Tài liệu tự học thăm dò chức năng CTUMP

MỤC TIÊU HỌC PHẦN - Trình bày được cơ sở sinh lý học của các kỹ thuật thăm dò chức năng.. NỘI DUNG HỌC PHẦN 2.1 Điện tâm đồ thường qui 2.2 Thăm dò chức năng ngoài điện tâm đồ thường qui

2019 khoa và Bác sĩ y h c c Đ i t ố ượ ng: Bác sĩ đa ọ ổ

truy n ề

Đối tượng sinh viên: bác sĩ đa khoa, bác sĩ y học cổ truyền.

Học phần tiên quyết: không

Học phần học trước: sinh lý 1, sinh lý 2

3 MỤC TIÊU HỌC PHẦN

- Trình bày được cơ sở sinh lý học của các kỹ thuật thăm dò chức năng

- Mô tả được nguyên lý của các kỹ thuật thăm dò chức năng cơ bản

- Xác định được giá trị bình thường và bất thường của các kết quả thăm

dò chức năng các cơ quan

4 NỘI DUNG HỌC PHẦN

2.1 Điện tâm đồ thường qui

2.2 Thăm dò chức năng ngoài điện tâm đồ thường qui

3.1 Đánh giá chức năng thông khí phổi

3.2 Đánh giá chức năng khuếch tán khí qua màng phế

nang mao mạch và khí máu động mạch

4 Thăm dò chức năng tiêu hóa và tình trạng dinh

4.1 Nội soi ống tiêu hóa

4.2 Đánh giá hoạt động chức năng ống tiêu hóa

4.3 Đánh giá tình trạng dinh dưỡng của 1 cá thể

5 Thăm dò chức năng tiết niệu, dịch và điện giải 3 2 65.1 Đánh giá chức năng thận

5.2 Đánh giá chức năng tiết niệu ngoài thận

5.3 Xét nghiệm dịch và điện giải

6.1 Định lượng hormon

6.2 Đánh giá hiệu quả tác dụng của hormon

6.3 Thăm dò chức năng sinh sản

7.1 Điện sinh lý thần kinh cơ

7.2 Đánh giá tuần hoàn não và áp lực nội sọ

7.3 Thăm dò chức năng thần kinh thực vật

7.4 Thăm dò chức năng thần kinh cao cấp

5.2 Phương pháp học và tự học

- Sinh viên lên lớp nghe giảng và tham gia trao đổi, thuyết trình, thảo luậnnhóm, kiểm tra theo yêu cầu môn học Phần thực tập, sinh viên quan sát cán bộtrình diễn, xem băng hình, làm bài tập, thực hiện một số thao tác kỹ thuật cơbản Sinh viên tập phân tích, biện luận và nhận định kết quả thăm dò chức năng

- Sinh viên tự học: chuẩn bị nội dung theo yêu cầu của giảng viên để hoànthành bài tập, thuyết trình, thảo luận nhóm, báo cáo chuyên đề…

6 TÀI LIỆU DẠY VÀ HỌC

6.1 Tài liệu giảng dạy

Bộ môn Sinh lý học, khoa Y, Trường Đại học Y Dược Cần Thơ (2014),

Giáo trình Thăm dò chức năng.

6.2 Tài liệu tham khảo

1 Hoàng Trọng Thảng (2006), “Xét nghiệm thăm dò và hội chứng tiêu

hóa-gan mật”, Bệnh tiêu hóa hóa-gan mật, Nhà xuất bản Y học.

2 Võ Tấn Cường (2008), “Thăm dò hệ thần kinh”, Bài giảng bệnh học hệ

thần kinh, Nhà xuất bản Y học.

3

3 Mai Thế Trạch, Nguyễn Thy Khuê (2007), Nội tiết học đại cương, Nhà

xuất bản Y học

4 Bộ môn phụ sản, Trường Đại học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh (2006),

“Một số phương pháp thăm dò trong phụ khoa’’, Sản phụ khoa, tập 1, Nhà

xuất bản Y học

5 Bộ môn Sinh lý học, Trường Đại học Y Hà Nội (2007), Sinh lý học, Nhà

xuất bản Y học

6 Linda S Costanzo (2006), Physiology Cases and Problems-Board Review

Series, Lippincott Williams & Wilkins, The Science of Review'M.

