Có lẽ bản chất của tình dục đã hấp dẫn hình như không một cái gì có thể vừa ám ảnh vừa bất thường hơn thế, nên cứ đưa được nó vào tác phẩm một cách nguyên lành cũng đã là một thành công.
Trang 1Khi nhà văn yên vị, tức là lúc ngòi bút bất lực
Cập nhật ngày 28 tháng 10 năm 2006 lúc 1:08 am (GMT+7)
Nhà văn Thuận tên thật là Đoàn Ánh Thuận, sinh 1967 tại
Hà Nội, hiện sống tại Pháp Học đại học ở Nga, cao học ở Pháp Tác phẩm: Made in Vietnam, Chinatown (Phố Tàu), Paris 11 tháng 8 Sắp in: T mất tích Nhà văn Thuận đã có buổi nói chuyện về Tặng thưởng Hội Nhà văn VN 2005 và đối thoại xung quanh những tác phẩm của chị
>> Tặng thưởng của Hội Nhà văn VN bị từ chối, vì sao?
Rốt cuộc, chị có nhận Tặng thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam 2005 cho cuốn
"Paris 11 tháng 8"?
Tôi ít quan tâm đến giải thưởng, loại nào cũng thế Đó là những thứ dễ làm người
ta mụ mẫm và thỏa hiệp
Giả sử sách của chị được Giải thưởng chính thức chứ không chỉ là Tặng thưởng, thái độ của chị có khác?
Trang 2Đã thờ ơ thì tưởng chẳng có gì đơn giản hơn Tôi sẽ không hồ hởi đáp máy bay về nhận, cũng như không mất sức viết một lá đơn từ chối
Phải chăng nếu Hội Nhà văn VN cho rằng mình đã không bỏ sót tác phẩm hay dù tác giả ở nơi xa xôi, họ nên ghi nhận "Chinatown" trước khi biết đến "Paris 11 tháng 8"?
Thực ra Chinatown và Paris 11 tháng 8 xuất bản cùng năm 2005, chỉ cách nhau có
vài tháng Nhưng dù thế nào, tôi cũng không bao giờ bức xúc vì nó đã không lọt vào mắt xanh của Hội Nhà văn Trên thực tế, tôi ngạc nhiên khi thấy tác phẩm của mình được trao tặng thưởng chứ không phải là ngược lại
Chị có thể tiết lộ đôi chút về thủ pháp cuốn mới nhất "T mất tích", có gì đột phá so với "Chinatown" và "Paris 11 tháng 8"?
Có lẽ lần đầu tiên tôi không còn cảm giác phải gồng mình làm mới T mất tích không có cấu trúc tiểu thuyết lồng tiểu thuyết (như Chinatown) hay văn kết hợp báo (như Paris 11 tháng 8) Nó cũng không sử dụng những câu dài nửa trang, những đoạn viết vô hồi kì trận như Made in Vietnam
Không quá lạnh lùng, không thật sôi nổi, T mất tích khiến người viết là tôi bình
thản đi vào cuộc phiêu lưu ngay từ những dòng đầu, phiêu lưu theo đúng cái nghĩa
là không biết câu sau sẽ thế nào, trang tới sẽ đi đến đâu, la bàn chỉ hướng về mỗi cụm từ “Cấm Kể Chuyện”
Thế mà càng viết mới thấy cái đích tưởng đơn giản sao khó thực hiện, nhất là khi T mất tích nhỡ mang cấu trúc “trinh thám”, khi nhân vật chính thường ngại phát biểu
thành lời, khi ngay cả các tiểu tiết cũng bị đặt lên bàn mổ
Đọc một đoạn trích "T mất tích" thấy có yếu tố sex (khá thẳng thắn và vui)- điều không thấy ở hai cuốn trước? Chị có quan niệm riêng nào về sex trong văn chương,
và có khen ai trong khu vực hóc búa này không?
Trang 3Trên bản đồ văn chương thế giới, vài cái đỉnh rất cao về tình dục là Nobokov, Coetzee, Houellebecq Tôi luôn ngạc nhiên rằng những phong cách rất khác nhau này lại có một điểm khá chung, ấy là sự chân thật cao độ
Có lẽ bản chất của tình dục đã hấp dẫn (hình như không một cái gì có thể vừa ám ảnh vừa bất thường hơn thế), nên cứ đưa được nó vào tác phẩm một cách nguyên lành cũng đã là một thành công Thật sai lầm khi bắt tình dục phải đeo kính, đội
mũ, trịnh trọng đóng vai các nhà tư tưởng, các nhà triết học, các nhà nữ quyền
Chị nói mỗi tác phẩm là một chuyến đi xa để tác giả tìm thấy một cái Tôi khác của mình Một phần cái Tôi của nhà văn Thuận: thật thông minh, lý trí, lạnh lùng, không khoan nhượng?
