Điều trị suy thượng thận cấp

ĐIỀU TRỊ SUY THƯỢNG THẬN CẤP ĐỊNH NGHĨA Là một cấp cứu nội khoa có thể gây tử vong Xảy ra khi nhu cầu về hormon vượt quá khả năng sản xuất của tuyến thượng thận Do thiếu cortisol là chủ y

ĐIỀU TRỊ SUY THƯỢNG

THẬN CẤP

ĐỊNH NGHĨA

Là một cấp cứu nội khoa có thể gây tử vong

Xảy ra khi nhu cầu về hormon vượt quá khả năng sản xuất của tuyến thượng thận

Do thiếu cortisol là chủ yếu, có thể kèm thiếu

aldosteron ở mức độ ít hơn

NGUYÊN NHÂN

2 Cơn suy thượng thận / bệnh tuyến thương thận có sẵn:

Bệnh Addison Điều trị bằng op’DDD, aminoglutethimide, ketoconazol, … Sau PT cắt bỏ TTT

2 Cơn suy thượng thận / suy thương thận thứ phát

Do u tuyến yên

Do ngưng corticoid đột ngột

3 Cơn suy thượng thận / tuyến thương thận bình thường

XH thượng thận hay tạo huyết khối

Do suy thượng thận chức năng

4 Giảm dự trữ thượng thận do nguyên nhân khác

5 Hội chứng Debré-Fibriger (do thiếu men 21-OHase)

THIẾU CORTISOL

Giảm đ/ư tim và mạch

máu với catecholamin

Giảm thải nước tự do

Thiếu mineralocorticoid

Giảm tân tạo glucose

Triệu chứng không

đặc hiệu

Hạ HA

Hạ Na máu

Tăng kali, toan chuyển hóa

Hạ ĐH

TRỤY MẠCH &

TỬ VONG

SƠ ĐỒ SINH LÝ BỆNH

SUY THƯỢNG THẬN CẤP

Tổng trạng suy

sụp, mệt mỏi

Triệu chứng tim mạch

RL tri giác

Triệu chứng tiêu hóa

Bệnh Addison

Suy tuyến yên H/c Cushing

TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG

CHẨN ĐOÁN

Hạ HA chưa rỏ nguyên nhân

Dùng corticoid

Dùng kháng đông

?

ĐIỀU TRỊ NGAY, KHÔNG

CHỜ KẾT QUẢ CLS

TRIỆU CHỨNG CẬN LÂM SÀNG

Natri máu thường giảm

Kali máu bình thường hay hơi tăng

Có thể toan máu nhẹ

Suy thượng thận nguyên phát: tăng kali máu gây loạn nhịp và liệt

Hạ đường huyết

Cortisol máu giảm ngay cả khi bị stress

ĐIỀU TRỊ

1.Dịch truyền:

- Mặn ngọt đẳng trương tốc độ nhanh để điều trị tình trạng mất nước, hạ HA và hạ ĐH

- Mất trung bình khỏang 3 lít

- Giờ đầu: bù 1 lít, 2-3 lít / 8 giờ sau

- Chú ý tim mạch

2 Corticoid:

- Nhằm điều trị hạ HA, hạ Na máu, tăng kali và hạ ĐH

- Hydrocortisone 100 mg TM ngay khi chẩn đoán

- Pha 100 mg vào dịch truyền tốc độ 10 mg/ giờ, hay:- Hydrocortisone 100 mg TM x 4 lần / ngày đầu

- Khi Hydrocortisone giảm liều < 100 mg / 24 giờ có thể thêm DOCA 2,5-5 mg TB mỗi 12-24 giờ

- Nếu HA chưa tăng tìm lại nguyên nhân khác

- Có thể sử dụng vận mạch

CÁC NGHIỆM PHÁP ĐỘNG

Truyền giờ đầu 4mg Dexamethasone + 25 UI ACTH/ NaCl 0,9% Tiếp theo truyền 3 UI ACTH / giờ x 8 giờ

Thử cortisol máu trước và sau khi kết thúc truyền ACTH

Các mẫu cortisol

< 15 mcg/dl Cortisol tăng ít Cortisol tăng đầy đủ

Loại trừ STT cấp

Suy thượng thận

thứ phát Suy thượng thận

cấp

NGHIỆM PHÁP COSYNTROPIN NHANH

Tiêm TM 10 mg dexaméthasone & truyền

nhanh NaCl0,9% + G 5%

Cosyntropin 250 mcg TM

30 phút sau khi tiêm cosyntropin, đo cortisol máu, tiếp tục Hydrocortisol

50 mg / 8 giờ cho đên khi có kết quả

Cortisol < 20 mcg/dl

Cortisol > 20 mcg/dl

Bình thường Suy thượng thận cấp

TIÊN LƯỢNG & PHÒNG NGỪA

Theo dõi cẩn thận trong 24-48 giờ đầu

Khi ổn định sẽ chuyển sang thuốc uốc (Hydrocortisone viên) Tử vong do shock, tăng kali máu gây loạn nhịp

Giáo dục sức khỏe đề phòng STT cấp

Dùng corticoid đúng chỉ định STT mạn phải điều trị thay thế suốt đời Khi bị cảm cúm phải x 2 liều / 3 ngày Nếu nặng phải tiêm hydrocortisone, dịch truyền

DÙNG CORTICOID TRÊN BỆNH NHÂN STT MẠN KHI PHẪU THUẬT

1 Điều chỉnh HA, ĐH, điện giải

2 Hydrocortisone 100 mg TB khi vào phòng mổ

3 Hydrocortisone 50 mg TM hay TB / 6 giờ trong phòng hồi sức hậu phẫu

4 Giảm 25 mg Hydrocortisone / 6giờ trong 24 giờ tiếp, sau đó giảm dần đến liều duy trì trong 3- 5 ngày

5 Nếu có sốt, hạ HA hay có biến chứng khác: duy trì

Hydrocortisone 200- 400 mg / ngày