Chinatown (Phố Tàu) – Thuận 3

Chinatown của Thuận , theo những gì ăng-ten tôi bắt sóng được, là một cuốn tiểu thuyết về thân phận tha hương theo nghĩa rộng nhất của từ này... Ngổn ngang và tung toé như những mảnh củ

Viết, để phá vỡ sự cân bằng

Thuận

Viết, để phá vỡ sự cân bằng

Phong Điệp trò chuyện với nhà văn Thuận

Nhà văn Thuận:

Sinh năm 1967 Tốt nghiệp Đại học sư phạm Sư phạm ngoại ngữ Pyatigorsk (Cộng hoà Nga), cao học đại học Paris 7 và đại học Sorbonne

Tác giả của Made in Vietnam (tiểu thuyết), Chinatown (tiểu thuyết) và một số

truyện ngắn, tiểu luận.

Hiện đang sống tại Pháp.

Chinatown của Thuận , theo những gì ăng-ten tôi bắt sóng được, là một cuốn

tiểu thuyết về thân phận tha hương theo nghĩa rộng nhất của từ này Thời gian

của câu chuyện được kể lại bắt đầu từ lúc "đồng hồ đeo tay chỉ số mười'' và kết thúc khi ''đồng hồ đeo tay chỉ số mười hai'' Giữa khoảng thời gian đó, suốt hai tiếng đồng hồ bị kẹt cùng đứa con trai 12 tuổi tại một ga xe điện ngầm ngoại ô Paris vì một túi du lịch vô chủ được phát hiện quanh đó khiến người ta nghĩ "âm mưu đánh bom một cái ga hiu hắt như thế này chứa một âm mưu khác nguy hiểm hơn nhiều'', người kể truyện, một phụ nữ Việt Nam tha

hương, một Việt Kiều bất đắc dĩ mấp mé tứ tuần, mặc sức thả mình vào

những hồi ức và những suy nghĩ miên man

Ngổn ngang và tung toé như những mảnh của một trò chơi ghép hình, không chương hồi liền một mạch suốt hơn 200 trang sách, bề bộn những suy ngẫm, hình tượng, chi tiết nhấn đi nhấn lại bất tận đến thành ám ảnh, như lưỡi dao cùn nhay mãi không đứt, như cái đĩa hát cũ bị vấp rãnh, cuốn sách đậm đặc một thứ humour xót xa và không thiếu những yếu tố mà giờ đây người ta gọi

là hậu hiện đại này nhiều lúc làm tôi như nhập đồng "

Dương Tường

Phóng viên: Trong một cuộc trò chuyện văn chương trên báo Văn nghệ Trẻ cùng tác giả Trần Nhã Thuỵ cách đây ít lâu, tôi có nhắc đến chị cùng với những tác phẩm của chị Rằng tôi đã lang thang ngoài hiệu sách và chứng kiến cảnh người

ta tìm sách chị hào hứng như thế nào Với người viết thì đây là một hạnh phúc,

là một điều mơ ước Tôi cũng đã đọc sách của chị và rất muốn được trò chuyện cùng chị.

Đã từng xuất hiện trên văn đàn - lần đầu là với tên Thuận ánh, lần này là Thuận Cảm xúc của chị ở lần trở lại này?

Thuận: Tôi rất vui vì Chinatown được quan tâm ở Việt Nam Sáu tuần trở lại Hà

khuôn mặt không quen này sẽ đọc tôi Quả thực tôi bị choáng bởi mật độ dân số trong nước, nhất là vào giờ tan tầm và tan trường Chỉ cần một phần trăm trong số này giành một chút tình yêu cho văn học Độc giả ngày nay đã thay đổi nhiều Tôi nghĩ họ "lớn lên" nhiều thì đúng hơn Rất đông trong số họ, qua Internet và các

dịch phẩm văn học đương đại, dần dần biết rằng tủ sách quốc tế không chỉ có Sông Đông êm đềm hay Những người khốn khổ, cuộc sống cũng không chỉ bao gồm hai

phần rõ ràng vật chất và tinh thần, trong đó vật chất là 15 cân gạo một tháng còn

tinh thần là xuất phim Ba Lan Cánh cửa mở rộng của thời bao cấp Từ cuối thế kỉ

20, khái niệm tinh thần trở nên rất khó định nghĩa Nó thường xuyên bị va chạm với khái niệm giải trí Văn học nghệ thuật làm sao tránh khỏi cuộc chạy đua không cân

sức với trò chơi điện tử, điện ảnh thương mại, vô tuyến truyền hình đêm nào cũng truyền hình tại chỗ một cuộc thi hoa hậu hay người mẫu Cuối cùng thì nhà văn thế

hệ chúng tôi, sinh sau đẻ muộn, đành phải tự an ủi bằng câu: cạnh tranh là điều không thể thiếu cho mọi sự phát triển