Tôi vẫn đau khổ vì thường phát hiện ra những cái Tôi ngược lại như chị miêu tả Nếu tôi không nhầm thì những người không viết là những kẻ hạnh phúc nhất
Chị không thích sung vào đội ngũ “tầm tầm” các nhà văn di cư viết tiếng Pháp nên vẫn dùng vũ khí là tiếng Việt, văn học cho độc giả người Việt Vậy chị có quan tâm đến thứ hạng của mình ở trong nước không?
Ngay trong đội ngũ các nhà văn “tầm tầm” ở nước Pháp cũng có mặt không ít các tác giả sinh ra và lớn lên tại đây Đơn giản là vì khả năng văn chương không chỉ bao gồm hai việc đọc thông và viết thạo
Xếp hạng mấy ư? Dư luận chưa bao giờ gây được sức ép nào với tôi nên chuyện thứ bậc lại còn viển vông hơn nữa
Năm ngoái chị có cuộc bút chiến với nhà văn Nguyên Ngọc Có phải một phần vì ông ấy đã không xếp chị vào chiếu các nhà văn Việt Nam quan trọng nhất hiện nay như lẽ ra phải thế?
Trang 4“Bút chiến”, trong trường hợp này, là một từ quá ư phóng đại Cuộc trao đổi giữa tôi và nhà văn Nguyên Ngọc chỉ mang tính chuyên môn, không để phân thắng bại, không xuất phát từ tình cảm cá nhân
Đối với tôi không có chiếu trên cũng chẳng có chiếu dưới Bởi vì khi nhà văn yên
vị tức là lúc ngòi bút bất lực
Việc là con dâu nhà thơ Trần Dần (vợ của họa sĩ Trần Trọng Vũ) hẳn có chi phối thế giới quan nhân sinh quan, hay ít ra quan niệm sáng tác, đối tượng sáng tác của chị?
Cách tân triệt để là điều mà tôi rất ngưỡng mộ nơi Trần Dần Nhưng học được bao nhiêu ở tinh thần ấy phải còn để thời gian thử thách
Theo Tiền Phong
Nhà văn Thuận:
Những cái chưa viết đều là thử thách
Nhà văn Thuận (ảnh do nhân vật cung cấp)
Sau những tác phẩm tạo tiếng vang trên văn đàn Việt Nam: Made in Vietnam, Chinatown, Paris 11 tháng 8 , nhà văn Thuận vừa cho ra mắt tác phẩm mới: Vân
Trang 5Vy (NXB Hội Nhà văn và Công ty Nhã Nam ấn hành) Nữ nhà văn đã có cuộc trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động
- Phóng viên: Có vẻ như Thuận đã “lên lịch” rất kỹ cho văn chương, vì cứ thấy chị ra tác phẩm một cách rất đều đặn?
- Nhà văn Thuận: Thật lạ là người ta hết sức bình thản nghe chuyện bác nông dân tính mùa sau nên gieo hạt gì, cô ca sĩ dự định năm tới nên tổ chức live show ra sao nhưng lại có vẻ bất ngờ khi một nhà văn “lên lịch” cho văn chương Trên thực tế, viết là một công việc, dù khác biệt đến đâu, muốn hoàn thành không thể không chuẩn bị Tác phẩm văn học không phải là quả sung để các nhà văn chỉ cần nằm chờ rụng
- Với Vân Vy, người đọc thấy sex được miêu tả một cách trần trụi (trong khi các tác phẩm trước thì không có) Có phải Thuận đang cố đuổi theo để bắt kịp trào lưu của thế giới, mang sex vào văn học?
“Khi bắt tay vào nghề viết, tôi đã chọn cho mình một bút danh ngắn nhất có thể, với hy vọng sau này, nó sẽ được kéo dài bởi nhiều nhan đề tiểu thuyết”- nhà văn Thuận chia sẻ
- Tình dục, cũng như xe hơi, được nhập khẩu vào Việt Nam quá muộn nên người Việt cứ ngỡ mang sex vào văn chương và di chuyển bằng xe bốn bánh đang là trào lưu trên toàn thế giới Với tôi, những cái chưa viết đều là thử thách Tuy vậy, thử thách không nằm ở đề tài, mà là cách xử lý đề tài ấy Vân Vy là tuổi trẻ và tình dục Các tác phẩm tiếp theo rất có thể là chiến tranh, hay chính trị, lịch sử
- Các nhân vật trong tác phẩm của chị lắm khi không có một cái tên trọn vẹn: T trong T mất tích, rồi B, V, N trong VânVy Chị không muốn gọi tên ai, hay đó chính là cách chị gọi tên tất cả hình hài người trong cuộc sống này?
