki Ki
Phát triển: Kể về con chó Nó có bộ lông màu vàng mượt như tơ Đôi
Trang 8mắt của nó rất sáng và đôi tai vểnh lên trông mới đáng yêu làm sao! Nó thường nằm trước cửa để giữ nhà
Câu kết thúc: Tình cảm của
em đối với con chó này
Hằng ngày, em thường cho nó ăn Em rất yêu quý con chó của nhà em
4: Tăng cường củng cố,mở rộng kiến thức cho học sinh.
Trong quá trình giảng dạy, giáo viên cần liên hệ những nội dung kiến
thức có liên quan đến các chủ đề học tập trong các phân môn Tập đọc, Luyện
từ và câu ,chính tả với phân môn Tập làm văn, để cung cấp thêm vốn hiểu
biết, vốn từ ngữ về sự vật, hiện tượng xoay quanh các chủ đề để học sinh có kiến thức, không bỡ ngỡ khi gặp những đề bài mới chưa được luyện tập trên lớp Giúp học sinh có hiểu biết về đề tài, vận dụng kỹ năng thực hành để bài viết đạt kết quả
Ví dụ:
Khi học về chủ đề “ Ông bà”, “Cha mẹ”, “Anh em” (từ tuần 10 đến tuần
16), với rất nhiều những bài đọc thắm đượm tình cảm thương yêu trong gia đình, cùng với những tiết học phân môn Luyện từ và câu cung cấp, mở rộng vốn từ ngữ cho học sinh, ngoài việc giúp học sinh hiểu rõ và nắm chắc người thân của mình là những ai, ngoài việc khai thác và giáo dục tình cảm cho học sinh thông qua các nhân vật trong bài Tập đọc, nhấn mạnh cái hay, cái đẹp của nội dung bài, hướng cho học sinh liên hệ đến bản thân, gia đình, người thân của mình, tôi còn cung cấp thêm từ ngữ, hướng dẫn các em hệ thống lại, lựa chọn, ghi nhớ các
từ ngữ phù hợp với đề tài (ông bà, cha mẹ, anh em) để chuẩn bị cho bài làm văn sắp tới (viết về người thân), tôi luôn nói với các em sự cần thiết phải học thuộc
và lựa chọn những từ ngữ đã học để các em vận dụng vào bài tập làm văn, khơi gợi và kích thích tinh thần học tập của các em
Trang 9+ Cụ thể là khi dạy phân môn Tập đọc đặc biệt là luyện đọc Vì đọc hay, đọc đúng giúp các em nắn chắc nội dung bài Hơn nữa, đọc diễn cảm thì các em mới cảm nhận được cái hay, cái đẹp của bài Tập đọc đó Đọc tốt, đọc hay giúp cho các em tự tin hơn trong học tập
Khi bắt đầu bài Tập đọc bao giờ tôi cũng chú trọng phần đọc mẫu và luyện đọc cho học sinh Khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài, tôi thường khuyến khích học sinh suy nghĩ trả lời câu hỏi theo cảm nhận riêng của mình.Các em có thể thêm bớt từ ngữ sao cho hay nhưng nội dung không thay đổi.Nếu các em nắm vững nội dung bài học thì rất nhanh thuộc chuyện, thuận lợi cho tiết kể chuyện hôm sau
+ Đối với phân môn Luyện từ và câu:sinh lớp 2 chưa được học về lý thuyết, ngữ pháp, các khái niệm từ và câu được hình thành thông qua thực hành luyện tập Chính vì vậy, việc tăng cường sử dụng ngôn ngữ rất cần thiết trong giờ học Tập làm văn Bằng cách cho học sinh trao đổi với giáo viên ,học sinh trao đổi với học sinh thông qua giao tiếp ngôn ngữ để học sinh có thêm vốn ngôn ngữ cho bản thân.Thêm vào đó nó còn giúp học sinh nhận ra cấu tạo câu, nhằm giúp các
em khi viết câu đúng, đủ bộ phận, diễn đạt ý rõ ràng, dễ hiểu
Ví dụ:
Dựa vào các mẫu câu được học trong phân môn Luyện từ và câu: “ Ai – là gì?”, “ Ai – làm gì?”, “ Ai – như thế nào?”, GV hướng dẫn HS nhận biết những vấn đề sau:
- Câu văn của em viết ra đã đủ hai bộ phận chưa: Bộ phận trả lời cho câu
hỏi Ai?( hoặc Cái gì?/ Con gì)?, bộ phận trả lời cho câu hỏi Là gì (hoặc Làm gì?/ Như thế nào? ( Đó chính là đảm bảo về hình thức cấu tạo)
- Người đọc, người nghe có hiểu nội dung chưa? (Đảm bảo về mặt nghĩa)
Trên cơ sở đó, giáo viên hướng dẫn học sinh viết dấu chấm câu phù hợp khi hết câu
+ Đối với phân môn Chính tả: Ngoài ra tôi đặc biệt chú trọng học tốt phân môn Chính tả Vì rằng nếu viết văn mà sai lỗi chính tả thì còn gì là văn Vậy nên tôi rất coi trọng và thường xuyên luyện rèn cho học sinh viết đúng chính tả Không
Trang 10những tôi quan tâm sửa lỗi cho học sinh trong từng bài học mà tôi còn quan tâm đến chữ viết ,cách trình bày của học sinh.Vì nếu em nào viết chữ đẹp,trình bày
rõ ràng sạch,đẹp,viết đúng chính tả thì chứng tỏ em đó có khả năng viết văn tốt
5 Thực hiện nghiêm túc việc chấm và chữa bài
Đây là việc làm hết sức cần thiết, giúp học sinh nhận ra lỗi sai để điều chỉnh, sửa chữa, hoàn chỉnh bài văn Học sinh lớp 2 chưa được học và luyện tập nhiều về từ ngữ, ngữ pháp, chắc chắn trong bài viết của các em sẽ rất nhiều lỗi sai Trong quá trình chấm bài, giáo viên phát hiện, giúp học sinh khắc phục, biết lựa chọn, thay thế các từ ngữ cho phù hợp Đối với những bài làm có ý hay nhưng chưa hoàn chỉnh, giáo viên giúp học sinh gọt giũa, trau chuốt thêm cho bài văn được hấp dẫn hơn
Khi sửa bài, giáo viên nên giới thiệu những bài làm hay ở năm học trước, hoặc những bài hay của học sinh trong lớp cho các em tham khảo Từ đó, giúp các em nhận thấy sự khác nhau về cách diễn đạt trong cùng một đề tài để các em hiểu rằng, những bài làm thể hiện sự suy nghĩ độc lập của cá nhân luôn được khích lệ và tôn trọng
6 Phối hợp với phụ huynh học sinh
Để học sinh học phân môn Tập làm văn của lớp đạt kết quả tốt, giáo viên cần làm tốt công tác tuyên truyền, phối hợp với phụ huynh để cùng xây dựng tốt
nề nếp tự học và chuẩn bị bài ở nhà Cụ thể như sau:
- Trong cuộc họp phụ huynh đầu năm, tôi thông báo kết quả học tập cũng như kết quả khảo sát của các em về mọi mặt nhất là việc học phân môn Tập làm văn của từng em, sau đó tôi tuyên truyền cho phụ huynh biết về vai trò quan trọng của phân môn Tập làm văn nói riêng cũng như môn Tiếng Việt nói chung
- Hướng dẫn phụ huynh trong việc mua sắm đồ dùng học tập của học sinh
về bút, vở viết, sách giáo khoa, các tài liệu tham khảo cũng như việc đọc thêm sách, báo ở nhà
- Phổ biến cho phụ huynh biết các tiêu chuẩn cụ thể khi xếp loại học lực của học sinh từng học kỳ, cả năm học đối với môn Tiếng Việt mà phân môn Tập làm văn đóng vai trò quan trọng
- Hướng dẫn phụ huynh dựa vào các câu hỏi gợi ý giúp học sinh quan sát, tìm hiểu bài, chuẩn bị bài ở nhà Phụ huynh kiểm tra và thường xuyên quan tâm sửa chữa các sai sót về bài viết cho con em mình