Phóng viên: Vâng đúng là như vậy Nhưng ở những lĩnh vực khác cạnh tranh có thể phân tích một cách rạch ròi, lên kế hoạch, chiến lược cụ thể và thực hiện bằng những bước đi cụ thể Còn trong văn học, nói là một chuyện, thực hiện được nó lại là công việc khá trừu tượng và khó, rất khó Không thể chỉ nói :" tôi sẽ đổi mới để chiếm lĩnh độc giả đây" là xong Mà cái sự "trống giong cờ mở" đôi khi lại làm cho bạn đọc khó chịu.

Thuận: Cuộc cạnh tranh giữa văn học nghệ thuật và các ngành giải trí là cuộc cạnh

tranh không cân sức Không cân sức đến nỗi từ cạnh tranh đâm ra gượng ép Một

bên là công việc mang tính chất cá nhân, hầu như cô đơn và không thể thực hiện theo đơn đặt hàng, chinh phục được đám đông hay không không phải là điều quan trọng nhất Một bên là sự hợp tác của nhiều lực lượng, một quá trình thương mại được lên kế hoạch, chiến lược cụ thể, với những bước đi cụ thể, làm hài lòng đám đông là yêu cầu hàng đầu Chính vì sự khác nhau, thậm chí có thể nói là đối lập ấy

mà cùng một câu tuyên bố: “đổi mới để chiếm lĩnh quần chúng” nếu của một ca sĩ thị trường sẽ được vui vẻ hưởng ứng, còn nếu của một nhà văn sẽ làm nhiều người khó chịu Tôi chỉ ngạc nhiên là bạn đọc trong thâm tâm hiểu được điều đó, hiểu thì mới khó chịu, nhưng lại vẫn muốn nhà văn hành nghề như ca sĩ thị trường, nghĩa là phải viết làm sao để ai cũng đọc được, ai cũng yêu được

Phóng viên: Cuộc sống luôn chứa đựng những mâu thuẫn phải không chị! Xin được trở lại cuốn sách vừa ra mắt của chị - Chinatown Trước hết phải khẳng định rằng phong cách viết ở Chinatown làm cho người đọc tò mò và gây nên một

"cơn sốt" nho nhỏ Người ta đọc một cách vừa khó chịu bởi cảm giác hoang mang và chênh vênh không có điểm tựa; vừa thú vị bởi sự biến thái linh hoạt, dí dỏm của dòng suy tưởng Một sự mâu thuẫn khiến người ta vừa muốn buông sách vừa muốn nghiền ngẫm đến dòng cuối cùng Xin hỏi khi viết Chinatown, chị đã "sắp xếp mọi việc" một cách có chủ đích hay hoàn toàn tuân theo ngẫu hứng?

Thuận: Tôi không quan niệm viết văn như xây một ngôi nhà Chinatown không có

sơ đồ thiết kế, không có ý tưởng chủ đạo, không có điểm chốt, điểm mở, không cứ nhất thiết phải xây xong phần cơ bản mới xây đến các chi tiết phụ Mặt khác, tôi lại

e dè sự dễ dãi nên những gì đến một cách tình cờ ít khi được hoan nghênh Tôi cố gắng để có những câu văn sống động và nhuần nhuyễn, nghĩa là chúng vừa không mất tính ngẫu hứng vừa phải là kết quả của một quá trình chọn lọc Không muốn

Chinatown trở thành một cuốn hồi kí, tôi để cho nhân vật nữ tự do hồi tưởng, tuy

vậy tôi cũng cho phép mình huýt còi trong những trường hợp cần thiết, chẳng hạn khi cô ta có ý định xích lại hai đối tượng đáng ghét là hoài cổ và lãng mạn hoặc vô tình sán đến những vị mà tôi chót đem lòng yêu mến quá mức cần thiết

Phóng viên: Chị có nghĩ rằng truyện ngắn hay dài, yếu tố chuyện là một

chuyện Quan trọng là người viết kể câu chuyện đó như thế nào, có đủ sức lôi độc giả tham gia vào trang sách của mình hay không mà thôi?