Trang 6- Theo tôi, một chữ cái cũng có thể là một cái tên Tên là cái người ta bắt buộc nhận chứ không được quyền tự chọn bao giờ Thế nên, tìm ra tên cho nhân vật vừa dễ lại vừa khó, nhiều khi tưởng như có ý nghĩa mà lại chẳng theo logic nào May mắn nhất là càng viết càng thấy con người ấy hiện ra, với cái tên ấy, không thể khác được
- Dù đã làm mới giọng văn của mình với T mất tích (bằng cách không nói quá nhiều về ký ức), nhưng với Vân Vy, vẫn là bóng dáng con người Hà Nội Chị không muốn, hay không thể đi một đường văn rời xa ký ức?
- Tôi không thích ủy mị nên rất ngại hoài cổ Tuy thế, không thể phủ nhận rằng quê hương và quá khứ, dù muốn hay không, vẫn là những ám ảnh Made in Vietnam, Chinatown, Paris 11 tháng 8 hay Vân Vy đều không thể thiếu Hà Nội của cả ngày hôm nay lẫn thời bao cấp Tôi từng nghĩ với một kẻ cầm bút như tôi, quê hương và nước Pháp không bên nào nặng hơn bên nào Nhưng rồi lại tự nhủ dường như nhiều lại thành thiếu, lại hóa không còn gì Như một đứa trẻ có hai người mẹ, hạnh phúc
và bất hạnh cũng ngang nhau
- Nếu không có một Đoàn Ánh Thuận thiên di, thì theo chị, liệu rằng có hay không một nhà văn xa xứ Thuận như bây giờ?
- Đúng là đề tài di cư trở đi trở lại trong các tác phẩm của tôi, nhưng viết với tôi không bao giờ nhằm mục đích tâm sự, kiểu “sao hôm nay bỗng thèm rau muống chấm tương đến nao lòng” Có người phàn nàn tôi chối bỏ quá khứ Họ dường như quên rằng tâm-sự-xa-quê không cần tôi thì vẫn chất cao như núi Nếu ở lại Việt Nam, tôi vẫn sẽ cầm bút Văn chương không phải là đặc ân dành cho người di dân
- Người viết văn, thường rất hay “nuôi nỗi buồn” và không ngại giữ cô đơn Theo chị, đâu sẽ là điểm dừng hạnh phúc cho một người cầm bút?
- Nhưng buồn và cô đơn không đủ cho người ta thành một nhà văn Còn điểm dừng hạnh phúc ư? Trong đời thường còn khó xác định nữa là trong văn chương Một
Trang 7nhân vật trong Vân Vy nói thế này: “Tiểu thuyết cuối cùng” thì có nghĩa gì? Chỉ là cái nhan đề không hơn không kém, đam mê làm sao có giới hạn, ai có khả năng đánh dấu chấm hết”
Đã được đăng lên: Friday, October 03, 2008 10:22:20 AM
Vị trí: Vietnam
Thú thiệt là tuxedo tui chưa đọc cuốn nào của chị này, cũng không rành về chị này lắm, chỉ thi thoảng đọc được vài ba bài báo về chị Nhưng thấy chị này có vẻ hay hay nên post lên đây cho bà con cùng "mổ xẻ"
Thứ nhất là cái tên, không biết là tên thật hay là bút danh, nhưng chỉ vẻn vẹn có một chữ thôi: "Thuận" Tên là "Thuận", nhưng thấy cá tính thể hiện qua cách trả lời phỏng vấn thì có vẻ "nghịch"
Chỉ hơi ngao ngán tí là thấy chị này rồi cũng nhảy vào đề tài sex (bà con thông cảm, dạo này nhìn đâu cũng thấy sex nên tui hơi bị dị ứng!!)
Có ai đã từng đọc nhà văn Thuận giới thiệu cho tui một cuốn để tui đọc thử với Mà mấy tác phẩm của chị này sao có vẻ lạ quá, tui cũng hay đi nhà sách mà ít thấy!