7 PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ HỌC PHẦN

* Hình thức và nội dung đánh giá:

- Chuyên cần: đi học đầy đủ, chuẩn bị bài tốt và tích cực tham gia thảoluận, hoàn thành bài tập cá nhân/nhóm đủ và đúng hạn…

- Kiểm tra thường xuyên: kết quả bài tập cá nhân/nhóm, kết quả thuyếttrình, kiểm tra câu hỏi ngắn trong suốt quá trình học, kiểm tra thực hành

- Thi kết thúc học phần: MCQ các nội dung đã học kể cả phần tự học

Phân bố thời gian (tiết): 30 tiết

Đối tượng sinh viên: Y chính quy

Bộ môn phụ trách giảng dạy: Bộ môn Sinh lý - Khoa Y

2 MÔ TẢ PHẦN THỰC TẬP

Phần thực tập thăm dò chức năng minh họa các kiến thức lý thuyết đãhọc, qua đó trang bị cho người học những vấn đề đại cương về thực hành chẩnđoán chức năng hoạt động các cơ quan trong cơ thể Những nguyên lý kỹ thuật

và tiêu chuẩn đánh giá chức năng sẽ giúp người học có kiến thức về sinh lý lâmsàng phục vụ cho việc nghiên cứu, chẩn đoán, theo dõi và tiên luợng các rối loạnchức năng của cơ thể

3 MỤC TIÊU PHẦN THỰC TẬP

- Mô tả được nguyên lý của các kỹ thuật thăm dò chức năng cơ bản

- Xác định được giá trị bình thường của các kết quả thăm dò chức năng cơbản

- Phân tích, biện luận được một số bất thường trên kết quả thăm dò chứcnăng

4 NỘI DUNG PHẦN THỰC TẬP

TIẾT

BỐ TRÍ THỰC TẬP

1 Điện tâm đồ bình thường 2 1 buổi (gồm cả giới

thiệu nội quy thực tập)

2 Điện tâm đồ trong chẩn đoán tăng gánh

- Giới thiệu lý thuyết thực tập: đại cương, nguyên tắc, phương tiện, dụng

cụ, các bước tiến hành và yêu cầu thực tập

- Trình diễn theo bảng kiểm hoặc chiếu các băng ghi hình, xây dựng cácbài tập nghiên cứu trường hợp

- Hướng dẫn sinh viên phân tích, biện luận và nhận định kết quả thôngqua thảo luận nhóm

6 TÀI LIỆU DẠY VÀ HỌC

6.1 Tài liệu giảng dạy

Bộ môn Sinh lý học, khoa Y, Trường Đại học Y Dược Cần Thơ (2014),

Giáo trình Thực tập Thăm dò chức năng và Bộ bài tập thăm dò chức năng.

6.2 Tài liệu tham khảo

1 Hoàng Trọng Thảng (2006), “Xét nghiệm thăm dò và hội chứng tiêu

hóa-gan mật”, Bệnh tiêu hóa hóa-gan mật, Nhà xuất bản Y học.

2 Võ Tấn Cường (2008), “Thăm dò hệ thần kinh”, Bài giảng bệnh học hệ

thần kinh, Nhà xuất bản Y học.

3 Mai Thế Trạch, Nguyễn Thy Khuê (2007), Nội tiết học đại cương, Nhà

xuất bản Y học

4 Bộ môn phụ sản, Trường Đại học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh (2006),

‘Một số phương pháp thăm dò trong phụ khoa’’, Sản phụ khoa, tập 1, Nhà

xuất bản Y học

5 Linda S Costanzo (2006), Physiology Cases and Problems-Board Review

Series, Lippincott Williams & Wilkins, The Science of Review'M.