Thuận: Kéo độc giả tham gia vào tác phẩm của mình không phải là mong muốn

của mọi tác giả Rất nhiều nhà văn coi viết là để triển lãm tài năng uyên thâm nên

họ nghĩ hộ độc giả từ A đến Z, độc giả không mảy may băn khoăn, cứ thế vừa đọc vừa mở sổ tay chép lại những lời có cánh Tôi thì không dọn một bữa cỗ ăn sẵn như

thế Chinatown luôn giành cho người đọc những kẽ hở để ngờ vực, để đi vào tác

phẩm bằng con đường riêng của mình, để hiểu rằng còn có những cách hiểu khác

Phóng viên: Gấp cuốn sách lại, tôi chợt nảy ra một thắc mắc: Nếu vụ kẹt xe làm bối cảnh nền cho toàn bộ câu chuyện trong Chinatown không phải là hai tiếng

mà là ba, bốn, thậm chí là nhiều giờ hơn nữa thì sao nhỉ? Nhân vật Tôi sẽ còn trôi đến đâu?

Thuận: Về điểm này, tôi cũng không biết gì hơn

PV: Phải chăng chị thuộc "tuýp" nhà văn viết cũng là khám phá bản thân?

Những cảm xúc tò mò, háo hức lẫn mệt mỏi vân …vân và vân… vân… thúc đẩy người viết đi đến tận cùng trang sách của mình.

Thuận: Viết bao giờ cũng là khám phá bản thân Nhưng ở múc độ nào? Nếu kết

quả cuối cùng giống dự kiến ban đầu 90% thì bạn chỉ khám phá bản thân được 10% Nếu chúng giống nhau 10% có nghĩa là bạn vừa có dịp khám phá bản thân tới 90% Nếu chúng khác nhau hoàn toàn, hóa ra trước đây bạn hầu như không hiểu gì

về mình Những người không lập dàn ý như tôi biết lấy cơ sở nào để so sánh, đọc

lại cái tự tay viết ra mà không khỏi giật mình Thế là thành công hay thất bại, tôi cũng không biết nữa

Viết, một cách nào đấy, giống như một chuyến đi dài Tò mò, háo hức chỉ là cảm giác lúc mới lên đường, càng về cuối càng thấy khó, khó chứ không phải mệt mỏi, bởi vì mệt mỏi thì làm sao đi được đến đích

Phóng viên: Chị từng phát biểu rằng mình e sợ các cụm từ xây dựng nhân vật, phát triển nhân vật; và không phát triển nhân vật, không xây dựng/tuân thủ kết cấu truyền thống Tuy nhiên để viết một cuốn sách hơn 200 trang chị vẫn phải dựa vào "điểm chốt" nào chứ, không thể như "cuộc dạo chơi" với truyện ngắn

mà chị cho phép mình dừng lại khi cạn ý và những khi đã mệt?

Thuận: Quả thực tôi không dựa vào một mấu chốt nào cả Khi viết, tôi có cảm giác

bị nhốt dưới lòng đất, trong tay chỉ có một chiếc xẻng nhỏ Mỗi con chữ, mỗi câu văn đào được sẽ giúp tôi một chút không khí Tác phẩm chỉ kết thúc khi tôi không còn gì để đào bới thêm Nếu không ít tác giả đi tìm sự yên ổn trong sáng tạo thì viết với tôi lại chính là để phá vỡ trạng thái cân bằng, cho cả tác giả lẫn độc giả Mục

đích ấy phải chăng đã đạt được phần nào khi có người công nhận đã hoang mang, không điểm tựa trong lúc đọc Chinatown

Phóng viên: Theo chị, sau khi đã có trong tay Made in Vietnam và Chinatown, điều gì quan trọng nhất cho việc viết một cuốn tiểu thuyết?

Thuận: Cho đến bây giờ, tiểu thuyết vẫn là một nghệ thuật vô cùng bí hiểm đối với

tôi Có lẽ ngày nào khám phá ra bí quyết của nó, tôi sẽ đành chuyển sang thể loại khác

Phóng viên: Vì nó đã hết sự bí ẩn để đủ sức "quyến rũ" chị?

Thuận: Vì nó mất khả năng phá vỡ sự cân bằng!

Phóng viên: "Tiểu thuyết là một cuộc phiêu lưu nguy hiểm Nguy hiểm nhất là không biết đi về đâu" Chính chị đã nói thế Vậy mà chị đã hai lần đương đầu với mối nguy hiểm ấy Cứ theo đà này mà suy diễn, thì chị sẽ còn "sa đà" với cuốn

thứ ba, tư gì gì đấy Các nhân vật cũ lại ăn vạ ở một cuốn sách mới và chị sẽ khó

mà yên ổn được Nếu tiếp tục "đánh đu" với hiểm nguy, liệu chị có lại chọn cách viết như đã thể hiện ở Chinatown? Và nếu lặp lại chị có sợ độc giả sẽ rơi vào trạng thái tâm lí "biết rồi - khổ lắm - nói mãi"?