Tr
ở v ề đ ầ u
ngô văn Long
Trang 8Đã được đăng lên: Friday, October 03, 2008 10:50:37 AM
Vị trí: vn
tuxedo viết:
Thú thiệt là tuxedo tui chưa đọc cuốn nào của chị này, cũng không rành về chị này lắm, chỉ thi thoảng đọc được vài ba bài báo về chị Nhưng thấy chị này có vẻ hay hay nên post lên đây cho bà con cùng "mổ xẻ"
Thứ nhất là cái tên, không biết là tên thật hay là bút danh, nhưng chỉ vẻn vẹn có một chữ thôi: "Thuận" Tên là "Thuận", nhưng thấy cá tính thể hiện qua cách trả lời phỏng vấn thì có vẻ "nghịch"
Chỉ hơi ngao ngán tí là thấy chị này rồi cũng nhảy vào đề tài sex (bà con thông cảm, dạo này nhìn đâu cũng thấy sex nên tui hơi bị dị ứng!!)
Có ai đã từng đọc nhà văn Thuận giới thiệu cho tui một cuốn để tui đọc thử với Mà mấy tác phẩm của chị này sao có vẻ lạ quá, tui cũng hay đi nhà sách mà ít thấy!
Tớ cũng giống Tuxedo
Tớ cũng dị ứng cả với sex , cả với văn chương "hậu hiện đại"
Tại tớ cho rằng sex với kỹ thuật mới gì gì cũng chán như bánh rán nếu chuyện hay thực sự thì chẳng cần bám vào mấy cái, cái thì cũ rích (sex) cái thì mới toe (hậu HD) này
Trang 9Bây giờ sách quá nhiều mua đọc không kịp , nên biết là chán thì không mua Nhắc
lại một lời khuyên của học giả yêu văn chương Nguyễn Hiến Lê: "Mỗi năm đọc vài tiều thuyết hiện đại là đủ, để biết trào lưu văn chương đương thời." Đó là cho các
chuyên gia Người đọc bình thường như tớ ớn đọc mấy cuốn hiện đại hại điện lắm Hic hic
(Đạo chẳng xa người)
Đã được đăng lên: Thursday, October 09, 2008 2:39:09 PM
Vị trí: Vietnam
Văn là người, nhà văn là bác sỹ của tâm hồn, nhưng mà các nhà văn trẻ hiện nay chưa đạt đến tầm đó, tại sao? Vì rằng thiếu thực tế, dễ dãi, ngại trải nghiệm Hy vọng các nhà văn trẻ sẽ tìm ra hướng đi để khẳng định vị thế bác sỹ của mình
Nhà văn trẻ nào còn thắc mắc, cứ pm cho tôi, tôi sẽ giải thích cho
CTTS
Tr
ở v ề đ ầ u
sunshine
Trang 10Đã được đăng lên: Tuesday, October 14, 2008 8:52:02 AM
Vị trí: Vietnam
Thuận: Trong văn chương, cách thể hiện đề tài đều bình đẳng
Đâu phải đến Vân Vy, cái tên Thuận mới nổi tiếng? Từ khi viết, Thuận ra sách đều đặn, không cuốn nào mờ nhạt Ngược lại, cuốn nào cũng khiến độc giả “vốn
ăn cũng theo thói quen” đều phải… nghẹn!
Thuận sống tại Pháp Chị là con dâu của nhà thơ Trần Dần, vợ của họa sĩ Trần Trọng Vũ và một điều rất vô tình khi nhà văn Nguyễn Việt Hà vào chơi Sài Gòn, bất ngờ nói ra: Thuận chính là chị em song sinh với dịch giả, nhà phê bình văn học Đoàn Cầm Thi Người ta biết đến những chi tiết đó sau khi biết đến sách của
Thuận Những Made in Vietnam, Chinatown, Paris 11 tháng 8, T mất tích, Vân Vy
là những cuốn sách vừa đủ độ mỏng nhưng khi được phát hành, bạn đọc như nhận một cơn dư chấn Từ Paris, Thuận chỉ đồng ý trả lời phỏng vấn sau khi đã đọc câu hỏi
* Bắt đầu với sex nhé, chị đi rất rón rén, hai cuốn đầu gần như chưa có, T mất tích
có và nhẹ như một trào lộng Đến Vân Vy thì thực sự bất ngờ Một dẫn dắt vô tình như bắt đầu bằng bài học vỡ lòng, một “ô nhiễm” vô thức?
- Tình dục hấp dẫn và là đề tài muôn thuở, nên với người cầm bút, văn chương không tình dục là thử thách, văn chương có tình dục cũng là thử thách: viết thế nào
để vắng nó vẫn hay, mà thừa nó cũng không nhàm Hành trình của tôi từ không tới
Trang 11có Chắc chắn có những người đi từ có tới không Quan trọng là có dám đương đầu với thử thách
* Chị tin rằng bản chất của sex không phụ thuộc vào văn hóa, vào thứ bậc hay nhiều giá trị khác thuộc về văn minh mà con người đang khoác lên người?