6 PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ HỌC PHẦN

- Kiểm tra thực hành: bài thu hoạch và thi thực hành chạy trạm

Bài 1ĐẠI CƯƠNG VỀ THĂM DÒ CHỨC NĂNGMục tiêu bài học:

1 Trình bày được khái niệm và các bước thực hiện thăm dò chức năng

2 Xác định được tiêu chuẩn của một hằng số sinh lý và ứng dụng đượctoán xác suất thống kê trong xây dựng hằng số sinh lý

Cấu trúc bài học:

1 Giới thiệu về thăm dò chức năng

1.1 Khái niệm về thăm dò chức năng1.2 Các bước thăm dò chức năng

1.3 Vai trò của thăm dò chức năng (tự học)

2 Hằng số sinh lý

2.1 Tiêu chuẩn của một hằng số sinh lý 2.2 Ứng dụng toán xác suất thống kê trong xây dựng hằng số sinh

lý (tự học)

3 Một số vấn đề lưu ý trong thăm dò chức năng sinh lý (tự học)

3.1 Xây dựng số đối chiếu phù hợp 3.2 Các điều kiện qui chuẩn

Tài liệu tham khảo:

1 Bộ môn Sinh lý học, Trường Đại học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh

(2012), Sinh lý học Y khoa tập 1, Chương II Sinh lý Máu, trang 55-99, Thư viện

trường Đại học Y Dược Cần Thơ

2 Bộ môn Sinh lý học, Trường Đại học Y Hà Nội (2011), Sinh lý học, Bài

7 Sinh lý máu, trang 99-136, Thư viện trường Đại học Y Dược Cần Thơ

3 Guyton and Hall (2006), Textbook of Medical Physiology, Elsevier

Saunders, Unit VI: Blood cell, Immunity and Blood Clotting, page 419–468.http://jpkc.hactcm.edu.cn/2012yxslx/file/Textbook%20of%20Medical

%20Physiology.pdf

4 Rhoades and Pflanzer (1996), Human Physiology, Sauders College

Publishing, Part II Physiological Control Systems, Chapter 17 Function of theBlood, page 508 – 542, Thư viện trường Đại học Y Dược Cần Thơ

Bài tập cá nhân:

1 Đọc trước toàn bộ các chương trong giáo trình (từ chương 1 đếnchương 6) và xếp các thăm dò chức năng được trình bày trong giáo trình vàotừng nhóm kỹ thuật sử dụng trong thăm dò chức năng (đã giới thiệu ở mục 1.1)

Bài tập nhóm:

1 Trình bày những vấn đề cần lưu ý và cần thực hiện khi chọn đối tượng(chọn mẫu) để xây dựng một hằng số sinh lý.

2 Tính trung bình, độ lệch chuẩn, giới hạn sinh lý, sai số chuẩn các chỉ số

về kích thước (chiều cao, cân nặng, vòng đầu, vòng cánh tay…(có thể thêm cáckích thước khác), dấu hiệu sinh tồn (huyết áp, mạch, nhịp thở, nhiệt độ) củanhóm tự học và rút ra nhận xét Lưu ý: khi viết báo cáo có ghi lại tuổi, giới, sốliệu của từng người trong một bảng tổng hợp

Yêu cầu:

Sinh viên làm bài tập bằng viết tay trên giấy và nộp sau 01 tuần học lýthuyết tại bộ môn vào ngày thứ ba hoặc thứ sáu của tuần

9

Chương 1THĂM DÒ CHỨC NĂNG TIM MẠCH

Bài 2ĐIỆN TÂM ĐỒ THƯỜNG QUIMục tiêu bài học:

1 Xác định được ý nghĩa và tiêu chuẩn của các sóng, đoạn, khoảng trênđiện tâm đồ

2 Phân tích được các điện tâm đồ bệnh lý

Cấu trúc bài học:

1 Đại cương về điện tâm đồ (tự học)

1.1 Khái niệm về điện tâm đồ1.2 Các bước phân tích một điện tâm đồ

2 Điện tâm đồ trong đánh giá sự thay đổi hình thái tim (tự học và học

thực tập)

2.1 Dày nhĩ (tăng gánh nhĩ) 2.2 Dày thất (tăng gánh thất)

3 Điện tâm đồ trong chẩn đoán bệnh mạch vành (tự học một phần và học

thực tập)