Thuận: Từ mười tháng nay, tôi chỉ mong “quên” được Chinatown để bắt tay vào

cuốn sách mới

Phóng viên: Từ góc độ chủ quan, chị cho rằng mình đã "làm được'' gì nhất ở

Chinatown?

Thuận: Chinatown là tiểu thuyết của những nghịch lý Thử thách của tôi là phải kể

một câu chuyện cực kì tình cảm bằng một thái độ hoàn toàn vô tình Tất cả các nhân vật đều bị sự hài hước đem ra hành hạ: bố tôi, mẹ tôi, cậu tôi, mợ tôi, Thụy-người tình hai mươi năm, hắn-đối tượng tình cảm hiện tại, cả Freud nữa và nhất

là tôi-nhân vật chính với khuôn mặt vành vạnh khó đăm đăm, tiếng Pháp pha ba bốn tạp âm, vụng về, ngây ngô, ương bướng Xin được mở ngoặc ở đây: các nhân vật nữ xưng tôi của các tác giả nữ khác bao giờ cũng đẹp, không đẹp lắm thì cũng phải có duyên, không duyên trội thì cũng duyên thầm, nhạy cảm, nữ tính, nhục dục

Tôi muốn khi đọc Chinatown, độc giả chưa kịp nhỏ giọt nước mắt nào đã phải phá

lên cười Để trạng thái mâu thuẫn này xảy ra liên miên còn phải kể đến nhịp điệu bất thường và dồn dập xuyên suốt toàn bộ cuốn tiểu thuyết Nhịp điệu đó dựa vào phép lặp lại: lặp lại một từ, một câu hay cả một đoạn văn, lặp lại một động tác, một lời nói, một cái tên riêng hay cả một nhân vật Nhịp điệu đó cũng dựa vào những đặc tính của tiếng Việt: đa nghĩa, giàu âm, cấu trúc tự do, thời gian lỏng lẻo Các ngoại ngữ khác, như tiếng Pháp chẳng hạn, không chấp nhận những câu cụt, những động từ không chia, và vì thế sẽ làm mất đi tính mập mờ giữa quá khứ và hiện tại,

giữa thực và ảo, giữa tỉnh táo và mộng mị của Chinatown

Phóng viên: Cá nhân tôi có những cảm giác rất thú vị khi đọc Chinatown Buồn - chưa kịp buồn thì đã phải bật cười Bực tức - chưa kịp bực tức cũng lại phải bật cười Và những câu tưởng như vu vơ, tưởng như bị quăng vào "vô tội vạ'' trong tác phẩm, kiểu như ''sông không đủ rộng nước không đủ trong'' lại chính là những chi tiết thể hiện nên tính cách nhân vật một cách rõ nét, và làm cho tôi thật khó quên cuốn sách của chị.

Thuận: Tôi đã viết ''sông không đủ rộng, nước không đủ trong'' chỉ vì rất ngại nâng

niu kỉ niệm

Phóng viên: Thân phận của nhân vật Tôi - thân phận tha hương, lữ thứ, thậm chí

ba quốc tịch mà vẫn vô tổ quốc trong Chinatown khiến không ít độc giả thấy

ngậm ngùi Riêng tôi, tôi bỗng nhớ đến một người bạn của mình Anh ta cũng từng có nhiều năm sống ở nước ngoài, làm ăn cũng khá, muốn dành dụm vài năm có chút vốn liếng kha khá thì sẽ tính chuyện về nước Mọi chuyện thay đổi sau một trận ốm Một thân một mình nơi đất khách, ốm đau không một người thân bên cạnh; anh ta không chịu nổi cảm giác cô độc sau trận ốm ấy nên đã về nước sớm hơn kế hoạch đề ra Nhân đây, tôi muốn hỏi chị một câu hỏi hơi

"ngoài lề" một chút: thời khắc nào ở xứ người khiến chị nhớ Việt Nam nhất? Chị

có ý định về hẳn Việt Nam không?

Thuận: Đối với tôi, địa chỉ không quan trọng, tôi không bao giờ sử dụng các vi-dít Phóng viên: Còn địa chỉ trong lòng độc giả lại là đích hướng tới của mỗi người viết chúng ta Tôi đã thấy Made in Vietnam và Chinatown có trong "sổ nhớ" của ít nhiều độc giả rồi đấy Chúc chị tiếp tục thành công với cuốn sách thứ 3.