- Tình dục có lẽ độc lập hoàn toàn với sự phát triển của nhân loại Bằng chứng là ngày nay con người đã thành công trong rất nhiều lĩnh vực, chinh phục được cả mặt trăng, thế mà vẫn dễ bị cơn thèm khát dục tình đánh gục
* Nhưng hình như với sex, người ta sẽ dễ thở hơn khi biết cư xử một cách “có văn hóa”?
- Đó có vẻ là quy tắc của cuộc sống Nhưng nghệ thuật lại khác Nghệ thuật không thể lịch sự nhã nhặn, kính trên nhường dưới, vui lòng khách đến vừa lòng khách đi Vì thế, nếu ai muốn dễ thở thì nên tới rì-dọt nghỉ mát, chứ đừng tiếp xúc với nghệ thuật
* Theo chị, ranh giới giữa một tác phẩm văn học có nhiều yếu tố sex và thậm chí chuyên về sex với một cuốn sách khiêu dâm có khó nhận biết không?
- Sách khiêu dâm có mục đích duy nhất là kích thích tình dục vì vậy không phải là đối tượng sáng tạo Nhưng thế nào là sáng tạo? Độc giả nhẹ dạ thì vài từ bay bướm
và một thiên tình sử là lai láng chất văn Độc giả định kiến thì mấy động tác mành mạnh là đủ vứt tác phẩm vào sọt rác dâm thư Thế mới có chuyện nghệ thuật với người này là phi nghệ thuật với kẻ khác, hay thương mại thuần túy lại biến thành đỉnh cao văn chương Vấn đề vẫn là trình độ thẩm mỹ
* Yếu tố văn minh, văn hóa ngăn cản người ta phát ngôn về sex, nhưng lại được chị viết ra, đặc biệt trong Vân Vy Có bao giờ những câu chữ ấy khi mới được viết ra nó cho chị một sự ngượng ngập?
Trang 12“Lối viết thể hiện trong T mất tích đã rất gần với mức độ mà một người đọc khó tính đòi hỏi Không có cuốn sách hoàn hảo, và quyết định luận tri thức đòi hỏi phải dành cho người tiếp nhận một phần trăm nhất định cho tự vấn và nghi ngờ, và cả phản bác Theo nghĩa đó, T mất tích rất có thể mở ra một chặng đường văn chương khác của nhà văn Thuận Ít nhất đó cũng là điều người ta có thể chờ đợi một cách bình tĩnh từ một cuốn tiểu thuyết khác, và lạ, như T mất tích T mất tích là một sự tiếp tục theo hai nghĩa Một mang tính khẳng định, một khẳng định quyết liệt: Thuận tiếp tục con đường của một nhà văn đầy ý thức Một mang tính phủ định, một phủ định
không dễ dàng: Thuận từ chối làm ngôi sao băng” (Cao Việt Dũng - lời dẫn trong
T mất tích)
- Trong văn chương, cách thể hiện đề tài đều bình đẳng Không thể khi phát ngôn cho chính trị hay chiến tranh thì hùng hồn thẳng thắn, còn với tình dục thì lẩn tránh hoặc cầm chừng Tình dục trong Vân Vy được viết một cách trực tiếp, không rào trước đón sau, không khẽ khàng che đậy Và đương nhiên không chút ngượng ngập Nói chung, trong nghệ thuật, đã ngượng ngập thì tốt nhất là đừng tiếp tục
* Làm sao để phân biệt được tình yêu nếu nó thiếu đi yếu tố sex? Ở đây là sự thần tượng hay cảm giác thân thuộc đến gần gũi mà chị đã tạo ra trong mối quan hệ mẹ - con trong Vân Vy, có phải là một thứ tình yêu cũng mãnh liệt, ám ảnh và bất
thường?
- Tôi thì thấy tình yêu thuần khiết pla-tô-ních lại dễ phân biệt hơn vì nó không bị tình dục lấn át Trong khi đó, tình yêu trộn lẫn tình dục giống như một món ăn ngon được nấu từ thịt tươi, rất khó biết là do chất lượng thực phẩm hay tay nghề đầu bếp Tình mẫu tử mà nhân vật Liz dành cho con trai thực ra không phải là chuyện hiếm, nhiều người mẹ còn tôn sùng và hy sinh cho con hơn thế, nhưng Liz
và B nội tâm phức tạp nên cách thể hiện tình cảm trở nên khác thường, có cảm giác