3.1 Thiểu năng vành (cơn nghẹn tim)3.2 Hội chứng trung gian

3.3 Nhồi máu cơ tim

4 Điện tâm đồ trong chản đoán rối loạn dẫn truyền (tự học một phần và

học thực tập)

4.1 Tắc nghẽn ở tim4.2 Hội chứng kich thích sớm

5 Điện tâm đồ trong chẩn đoán rối loạn tạo nhịp (tự học một phần và học

thực tập)

5.1 Rối loạn nhịp xoang5.2 Ngoại tâm thu

5.3 Nhịp nhanh kịch phát5.4 Rung-cuồng nhĩ, thất

6 Điện tâm đồ trong chẩn đoán rối loạn điện giải và sử dụng thuốc (tự

học một phần và học thực tập)

6.1 Rối loạn kali máu6.2 Rối loạn canxi máu6.3 Glycosid trợ tim

Tài liệu tham khảo:

1 Bộ môn nội, Đại học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh (2009), Điện tâm

đồ trong thực hành lâm sàng, Nhà xuất bản Y học.

2 Trần Đỗ Trinh (2008), Hướng dẫn đọc điện tim, Nhà xuất bản Y học.

3 Ary L Goldberger (2001), “Electrocardiography”, Harrison’s Principle

of Internal medicine, 15th Edition

Bài tập cá nhân:

1 Tại sao sóng P trong tăng gánh nhĩ trái có hình dạng “yên ngựa”?

2 Trình bày chẩn đoán phân biệt giữa block nhánh phải và hội chứngBrugada?

Bài 3THĂM DÒ CHỨC NĂNG NGOÀI ĐIỆN TÂM ĐỒ THƯỜNG

QUIMục tiêu bài học:

1 Trình bày được khái niệm về các kỹ thuật thăm dò chức năng tim mạch

2 Trình bày được chỉ định của các kỹ thuật thăm dò chức năng tim mạch

Cấu trúc bài học:

1 Ứng dụng siêu âm trong thăm dò chức năng tim mạch

1.1 Siêu âm tim1.2 Doppler mạch máu

2 Theo dõi chức năng tim mạch liên tục qua holter

2.1 Holter điện tâm đồ2.2 Holter huyết áp

3 Nghiệm pháp gắng sức trong thăm dò chức năng tim mạch

3.1 Điện tâm đồ gắng sức 3.2 Siêu âm tim gắng sức

4 Điện sinh lý tim (tự học)

4.1 Khái niệm4.2 Chỉ định

5 Đo áp lực máu trực tiếp (tự học)

5.1 Đo huyết áp xâm nhập5.2 Đo áp lực tĩnh mạch trung tâm

6 Thăm dò chức năng tim mạch bằng đồng vị phóng xạ (tự học)

6.1 Xạ hình phóng xạ tười máu cơ tim6.2 Chụp cắt lớp phát xạ POSITRON (Positron emissiontomography scanning)

7 Một số phương pháp khác trong thăm dò chức năng tim mạch (tự học)

Tài liệu tham khảo:

1 Trịnh Bỉnh Di, Lê Thành Uyên, Đoàn Yên (1979), Một số thăm dò

chức năng sinh lý, Nhà xuất bản Y học.

2 Phạm Minh Thông (2007), Nguyên lý siêu âm doppler mạch, Nhà xuất

bản Y học

3 Hội tim mạch học Việt Nam (2010), Khuyến cáo về thăm dò điện sinh

lý và can thiệp điều trị rối loạn nhịp tim, Nhà xuất bản Y học.