-Bài đăng trên VNT năm 2005

TIỂU THUYẾT "CHINATOWN - PHỐ TÀU" CỦA THUẬNTôi luôn hướng đến độc giả người Việt ở VN08:11' 19/03/2005 (GMT+7)

TTVH

Phố Tàu - Chinatown (NXB Đà Nẵng, 2005) là một cuốn sách mỏng (227 trang), bìa có vẻ hơi lòe loẹt, tên gốc của sách khá đơn giản: China Town, tên tác giả ngắn gọn đến mức cụt ngủn: Thuận! "Thuận Sinh năm 1967 Tốt nghiệp ĐH Ngoại ngữ Pyatigosk (CH Nga), cao học

ĐH Paris 7 và ĐH Sorbonne Tác giả tiểu thuyết "Made in Vietnam" và một số truyện ngắn, tiểu luận Hiện sống tại Pháp", phần giới thiệu tác giả ở trang bìa cũng chỉ có vậy.

Tuy vậy, cuốn tiểu thuyết "Phố Tàu - Chinatown" lại đang được nhiều người tìm đọc Nhà văn nữ Thuận còn là phu nhân của họa sĩ Trần Trọng Vũ, cho biết cách đây 10 năm chị đã từng viết một số truyện ngắn, ký tên thật là Thuận Ánh Sau này, vì muốn người đọc quên đi những gì chị đã viết trước đó, nên từ "Made in VN" (một tiểu thuyết viết bằng tiếng Việt, in ở Pháp) chị lấy bút danh là Thuận

Đọc "Phố Tàu - Chinatown" người ta dễ bắt gặp quan điểm của nhà văn: Văn chương là nghệ thuật của chữ nghĩa nên chữ nghĩa là điều mà Thuận chú trọng nhất Trong tiểu thuyết "Phố Tàu - Chinatown" xuất hiện những câu ngắn không xuống hàng Những câu ngắn lặp lại nhau, như gối lên nhau Liên tục tạo thành một nhịp điệu

"China Town -

Phố Tàu"

Tác giả Thuận nói: "Phố Tàu chỉ có một nhịp điệu, nhưng có 3 quãng khác nhau, cắt ngang bởi hai lần xuất hiện của một nhân vật không được giải thích lý do xuất hiện cũng như quan hệ với nhân vật chính và hệ thống nhân vật của tiểu thuyết - nhân vật I'm yellow Tôi để cho người đọc tự do trôi theo dòng hồi tưởng miên man của nhân vật và muốn họ cảm giác được cái hùng hục của tôi khi viết"

Trong tiểu thuyết, tác giả đã cố tình không cho nhân vật của mình đi đến phố Tàu - Chợ Lớn, nơi khởi nguồn của mọi bi kịch trong cuộc đời cô, nơi

cô đã mất tình yêu và có thể sẽ mất nốt cả linh hồn của đứa con trai Vấn

đề ở chỗ, phố Tàu chỉ là một cái cớ, nó là nỗi ám ảnh thì đúng hơn là một thực thể tồn tại - trong tiểu thuyết Toàn bộ những gì diễn ra trong các phố Tàu ở cả Paris lẫn Chợ Lớn đều là do nhân vật chính tưởng tượng ra trong dòng hồi ức triền miên và có vẻ lộn xộn của cô ta Câu mở đầu của tiểu

thuyết: "Đồng hồ đeo tay chỉ số 10", và câu cuối của tiểu thuyết: "Đồng hồ đeo tay chỉ số 12" Điều đó có nghĩa là cả câu chuyện của tiểu thuyết chỉ

gói gọn trong hai tiếng!

Được hỏi: Khi viết, tác giả có hướng đến đối tượng độc giả cụ thể nào

không? Nhà văn Thuận trả lời: "Tôi không hình dung ra chân dung cụ thể bạn đọc của mình, già trẻ, nam nữ, làm nghề gì, thành phần xã hội nào Nhưng tôi chắc chắn là mình luôn hướng đến độc giả người Việt ở VN, những người nói tiếng Việt và đọc thông thạo chữ Việt Chính vì thế mà tôi muốn bằng mọi cách để in được sách của mình ở VN"

Nhà văn Nguyên Ngọc nhận xét về cuốn "Phố Tàu - China Town" của

Thuận: "Có thể thích hay không thích, nhưng những cuốn sách như thế này làm chuyển động thẩm mỹ của xã hội và tác động đến những người sáng tác khác".