Bài tập cá nhân:

1 Trình bày các mặt cắt cơ bản trong siêu âm tim

2 Tìm 3 hình ảnh liên quan đến kỹ thuật thực hiện thăm dò chức năng timmạch bằng đồng vị phóng xạ.

Chương 2THĂM DÒ CHỨC NĂNG HÔ HẤP

Bài 4ĐÁNH GIÁ CHỨC NĂNG THÔNG KHÍ PHỔI

Mục tiêu bài học:

1 Xác định được ý nghĩa và tiêu chuẩn của các thông số hô hấp ký

2 Phân tích được một mẫu hô hấp ký trên lâm sàng

3 Trình bày được các kỹ thuật thăm dò cơ học phổi

Cấu trúc bài học:

1 Hô hấp ký (Tự học)

1.1 Khái niệm hô hấp ký 1.2 Các phương pháp đo hô hấp ký thông thường 1.3 Các phương pháp đo thể tích khí cặn

2 Thăm dò cơ học hô hấp

2.1 Thăm dò tính đàn hồi của phổi 2.2 Thăm dò sức cản hô hấp

2.3 Khảo sát hoạt động của cơ hô hấp

3 Nội soi phế quản

Tài liệu tham khảo

1 Bộ môn Sinh lý học, Trường Đại Học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh

(2009), “Sinh lý hô hấp”, Sinh lý học Y khoa, tập 1, Nhà xuất bản Y học, tr

1 Trình bày Qui trình đo hô hấp ký cho một bệnh nhân

2 Vẽ hình đồ thị thể tích theo thời gian và chú thích trên hình này ít nhất

10 thông số hô hấp mà sinh viên biết, sau đó cho biết ý nghĩa các thông số hôhấp này

3 Trình bày các trường hợp bệnh lý rối loạn thông khí tắc nghẽn và rốiloạn thông khí hạn chế

Bài tập nhóm:

1.Trình bày và giải thích các bất thường hô hấp ký có thể xảy ra trên bệnhnhân hen phế quản và bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, trong đó có giảithích nguyên nhân dẫn đến các rối loạn hô hấp này

2 Trình bày qui trình thực hiện test dãn phế quản trên bệnh nhân đến đo

hô hấp ký

3 Tình huống: Tại Bệnh viện Trường ĐH Y Dược Cần Thơ, có Bệnh nhân

Lê Minh H, 12 tuổi, đến khám vì ho, khò khè Tiền sử Ho, khó thở, khò khè tái

đi tái lại nhiều lần, hay gặp về đêm khuya, nửa đêm về sang và có ông nội tửvong vì hen phế quản Cách đây 30 phút bệnh nhân có xịt 2 nhát salbutamol chodễ thở để đi khám Chẩn đoán sơ bộ lâm sàng: Hen phế quản bậc 3 Kết quả Hôhấp ký như sau: VC 67%, FVC 68%, FEV1 62%, FEV1/VC 67%, FEV1/FVC65%, PEF 61% Câu hỏi:

a Kết luận hô hấp ký trên bệnh nhân Lê Minh H

b Trong 2 tuần điều trị Bệnh nhân H có lên cơn suyễn 1 lần, bạn có thểhướng dẫn bệnh nhân kiểm soát cơn hen bằng các chỉ số nào trong hô hấp ký?

c Nếu điều trị đặc hiệu thì chỉ số hô hấp ký nào sẽ cải thiện rõ nhất saumỗi lần điều trị? Tại sao?

Yêu cầu:

Sinh viên làm bài tập bằng viết tay trên giấy và nộp sau 01 tuần học lýthuyết tại bộ môn vào ngày thứ ba hoặc thứ sáu của tuần

15

Bài 5ĐÁNH GIÁ CHỨC NĂNG KHUẾCH TÁN KHÍ

QUA MÀNG PHẾ NANG-MAO MẠCH

VÀ KHÍ MÁU ĐỘNG MẠCHMục tiêu bài học:

1 Trình bày được thăm dò khả năng khuếch tán khí qua màng hô hấp

2 Phân tích được kết quả khí máu động mạch

Cấu trúc bài học:

1 Thăm dò khả năng khuếch tán khí qua màng phế nang-mao mạch:

1.1 Khái niệm1.2 Nguyên tắc đo DLCO1.3 Chỉ định và chống chỉ định đo DLCO1.4 Đánh giá kết quả đo DLCO

2 Khí máu động mạch: (Tự học)

2.1 Khái niệm2.2 Nguyên tắc2.3 Ý nghĩa và ứng dụng lâm sàng của phân tích khí trong máu

Tài liệu tham khảo

1 Bộ môn Sinh lý học, Trường Đại Học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh

(2009), “Sinh lý hô hấp”, Sinh lý học Y khoa, tập 1, Nhà xuất bản Y học, tr

2 Bệnh nhân Nguyễn Thị B có kết quả khí máu động mạch như sau: pH =7,07; PaCO2 = 28 mmHg; HCO3- = 8 mEq/L; Na+ = 125 mEq/L; Cl- = 100mEq/L; K+ = 2,5 mEq/L Hãy nhận xét về kết quả này?

Yêu cầu:

Sinh viên làm bài tập bằng viết tay trên giấy và nộp sau 01 tuần học lýthuyết tại bộ môn vào ngày thứ ba hoặc thứ sáu của tuần.

17

Chương 3THĂM DÒ CHỨC NĂNG TIÊU HÓA

Bài 6NỘI SOI ỐNG TIÊU HÓAMục tiêu bài học:

1 Xác định các bước cần chuẩn bị bệnh nhân khi nội soi ống tiêu hóa

2 Trình bày các chỉ định và chống chỉ định của nội soi ống tiêu hóa

3 Trình bày các hình ảnh đặc trưng của nội soi ống tiêu hóa

Cấu trúc bài học:

1 Đại cương

2 Nội soi dạ dày-tá tràng (tự học một phần và học thực hành)

2.1 Chuẩn bị bệnh nhân2.2 Chỉ định và chống chỉ định2.3 Hình ảnh nội soi bình thường2.4 Hình ảnh bệnh lý

3 Nội soi đại tràng (tự học một phần và học thực hành)

3.1 Chuẩn bị bệnh nhân3.2 Chỉ định và chống chỉ định3.3 Hình ảnh bình thường và bất thường

4 Nội soi hậu môn-trực tràng (tự học một phần và học thực hành)

4.1 Chuẩn bị bệnh nhân4.2 Chỉ định và chống chỉ định4.3 Hình ảnh bệnh lý

5 Nội soi ống tiêu hóa bằng viên nang

5.1 Giới thiệu về viên nang nội soi5.2 Chuẩn bị

5.3 Chỉ định và chống chỉ định5.4 Kết quả nội soi

Tài liệu tham khảo

1.Trường Đại học Y khoa Huế (2005), “Nội soi”, Bài giảng đào tạo kỹ

năng chuyên môn cho bác sĩ tuyến huyện, Nhà xuất bản Y học, trang 1-71.

2 Hoàng Trọng Thảng (2006), Bệnh tiêu hóa gan mật, Xét nghiệm thăm

dò và hội chứng tiêu hóa- gan mật Nhà xuất bản Y học

Bài 7ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG CHỨC NĂNG ỐNG TIÊU HÓA

1 Thăm dò đánh giá hoạt động cơ học của ống tiêu hóa

1.1 Đo áp lực ống tiêu hóa1.2 Đo áp lực cơ vòng đường tiêu hóa dưới1.3 Đo pH thực quản

1.4 Các kỹ thuật khác

2 Thăm dò đánh giá hoạt động bài tiết của ống tiêu hóa

2.1 Thăm dò chức năng bài tiết dịch vị 2.2 Thăm dò chức năng bài tiết dịch tụy

3 Thăm dò đánh giá hoạt động tiêu hóa của ống tiêu hóa

4 Thăm dò đánh giá hoạt động hấp thu của ống tiêu hóa

Tài liệu tham khảo

1 Trịnh Bỉnh Di, Lê Thành Uyên, Đoàn Yên (1979), “Thăm dò chức năng

tiêu hóa”, Một số thăm dò chức năng sinh lý, Nhà xuất bản Y học, trang

108-122

2 Hoàng Trọng Thảng (2006), “Xét nghiệm thăm dò và hội chứng tiêu

hóa- gan mật”, Bệnh tiêu hóa gan mật, Nhà xuất bản Y học.

Bài tập cá nhân:

1 Trình bày các chống chỉ định của đo áp lực cơ vòng đường tiêu hóa

2 Nêu các nguyên nhân có thể làm xét nghiệm amylase dương tính giả(amylase máu và amylase niệu)